Khái niệm công nghệ thông tin

• Phần mềm ứng dụng • Hệ thống nhị phân • Số bit trong mỗi giây • Byte • CD-ROM • Bộ xử lý trung tâm • Khách/Chủ • Kỹ thuật số • Đĩa mềm • Thương mại điện tử • Th

Khái niệm Công nghệ Thông tin

• Nhận diện được các loại phần cứng thường gặp

• Hiểu được các loại phần mềm chủ yếu

• Phân biệt được các loại mạng máy tính phổ biến

• Kể ra được một số ứng dụng của máy tính trong lĩnh vực kinh doanh, trong các cơ quan chính phủ, các tổ chức giáo dục, y tế và tại gia

• Hiểu được các tác động của máy tính đối với các lĩnh vực sức khỏe, lĩnh vực an sinh và môi trường

• Kể ra được một số nguyên tắc cơ bản của việc bảo mật thông tin

• Hiểu được các hệ quả cơ bản về mặt luật pháp của máy tính

Chuyến “du khảo” ICDL của chúng ta bắt đầu bằng học phần thứ nhất: Các khái niệm Công nghệ Thông tin” Giống như khi học lái xe, chúng ta trước tiên cần hiểu xe là gì, có thể chạy ở đâu và vì sao chúng ta cần học lái, việc học sử dụng máy tính cũng đòi hỏi chúng ta phải nắm được một số khái niệm căn bản Học phần này sẽ bao gồm 8 lĩnh vực tổng quát:

• Khái niệm Công nghệ Thông tin

• Các vấn đề sức khỏe, an sinh và môi trường

• Bảo mật máy tính

• Các vấn đề pháp luật trong IT

Khái niệm tổng quát

Chúng ta bắt đầu từ những khái niệm chung nhất rồi dần dần cụ thể hơn Bốn khái niệm tổng quát sau đây sẽ tạo ra 4 chặng chính:

• Các định nghĩa cơ bản

• Các loại máy tính

• Các bộ phận của máy tính cá nhân

• Hiệu năng (hiệu quả hoạt động) của máy tính

Bây giờ hãy bắt đầu chuyến du khảo:

Phần cứng, Phần mềm và Công nghệ Thông tin

Chúng ta cần hiểu được sự khác biệt giữa phần cứng và phần mềm cùng với ý nghĩa tổng quát của thuật ngữ Công nghệ Thông tin (IT)

Trước khi có thể làm việc với máy tính, chúng ta cần nắm vững 3 thuật ngữ cơ bản: Phần cứng, phần mềm và Công nghệ Thông tin (IT)

• Phần cứng: Thuật ngữ này muốn ám chỉ các bộ phận thật sự hiện hữu (vật lý) trong máy tính, tạm kể một vài thứ như thùng chứa (thường bị gọi lầm là cục CPU) và mọi thứ bên trong nó, chuột, bàn phím, cục màn hình (monitor, phân biệt với screen cũng thường dịch là màn hình), loa và các dây cáp Chúng ta có thể xem phần cứng là những bộ phận của máy tính vẫn còn tồn tại khi đã tắt máy Trong phần này chúng ta sẽ tìm hiểu nhiều loại phần cứng khác nhau

• Phần mềm: Thuật ngữ này nói đến những chỉ thị (chỉ dẫn) để phần cứng thực hiện, vốn là thành phần không nhìn thấy được Khi bật máy tính, các chữ và hình ảnh xuất hiện trên màn hình Chính phần mềm đã thiết đặt đâu là chữ và đâu là hình và chúng sẽ nằm ở chỗ nào Phần mềm được phân chia thành từng chương trình với các chức năng nhất định (chẳng hạn chương trình xử lý văn bản hoặc chương trình gửi nhận thư (điện tử) Chúng ta sẽ tìm hiểu về nhiều loại phần mềm trong phần này

• Công nghệ Thông tin (CNTT): Đây là thuật ngữ tổng quát ám chỉ tất cả phần cứng, phần mềm

và các dịch vụ đi kèm với việc sử dụng máy tính Ngoài máy tính và các chương trình chạy trên đó, CNTT bao hàm cả các mạng kết nối các máy tính lại với nhau cùng với những người vận hành chúng

