- Tác giả đã thể hiện sắc nét diễn biến tâm trạng của ba nhân vật Ximông, Blăng- sốt, Philip trong đoạn trích truyện Bố của Ximông, qua đó nhắc nhở chúng ta về lòng thương yêu bè bạn, rộ[r]
Trang 1NỘI DUNG ÔN TẬP HỌC KÌ II
MÔN NGỮ VĂN 9
A Tiếng Việt
- Nắm vững các khái niệm Tiếng Việt đã học trong chương trình HK 2
- Nhận biết, vận dụng kiến thức vào việc đặt câu, dựng đoạn
Khái
niệm
Khởi
ngữ
- Là thành phần câu đứng trước chủ
ngữ nêu đề tài được nói đến trong câu
- Trước khởi ngữ, có thể thêm các
quan hệ từ : với, đối với, về.
+ Làm khí tượng, ở được cao như thế mới là lí
tưởng chứ.
+ Đối với cháu, thật là đột ngột
Thành
phần
biệt lập
- Là những thành phần không tham gia
vào việc diễn đạt nghĩa sự việc của
câu
Thành
phần
cảm thán
- Dùng để bộc lộ tâm lí người nói + Trời ơi,chỉ còn có 5 phút.
Thành
phần
tình thái
- Dùng để thể hiện cách nhìn của
người nói đối với sự việc trong câu
+ Chả nhẽ cái bọn ở làng lại đốn đến thế được.
Thành
phần
phụ chú
- Dùng để bổ sung một số chi tiết cho
nội dung chính của câu
+ Cô bé nhà bên ( có ai ngờ )
Cũng vào du kích.
Thành
phần gọi
đáp.
- Dùng để tạo lập, duy trì quan hệ giao
tiếp
+ Vâng, cháu cũng nghĩ như cụ.
+ Này, bảo bác ấy trốn đi đâu thì trốn.
Liên kết
câu,
đoạn văn
-Câu văn, đoạn văn trong văn bản phải
liên kết chặt chẽ
+ Về nội dung : các câu, đoạn phải
cùng đề tài, được sắp xếp theo trình tự
hợp lý
+ Về hình thức : Các câu, đoạn liên
kết bằng các biện pháp liên kết
Phép lặp - Lặp từ ngữ ở câu sau đã có ở câu
trước
+ Con còn bế trên tay Con chưa biết con cò
Phép thế - Dùng từ ngữ ở câu sau thay thế cho
từ ngữ đã có ở câu trước
+ Chí Phèo nhân ra ngay Hắn tức khắc đến
nhà Đội Tảo…
Phép nối - Dùng ở câu sau từ ngữ biểu thị quan
hệ với câu trước
+ Tôi có nghĩ tới cái chết Nhưng một cái chết
mờ nhạt, không cụ thể
Phép
đồng
nghĩa,
trái
nghĩa,
liên
- Dùng ở câu sau từ ngữ đồng nghĩa,
trái nghĩa hoặc cùng trường liên tưởng
với từ ngữ ở câu trước
+ Ta dại ta tìm nơi vắng vẻ Người khôn người đến chốn lao xao.
Trang 2Nghĩa
tường
minh
-hàm ý
- Nghĩa tường minh : Là phần thông
báo được diễn đạt trực tiếp bằng từ
ngữ trong câu
- Hàm ý : Là phần thông báo tuy
không được diễn đạt trực tiếp bằng từ
ngữ trong câu nhưng vẫn có thể suy ra
từ những từ ngữ
+ Một ngày chúng tôi phá bom đến năm lần
+ Không , bác đừng mất công vẽ cháu
( Cháu không xứng đáng để vẽ)
Phần
tổng kết
ngữ
pháp
- Các loại từ chính : danh từ, động từ,
tính từ
- Các loại từ khác : đại từ, số từ, chỉ
từ, lượng từ, phó từ, quan hệ từ, trợ từ,
tình thái từ, thán từ
+ Đồng bào / ai /cũng / có / cơm / ăn / áo / mặc…
+ Cụm từ :
- Cụm danh từ
- Cụm động từ
- Cụm tính từ
-Ôi! Hàng tre xanh xanh Việt Nam.
- Ngày ngày mặt trời đi qua trên lăng.
-Trông nó nhẹ, mát mẻ như một que kem trắng.
+ Câu chia theo cấu tạo :
- Câu đơn, câu ghép
- Câu đặc biệt
+ Câu chia theo mục đích nói:
- Câu nghi vấn, câu cầu khiến, câu
cảm thán, câu trần thuật
+ Câu biến đổi :
- Dùng cụm C.V để mở rộng câu
- Rút gọn câu
- Câu bị động
- Con / còn bế trên tay.
- Sữa mẹ / nhiều, con / ngủ chẳng phân vân.
- Mưa đá ! Cha mẹ ơi!
- Anh đến với ai?
- Tiến lên chiến sĩ đồng bào!
- Than ôi, thời oanh liệt nay còn đâu !
- Em đến trường
- Những đóa hoa / nở rộ // rất đẹp.
-Tôi, một quả trên đồi.
- Một chiếc máy bay bị chúng tôi bắn rơi.
+ Các thành phần trong câu :
- Thành phần chính : chủ ngữ, vị
ngữ
- Thành phần phụ : Trạng ngữ, khởi
ngữ
- Thành phần biệt lập : Thành phần
tình thái, cảm thán, phụ chú, gọi đáp
- Đêm nào, xe / cũng nườm nượp ngoài đường.
TN CN VN ( Xem ví dụ ở phần trên )
B PHẦN VĂN BẢN.
- Nắm vững nội dung, luận điểm, luận cứ của các văn bản nghị luận đã học
- Thuộc lòng các bài thơ, nắm vững nội dung nghệ thuật từng bài
Trang 3- Tóm tắt truyện, nắm vững chủ đề,tình huống truyện, ngôn ngữ,tính cách các nhân vật chính
T
T
Tên văn bản Tác giả, xuất xứ, thể loại, nội dung – nghệ thuật
1
Bàn về đọc sách
- Chu Quang Tiềm ( 1897 – 1986 )là nhà mĩ học và lí luận văn học nổi
tiếng của Trung Quốc Trích trong “ Danh nhân Trung Quốc bàn về niềm vui nỗi buồn của việc đọc sách”, Bắc Kinh, 1995 Trần Đình Sử
dịch
- Nghị luận
- Đọc sách là con đường quan trọng để tích lũy, nâng cao hiểu biết Phải biết chọn sách đọc, đọc ít mà kĩ còn hơn đọc nhiều mà qua loa Cần kết hợp đọc rộng và đọc kĩ Việc đọc sách phải có kế hoạch, mục đích, không phải là việc tùy hứng
- Nghệ thuật dùng từ gợi hình ảnh , dẫn chứng sinh động
2
Tiếng nói của
văn nghệ
Nguyễn Đình Thi ( 1924 – 2003 ) quê ở Hà Nội Tham gia văn hóa cứu quốc 1943 Tổng Thư kí Hội nhà văn Việt Nam từ 1958 – 1989 Ông
có những hoạt động đa dạng : làm thơ, viết văn, sáng tác nhạc, soạn kịch, viết lí luận phê bình văn học nghệ thuật
- Nghị luận
- Bằng cái đẹp, văn nghệ nối sợi dây đồng cảm kì diệu giữa nghệ sĩ với bạn đọc thông qua rung động mãnh liệt sâu xa của trái tim Văn nghệ giúp con người sống phong phú hơn và hoàn thiện hơn
- Nghệ thuật lập luận chặt chẽ, giàu hình ảnh và cảm xúc
3
Chuẩn bị hành
trang vào thế kỉ
mới
- Vũ Khoan – nhà hoạt động chính trị, nguyên là Thứ trưởng Bộ ngoại giao, Bộ trưởng Bộ Thương mại, Phó thủ tướng Chính phủ
- Trích tạp chí Tia sáng năm 2001, in tập “ Một góc nhìn của trí thức”,
NXB Trẻ, 2002, TP HCM
-Nghị luận