Các loại máy tính

Cho đến giờ chúng ta đã nói về “máy tính” như thể chúng chỉ là một vật Thế nhưng trong thực tế, máy tính có nhiều loại Để đạt được chứng chỉ ICDL, chúng ta cần nhận biết được các loại máy tính chủ yếu

Phân biệt các loại máy tính

Hiểu và phân biệt giữa máy máy tính lớn, máy tính mạng, máy tính cá nhân, máy

xách tay, thiết bị cá nhân kỹ thuật số (PDA) dựa theo khả năng, tốc độ, giá và

người dùng điển hình

Bài kiểm tra có thể hỏi về 5 loại máy tính:

• Máy tính lớn là máy tính thật lớn thường được dùng cho toàn bộ một phòng ban hoặc công

ty

• Máy tính mạng là loại máy đặt vừa vào chỗ làm việc của từng người nhưng không có khả năng lưu trữ lớn Thay vào đó chúng dùng các thiết bị nằm đâu đó trên mạng để lưu thông tin cho chúng

• Máy tính cá nhân là loại máy tính đặt vừa vào bàn làm việc hoặc đặt dưới gầm bàn của từng người và có thể lưu được thông tin của riêng chúng Loại máy tính này có lẽ là loại máy tính chúng ta quen thuộc nhất

• Máy xách tay là loại máy tính có thể đem theo bên mình (xách tay), kích thước thay đổi từ cỡ một chiếc va ly nhỏ đến cỡ một cuốn sổ ghi chép

• Các thiết bị kỹ thuật số cá nhân (PDA) Đây là những máy tính rất nhỏ có thể nhét vào túi áo Chúng có sức chứa và kích thước màn hình rất hạn chế

nhân

trong doanh nghiệp Máy tính xách

tay Trung Bình Trung bình 4.000$ Nhân viên trong doanh nghiệp (những người

thường xuyên phải đi công tác)

Trừ khi được chỉ ra cụ thể, chúng ta sẽ giả thiết rằng các câu hỏi trong bài kiểm

tra sẽ chỉ đề cập đến việc sử dụng máy tính cá nhân

Các bộ phận chính của máy tính cá nhân

Khi sử dụng máy tính, chúng ta cần biết mình đang thao tác trên những bộ phận nào Bài kiểm tra sẽ đánh giá khả năng nhận diện các bộ phận khác nhau của máy tính

Cần biết các thành phần chính của máy tính như CPU, đĩa cứng, các thiết bị nhập

và xuất thông dụng, các loại bộ nhớ Cần hiểu rõ khái niệm thiết bị ngoại vi

Thử xem qua một chút về các phần cứng có thể hiện diện trên (hoặc dưới) bàn làm việc của mình Xem đây như một định hướng cơ bản, giống hệt như khi tìm hiểu các bộ phận của xe như bánh xe, thân xe và động cơ

Các bộ phận dễ thấy nhất trên máy tính thường là cục màn hình, con chuột và bàn phím Màn hình cho phép hiển thị thông tin cho chúng ta nhìn thấy và đây là một thí dụ về loại thiết bị xuất Bàn phím

và chuột cho phép chúng ta gửi thông tin cho máy tính và chúng là thí dụ về loại thiết bị nhập liệu

Cả hai loại thiết bị này (nhập và xuất liệu) được gọi chung là thiết bị ngoại vi Thiết bị ngoại vi là những thiết bị chúng ta có thể tháo ra khỏi hộp Những thiết bị ngoại vi khác có thể kể ra như máy in, máy quét, joystick và modem

Thử dò theo đường dây cáp của màn hình, con chuột và bàn phím: chúng đều được cắm vào phía sau của một hộp chứa đựng các phần cứng của máy tính Đôi khi hộp này được gọi luôn là cục CPU, do chữ viết tắt của central processing unit (đơn vị xử lý trung tâm) và đây là nơi thực hiện các tính toán Hình 2.1 cho thấy một CPU hiện đại và điển hình CPU thường có diện tích không quá 2 inch vuông nhưng lại là thành phần quan trọng và phức tạp nhất của máy tính

Hình 2.1:Bộ xử lý trung tâm hiện đại, bộ não của máy tính

Dĩ nhiên CPU không phải là vật duy nhất có trong hộp Những thành phần quan trọng khác trong hộp này phải kể đến đĩa cứng, bộ nhớ và các loại card