- Để chuẩn bị hành trang bước vào thế kỉ XXI, thế hệ trẻ Việt Nam cần nhìn rõ điểm mạnh, điểm yếu của con người Việt Nam
+ Điểm mạnh là thông minh, nhạy bén, cần cù, sáng tạo, đoàn kết trong chiến đấu chống ngoại xâm
+ Điểm yếu là thiếu kiến thức cơ bản, kém khả năng thực hành, thiếu tỉ
mỉ, không coi trọng nghiêm ngặt quy trình công nghệ, thiếu tính cộng đồng trong làm ăn
- Nghệ thuật lập luận chặt chẽ, dẫn chứng cụ thể , dùng nhiều thành ngữ, tục ngữ
4
Chó Sói và Cừu
trong thơ ngụ
ngôn của La
Phông - ten
- Hi- pô-lit Ten ( 1828- 1893 ) là triết gia, sử gia, nhà nghiên cứu văn học Pháp, Viện sĩ Viện Hàn lâm Pháp, tác giả công trình nghiên cứu
La- Phông- ten và thơ ngụ ngôn (1853) Văn bản “ Chó Sói và Cừu”
trích từ chương II, phần thứ hai của công trình nghiên cứu trên
- Nghị luận
- Tác giả so sánh hình tượng con cừu và con sói trong thơ ngụ ngôn La Phông- ten với cách viết của nhà khoa học Bu Phông, để khẳng định đặc trưng của nghệ thuật là in đậm dấu ấn về cách nhìn, cách nghĩ
Trang 4riêng của nhà văn
5 Con cò
Bài đọc thêm
- Chế Lan Viên ( 1920 – 1989 )- Tên thật là Phan Ngọc Hoan, quê ở
Quảng Trị Nổi tiếng trước CMT8 với tập Điêu tàn, là một trong
những tên tuổi hàng đầu của thơ Việt Nam thế kỉ XX Được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 1996 Bài thơ sáng tác năm 1962, in
trong tập Hoa ngày thường- Chim báo bảo.
- Thơ tự do.
- Qua hình ảnh con cò, tác giả ca ngợi tình mẫu tử và ý nghĩa lời ru của mẹ
- Nghệ thuật vận dụng ca dao sáng tạo, hình ảnh thơ mới mẻ, mang ý nghĩa biểu tượng
6
Mùa xuân nho
nhỏ
- Thanh Hải ( 1930 – 1980 ), tên thật là Phạm Bá Ngoãn, quê Thừa Thiên Huế, hoạt động văn nghệ từ những năm 1950 Bài thơ được viết trên giường bệnh , không lâu trước khi nhà thơ qua đời
- Thơ 5 chữ
- Bài thơ là tiếng lòng tha thiết của nhà thơ đối với đất nước,cuộc đời ,thể hiên ước muốn hòa nhập và cống hiến đời mình cho quê hương đất nước
- Nghệ thuật sử dụng hình ảnh gợi cảm, so sánh và ẩn dụ mới lạ, độc đáo và giàu nhạc tính
7
Viếng lăng Bác
- Viễn Phương tên thật là Phan Thanh Viễn, sinh năm 1928, quê ở An Giang, tham gia chống Pháp và chống Mĩ tại Nam Bộ Là cây bút xuất hiện sớm nhất thời kì chống Mĩ
- Năm 1976, khi đất nước thống nhất, lăng Chủ tịch HCM vừa khánh thành cũng là lần đầu tác giả được ra thăm miền Bắc Bài thơ ra đời trong hoàn cảnh ấy
- Thể thơ 8 chữ
- Bài thơ thể hiện lòng thành kính và niềm xúc động sâu xa của nhà thơ khi vào lăng viếng Bác
- Giọng thơ trang trọng, thiết tha, nhiều hình ảnh ẩn dụ mới mẻ và gợi cảm, ngôn ngữ bình dị, hàm súc
8
Sang thu