Máy tính thường có ít nhất một đĩa cứng và có khi còn nhiều hơn thế Đĩa cứng là loại thiết bị có từ tính và có thể lưu trữ thông tin lâu dài Khi chúng ta lưu lại một tập tin, nó sẽ được đưa vào đĩa cứng

và tồn tại lâu dài ngay cả khi tắt máy

Đĩa cứng không phải là nơi duy nhất để lưu thông tin trong máy tính Thật ra máy tính còn có hai loại

bộ nhớ: bộ nhớ RAM (ramdom access memory) hay bộ nhớ truy xuất ngẫu nhiên và ROM (read only memory) hay bộ nhớ chỉ đọc

Đơn vị cơ bản (cục CPU) của máy tính thường có một số card Nếu xem ở phía sau của cục CPU, chúng ta thấy hàng loạt các khe cắm Một số để trống còn một số có thể có một card cắm vào Các loại card thường gặp như card video (gửi thông tin cho màn hình), card mạng và modem (cho phép giao tiếp với các máy tính khác)

Hiệu quả hoạt động (hiệu năng) của máy tính

Có khi chúng ta nghe người ta phàn nàn rằng máy tính của họ hôm nay chạy chậm quá hoặc ngược lại oang oang khoe rằng máy tính mới của họ chạy thật tuyệt Thế nhưng cái gì làm máy tính chạy nhanh hay chậm? Chúng ta cần hiểu được các yếu tố cơ bản ảnh hưởng đến hiệu năng để có thể sử dụng máy tính một cách hiệu quả

Các yếu tố của hiệu năng

Biết được một số yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu năng của máy tính như tốc độ

CPU, kích thước RAM, số ứng dụng đang chạy

Đây là một số yếu tố có ảnh hưởng đến hiệu năng của máy tính:

• CPU càng nhanh, hiệu năng càng tốt

• Kích thước RAM Để chạy hiệu quả nhất, máy tính phải giữ càng nhiều thông tin trong bộ nhớ càng tốt Nếu máy tính có RAM ít, không phải mọi thông tin đều được đưa hết một lúc vào RAM và máy tính sẽ chạy chậm

• Số ứng dụng đang chạy Mỗi ứng dụng đều chiếm giữ một số RAM và thời gian CPU Nếu có quá nhiều ứng dụng cùng đang mở (đang chạy), tốc độ của mỗi ứng dụng sẽ giảm

• Các ứng dụng lớn và phức tạp thường làm cho máy tính có vẻ chạy chậm hơn các ứng dụng nhỏ và đơn giản

Phần cứng

Bây giờ sau khi đã có một cái nhìn tổng quát, chúng ta thử xem chi tiết hơn về phần cứng máy tính Trong phần này, chúng ta sẽ được trang bị các kiến thức cơ bản cần cho công việc và bài kiểm tra của mình

Đơn vị (bộ) xử lý trung tâm (Central Processing Unit)

CPU là bộ não của máy tính Nó chịu trách nhiệm thực hiện các chức năng thiết yếu mà chúng ta cần phải quen thuộc

Chức năng của CPU

Cần hiểu rõ một số chức năng của CPU thông qua các tính toán, qua nhiệm vụ

điều khiển dòng hoạt động, qua bộ nhớ tạm Biết được rằng tốc độ CPU được đo

bằng MHz hay GHz

Mặc dù chúng ta thường xem CPU như một bộ phận đơn lẻ nhưng thực tế nó là một bo mạch điện tử rất phức tạp với nhiều thành phần nhỏ bên trong CPU thực hiện một số chức năng khác nhau có thể

kể ra như:

• Thực hiện các tính toán: Cộng hoặc tính toán (các số) xảy ra trong CPU

• Điều khiển dòng hoạt động: Máy tính thường phải đưa ra các chọn lựa: màu nào phải hiển thị, phép tính toàn cần thực hiện, vân vân Dòng hoạt động hay chọn lựa logic Bộ nhớ trung gian (tạm) CPU có một bộ nhớ nhỏ và nhanh để lưu các kết quả trung gian cần dùng ngay

• Điều phối các chức năng khác CPU gửi các chỉ thị (lệnh) cần thực hiện cho các thành phần khác như card màn hình (video card) và đĩa cứng