- Hữu Thỉnh tên thật Nguyễn Hữu Thỉnh, sinh năm 1942 tại Vĩnh Phúc Năm 1963, ông nhập ngũ vào binh chủng Tăng- Thiết giáp, từng
là tổng Thư kí Hội Nhà văn Việt Nam từ năm 2000
- Thơ 7 chữ
- Bài thơ là cảm nhận tinh tế của nhà thơ trong thời điểm giao mùa cuối hạ chuyển sang đầu thu
- Nghệ thuật ngắn gọn , hàm súc , hình ảnh mới lạ, từ ngữ giản dị, biểu cảm
9
Nói với con
- Y Phương tên thật là Hứa Vĩnh Sước, dân tộc Tày, sinh 1948 tại Cao Bằng
- Thơ tự do
- Tác giả mượn lời người cha nói với con để khẳng định tình cảm gia đình, quê hương, ca ngợi truyền thống tốt đẹp của dân tộc, nhắc nhở lối sống cao đẹp
Trang 5- Hình ảnh mới lạ, giọng thơ chân chất, gợi cảm gần với tư duy của đồng bào miền núi
10
Mây và sóng
- Ra-bin Đra-nat Ta-go ( 1861- 1941) nhà thơ hiện đại lớn nhất Ấn
Độ Ông làm thơ từ rất sớm và cũng tham gia các hoạt động chính trị,
xã hội.Sáng tác của ông đậm tinh thần nhân văn, dân chủ Sự nghiệp văn chương nghệ thuật rất đồ sộ : 52 tập thơ, 42 vở kich, gần 100 truyện ngắn, trên 1500 bức họa, một số lớn ca khúc và bút kí, luận văn,
diễn văn… Nhận giải Nobel văn học năm 1913 với tập Thơ Dâng.
- Thơ
- Qua lời thủ thỉ của em bé kể cho mẹ nghe về cuộc đối thoại tưởng tượng của em với mây và sóng, tác giả đã ngợi ca tình mẫu tử thiêng liêng, bất diệt
- Lời thơ nhiều hình tượng bay bổng, đậm chất trữ tình, mới lạ
11
Bến quê
Bài đọc thêm
- Nguyễn Minh Châu ( 1930 -1989 ) quê Nghệ An Gia nhập quân đội
1950, là cây bút văn xuôi tiêu biểu thời kì chống Mĩ Có những đóng góp cho văn học Việt Nam đương đại Được tặng giải thưởng Hồ Chí Minh năm 2000
- Trích tâp truyên ngắn cùng tên Nhân vật chính: Nhĩ
* Qua miêu tả nội tâm nhân vật, tác giả nêu những suy ngẫm về cuộc đời con người, thể hiện một lòng yêu đời, yêu quê hương tha thiết
* Nghệ thuật miêu tả nội tâm đặc sắc , hình ảnh biểu tượng giàu triết lí
12
Những ngôi sao
xa xôi
Lê Minh Khuê: sinh năm 1949 ỏ Thanh Hóa, là thanh niên xung phong thời kì kháng chiến chống Mĩ Bắt đầu viết từ năm 1970, là cây bút nữ chuyên về truyện ngắn, thể hiện cuộc sống chiến đấu của tuổi trẻ ở Trường Sơn
- Đây là sáng tác đầu tay , viết năm 1971, giữa chiến trường
- Thể loại : Truyện ngắn Nhân vật chình : Phương Định.Ngôi kể I + Truyện kể về cuộc sống ,chiến đấu gian khổ, hy sinh của các nữ thanh niên xung phong thời chống Mĩ Tuy vậy tâm hồn họ vẫn trong sáng, hồn nhiên, dũng cảm, sẵn sàng hy sinh vì đất nước
+ Nghệ thuật miêu tả tâm lý nhân vật sinh động , lời văn ngắn ,phù hợp với không khí chiến trường
13
Rô- bin-xơn
ngoài đảo
hoang.