Tốc độ của CPU là một trong những yếu tố quan trọng nhất để xác định hiệu năng chung của máy tính Tốc độ được đo bằng MHz (megahertz); một MHz biểu thị cho một triệu phép toán trong mỗi giây Một ngàn MHz được gọi là một GHz Năm 2004, một máy tính để bàn cũ còn dùng được có thể

có tốc độ CPU vào khoảng 500 MHz Những CPU mới và mạnh nhất có tốc độ khoảng 3GHz

Bộ nhớ

Sau CPU, thành phần cực kỳ quan trọng thứ hai của máy tính là bộ nhớ Không phải mọi máy tính đều có bộ nhớ giống nhau, vì thế chúng ta cần biết được những khác biệt của chúng khi đánh giá về khả năng của máy tính

Các loại bộ nhớ

Hiểu được các loại bộ nhớ như RAM, ROM và phân biệt được chúng

Bộ nhớ của máy tính được phân thành hai loại

RAM là loại bộ nhớ thường được nói tới khi đề cập đến bộ nhớ máy tính Khi chạy một ứng dụng,

mã lệnh của máy tạo ra ứng dụng và kết quả làm việc qua ứng dụng được lưu tạm trong RAM RAM thường không đắt lắm và có thể được dùng lại nhiều lần bằng cách đọc hoặc ghi lập đi lập lại RAM cũng thường được gọi là khả hủy (volatile) hay bay hơi được Nghĩa là mọi thứ được lưu trong RAM

sẽ bị mất khi tắt máy

ROM là một vùng nhớ nhỏ hơn và chứa các ứng dụng thiết yếu để chạy chính máy tính Thông tin được lưu lâu dài và bền vững trong ROM, ngay cả khi tắt máy Đa số máy tính đều dùng ROM để chứa các chương trình cơ bản dùng khởi động máy

Kích thước bộ nhớ

Biết được cách tính kích thước bộ nhở: bit, byte, KB, MG, … Liên hệ các số đo

(đơn vị đo) này với ký tự, tập tin và thư mục

Đơn vị nhỏ nhất của bộ nhớ là bit Tại một thời điểm nhất định, một bit bằng với số 1 hoặc số 0 Mỗi bit của bộ nhớ giống như một công tắc cực nhỏ có thể bật hoặc tắt: bật (on) bằng với 1 và tắt (off) bằng với 0 Hệ thống loại này được gọi là hệ đếm nhị phân

Máy tính hiện đại chứa nhiều bit bộ nhớ Dưới đây liệt kê các đơn vị bộ nhớ tăng dần theo kích thước

• Thư viện cơ quan lập pháp Mỹ chứa gần 25 triệu cuốn sách, cần khoảng 12,5 TB

Đương nhiên không phải mọi thông tin lưu trên máy tính đều là chữ Các chương trình, hình ảnh, âm thanh, phim, hình vẽ và nhiều dạng thông tin khác đều cần dùng đến RAM khi hiện diện trong máy tính Một ứng dụng điển hình có thể dùng khoảng từ 100 KB đến 100 MB khi chạy

Thiết bị nhập

Thiết bị nhập liệu cho phép chúng ta gửi thông tin cho máy tính Chúng ta cần biết các loại thiết bị nhập chủ yếu để có thể làm được bài kiểm tra

Nhận diện thiết bị nhập

Nhận diện một số loại thiết bị chính dùng để nhập liệu vào máy tính như con

chuột, màn hình, trackball, máy quét, vân vân

Thiết bị nhập liệu là loại phần cứng được dùng để đưa thông tin vào máy tính Dưới đây là danh sách các thiết bị thường gặp:

• Con chuột là thiết bị được thiết kế để có thể cầm nắm trong lòng bàn tay và đẩy tới lui trên bàn Máy tính sẽ dịch các di chuyển này thành các di chuyển của con chạy (mũi tên) trên màn

hình Con chuột có một hoặc nhiều nút để chúng ta có thể nhấn khi cần gửi thông tin cho máy tính

• Bàn phím là thiết bị có các phím chuẩn của máy đánh chữ và những phím khác như phím chức năng, phím mũi tên và nhóm phím số Bàn phím là thiết bị được dùng nhiều nhất khi cần nhập thông tin vào máy tính

• Trackball tương tự như một con chuột lật ngược Nó nằm yên một chỗ trên bàn với một viên

bi bên trên Di chuyển viên bi làm di chuyển con chạy trên màn hình Cũng giống như chuột, trackball cũng có một hoặc nhiều nút có thể ấn vào được

• Máy quét là thiết bị chuyển một tài liệu in trên giấy (hoặc các vật phẳng khác) thành một tập tin có thể lưu trong máy Một số máy quét là thiết bị độc lập nhưng một số khác có thể được ghép chung với máy tính hoặc các thiết bị đa năng khác

• Touchpad là một vùng nhỏ hình chữ nhật thường được gắn vào máy tính xách tay để chúng ta

có thể tì ngón tay mình lên đó khi cần di chuyển con chạy màn hình

• Light pen trông hơi giống với penlight có một dây nối ở đuôi viết Chúng ta có thể chỉ vào một điểm trên màn hình máy tính rồi nhấn nút tại điểm đó

• Joystick là thiết bị hơi giống với cần điều khiển máy bay Chúng thường được dùng như là thiết bị nhập của trò chơi điện tử nhưng cũng có khi được dùng trong công việc

• Máy quay phim kỹ thuật số cho phép chúng ta ghi hình không cần phim bằng cách lưu chúng vào bộ nhớ trong máy quay Về sau chúng ta có thể dùng một loại cáp đặc biệt hoặc một thiết

bị chuyển đổi thích hợp để tải nạp các hình ảnh vào máy tính

• Micro cho phép chúng ta dùng lời nói làm dữ liệu nhập cho máy tính Tùy thuộc vào phần mềm được cài đặt, chúng ta có thể lưu lời nói để phát lại hoặc dùng nó để đưa ra các lệnh cho máy tính

Thiết bị xuất

Thiết bị xuất cho phép máy tính chuyển thông tin trở lại cho chúng ta Một số loại thiết bị xuất liệu cần biết

Nhận diện thiết bị xuất

Nhận diện một số loại thiết bị xuất được dùng để hiển thị kết quả xử lý do máy

tính thực hiện như cục màn hình, màn hình, máy in, máy vẽ, loa

Thiết bị xuất là một thiết bị phần cứng được máy tính sử dụng để xuất thông tin ra cho chúng ta Dưới đây là một số thiết bị thông dụng:

• Cục màn hình là thiết bị hiển thị ảnh, đôi khi được gọi là màn hình (thật ra screen chỉ khung kính phía trước monitor) Đây là nơi chủ yếu để chúng ta nhận thông tin từ máy tính

• Máy in là thiết bị in kết quả ra giấy Có rất nhiều loại máy tính; chúng khác nhau về tốc độ in, kích thước giấy in được và quá trình (cơ chế) in Máy in rất có ích khi chúng ta cần có một bản thông tin dùng bên ngoài máy tính

• Máy vẽ ( plotter) là thiết bị di chuyển một hoặc nhiều cây viết trên một miếng giấy để tạo ra một hình vẽ Máy vẽ thường được dùng để xuất các dữ liệu như các bản vẽ kiến trúc và các bản thiết kế cơ khí

• Loa cho phép máy tính giao tiếp với con người bằng âm thanh Âm thanh có thể dưới dạng các tiếng bip cảnh báo khi có trục trặc gì đó cho đến tiếng nói tổng hợp khi đọc thông tin trên màn hình

Các thiết bị xuất/nhập

Một số thiết bị làm cả hai chức năng xuất và nhập liệu

Hai trong một

Hiểu được một số thiết bị vừa là nhập, vừa là xuất, chẳng hạn như touchscreens

Thí dụ thường gặp nhất của một thiết bị xuất/nhập (nghĩa là một thiết bị ngoại vi có thể đóng cả hai vai trò xuất và nhập) là touchscreen Màn hình touchscreen trông như một màn hình bình thường Tuy nhiên bề mặt của nó cảm nhận được thao tác sờ, bằng ngón tay hoặc bằng một cách nào đó Vì thế loại thiết bị này vừa làm chức năng màn hình, vừa làm chức năng thiết bị điều khiển con chạy tương tự như touchpad

Thiết bị lưu trữ

Thiết bị nhập và xuất liên quan đến việc di chuyển thông tin vào và ra khỏi máy tính Thế nhưng thông tin được cất ở đâu khi nó tồn tại trong máy tính? Câu trả lời là nó được đưa vào một thiết bị lưu trữ

So sánh thiết bị lưu trữ

So sánh một số thiết bị nhớ chính theo tốc độ, giá cả và sức chứa

Máy tính cá nhân dùng nhiều loại thiết bị lưu trữ Các loại thiết bị này cũng thường xuyên thay đổi Dưới đây là một số thiết bị có thể thấy ở nơi làm việc:

• Đĩa mềm là một thiết bị lưu trữ nhỏ và có thể tháo lắp được

• Đĩa Zip là loại thiết bị có kích thước cỡ bằng đĩa mềm nhưng có vỏ bọc bằng nhựa cứng và khả năng lưu trữ nhiều hơn

• Ổ băng từ chứa các băng từ và được dùng để lưu dự phòng một lượng lớn dữ liệu

• CD-ROM là loại đĩa nhựa tương tự như đĩa nhạc

• Đĩa cứng (trong và ngoài) là những thiết bị lưu trữ có từ tính và được đóng hộp cứng có khả năng lưu trữ một lượng lớn dữ liệu Loại đĩa trong (nội) gắn hẳn vào trong máy tính nhưng cũng có những loại đĩa có thể gắn từ ngoài vào máy tính

Table 2.2 Giúp ta so sánh các thiết bị nhớ

Đã số các loại thiết bị lưu trữ đều thuộc loại vừa đọc, vừa ghi Nghĩa là chúng ta có thể đọc thông tin

đã được ghi rồi ghi thông tin mới vào CD-ROM là trường hợp ngoại lệ vì là thiết bị chỉ đọc Thông tin được ghi vào CD-ROM không xóa được

Một loại CD khác, thường gọi là CD-RW cho phép vừa đọc, vừa ghi

Định dạng đĩa

Hiểu được mục đích của định dạng đĩa

Đa số các thiết bị lưu trữ (bao gồm đĩa mềm, đĩa Zip và đĩa cứng) đều phải định dạng trước khi dùng Quá trình định dạng sẽ kiểm tra đĩa để bảo đảm rằng đĩa còn xài được (ở tình trạng tốt) và ghi chú cho ổ đĩa biết chỗ nào có thể ghi thông tin Những ghi chú hướng dẫn này sẽ chia đĩa thành các rãnh (track) và cung (sector) như trong Hình 2.3 Hệ điều hành có thể ghi một lượng dữ liệu nhất định vào mỗi vùng đĩa đã được định dạng

Phần mềm

Chúng ta cần phần cứng nhưng nếu không có phần mềm, phần cứng hầu như vô dụng Thực tế, toàn

bộ phần còn lại của cuốn sách này đề cập chủ yếu đến các loại phần mềm khác nhau Trong học phần này chúng ta phác họa sơ qua các loại phần mềm và các thuật ngữ mấu chốt rồi tìm hiểu chi tiết hơn trong các học phần sau

Đa số phần mềm có nhiều phiên bản Chẳng hạn Microsoft công bố tám phiên bản khác nhau của phần mềm Access (về database) trong suốt thập kỷ vừa rồi Điều này xảy ra vì phần mềm luôn tiếp tục được phát triển Cũng giống như các nhà sản xuất xe máy luôn đưa ra các mẫu mã mới cho các loại xe của họ với nhiều cải tiến, các nhà sản xuất phần mềm mỗi năm thường đưa ra các mẫu mã mới cho sản phẩm của họ Thế nhưng đối với phần mềm, những bản công bố này được gọi là phiên bản thay vì mẫu mã (model)

Thế nhưng hệ điều hành cũng hành động với vai trò “cảnh sát công lộ”, hướng chuyển dữ liệu giữa các bộ phận của máy tính Chẳng hạn gõ vào bàn phím có thể làm cho một chương trình được tải nạp

từ đĩa vào bộ nhớ rồi hiển thị thông tin ra màn hình Hệ điều hành là phần mềm điều khiển dòng thông tin giữa các thành phần khác nhau của máy tính

Có hàng trăm loại hệ điều hành đã được tạo ra trong nhiều thập niên vừa qua Thế nhưng chỉ có một vào loại được sử dụng phổ biến, bao gồm:

• DOS, thường ám chỉ MS-DOS của Microsoft, là hệ điều hành chỉ hỗ trợ văn bản Nhiều nhà sản xuất khác cũng đưa ra các phiên bản DOS DOS hiện nay đã lỗi thời nhưng vẫn có thể gặp