- Đe- ni-ơn Đi- phô ( 1660- 1731 ) là nhà văn lớn của Anh ở thế kỉ
XVIII Ông đến với viết tiểu thuyết ở tuổi 60 Rô- bin- xơn Cru- xô là
tiểu thuyết tự truyện nổi tiếng nhất
- Đoạn trích là bức chân dung tự họa của Rô-bin xơn ngoài đảo hoang Tuy cuộc sống gian khổ, thiếu thốn nhưng vẫn lạc quan , tràn đầy nghị lực để tồn tại
- Giọng kể dí dỏm với các hình ảnh chi tiết sinh động
14 - Guy đơ Mô – pa- xăng ( 1850 -1893 ) là nhà văn hiện thực của Pháp
nửa cuối thế kỉ 19 Tuy đời sống ngắn ngủi nhưng ông để lại một khối lượng sáng tác đồ sộ : hơn 300 truyện ngắn và một số tiểu thuyết
- Truyện ngắn
Trang 6Bố của XiMông - Tác giả đã thể hiện sắc nét diễn biến tâm trạng của ba nhân vật
Ximông, Blăng- sốt, Philip trong đoạn trích truyện Bố của Ximông, qua
đó nhắc nhở chúng ta về lòng thương yêu bè bạn, rộng ra là lòng thương yêu con người, sự thông cảm với những nỗi đau hoặc lỡ lầm của người khác
- Nghệ thuật miêu tả tâm lí sâu sắc, cách kể chuyện sinh động, tự nhiên hàm súc
15
Con chó Bấc
- Giắc Lân- đơn ( 1876- 1916) là nhà văn Mĩ, ông trải qua đời thanh niên vất vả kiếm sống và sớm tiếp cận tư tưởng xã hội chủ nghĩa Có
nhiều tác phẩm nổi tiếng như : Tiếng gọi nơi hoang dã, Sói biển, Nanh trắng
- Văn bản Con chó Bấc trích từ tiểu thuyết Tiếng gọi nơi hoang dã.
- Tiểu thuyết
- Với nghệ thuật quan sát, miêu tả và kể chuyện tinh tế , tác giả bộc lộ tình cảm yêu thương đối với loài vật
16
Bắc Sơn
- Nguyễn Huy Tưởng ( 1912- 1960) quê Hà Nội Viết văn từ trước năm 1945 có nhiều đóng góp cho văn học Cách mạng Viết nhiều cho thiếu nhi, được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về văn học nghệ thuật năm 1996 Vở kịch được sáng tác biểu diễn năm 1946 trong những ngày đầu kháng chiến, gồm 5 hồi Đoạn trích nằm trong hồi 4
- Kịch
- Sự xung đột cơ bản giữa lực lượng cách mạng và kẻ thù, diễn biến nội tâm của nhân vật Thơm- từ chỗ là một người vợ có chồng theo giặc- đến chỗ đứng hẳn về cách mạng
- Nghệ thuật xây dựng tình huống xung đột tự nhiên, khéo léo, thể hiện tâm lí nhân vật sinh động
17
Tôi và chúng ta
- Lưu Quang Vũ ( 1948- 1988 ), sinh ở Phú Thọ, quê ở Quảng Nam Từng là bộ đội chống Mĩ Ban đầu sáng tác thơ rồi sau chuyển sang viết kịch với ngòi bút sắc bén, tính thời sự nóng hổi, được truy tặng giải thưởng Hồ Chí Minh về Văn học nghệ thuật năm 2000
- Kịch
- Quá trình đấu tranh gay gắt giữa những con người lạc hậu, cũ kĩ và những người có trí tuệ, bãn lĩnh, dám nghĩ, dám làm, có phương thức
tổ chức, lề lối làm ăn mới
- Xây dựng tình huống kịch lôi cuốn, hấp dẫn, ngôn ngữ sắc sảo
C PHẦN TẬP LÀM VĂN Nắm vững cách làm các kiểu bài :
- Nghị luận về sự việc hiện tượng
- Nghị luận về tư tưởng đạo lý
- Nghị luận truyện , Nghị luận thơ
Vận đụng để viết đoạn văn , bài văn nghị luận