ở một số máy tính cũ

• Microsoft Windows là hệ điều hành thông dụng nhất (hỗ trợ hình ảnh, văn bản với các kiểu chữ khác nhau) Microsoft đã công bố một số phiên bản của Windows Phiên bản phổ biến hiện nay là Windows 98, Windows 2000 và Windows XP

• Linux là hệ điều hành mã nguồn mở, nghĩa là có thể dùng tự do Khởi đầu được dùng bởi các

cá nhân nghiền máy tính, các phiên bản mới đây đã trở nên phổ dụng hơn

• Solaris là hệ điều hành đồ họa do hãng Sun phát triển để dùng trên các máy tính do họ sản xuất Chúng ta có thể gặp hệ điều hành này ở các cơ quan nghiên cứu hoặc trong môi trường doanh nghiệp

• BSD là một loại hệ điều hành mã nguồn mở khác khá thông dụng Chúng ta có thể không gặp BSD khi dùng máy để bàn nhưng nó được dùng khá rộng rãi trên các máy chủ và các hệ thống mạng

• Mac OS X là hệ điều hành gần đây nhất do Apple phát triển cho các máy Macintosh của họ Nếu đang dùng loại máy Mac, chúng ta sẽ dùng một hệ điều hành nào đó của Apple

Trong tài liệu này, ta sử dụng Microsoft Windows XP cho mọi thí dụ Những kỹ

năng mà ta nghiên cứu đều áp dụng cho mọi hệ điều hành phổ biến, mắc dầu các

chi tiết có khác nhau

Phần mềm ứng dụng

Lớp phần mềm thứ hai là phần mềm ứng dụng Có rất nhiều loại phần mềm ứng dụng, từ trình duyệt Web đến các chương trình mô phỏng đá bóng Chúng ta cần biết một số loại phần mềm thường được dùng trong môi trường doanh nghiệp

Các phần mềm ứng dụng phổ biến

Kể ra một số ứng dụng thường gặp như xử lý văn bản, bảng tính, cơ sở dữ liệu,

duyệt Web, xuất bản, kế toán cùng với tình huống sử dụng chúng

Chúng ta không thể kể hết các loại phần mềm ứng dụng nhưng cần phải biết một số loại thường gặp:

• Phần mềm xử lý văn bản được dùng để viết thư, viết báo cáo và các tài liệu Microsoft Word

và Corel Word Perfect là các thí dụ

• Phần mềm bảng tính được dùng để thực hiện các tính toán tài chính, kỹ thuật, vân vân Microsoft Excel và Lotus 1-2-3 là các thí dụ

• Phần mềm cơ sở dữ liệu được dùng để lưu thông tin như doanh số, địa chỉ khách hàng và danh mục hàng tồn để về sau sử dụng Microsoft Access và Borland dBASE là các thí dụ về phần mềm loại này

• Phần mềm trình chiếu được dùng để tạo ra các slide Microsoft PowerPoint là một thí dụ

• Phần mềm duyệt Web được dùng để xem nội dung các điểm Web Microsoft Internet Explorer và Mozilla Firefox là các thí dụ

• Phần mềm chế bản được dùng để tạo các thư tín, tạp chí và các tài liệu in ấn khác Microsoft Publisher là một thí dụ

• Phần mềm thư điện tử cho phép nhận, gửi và lưu giữ thư điện tử

• Phần mềm kế toán được dùng để theo dõi các dữ liệu kế toán

Giao diện đồ họa người dùng

Hầu như chúng ta luôn làm việc với máy tính thông qua giao diện đồ họa người dùng GUI Đây là một thuật ngữ cần phải hiểu rõ

GUI là gì?

Giao diện GUI cho phép chúng ta tương tác với máy tính một cách linh hoạt GUI được gọi là “đồ họa” (hình ảnh) bởi vì nó dùng màu sắc, hình ảnh và chữ để chuyển tải thông tin, không giống như các hệ điều hành cũ chỉ dùng văn bản

Hình 2.4 trình bày một GUI mà ở trường hợp này là Windows XP Có hai ứng dụng đang mở: Microsoft Word và Excel Mỗi ứng dụng đều có phần thực đơn và thanh công cụ giúp chúng ta điều khiển dễ dàng GUI cũng đặc trưng bằng các biểu tượng hình ảnh như biểu tượng Recycle Bin ở màn hình nền

GUI không chỉ là cách dùng hình ảnh để diễn tả thông tin GUI tạo nhiều thuận lợi cho người sử dụng máy tính: