BÀI GIẢNG MÔN CÁC LOẠI HÌNH BÁO CHÍ

Lịch sử ra đời và phát triển của các loại hình báo chí truyền thông trên thế giới đã có từ năm 1566 với sự ra đời của những tờ báo chính thống đầu tiên của các nhà nước phương Tây . Tuy nhiên, trước đó từ rất lâu, khoảng năm 59 tr.CN, với nhu cầu công bố các thông tin phục vụ đế chế của mình, Julius Caesar, một danh tướng dưới thời La Mã cổ đại đã ra lệnh cho dán các bản tin làm bằng da thuộc về các sự kiện đang diễn ra trên khắp các thành phố lớn. Họ gọi các bản tin đó là Acta Diurna. Ngày nay, những bản tin này vẫn được coi như là tiền thân của những tờ báo thực sự trong thế kỷ XVI ở Châu Âu . Ở phương Đông, Thái Luân, thời nhà Tống ở Trung Quốc, đã phát minh ra giấy năm 105, thế nhưng, những bản tin phục vụ cho nhu cầu công bố tin tức của triều đình mãi đến thế kỷ thứ VIII mới bắt đầu được biết đến. Trải qua 300 năm thống trị của loại hình báo giấy, đến những năm 20 của thế kỷ XX, những chương trình phát thanh đầu tiên đã được ra đời tại Mỹ với sự hân hoan của công chúng. Rồi sau đó 16 năm, năm 1936, những hình ảnh đầu tiên được phát đi từ cung điện hoàng gia Anh đã ghi dấu như là chương trình truyền hình đầu tiên trên thế giới.

BÀI GIẢNG MÔN CÁC LOẠI HÌNH BÁO CHÍ

Chương 1 Lịch sử hình thành và phát triển của các loại hình báo chí truyền thông 1.1 Các điều kiện dẫn đến sự ra đời và phát triển của báo chí truyền thông trên thế giới

và ở Việt Nam

1.1.1 Trên thế giới

Lịch sử ra đời và phát triển của các loại hình báo chí truyền thông trên thế giới đã

có từ năm 1566 với sự ra đời của những tờ báo chính thống đầu tiên của các nhà nước phương Tây1 Tuy nhiên, trước đó từ rất lâu, khoảng năm 59 tr.CN, với nhu cầu công bố các thông tin phục vụ đế chế của mình, Julius Caesar, một danh tướng dưới thời La Mã cổ đại đã ra lệnh cho dán các bản tin làm bằng da thuộc về các sự kiện đang diễn ra trên khắp các thành phố lớn Họ gọi các bản tin đó là

Acta Diurna Ngày nay, những bản tin này vẫn được coi như là tiền thân của

những tờ báo thực sự trong thế kỷ XVI ở Châu Âu2

Ở phương Đông, Thái Luân, thời nhà Tống ở Trung Quốc, đã phát minh ra giấy năm 105, thế nhưng, những bản tin phục vụ cho nhu cầu công bố tin tức của triều đình mãi đến thế kỷ thứ VIII mới bắt đầu được biết đến

Trải qua 300 năm thống trị của loại hình báo giấy, đến những năm 20 của thế kỷ

XX, những chương trình phát thanh đầu tiên đã được ra đời tại Mỹ với sự hân hoan của công chúng Rồi sau đó 16 năm, năm 1936, những hình ảnh đầu tiên được phát đi từ cung điện hoàng gia Anh đã ghi dấu như là chương trình truyền hình đầu tiên trên thế giới

1.1.1.1 Điều kiện về kinh tế- chính trị- xã hội

“ Báo chí là hiện tượng đa nghĩa, gắn bó chặt chẽ với các thành tố của kiến trúc thượng tầng và là một loại hình hoạt động nghề nghiệp sáng tạo, với tính chất

chính trị xã hội rõ ràng”3

“Hoạt động báo chí phải được thực hiện trong những điều kiện chính trị-kinh tế -

xã hội nhất định, với một tính chất xác định trong mối quan hệ qua lại giữa các lực lượng xã hội”4

“Báo chí một đất nước luôn thể hiện hình thức và nét đặc thù về cấu trúc xã hội và thể chế của nhà nước đó”5

1 http://ione.vnexpress.net/tin-tuc/nhip-song/10-to-bao-co-nhat-the-gioi-1932015.html

2 http://www.tuanvietnam.net/to-bao-dau-tien-ra-doi-nhu-the-nao

3 Tạ Ngọc Tấn, Cơ sở lý luận báo chí, H Lý luận chính trị, 2000, tr 8

4 E.P Prô-khô-rốp, Cơ sở lý luận của Báo chí (tập 2), H.Thông tấn, 2004, tr7

Bất kỳ một loại hình báo chí truyền thông nào xuất hiện trong xã hội, cũng phải

có được sự chuẩn bị một cách đầy đủ các điều kiện nhất định về kinh tế-chính trị-

xã hội Trong giai đoạn đầu tiên của báo chí truyền thông, có thể nói, báo chí được khai sinh hoàn toàn phụ thuộc vào những điều kiện đó Thời kỳ chuyển giao của thế kỷ XVI và thế kỷ XVII là thời kỳ hình thành nhanh chóng các mối quan

hệ thị trường, tăng cường buôn bán quốc tế Trong thời gian đó đã xuất hiện các

nhà nước tâp quyền lớn(Pháp, Nga…), khoa học và văn hóa phát triển, trình độ

dân trí được nâng lên Toàn bộ các yếu tố kinh tế, chính trị, văn hóa, xã hội là động cơ thúc đẩy việc truyền bá rộng rãi và thường xuyên các thông tin văn hóa, khoa học, thương mại, chính trị trong nước và quốc tế6 Các tờ báo được coi là cổ

nhất của Đức, Pháp, Anh, Thụy Điển hay Hà Lan…như: Wiener Zeitung, London

Gazette, La Gazette…đều ra đời trong những điều kiện các nhà nước phương Tây

có sự phát triển kinh tế mạnh mẽ, và được đảm bảo xuất bản dưới sự hỗ trợ của các hoàng gia Châu Âu

Ví dụ tờ Avisa Relation oder Zeitung, chính thức ra đời năm 1609 – trong thời đại

của Đế chế La Mã, tại Thị trấn Wolfenbüttel, Đức Tờ báo xuất bản theo định kỳ này chuyên đưa tin về thế giới, tin tức từ chính phủ, những thay đổi trong chính sách và những cuộc thảo luận trong phạm vị quốc gia7

Trong cuốn Bốn học thuyết truyền thông, các tác giả Fred S Sierbert, Theodore Perterson, Wilbur Schram, với việc đưa ra Thuyết độc đoán khi mô tả về diện mạo

báo chí dưới thời kỳ chế độ độc tài của các nhà nước phong kiến giai đoạn Phục Hưng, đã cho chúng ta biết rằng, trong các giai đoạn đó, báo chí thuộc sự quản lý của nhà vua Nhà cầm quyền có quyền được thiết lập và thay đổi các chính sách, quyền cấp giấy phép và quyền kiểm duyệt nội dung

Với một truyền thông phát triển hướng ngoại và chú trọng đến sự tự do tư tưởng, các nước phương Tây chính là mảnh đất màu mỡ để những tờ báo đầu tiên ra đời Trong khi đó, ở phương Đông, mãi đến thế kỷ XVII, mới có những tờ báo đầu

tiên xuất hiện, có thể ghi nhận như tờ Manchini Shimbun(1872), Yomiuri

Shimbun(1874)…của Nhật Bản, hay Nhân dân nhật báo của Trung Quốc, ra đời

năm 1848; hoặc ở Việt nam, cho đến tận năm 1865 mới có tờ báo đầu tiên bằng tiếng Việt

Những điều kiện kinh tế xã hội ngày càng phát triển, sự tự do càng được nới rộng, nhu cầu thu hưởng các hình thức truyền thông mới càng tăng lên Giờ đây, cả chính quyền và công dân của họ không đơn thuẩn chỉ cần đến những công cụ cũ

6 E.P Prô-khô-rốp, Cơ sở lý luận của Báo chí (tập 1), H.Thông tấn, 2004, tr7

7 http://ione.vnexpress.net/tin-tuc/nhip-song/10-to-bao-co-nhat-the-gioi-1932015.html

để chuyển tải thông điệp nữa Họ đã có đầy đủ điều kiện để cho ra đời những phương tiện hiện đại hơn như radio, TV hay các phương tiện truyền thông dựa trên môi trường internet toàn cầu Và ngược lại, trong bối cảnh xã hội đã biến chuyển mau chóng, thì chỉ có những phương tiện ngày càng hiện đại mới đáp ứng được các yêu cầu về quản lý, định hướng hoặc thông tin… của Nhà nước và các thiết chế xã hôi khác

Rõ ràng nhất trong cuộc chạy đua về việc đáp ứng nhu cầu truyền thông cho đến từng nhóm nhỏ trong xã hội, chính là các hình thức báo chí phát triển trên nền tảng internet

1.1.1.2 Điều kiện công nghệ

Năm 105, giấy đã được phát minh tại Trung Quốc, nhưng, nó đã không khiến cho đất nước này trở thành nước đầu tiên trên thế giới có được tờ báo chính thức Năm

1448, phương pháp in ấn "movable type" của thợ kim hoàn Johannes Gutenberg được coi là một trong những phát kiến lớn nhất trong lịch sử in ấn, cũng là lịch sử của báo chí hiện đại Trong phương pháp này, người ta nhập (type) các chữ cái rời rạc vào khuôn và có thể sắp xếp, đổi chỗ cho nhau (movable) để sáng tác thông điệp bất kỳ trước khi in ra một chất liệu nào đó

Phát minh ra máy in của Gutenberg đã làm thay đổi ngoạn mục lịch sử của báo in Những "tờ báo" đầu tiên, lần lượt ra đời ở thế kỷ thứ XVI Đến thế kỷ tiếp theo, thuật ngữ "newspaper" (báo chí) trở nên phổ biến với hàng loạt tờ báo được ra đời

trên khắp Châu Âu, từ Strasbourg Relation ở Đức, tới Oxford Gazette (sau được đổi thành London Gazette) ở Anh năm 1665…

Một mốc đáng nhớ nữa là máy in linô (linotype) năm 1884 của kỹ sư người Đức sống tại Mỹ, Ottmar Mergenthaler Với bàn phím như máy đánh chữ (typewriter), linotype cho phép máy in nhập ký tự bằng cách vận hành cơ học thay vì bằng tay

Cùng thời điểm đó là sự ra đời của thuật in thạch bản offset (hình ảnh được phết

mực trên tấm kim loại mỏng được chuyển sang một lớp cao su rồi mới in vào giấy) giúp báo in trở thành phương tiện truyền thông chính và thống trị toàn thế

giới cho đến những năm 20 của thế kỷ XX, khi mà phát thanh radio ra đời

Với sự phát mình ra cộng nghệ thu và phát sóng radio, người ta đã được nghe những Tin tức radio đầu tiên trên thế giới Đó là chương trình phát thanh được phát vào ngày 31 tháng 8 năm 1920 bởi đài 8MK ở Detroit, Michigan, Hoa Kỳ Hai năm sau đó, những chương trình giải trí đầu tiên được thực hiện từ từ trung tâm nghiên cứu Marconi ở Writtle gần Chelmsford, Anh.8

Edward R Murrow – Ông tổ của báo chí phát thanh

Edward R Murrow sinh ngày 24-4-1908 tại Polecat Creek (bang Nonh Carolina, Hoa Kỳ)

Thời niên thiếu, Murrow là một cậu bé có khiếu ăn nói Sự

có mặt của cậu trong các buổi liên hoan lớp bao giờ cũng khiến mọi người vui vẻ và dễ chịu Sau này, trong những năm tháng sinh viên, Murrow được bầu làm Chủ tịch Liên đoàn Sinh viên quốc gia

Năm 1935, Murrow được đài phát thanh CBS mời về làm

Giám đốc chương trình Công việc chính của anh lúc này là đọc các bản tin chính trong các chương trình thời sự của đài

Tuy không được đào tạo bài bản về nghiệp vụ báo chí hay phát thanh truyền hình, vậy nhưng, bằng linh cảm và nhạy bén nghề nghiệp, Murrow đã nhận ra tiềm năng của loại hình báo nói, đặc biệt là các chương trình tường thuật trực tiếp Tin tức chiến sự trong cuộc chiến tranh thế giới lần thứ hai đã tiếp thêm sức mạnh cho Murrow trong việc gây dựng và phát triển loại hình báo chí

Lúc này, các phóng viên thường trú của CBS nước ngoài

có nhiệm vụ tổ chức mạng lưới cung cấp tin tức chiến sự rồi truyền sóng trực tiếp về trụ sở đài tại New York

Trong tình thế nước sôi lửa bỏng của chiến tranh, chương trình phát thanh trực tiếp qua điện thoại từ thủ đô của 15 quốc gia

châu Âu của các phóng viên CBS - The World Today - đã được

thính giả trên thế giới nồng nhiệt đón nhận

Không ít người dân Mỹ đã bật khóc khi nghe tiếng

Murrow tường thuật trên radio: “London đang cháy Xung quanh

tôi giờ đây tất cả xác xơ, đìu hiu như một nghĩa trang" Trong số

hàng trăm phóng viên chiến trường đến từ nhiều quốc gia khác nhau trên thế giới Murrow được đánh giá là một ''nghệ sĩ bậc thầy'' trong lĩnh vực phát thanh với giọng nói truyền cảm, ấm áp, cách diễn đạt sắc sảo, chính xác

Ngày 24-8-1940, Murrow phụ trách chương trình London

after Dark (London vào buổi đêm) - một chương trình tường thuật

trực tiếp không có kịch bản sẵn Thính giả trên khắp năm châu có thể nghe rõ mồn một tiếng máy bay gầm réo, tiếng đại bác gầm vang, tiếng khóc than hoảng loạn của dân chúng ngay trong từng

căn hầm trú ẩn hay trong từng gian nhà trống huơ trống hoác vì bom đạn của quân thù

Cách tường thuật trực tiếp của Murrow đã để lại trong lòng thính giả một ấn tượng khó quên Ở cách xa London đến nghìn dặm nhưng bất cứ thính giả nào cũng có thể cảm nhận được

sự tàn phá của chiến tranh Để có được những bản tin đắt giá đó, Murrow đã phải lăn lộn bám sát trận địa, dũng cảm trèo lên nóc nhà để ghi âm những tiếng rền vang của đại bác, đạn bom, chui xuống hầm trú ẩn cùng dân chúng để phỏng vấn ngay trong giờ oanh kích của phát xít Đức Hơn 22 triệu thính giả luôn chờ đón giờ phát sóng chương trình của Murrow, trong đó có Tổng thống Franklin Roosevelt cùng nhiều thành viên trong chính phủ Mỹ

Sau khi chiến tranh kết thúc, vì bất đồng ý kiến với Ban lãnh đạo đài CBS, Murrow chuyển sang làm việc tại Cơ quan Thông tin Hoa Kỳ (USIA) với tư cách Giám đốc Mấy năm sau, ông chuyển sang làm việc cho Viện nghiên cứu sinh học (UCSD) Ngày 27-4-1965, Edward R Murrow từ trần do ung thư phổi

truyền hình đồng thời phụ trách một chuyên mục trên tờ The

Miami Herald Sự đổ vỡ trong hôn nhân cùng với sự thất bại trên

con đường công danh, sự nghiệp đã dẫn đến việc King phải giã từ nghiệp dẫn chương trình của mình vào thập niên 70 Đến năm

1978, King được mời trở lại đài phát thanh với các chương trình

đồ sộ Năm 1985, ông chính thức nhận lời mời của ông trùm truyền thông Ted Turner để về đầu quân cho kênh truyền hình CNN Bắt đầu từ đây, tên tuổi của King được hàng triệu triệu

người trên thế giới biết đến Larry King Live trở thành một trong

những chương trình đắt sô nhất, hấp dẫn nhất của đài CNN

King tiếp tục sự nghiệp phát thanh viên trong lĩnh vực radio cho đến năm 1994 Trong suốt thời gian làm việc của mình, Larry King đã phỏng vấn hàng nghìn nhân vật nổi tiếng, từ Paul McCanney, Marlon Brando, Yasser Arafat, Tony Blair, Richard Nixon và Ross Perot

Khi mà phát thanh đang chiếm được những ưu ái của công chúng, thì nó lại phải đối mặt với sự cạnh tranh của một phương tiện, mà sau này sẽ làm mưa làm gió trên toàn thế giới cho đến tận ngày nay: Truyền hình

Trước thời điểm năm 1930, công chúng chưa thể xem truyền hình như cách mà bây giờ chúng ta đang xem Những công nghệ về phát tín hiệu truyền hình mãi đến năm 1927 mới được phát triển bởi Philo Taylor Farnsworth, người Mỹ Trước

đó một sinh viên người Đức tên là Paul Gottlieb Nipkow đưa ra phát kiến hệ thống tivi cơ điện tử đầu tiên năm 1885 Thiết kế quay đĩa của Nipkow được xem

là chuyển đổi hình ảnh thành các chấm điểm Tuy nhiên, phải tới năm 1907, sự phát minh của công nghệ ống phóng đại mới giúp các thiết kế thành hiện thực Năm 1920, hai nhà khoa học Mỹ Charles Francis Jenkins và nhà khoa học Anh John Logie Baird đã tạo ra vật mẫu thành công đầu tiên của chiếc TV

Năm 1930, một vài tiêu chuẩn về khung hình của công nghệ TV cùng xuất hiện

và cạnh tranh để thống trị thị trường non trẻ này Một trong những sản phẩm chiếm ưu thế là chiếc ti vi EMI-Marconi Ngày 2-11, khi đài truyền hình BBC phát đi những tín hiệu đầu tiên từ cung điện Alexandra ở Luân Đôn thì lúc đó người ta mới công nhận sự ra đời của truyền hình

Chiếc TV thương mại thành công đầu tiên bắt đầu xuất hiện tại các showroom ở

Mỹ vào đầu những năm 1950, Nỗ lực phát triển TV màu xuất hiện từ đầu những năm 1950 và chiếc đầu tiên được hãng RCA giới thiệu năm 1954 Nhưng phải đến những năm 1960 việc bán các TV màu mới bắt đầu sinh lợi Sức mạnh của TV là việc phát trực tiếp những bước đi lịch sử của nhà du hành Mỹ Neil Amstrong trên mặt trăng, ngày 20/1/1969 Thập kỷ 70 của thế kỳ XX được coi là thời điểm vàng son của truyền hình Hàng loạt các đài truyền hình trên thế giới ra đời, đặc biệt tại Hoa Kỳ

Như vậy là, công nghệ truyền hình trên thế giới đã phải mất khoảng 50 năm nghiên cứu kể từ những phát minh đầu tiên cho đến khi biến truyền hình thành một sản phẩm thương mại Không có những phát minh liên tục đó, chúng ta không thể nào có được ngành truyền hình lớn mạnh và đang chiếm nhiều không gian quan trọng trong ngôi nhà của chính mình như hiện nay

Trong khi phát thanh và truyền hình đang khai thác khán giả, thính giả của mình, thì một phương tiện truyền thông mới dựa trên hoạt động của máy tính và internet cũng đang chuẩn bị những điều kiện công nghệ cho sự ra đời của mình Đó là báo mạng điện tử

Vào tháng 2/1946, hai ông J Presper Eckert và John Mauchly những công dân Hoa Kỳ, đã đưa ra giới thiệu chiếc máy tính điện tử đầu tiên trên thế giới Chiếc

máy tính ENIAC (Electronic Numerical Integrator and Computer) của họ có khả

năng xử lý được 5.000 phép tính cộng trong mỗi giây, nhanh hơn bất cứ thiết bị nào ở thời điểm đó Đây được coi là chiếc máy tính đầu tiên trên thế giới

Internet là một hệ thống thông tin toàn cầu gồm các mạng máy tính được liên kết

với nhau Hệ thống này truyền thông tin theo kiểu nối chuyển gói dữ liệu (packet

switching) dựa trên một giao thức liên mạng đã được chuẩn hóa (giao thức IP)

Hệ thống này bao gồm hàng ngàn mạng máy tính nhỏ hơn của các doanh nghiệp, của các Viện nghiên cứu và các trường Đại học, của người dùng cá nhân và các chính phủ trên toàn cầu Tiền thân của mạng Internet ngày nay là mạng ARPANET Cơ quan quản lý dự án nghiên cứu phát triển ARPA thuộc bộ quốc

phòng Mỹ Đây chính là mạng liên khu vực (Wide Area Network - WAN) đầu tiên

được xây dựng trên thế giới

Rồi mọi thứ bắt đầu thay đổi khi năm 1991, Tim Berners Lee ở Trung tâm nghiên

cứu nguyên tử châu Âu (Cern) phát minh ra World Wide Web (WWW) dựa theo

một ý tưởng về siêu văn bản được Ted Nelson đưa ra từ năm 1985 Có thể nói đây

là một cuộc cách mạng trên Internet vì người ta có thể truy cập, trao đổi thông tin một cách dễ dàng

Cũng cần thiết phải nhắc lại rằng, nhiều người vẫn còn nhẫm lẫn trong cách hiểu về internet và world wide web Internet và WWW không đồng nghĩa Internet là một tập hợp các mạng máy tính kết nối với nhau bằng dây đồng, cáp quang, v.v.; còn WWW, hay Web, là một tập hợp các tài liệu liên kết với nhau bằng các siêu

liên kết (hyperlink) và các địa chỉ URL và nó có thể được truy

nhập bằng cách sử dụng Internet

Đó là những điều kiện công nghệ cho phép sự ra đời của loại hình báo mạng điện

tử Nếu như trước đây, một văn bản báo in phát hành tại Mỹ, cần phải được vận chuyển bằng hàng không hoặc được thủy để đến được với bạn đọc ở Việt Nam Còn bây giờ, khi tờ The New York Times bản điện tử xuất bản những tin tức đầu tiên tại Mỹ, thì độc giả của nó, có thể ngồi ở Cà Mau của Việt Nam hay Cape

Town của Nam Phi vừa nhâm nhi café vừa đọc nó trên một chiếc điện thoại thông minh hay trên các thiết bị cầm tay khác

Đánh dấu sự ra đời của báo điện tử trực tuyến trên thế giới là tờ Chicago Tribune,

ra đời vào tháng 5/1992- đặt máy chủ tại nhà cung cấp dịch vụ American online Năm 1995, nhà cung cấp dịch vụ mạng ở Mỹ là Prodigy đã thực hiện bước đột phá vào lĩnh vực này khi tung ra thị trường dịch vụ www Lập tức, một loạt các tờ báo lớn của Mỹ đã xây dựng website của riêng mình trên mạng như Los Angeles Times, USA ToDay, New York Newsday Cũng trong năm này, 11 tờ báo khác

của Châu Á cũng xuất hiện trên mạng internet như China daily( Trung Quốc),

Utusan ( Malayxia), Asahi Simbun( Nhật Bản)…

1.1.1.3 Điều kiện về nhu cầu

Nhu cầu trao và nhận tin là một trong những nhu cầu mang tính bản năng của

con người Ngay từ thời kỳ nguyên thủy, con người đã thực hành các trao đổi thông tin bằng nhiều hình thức khác nhau Những di chỉ được phát hiện khắp nơi trên thế giới đã cho chúng ta thấy cách mà người nguyên thủy trao đổi tin tức trong bộ lạc của mình Người ta viết các ký tự hoặc các hình vẽ lên trần hoặc tường các hang động; trên các vỏ mai rùa ở Hà Nam, Trung Quốc, hoặc những ký

tự trên các tấm đất sét của người Sumer cổ, chủ nhân của cư dân Lưỡng Hà…Những thông điệp đó đã được những cư dân cổ đại trao đổi thường xuyên Trước thời kỳ của báo chí chính thống xuất hiện, người ta thấy ở đế chế La mã cổ xuất hiện những thông tin viết trên những bảng gỗ phủ thạch cao và được treo ở các quảng trường thông báo về những tin tức quan trọng của quân đội La Mã9; hoặc những thông tin chép tay được các nhà buôn trên những hải trình vượt biển chuyển cho nhau nhằm cung cấp các thông tin giao dịch có lợi Đó là những nhu cầu căn bản đầu tiên dẫn đến sự ra đời của báo in sau này

Sang đến các giai đoạn hình thành nhà nước phong kiến, do nhu cầu của nhà

nước, các tờ báo được bắt đầu ra đời Vào những năm 1500, những tờ báo đầu tiên được hoàng gia Thụy Điển, Pháp, Đức, Anh…hậu thuẫn về mặt tài chính và cấp phép cho ra đời với mục đích để thông báo các tin tức của hoàng gia… Trong suốt giai đoạn từ thế kỷ XVI đến thế kỷ XVIII ở Châu Âu, các tờ báo chính thức, đại diện cho chính phủ được thành lập “Họ được giao nhiệm vụ cung cấp cho dân

chúng hình ảnh chính xác về các hoạt động của chính phủ và chống lại các nhận

9 E.P Prô-khô-rốp, Cơ sở lý luận của báo chí, H Thông tấn, 2004, tr13

thức sai lầm xuất phát từ những nguồn gốc ngoài tầm kiểm soát trực tiếp của các

cơ quan có thẩm quyền”10

Vào thế kỷ XIX, báo chí Châu Âu đã trở thành một lĩnh vực quan trọng và phát triển năng động trong đời sống văn hóa, kinh tế, chính trị, xã hội Nó đã đáp ứng quyền lợi và yêu cầu của độc giả trong một phạm vi lớn

Nhu cầu của con người đối với báo chí cũng không đơn thuần chỉ là những

thông tin nữa Họ cần nhiều thứ hơn Và với thế mạnh của mình, báo chí bắt đầu phục vụ con người mỗi ngày một tốt hơn Những chương trình ca nhạc trên radio vào mỗi sáng thứ Bảy đã bắt đầu làm cho đời sống thị dân các thành phố Châu Âu trở nên bận rộn hơn Cùng với việc đi nhà hát vào mỗi tối cuối tuần, giờ đây, họ

có thể vừa nghe tin tức, vừa nghe các bản giao hưởng mình yêu thích

Còn truyền hình thì “đã trở thành công cụ giải trí trên cả nước11 vào mỗi tối Người dân Mỹ cùng ngồi với nhau để xem các nhân vật yêu thích, các chương trình thể thao và thông tin về các sự kiện lịch sử Truyền hình vẫn là nguồn cung cấp tin tức và phương tiện quảng cáo chủ yếu có thể thu hút sự chú ý nhiều nhất của người Mỹ”12

Ngoài những nhu cầu thông tin và giải trí, những nhu cầu rất căn bản từ thủa bình minh của báo chí truyền thông Giờ đây, báo chí với đầy đủ các công cụ của mình,

có thể giúp biến giấc mơ học đại học của bạn trở thành hiện thực, khi thông qua các chương trình giáo dục trên phát thanh hay truyền hình, giúp bạn hệ thống lại toàn bộ kiến thức về các môn tự nhiên và xã hội

Hàng ngày, cả triệu cuốn tạp chí hướng dẫn kỹ năng làm những công việc

nhà, hay hướng dẫn câu cá, nấu ăn, mua bếp điện…được đưa đến tay bạn đọc Báo chí giúp cho nhu cầu học hỏi của bạn được thỏa mãn hơn bao giờ hết

Và tất nhiên các chính phủ hay các thể chế khác trong một xã hội, cũng sử dụng báo chí cho nhu cầu riêng của mình Đó có thể là nhu cầu cung cấp thông tin về tổ chức hay hoạt động của tổ chức, đó cũng có thể là nhu cầu quảng bá

Gần đây chúng ta thấy các đài phát thanh, truyền hình hoặc các báo điện tử

trực tuyến còn cung cấp cho khách hàng của mình những cơ hội được tương tác với nhau, tương tác với nhân vật trong chương trình của họ và tương tác với cả cơ quan báo chí truyền thông đó nữa

Cùng với xu thế phi đại chúng hóa, chúng ta nhận thấy rằng, bất kỳ nhu cầu nào của con người, những nhu cầu liên quan đến hoạt động trao đổi thông tin, đều có

10 Fred S Sierbert, Theodore Perterson, Wilbur Schram, Bốn học thuyết truyền thông, H Tri thức, 2013, tr45

thể được báo chí truyền thông thỏa mãn Việc ra đời của hệ thống truyền hình gồm truyền hình miễn phí, truyền hình trả tiền theo nhiều cấp độ khác nhau, với các nhu cầu khác nhau đã phản ánh chính xác khả năng thỏa mãn nhu cầu của công chúng của báo chí truyền thông

1.1.2 Ở Việt Nam

Ở Việt Nam, những đặc thù về một xã hội thuộc địa nửa phong kiến là đặc trưng

căn bản trong quá trình ra đời và phát triển của báo chí Cùng với đặc trưng đó, là

sự truyền bá chủ nghĩa cộng sản vào Việt Nam Đây là hai yếu tố quan trọng khi xem xét lịch sử ra đời và phát triển của báo chí ở Việt nam

Ngoài ra, việc ra đời chữ Quốc ngữ (tiếng Việt ngày nay) cũng được coi là yếu

tố quan trọng không kém khi xem xét đến sự ra đời của báo chí Việt Nam

Với sự xâm chiếm thuộc địa, người Pháp đã cho xuất bản những tờ báo bằng tiếng Pháp đầu tiên ở Nam Kỳ Sau đó, vào năm 1886, tờ báo tiếng Việt đầu tiên được chính quyền thực dân cho phép xuất bản với vai trò sáng lập của Trương Vĩnh Ký Trong quá trình phát triển của mình, lịch sử báo chí Việt nam cũng ghi nhận xu hướng thứ hai, đó là dòng báo chí cách mạng của những người theo chủ nghĩa cộng sản, với đại biểu ưu tú là Chủ tich Hồ Chí Minh

Sự kiện ngày 21/6/1925, báo Thanh niên ra đời Sự kiện này đã mở ra một dòng báo chí mới: báo chí cách mạng Việt Nam Từ khi có báo “Thanh niên”, báo chí Việt Nam mới giương cao ngọn cờ cách mạng, nói lên ý chí, khát vọng của dân tộc Việt Nam và chỉ rõ phương hướng đấu tranh của nhân dân Việt Nam vì độc lập, tự do và chủ nghĩa xã hội

Hệ thống phát thanh ở Việt Nam chính thức ra đời ngày 7/9/1945 với sự thành lập Đài tiếng nói Việt Nam, trụ sở đặt tại 58 Quán Sứ, với vị Tổng biên tập đầu tiên, ông Trần Lâm

Ngày 7/9/1970: Đài Tiếng nói Việt Nam đã làm truyền hình thử nghiệm Đây cũng được coi là buổi phát sóng đầu tiên của Đài Truyền hình Việt Nam, chương trình gồm 15 phút thời sự và 30 phút ca nhạc

Trong giai đoạn này, ở phía Nam, Đài Truyền hình của chính thể Việt Nam Cộng hoà được thành lập năm 1965; buổi phát hình đầu tiên của Đài là ngày 7 tháng 2 năm 1966 vào lúc 19 giờ và lần cuối cùng là buổi chiều ngày 29 tháng 4 năm 1975

1.1.2.1 Điều kiện về kinh tế- xã hội

Ngày 1/9/1858, người Pháp xâm chiếm Đà Nẵng, bắt đầu cuộc xâm chiếm thuộc địa ở Việt Nam Trước đó, ở Việt Nam chưa từng được biết đến một tờ báo, cho

dù nó đã xuất hiện ở Châu Âu hơn 200 năm trước nữa

Sau khi tạm thời dập tắt được các phong trào đấu tranh của nhân dân ta, thực dân Pháp từng bước thiết lập bộ máy thống trị ở Việt Nam

Về chính trị, thực dân Pháp áp đặt chính sách cai trị thực dân, tước bỏ quyền lực đối nội và đối ngoại của chính quyền phong kiến nhà Nguyễn; chia Việt Nam ra thành ba xứ: Bắc Kỳ, Trung Kỳ, Nam Kỳ và thực hiện ở mỗi kỳ một chế độ cai trị riêng

Về kinh tế, thực dân Pháp thực hiện chính sách bóc lột về kinh tế: tiến hành cướp đoạt ruộng đất để lập đồn điền; đầu tư khai thác tài nguyên; xây dựng một số cơ

sở công nghiệp; xây dựng hệ thống đường giao thông, bến cảng phục vụ cho chính sách khai thác thuộc địa của thực dân Pháp Chính sách khai thác thuộc địa

của thực dân Pháp đã tạo nên sự chuyển biến của nền kinh tế Việt Nam (hình

thành một số ngành kinh tế mới ) nhưng cũng dẫn đến hậu quả là nền kinh tế

Việt Nam bị lệ thuộc vào tư bản Pháp, bị kìm hãm trong vòng lạc hậu Cùng với việc thực thi ngành công nghiệp khai khoáng, nông nghiệp… để bóc lột tài nguyên của Việt Nam, người Pháp cũng bắt đầu du nhập các loại hình văn hóa nghệ thuật, trước hết để phục vụ người Pháp

Báo chí cũng vậy, nó đã được thực dân Pháp sử dụng như một công cụ phục vụ

quá trình xâm lược Lịch sử cũng như nội dung các báo thời kì này phản ánh rõ quá trình xâm lược của thực dân Pháp cũng như vai trò của báo chí trong việc phục vụ công cuộc xâm lược Ví dụ ngay trong quá trình xâm lược Nam Kỳ, Pháp

đã ra tờ Nam kì viễn chinh công báo năm 1861, viết bằng tiếng Pháp Đến năm

1865 sau khi ba tỉnh còn lại của Nam Kỳ bị thôn tính thì tên báo được đổi là Nam

Kỳ thuộc Pháp công báo và đến năm 1889, khi nền thống trị của Pháp được xác

lập trên toàn cõi Việt Nam thì báo lại được đổi tên Đông Dương thuộc Pháp công

báo

Các tờ công báo này đăng tải các nghị định, công văn, đạo luật, các chỉ thị của bộ máy thực dân, các bài diễn văn của thống đốc Nam Kỳ lưu hành chủ yếu trong sĩ quan và viên chức thực dân, vì vậy tất cả đều là báo bằng tiếng Pháp

Cùng với báo chí, thực dân Pháp đã sớm ban hành những đạo luật, sắc lệnh về báo chí cho Đông Dương Sắc lệnh ngày 30/12/1898 đã đình chỉ việc thi hành luật tự

do báo chí ngày 29/7/1881 của chính phủ Pháp ở Đông Dương Theo sắc lệnh này việc thành lập một tờ báo hay xuất bản phẩm định kì bằng bất cứ thứ tiếng nào đều có thể bị đình chỉ bởi nghị định của quan Toàn quyền và không một tờ báo tiếng Việt nào có thể xuất bản nếu không được phép của quan Toàn quyền Giấy phép xuất bản chỉ được cấp với điều kiện là văn bản các bài đem đăng báo phải

cứ lúc nào Việc cấp giấy phép cũng rất hạn chế Ví dụ ở Nam Kì từ năm 1927 đến năm 1933 có hơn 77 đơn xin ra báo nhưng chỉ có 13 tờ báo được xuất bản13

Tờ Gia Định báo xuất bản ngày 15/4/1865 là tờ báo bằng tiếng Việt đầu tiên ở Việt Nam Ban đầu, Gia Định báo có mục đích chủ yếu là công cụ thông tin của

người Pháp ở Đông Dương với tư cách là một tờ công báo chuyên đăng các công văn, nghị định, thông tư của chính quyền thực dân Sau này, khi Trương Vĩnh Ký chính thức làm giám đốc, tờ báo mới được phát triển mục biên khảo, thơ văn, lịch sử Gia Định báo cũng có góp phần cổ động việc học chữ Quốc ngữ và lối học mới, mở đường cho các thể loại văn xuôi Việt Nam in bằng chữ quốc ngữ, đặt nền móng cho sự hình thành báo chí Việt Nam

Sang đầu thế kỉ XX, quá trình đô thị hoá cũng như sự phát triển của tầng lớp thị

dân, lối sống thị dân, những hoạt động công thương nghiệp đã tạo điều kiện cho báo chí phát triển phong phú hơn Báo chí thời kì này không còn là của riêng chính quyền thực dân nữa mà đã xuất hiện những tờ báo tư nhân Về nội dung, các báo cũng không đơn thuần là những tờ công báo nữa mà phản ánh quyền lợi của giới kinh doanh công thương nghiệp cũng như phản ánh những chuyển biến trong tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá của Việt Nam lúc bấy giờ Cũng từ sau chiến tranh thế giới I báo chí phát triển mạnh hơn do Pháp không giữ độc quyền báo chí như trước nữa Nhiều người Việt Nam được phép xuất bản báo chí và đương nhiên là phải tuân theo pháp luật của chính quyền thực dân và phải chịu sự kiểm soát của Pháp Đặc biệt từ sau chiến tranh thế giới I tới những năm đầu thập niên 30, báo tiếng Việt phát triển nhanh chóng cả về số lượng và nội dung

Những năm 1930, báo chí tiếng Việt có sự phát triển mạnh mẽ Bên cạnh khoảng

30 tờ báo và tạp chí có từ trước vẫn đang tiếp tục lưu hành thì có khoảng 180 tờ báo và tạp chí mới ra đời So với trước đây số lượng các tờ báo xuất bản trong thời kì này tăng lên gấp đôi, đặc biệt bên cạnh báo chí hợp pháp phát hành công khai còn xuất hiện dòng báo bí mật của Đảng Cộng sản Việt Nam và dòng báo lưu hành trong các nhà tù thực dân Dấu mốc nổi bật là sự kiện ra đời của báo Thanh niên vào ngày 21/6/1925

Thời kì từ năm 1939, do điều kiện chiến tranh, kinh tế suy thoái, mực và giấy

là hai nguồn vật liệu phục vụ cho ngành in ấn trở nên khan hiếm và đắt đỏ đã ảnh hưởng trực tiếp đến ngành xuất bản, trong đó có báo chí Nhiều tờ báo phải đóng cửa hoặc giảm trang, in trên giấy xấu Mặc dù vậy, do nhu cầu tìm hiểu tình hình

13 Đặng Thị Vân Chi, Những tờ báo đầu tiên, http://www.tannamtu.com/a/news?t=74&id=988760

trong nước và quốc tế tăng, độc giả ngày càng nhiều, tình hình phát hành báo chí vẫn được duy trì với một số lượng khá lớn Tất cả báo chí cách mạng phải phát hành bí mật song cũng không vì thế mà báo chí cách mạng không phát triển Năm 1940, phát xít Đức tấn công nước Pháp, chính phủ Pháp do Reynaud cầm đầu nhanh chóng sụp đổ Chính phủ mới do Thống chế Philippe Petain thành lập tuyên bố đầu hàng phát xít Đức Chính phủ bình dân của Pháp không còn tồn tại, Đảng Cộng sản bị giải tán, phải đi vào hoạt động bí mật Việc nước Pháp bị Đức

xâm chiếm ảnh hưởng mạnh mẽ đến những diễn biến chính trị tại Đông Dương

Ở Đông Dương, từ tháng 7/1939 chức vụ Toàn quyền Đông Dương cũng thay đổi

từ một quan toàn quyền dân sự là Brevie chuyển sang cho một quan toàn quyền quân sự, tướng Catroux và sau đó là Đô đốc Jean Decoux Pháp đã chuẩn bị cho tình trạng chiến tranh ở các nước thuộc địa Hành động đầu tiên của chính quyền thuộc địa là ra sức đàn áp Đảng Cộng sản Sắc lệnh ngày 28/9/1939 cấm ngặt tất

cả hành vi tuyên truyền về Quốc tế III và các tổ chức có liên quan Đảng Cộng sản, các đoàn thể và các nhóm liên quan đều bị giải tán Thực dân Pháp đã quy định kiểm duyệt toàn bộ báo chí nước ngoài trong các khu vực thuộc địa của Pháp Trong bối cảnh đó, báo chí bị giảm sút một cách nhanh chóng về số lượng Báo chí của Đảng Cộng sản bắt buộc rút vào hoạt động bí mật

Giai đoạn 1945 đến 1954 là giai đoạn 9 năm trường kỳ kháng chiến, báo chí

cũng vì như thế mà có những đặc điểm riêng biệt, lúc này báo chí ở Việt Nam có

2 mảng cùng tồn tại, đó là báo chí cách mạng (xuất bản công khai ở vùng chiến

khu và xuất bản bí mật ở vùng định tạm chiếm), và báo chí khác phục vụ chế độ

Quốc gia Việt Nam (xuất bản ở vùng đô thị dưới quyền kiểm soát của người Pháp

và chính phủ Quốc gia Việt Nam)

Trước những thay đổi to lớn của công nghệ phát thanh và truyền hình; nhận

thấy sức mạnh của các phương tiện hiện đại này; chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hoà vừa ra đời đã lập tức cho xây dựng Đài phát thanh Quốc gia để thực hiện sứ mệnh công bố tinh tức về sự ra đời của mình; sau đó, Đài Tiếng nói Nam

bộ được khai sinh năm 1946 trong kháng chiến chống Pháp, đặt tại đình làng Thọ Lộc, nay thuộc địa phận thôn Thọ Lộc Đông, xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi để làm nhiệm vụ cung cấp thông tin phục vụ cách mạng cho đồng bào miền Nam

Đây là kết quả của một nỗ lực mang đến cho công chúng trong nước và quốc tế

tiếng nói của dân tộc Việt Nam, khi mà, nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà vừa ra

đời

Giai đoạn 1954-1975, là một giai đoạn lịch sử đặc biệt của Việt Nam, gắn liền

với sự kiện đất nước bị chia cắt, hình thành các thể chế chính trị khác nhau, cho nên báo chí giai đoạn này có những đặc trưng riêng biệt

Trong khi miền Bắc đang thực hiện cùng một lúc hai cuộc cách mạng, cách mạng

Xã hội chủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng giải phóng miền Nam, thống nhất đất nước, do đó, báo chí cũng được giao những nhiệm vụ gắn liền với hai cuộc cách mạng này, thì ở miền Nam, chính thể Việt Nam Cộng hoà cũng có một nền báo chí với những đặc trưng riêng

Đây là thời kỳ mà các phương tiện báo chí truyền thông có sự xuất hiện đầy đủ các loại hình của nó, bao gồm báo in, phát thanh và truyền hình Nếu như, báo in

ở Việt Nam ra đời sau thế giới đến 200 năm, thì phát thanh chỉ mất 25 năm để xuất hiện tại Việt Nam Đối với truyền hình, nếu lấy dấu mốc năm 1966 truyền hình xuất hiện tại chế độ miền Nam, thì nó cũng mất 30 năm để xuất hiện tại Việt Nam

Mỗi một phương tiện truyền thông đại chúng ra đời đều gắn liền với các điều kiện

về chính trị, kinh tế, văn hoá, xã hội đặc trưng của thời đại Toàn bộ hệ thống phát thanh và truyền hình ở miền Bắc lúc này đều thuộc sự quản lý của nhà nước, phục

vụ sự nghiệp cách mạng của dân tộc

1.1.2.2 Điều kiện công nghệ

Trước khi người Pháp xâm chiếm Việt Nam, ở nước ta công nghệ in ấn vẫn là

công nghệ in bằng mộc bản Điều đó không thuận lợi cho việc phát triển các tờ báo với khổ lớn nhỏ khác nhau và khối lượng in lớn Thực dân Pháp xâm lược nước ta, mang theo hành trang của họ còn có một ngành công nghiệp quan trọng , sau này sẽ là nhân tố quan trọng dẫn đến sự ra đời của báo in ở Việt Nam, đó là công nghệ in

Những máy in đầu tiên được mang tới để phục vụ việc in ấn công văn giấy tờ của thực dân Sau này, chúng đã được sử dụng để in báo Trong giai đoạn này, báo chí việt nam đang còn ở trong tình trạng phôi thai, kĩ thuật làm báo còn non nớt, kinh

tế đất nước chưa phát triển Bên cạnh đó, số lượng độc giả giả hạn chế vì trình độ dân trí người dân còn thấp; báo chí là một thứ hoàn toàn mới lạ với người dân bản

xứ, mặt khác lại phát hành với giá quá đắt nên gây khó khăn cho việc tiếp cận của người dân; đội ngũ nhà báo thiếu phương tiện máy móc và kinh nghiệm làm việc, đời sống khiêm nhường khi hoàn toàn phụ thuộc vào trợ cấp của chính phủ…Những yếu tố này cũng tạo ra nhiều khó khăn cho sự phát triển của báo chí Tuy nhiên, cũng trong giai đoạn này đã có nhiều tờ báo xuất hiện với phong phú

thể loại và nội dung truyền tải Có thể kể đến tờ Đông Dương Tạp chí của Nguyễn

Văn Vĩnh-1913, Nam phong Tạp chí của Phạm Quỳnh năm 1917… Những tờ báo

này đã tích cực tạo ra các diễn đàn thảo luận trên lĩnh vực văn học, phổ biến tư tưởng, học thuyết Tây và Đông phương; tích cực truyền bá chữ Quốc ngữ

Giai đoạn 1945-1954, báo chí có những bước nhảy vọt trong việc chuyển tải nội

dung thông tin, sự đổi mới hình thức trong mỗi trang báo; đặc biệt các thiết bị máy móc kỹ thuật được sử dụng nhiều hơn, nâng cao chất lượng cuãng như tăng sức hấp dẫn cho tờ báo Thời gian này, báo chí đã trở thành một phương tiện chuyển tải thông tin quen thuộc và không thể thiếu đối với quần chúng nhân dân

Sau năm 1975, Tổ quốc thống nhất, non sông thu về một mối Lần đầu tiên báo

chí Việt Nam trở thành nền báo chí duy nhất của đất nước đặt dưới sự lãnh đạo của Đảng và sự quản lý của nhà nước

Chính sách đổi mới của Đảng đã tạo những điều kiện thuận lợi để báo chí phát triển Chỉ trong khoảng 20 năm đổi mới, nền báo chí đã lớn lên cả chục lần, đã có những bước phát triển chưa từng thấy về công nghệ và kĩ thuật, về quy mô ảnh hưởng cũng như trình độ tác nghiệp Ở một số mặt, báo chí đã bắt kịp trình độ phát triển hiện đại, hội nhập với khu vực và quốc tế

Báo chí được phát hành rộng rãi trong cả nước, mạng lưới thông tin rộng khắp Nội dung của báo chí cũng được thay đổi phong phú hơn và thực tế hơn; ngôn ngữ báo chí đã có sự thay đổi rõ rệt, lớp ngôn ngữ thường ngày và ngôn ngữ chính trị đã xuất hiện trên mỗi trang viết Nhiều khái niệm, thuật ngữ mới trong các lĩnh vực đều được đề cập và giải thích rõ ràng

Quy mô, chất lượng, số lượng báo chí cũng phát triển tăng vọt Đến hết ngày 30/11/2012, cả nước hiện có 812 cơ quan báo chí in với 1.084 ấn phẩm Trong đó:

báo in: 197 (84 cơ quan báo chí Trung ương và 113 cơ quan báo chí địa phương); tạp chí: 615 (488 tạp chí Trung ương và 127 tạp chí địa phương)

Trong những năm gần đây, khoa học kỹ thuật nói chung và lĩnh vực công nghệ

thông tin nói riêng đã và đang phát triển mạnh mẽ, tác động vào nhiều lĩnh vực của đời sống xã hội; ứng dụng công nghệ thông tin vào sản xuất chương trình ở các Đài phát thanh - truyền hình ngày càng chuyên nghiệp Hiện nay cả nước có

68 đài phát thanh truyền hình, trong đó có 3 đài Trung ương; trên 600 đài phát thanh cấp huyện Công nghệ truyền dẫn phát sóng phát thanh, truyền hình ở Việt Nam cũng đang có những thay đổi liên tục: Từ năm 1998, VTV đã nghiên cứu và thử nghiệm truyền hình số mặt đất, ngày 26/3/2001 VTV đã chọn truyền hình kỹ thuật số tiêu chuẩn Châu Âu (DVB-T) làm tiêu chuẩn chính thức, sau đó được VTC triển khai tại Việt Nam Thế nhưng, hệ thống truyền hình quảng bá đang sử

tốn kém tài nguyên Công nghệ số mới được sử dụng tại VTV, VTC, Đài TH Tp

Hồ Chí Minh, Đài PTTH Bình Dương Đối với hệ thống truyền hình trả tiền, hiện nay các kênh đang sử dụng nhiều loại công nghệ truyền dẫn như: cáp, vệ tinh, số mặt đất và IPTV14

Theo quy hoạch truyền dẫn, phát sóng phát thanh-truyền hình đến năm 2020 ở Việt Nam, công nghệ số sẽ được áp dụng rộng rãi trong truyền dẫn, phát sóng phát thanh.Về lĩnh vực truyền hình, đến năm 2015 cơ bản sẽ ngừng phát sóng

truyền hình mặt đất (công nghệ analog) để chuyển sang phát sóng truyền hình mặt

đất công nghệ số, với 95% số hộ gia đình có máy thu hình có khả năng thu được các kênh chương trình truyền hình quảng bá Tiếp đó sẽ ngừng việc sử dụng công nghệ truyền hình cáp lạc hậu trước năm 2020 để chuyển hoàn toàn sang công nghệ số

Những điều kiện về công nghệ này đã làm biến đổi sâu sắc bức tranh phát thanh

và truyền hình Nó khiến cho việc ra đời các kênh phát thanh hay truyền hình trở nên dễ dàng hơn, với giá thành thấp hơn và sự cạnh tranh cũng cao hơn

Bản đồ tình hình số hóa truyền

hình trên thế giới

Hình vẽ tổng hợp các quốc gia, vùng lãnh thổ đã và sẽ chuyển đổi công

nghệ truyền hình

Bên cạnh đó, với sự ra đời và phát triển vượt bậc của công nghệ internet, từ năm

1997, ở Việt Nam đã chứng kiến sự ra đời của một loại hình báo chí mới, báo điện

tử Đây là một loại hình báo chí có thể đáp ứng nhu cầu thông tin của công chúng vào bất cứ thời điểm nào trong ngày chỉ qua một cái kích chuột Bạn chỉ cần trỏ

vào các siêu liên kết (Hyperlink), hay chỉ càn gõ tên địa chỉ (URL) vào máy là

nhận được ngay thông tin yêu cầu Thông tin không chỉ hiện ra dưới dạng văn bản

(text), các đối tượng đồ hoạ (graphics) mà còn là các hoạt cảnh chuyển động (media clip) kèm theo âm thanh sống động…

Cùng với sự phát triển chóng mặt của các công nghệ kết nối, giúp đẩy nhanh tốc

độ truy tải, số lượng các tờ báo điện tử cũng nở rộ Có thể coi báo điện tử hiện

nay là sự hội tụ của cả báo giấy (text), báo tiếng (audio) và báo hình (video)

Người lướt web không chỉ được cập nhật tin tức dưới dạng chữ viết mà còn có thể nghe rất nhiều kênh phát thanh và xem truyền hình ngay trên các website báo chí

1.1.2.3 Điều kiện về nhu cầu

Nhu cầu đối với việc nắm bắt tin tức của con người không khác gì nhau cho dù

đó là ở Châu Âu những năm 1600 hay tại Hải Phòng, Việt Nam năm 1884

Tại Hải Phòng, tác giả cuốn Bắc Kỳ xưa, Cơ -lốt Bu –ranh đã mô tả: “Vì chưa có

báo chí ở thành phố, vài người Pháp đã nảy ra ý tưởng cho lưu hành một sổ ghi, trong đó mỗi người ghi lại điều mình gì họ thấy hay muốn nói ra Chính như thế

mà người ta được thông tin, tuỳ theo những sự di chuyển của người này người kia, về những sự việc nổi bật của đời sống Đông Dương”15 Vậy mà phải hai năm

sau đó, ngày 11/9/1886 tờ Tin tức Hải Phòng (Courrier d’Hai phong) mới được

ra đời để đáp ứng cho nhu cầu cung cấp thông tin của công chúng Tất nhiên, tờ báo bằng tiếng Pháp và chủ yếu dành cho người Pháp đọc

Trước đó, những tờ công báo đầu tiên của người Pháp xuất bản ở Việt Nam đã ra đời với mục đích phục vụ công cuộc viễn chinh của Pháp.Tờ công báo đầu tiên

của người Pháp xuất bản ở Nam Kỳ đó là tờ Nam kỳ viễn chinh công báo năm

1861, viết bằng tiếng Pháp Tờ công báo này đăng tải các nghị định, công văn,

đạo luật, các chỉ thị của bộ máy thực dân, các bài diễn văn của thống đốc Nam Kỳ lưu hành chủ yếu trong sĩ quan và viên chức thực dân

Rồi sau đó, trước các nhu cầu cung cấp tin tức và giáo hoá quần chúng, những

tờ báo tiếng Việt lần đầu tiên được cho phép xuất bản Đó là tờ Gia định báo Thực ra, ngay từ ban đầu, Gia định báo cũng mang xứ mệnh như là một công báo

của chính quyền Nhưng, đối tượng công chúng của nó là người dân bản địa Mãi sau này, cùng với sự xuất hiện của Trương Vĩnh Ký, tờ báo này đã tập trung vào

ba chủ đích: cổ động tân học, truyền bá quốc ngữ và giáo dục quốc âm Đây cũng được coi là cột mốc quan trọng đánh dấu sự ra đời của tờ báo bằng tiếng Việt đầu tiên ở Việt Nam

Trong giai đoạn sau đó, hàng loạt tờ báo xuất bản bằng tiếng Việt đã được ra đời

Thông tin các về kinh tế thì có Nông cổ mín đàm (ngồi uống trà bàn chuyện làm

ruộng và đi buôn) khuôn khổ 20 x 30 cm, phát hành vào Thứ Năm hàng tuần tại

Sài Gòn, số 1 ra ngày 1 tháng 8 năm 1901

Báo Nữ giới chung (tiếng chuông của nữ giới) xuất bản vào Thứ Sáu hàng tuần tại

Sài Gòn bắt đầu năm 1918 là tờ báo đầu tiên chuyên về phụ nữ Số báo đầu tiên ra mắt ngày 1 tháng 2, 1918 Lê Ðức làm chủ nhiệm và Sương Nguyệt Anh, con gái của Nguyễn Ðình Chiểu làm chủ bút

Cứ như vậy, tuỳ thuộc vào nhu cầu của các giới, những tờ báo phục vụ đối

tượng độc giả nhất định lại ra đời

“Ngày 21/6/1925, tờ báo Thanh Niên xuất bản số đầu tiên bằng chữ Quốc ngữ Nguyễn Ái Quốc là người trực tiếp viết, biên tập, trình bày và tổ chức in ấn báo

Đó là một tờ báo khổ nhỏ, in ấn thủ công nhưng đã mang lại một ý nghĩa đặc biệt lớn lao và quan trọng- báo hiệu một bước ngoặt trong tiến trình phát triển của báo chí Việt Nam, khai sinh ra nền báo chí cách mạng, một nền báo chí chưa từng có trong lịch sử báo chí Việt Nam, một nền báo chí tiên phong lấy chủ nghĩa Mác- Lênin và chủ nghĩa xã hội làm ánh sáng chỉ đường, lấy mục đích giải phóng dân tộc, tự do, hạnh phúc của nhân dân, sự giàu mạnh, phồn vinh của đất nước làm lý tưởng phấn đấu16”

Theo nhà báo Phan Quang thì “Sự ra đời của báo chí cách mạng Việt Nam là một tất yếu khách quan Báo chí cách mạng Việt Nam kế thừa chừng mực nhất định khuynh hướng yêu nước, dân chủ trong báo chí hợp pháp…Báo chí cách mạng Việt Nam còn bắt nguồn từ truyền thống báo chí dân chủ và tiến bộ thế giới, tất nhiên chịu ảnh hưởng của nền báo chí ấy song trước sau vẫn giữ được bản sắc dân tộc đậm đà của mình”

16 Học viện Chính trị Quốc gia Hồ Chí Minh, 80 năm báo chí Cách mạng Việt Nam- những bài học lịch sử

và định hướng phát triển, NXB Chính trị Quốc gia, 2000, tr13

Báo chí cách mạng Việt Nam ra đời do nhu cầu tất yếu và cấp bách của cuộc cách mạng nhằm mục tiêu giải phóng dân tộc khỏi ách ngoại xâm và sự đô hộ của đế quốc, phong kiến, mang lại tự do, hòa bình, cơm áo cho nhân dân

Cách mạng Tháng Tám 1945 thành công, chính quyền về tay nhân dân, báo chí

có thời cơ phát triển mới, nhưng cũng nhận thêm những nhiệm vụ nặng nề Sự ra đời của Đài Phát thanh và Hãng Thông tấn Quốc gia đã mang lại không chỉ diện mạo mà cả chất lượng hoạt động mới cho hệ thống báo chí Cả hệ thống báo chí, đặc biệt là báo chí cách mạng đã lên dường đi kháng chiến Chính trong thử thách

khắc nghiệt đó, hàng loạt tờ báo đã ra đời như: Sự thật, Nhân dân, Văn nghệ,

Quân đội nhân dân, Đài tiếng nói Nam bộ, Nhân dân miền Nam …

Giai đoạn 1954-1975, báo chí giai đoạn này đã có nhiều cơ hội để phát triển hơn

những cũng đối mặt với không ít khó khăn, thách thức Hầu hết các tờ báo đều hướng tới mục tiêu giải phóng miền Nam, thống nhất Tổ quốc Số lượng nhà báo cũng tăng lên đáng kể Trước thềm đại hội lần thứ 3 của hội Nhà báo Việt Nam

1962, riêng miền Bắc đã có 1500 nhà báo làm việc trong khoảng 120 cơ quan báo chí các loại

Trong các giai đoạn sau này, cùng với nhu cầu tăng cường sức mạnh của thông tin tuyên truyền, đáp ứng yêu cầu phục vụ cách mạng xây dựng Xã hội Chủ nghĩa ở miền Bắc và cách mạng giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước ở miền Nam; các loại hình báo chí mới đã được ra đời, như phát thanh, truyền hình

Sự phát triển bùng nổ của truyền hình giai đoạn những năm 1990 đến nay cho

thấy nhu cầu của công chúng đã có những thay đổi lớn Giờ đây công chúng càng

trở nên biết cách hưởng thụ hơn, họ cũng khó tính hơn và dễ thay đổi hơn Tin tức

và giải trí vẫn là những ưu tiên trong danh mục nhu cầu của công chúng truyền

thông Khai sáng và giáo dục sẽ là nhu cầu rất lớn cho bất kỳ loại hình báo chí

truyền thông nào đáp ứng được Đặc biệt hơn, những nhu cầu thể hiện cá nhân sẽ càng ngày càng được bộc lộ Loại hình nào sẽ đáp ứng được những nhu cầu này, thì nó sẽ là phương tiện dẫn đạo trong cuộc cạnh tranh

Bên cạnh đó, nhu cầu sử dụng truyền thông của các tổ chức, các thể chế xã hội cũng sẽ quyết định đến việc loại hình báo chí truyền thông nào được ưu tiên Nhu cầu đó sẽ không chỉ hướng tới việc coi truyền thông đơn giản như là một kênh quảng bá thông tin Nó còn đòi hỏi một khả năng thuyết phục và tác động sâu sắc hơn của phương tiện

1.2 Các dấu mốc ra đời và phát triển của các loại hình báo chí ở Việt Nam

1.2.1 Báo in

Sang đầu thế kỉ XX, quá trình đô thị hoá cũng như sự phát triển của tầng lớp thị dân, lối sống thị dân, những hoạt động công thương nghiệp đã tạo điều kiện cho báo chí phát triển phong phú hơn Báo chí thời kì này không còn là của riêng chính quyền thực dân nữa mà đã xuất hiện những tờ báo tư nhân Về nội dung, các báo cũng không đơn thuần là những tờ công báo nữa mà phản ánh quyền lợi của giới kinh doanh công thương nghiệp cũng như phản ánh những chuyển biến trong tình hình kinh tế, chính trị, xã hội và văn hoá của Việt Nam lúc bấy giờ

Đáng chú ý là một số tờ như Nông cổ mín đàm, Đại Nam Đăng cổ tùng báo, Đại

Việt tân báo đã bàn nhiều về vấn đề văn hoá xã hội như tuyên truyền cho xu

hướng canh tân hoặc đả phá chế độ khoa cử lỗi thời, những hủ tục Tờ Đại Việt

tân báo do E Babut sáng lập và Đào Nguyên Phổ làm chủ bút Theo Quán Chi thì

Đào Nguyên Phổ là người có công đầu trong việc dịch đăng các tư tưởng mới và các sách Tân thư phổ biến trên báo Có một hiện tượng đáng chú ý là ngay từ rất sớm vấn đề phụ nữ đã được đưa lên mặt báo, vừa là bàn về vấn đề của phụ nữ nhưng cũng từ vấn đề của phụ nữ và mượn lời phụ nữ để bàn về những vấn đề chung của xã hội

Đại Nam Đăng cổ tùng báo chỉ tồn tại khoảng 10 tháng trong năm 1907 Sau

khi Đại nam Đăng cổ tùng báo đóng cửa trong suốt 6 năm từ 1907 tới 1913 ở Việt Nam chỉ còn lại hai tờ báo tiếng Việt xuất bản ở Nam Kì là tờ Nông cổ mín

đàm và Lục tỉnh tân văn

Năm 1913, Đông Dương tạp chí được xuất bản ra số đầu tiên ngày 15/5 tại Hà

Nội Người sáng lập và chủ nhiệm báo là Schneinder, người đã từng ở Việt Nam

từ năm 1882 và đã xuất bản tờ Lục tỉnh tân văn và Đại nam đồng văn nhật báo

Vì vậy lúc đầu Đông Dương tạp chí được coi là một chi nhánh của Lục tỉnh tân

văn ở Bắc và Trung Kỳ Chủ bút báo là Nguyễn Văn Vĩnh với sự cộng tác của các

tác giả Phạm Duy Tốn, Phan Kế Bính, Nguyễn Đỗ Mục, Phạm Quỳnh, Nguyễn Văn Tố, Trần Trọng Kim, Nguyễn Khắc Hiếu

Trong 2 năm đầu 1913-1914 Đông Dương tạp chí (ĐDTC) mang tính chất một tờ

báo ngôn luận thông thường tổng hợp, đăng tải các bài về tin tức thời sự chính trị

xã hội lẫn văn chương học thuật Tháng 1-1915 báo Trung bắc tân văn

(TBTV) xuất bản ở Hà Nội, chủ nhiệm báo vẫn là Schneider và Nguyễn Văn Vĩnh

là chủ bút với các cộng tác viên như của ĐDTC Và để phục vụ chính sách động viên cho chiến tranh của Pháp, TBTV sẽ chuyên “nghị luận về những việc thời

vụ” còn ĐDTC sẽ chuyển thành một tờ báo có tính chất văn học chuyên giới

thiệu và dịch các tác phẩm văn học nước ngoài và các bài về khoa sư phạm Cũng

như ĐDTC, TBTV lúc đầu là một tờ tuần báo, đến năm 1916 thì 3 ngày ra một số

và đến năm 1919 khi Nguyễn Văn Vĩnh mua lại tờ báo và nhà in từ Schneider thì báo ra hàng ngày

Từ sau chiến tranh thế giới I đến 1930

Cũng từ sau chiến tranh thế giới I báo chí phát triển mạnh hơn do Pháp không giữ độc quyền báo chí như trước nữa Nhiều người Việt Nam được phép xuất bản báo chí và đương nhiên là phải tuân theo pháp luật của chính quyền thực dân và phải chịu sự kiểm soát của chúng Đặc biệt từ sau chiến tranh thế giới I tới những năm đầu thập niên 30, báo tiếng Việt phát triển nhanh chóng cả về số lượng và nội

dung Năm 1922, cả nước chỉ mới có 19 tờ báo tiếng Việt thì đến năm 1925 đã

có 25 tờ, năm 1927 có 36 tờ và năm 1929 lên tới 47 tờ Các tờ báo tiêu biểu thời

kì này là: Đông Dương tạp chí (1913-1918), Trung Bắc tân văn 1945), Nam Phong (1917-1935), Nữ giới chung (1918), Thực nghiệp dân

(1915-báo(1920-1933), Khai hoá nhật báo 1927), Hữu thanh tạp chí

(1921-1924), Đông Pháp thời báo (1923- 1928), An nam tạp chí (1926-1930), Thần

chung (1929-1930), Trung lập báo (1924-1933), Tân dân báo (1924-1925) Pháp Việt nhất gia (1927), Tiếng dân (1927-1943), Hà thành ngọ báo (1927-1929), Báo Đông-Tây (1929-1932), Phụ nữ tân văn (1929-1935), Kì lân báo (1928-

1929), Văn minh (1926-1931)

Báo chí cách mạng” trong giai đoạn 1925-1945 có hai tờ báo ra đời ở hai thời điểm khác nhau, có vai trò quan trọng trong việc đấu tranh chống thực dân Pháp,

cả hai tờ báo đều do Nguyễn Ái Quốc sáng lập và trực tiếp chỉ đạo Đó là tờ

Thanh niên, xuất bản 1925 và tờ Việt Nam Độc lập, xuất bản 1941

Tháng 6/1925, Nguyễn Ái Quốc chọn một nhóm người trong tổ chức Tâm Tâm

Xã để thành lập một đoàn thể cách mạng có xu hướng Mác-xít với tên gọi Việt

Nam Thanh niên Cách mạng Đồng chí hội và xuất bản tờ báo Thanh niên, làm cơ

quan tuyên truyền đường lối, mục đích và chương trình hành động của hội Ngày

21/6/1925 số 1 báo Thanh Niên ra đời Ngày nay, 21/6 cũng được chọn là ngày

“Báo chí Cách mạng” Việt Nam

Báo chí thời kì này phản ánh khá rõ nét tình hình kinh tế xã hội và chính trị tư tưởng đương thời Đó là bên cạnh trào lưu Âu hoá và lối sống tư sản trong các đô thị là tin tức về các hoạt động cách mạng của nhân dân dưới sự lãnh đạo của Đảng cộng sản, các cuộc đấu tranh trên lĩnh vực tư tưởng như cuộc thảo luận của Hải Triều và Thiếu Sơn về “Nghệ thuật vị nghệ thuật hay nghệ thuật vị nhân sinh” [ Đời Mới-24/3-27/3/I933] , cuộc thảo luận của Hải Triều và Phan Khôi về “Duy vật và Duy tâm” [ Phụ nữ thời đàm- 8 và 29/I0/ I933]; cuộc thảo luận của Phan Khôi và Nguyễn Thị Chính về “Vấn đề giải phóng phụ nữ với nhân sinh quan” [

Phụ nữ tân văn- 7 và I4/7 và 4/8/I932], cuộc tranh luận về “Phổ thông đầu phiếu” trên báo Công luận năm 1932 và các bài về quyền bầu cử của phụ nữ

Thắng lợi của Mặt trận dân chủ Đông Dương trong cuộc đấu tranh đòi tự do báo chí, Pháp đã phải thừa nhận hiệu lực của Luật tự do báo chí ban hành năm 1881 được áp dụng ở Đông Dương Đó là bộ luật quy định báo chí phát hành chỉ cần báo trước 24 giờ Chính thắng lợi này đã làm báo chí giai đoạn 1936-1939 phát triển mạnh mẽ, nhiều tờ báo cách mạng được phát hành công khai Theo Daniel Hemery, Sở An ninh Đông Dương ước tính vào tháng 11/1938, chỉ riêng Nam Kỳ

có tới 18 tờ báo cộng sản, trốtkit, hoặc thân cộng Số in của báo tiếng Pháp giảm chỉ còn 30.580 bản trong khi số in của báo tiếng Việt là 153.000 bản Tính đến ngày 1/1/1939 trên toàn cõi Đông Dương số báo tiếng Việt và song ngữ Pháp Việt tờ trong khi số báo tiếng Pháp chỉ còn 69 tờ.[3]

Thời kì từ năm 1939, do điều kiện chiến tranh, kinh tế suy thoái, mực và giấy

là hai nguồn vật liệu phục vụ cho ngành in ấn trở nên khan hiếm và đắt đỏ đã ảnh hưởng trực tiếp đến ngành xuất bản, trong đó có báo chí Nhiều tờ báo phải đóng cửa hoặc giảm trang, in trên giấy xấu Mặc dù vậy, do nhu cầu tìm hiểu tình hình trong nước và quốc tế tăng, độc giả ngày càng nhiều, tình hình phát hành báo chí vẫn được duy trì với một số lượng khá lớn Tất cả báo chí cách mạng phải phát hành bí mật song cũng không vì thế mà báo chí cách mạng không phát triển Tiêu

biểu cho báo chí cách mạng thời kì này là các tờ Tạp chí Cộng sản, Cờ giải

phóng, Cứu quốc, Việt Nam độc lập, Kèn gọi lính, Mê Linh, Phá ngục, Kháng địch, Cởi ách, Chiến đấu, Tiên phong, Dân tộc, Tiếng súng khởi nghĩa…

Dòng báo chí công khai cũng bị phân hoá thành nhiều khuynh hướng: báo chí

thân thực dân như các tờ: Đông Pháp (ĐP), Tin mới, Đàn bà (ĐB), Tân Việt Nam,

Nỗ lực Báo chí cấp tiến như các tờ Ngày nay, Thanh nghị, Tri tân Ngoài ra còn

có một số tờ báo của nhóm Trốtkít như tờ Văn mới, Tân thời ,các loại báo văn

học, tôn giáo và các loại báo chuyên biệt khác như báo thể thao, báo kinh tế, báo trẻ em Một đặc điểm đáng chú ý là hầu hết các báo xuất bản thời kì này đều có

dành riêng một mục cho phụ nữ hoặc có các trang phụ nữ như Công luận,

Đông Pháp, Tân thời tuần báo (TT), Dân hiệp (DH), Nam Kỳ tuần báo (NKTB)

Đặc biệt thời kì này còn hình thành cả một dòng báo phụ nữ

Năm 1940, phát xít Đức tấn công nước Pháp, chính phủ Pháp do Reynaud cầm đầu nhanh chóng sụp đổ Chính phủ mới do Thống chế Philippe Petain thành lập tuyên bố đầu hàng phát xít Đức Một nhóm khác do tướng Charles de Gaulle lãnh đạo chạy sang Anh và thành lập Uỷ ban giải phóng dân tộc Pháp Chính phủ bình dân của Pháp không còn tồn tại, Đảng Cộng sản bị giải tán, phải đi vào hoạt động

bí mật Việc nước Pháp bị Đức xâm chiếm ảnh hưởng mạnh mẽ đến những diễn

biến chính trị tại Đông Dương

Ở Đông Dương, từ tháng 7/1939 chức vụ Toàn quyền Đông Dương cũng thay đổi

từ một quan toàn quyền dân sự là Brevie chuyển sang cho một quan toàn quyền quân sự, tướng Catroux và sau đó là Đô đốc Jean Decoux Pháp đã chuẩn bị cho tình trạng chiến tranh ở các nước thuộc địa Hành động đầu tiên của chính quyền thuộc địa là ra sức đàn áp Đảng Cộng sản Sắc lệnh ngày 28/9/1939 cấm ngặt tất

cả hành vi tuyên truyền về Quốc tế III và các tổ chức có liên quan Đảng Cộng sản, các đoàn thể và các nhóm liên quan đều bị giải tán Thực dân Pháp đã quy định kiểm duyệt toàn bộ báo chí nước ngoài trong các khu vực thuộc địa của Pháp Trong vòng 4 tháng cuối năm 1939, Pháp đã ký tới 10 Sắc lệnh và Nghị định về báo chí và liên quan đến báo chí Giấy và mực in cũng được chính quyền quản lý chặt chẽ thông qua phòng kiểm duyệt Liên đoàn giấy Năm 1943, Toàn quyền Đông Dương ra một nghị định mới về việc phát hành báo chí Nghị định này quy định: khuôn khổ báo sẽ bị hạn chế để tiết kiệm giấy Nếu báo xuất bản hàng ngày thì phải nghỉ ngày chủ nhật Nếu phát hành ngày chủ nhật thì không được phát hành các ngày khác trong tuần, không được in báo trên giấy khổ 23 x

2000 cm2, nên dùng khổ báo không cần phải cắt giấy để tiết kiệm 1/5/1945]

[HP-Ngay từ trước khi có sắc lệnh trên, một loạt tờ báo đã bị khám xét, bắt bớ và đóng cửa Tờ Ngày mới bị đóng cửa ngày 26.8.1939, Dân chúng ngày 30/8/1939, Người mới ngày 5/9/1939, Thế giới ngày 13/9/1939, Đời nay ngày

29/9/1939 Trước tình hình đó Đảng Cộng sản Đông Dương đã kịp thời chuyển hướng chỉ đạo cách mạng, thành lập Mặt trận thống nhất dân tộc phản đế Đông Dương, ra chỉ thị cho những người làm báo và các tờ báo Đảng rút vào bí mật Ngày 23/9/1940, Nhật vào Đông Dương đặt thêm một ách thống trị mới lên xã hội Việt Nam và từng bước ép Pháp phải nhường cho Nhật một số quyền lợi về kinh

Đông á, văn hoá Nhật nhằm gây ảnh hưởng trong dân chúng Nhật cũng thành lập văn phòng kiểm duyệt báo chí, ra thông báo về việc kiểm duyệt toàn bộ báo chí, xuất bản phẩm và các phương tiện tuyên truyền kể cả áp phích quảng cáo và các kịch bản Dựa vào Nhật, một số đảng phái mới ra đời như Đại Việt dân chính, Đại Việt quốc xã, Phục quốc và đều ra báo để gây ảnh hưởng

Tháng 5/1941 quyết nghị thành lập Mặt trận dân tộc thống nhất rộng rãi lấy tên

là Việt Nam độc lập đồng minh (gọi tắt là Việt Minh)

Phong trào Việt Minh phát triển, ở các vùng căn cứ địa cách mạng, báo chí cách mạng cũng được xuất bản góp phần tuyên truyền và vận động nhân dân như

tờ: Việt Nam độc lập, Cứu quốc, Cờ giải phóng ở các địa phương cũng có báo cách mạng để vận động tuyên truyền nhân dân Như báo Đuổi giặc nước của cơ quan tuyên truyền cổ động của Việt Minh Thanh Hoá, báo Hiệp lực, cơ quan cổ

động của Việt Minh tỉnh Bắc Ninh

Ngày 1/8/1941 Việt Minh ra

tờ Việt Nam Độc lập, làm cơ

quan tuyên truyền tại tỉnh

Cao Bằng Tôn chỉ mục đích

của báo được nói rõ trong số

đầu: “Cốt làm cho nhân dân

ta hết ngu hèn, biết các việc,

biết đoàn kết, đặng đánh Tây,

đánh Nhật cho Việt Nam độc

lập, tự do”

Giai đoạn 1945-1954

Báo Sự Thật là tiền thân của báo Nhân Dân ngày nay, phát hành số đầu tiên ngày 5/12/1945 với danh nghĩa là cơ quan tuyên truyền cổ động của Hội Nghiên cứu

Chủ nghĩa Mác ở Đông Dương, nhưng thực chất đây là tờ báo của Đảng Cộng sản

Việt Nam, do Tổng Bí thư Trường Chinh làm Chủ nhiệm

Năm 1946, kháng chiến toàn quốc nổ ra, báo đã di dời trụ sở đến nhiều địa điểm Cuối năm 1947, trụ sở báo được đặt tại khu vực Khuổi Đăm, thôn Nà Khằn, xã Nghĩa Tá thuộc huyện Chợ Đồn, Bắc Kạn ngày nay Nguyễn Ái Quốc dùng tên mới là Hồ Chí Minh trong các bài viết góp phần cổ động, giáo dục và tổ chức

quần chúng đoàn kết đấu tranh Ngày 2/12/1950, báo Sự Thật ra số cuối cùng, hoàn thành vai trò lịch sử của mình, nhường vị trí cho sự ra đời của báo Nhân

Dân vào năm 1951

Dưới sự chỉ đạo trực tiếp của Hồ Chí Minh và Trường Chinh cùng sự đóng góp

của Ban Tuyên huấn Trung ương do Tố Hữu đứng đầu, báo Nhân Dân số đầu tiên

ra mắt ngày 11/3/1951 tại chiến khu Việt Bắc với danh nghĩa “Cơ quan trung

ương của Đảng Lao động Việt Nam” Giữ vai trò là cơ quan ngôn luận của Đảng

và Nhà nước, báo Nhân Dân rất quan trọng trong thời kỳ 1954-1975 và tiếp đến là

từ 1975 cho đến ngày nay Nhiều cán bộ cao cấp của Đảng Cộng sản Việt Nam đã

từng làm việc tại báo Nhân Dân hoặc tham gia viết bài Đồng chí Trường Chinh

và Tố Hữu đã từng làm chủ bút của báo này Các đời Tổng biên tập đều giữ chức

vụ từ Ủy viên Trung ương Đảng trở lên, đồng thời kiêm nhiệm một số chức vụ quan trọng khác trong Đảng

Ngày 20/10/1950, tại Định Hóa, Thái Nguyên, báo Quân đội Nhân dân ra mắt số đầu tiên Tiền thân của Quân đội Nhân dân là các tờ Tiếng súng reo, Quân giải

phóng, Chiến thắng, Sao Vàng, Vệ quốc quân và Quân du kích Tên gọi Quân đội Nhân dân được tờ báo giải thích: “Một đội quân từ nhân dân mà ra, vì nhân dân

mà phục vụ” Báo Quân đội Nhân dân bắt đầu ra một tuần 6

số (nghỉ Thứ Bảy) kể từ ngày 19/5/1965 Tờ báo không được

chuyển vào Nam, song nhờ Đài

phát thanh tiếng nói Việt Nam,

qua mục giới thiệu báo và đọc báo, nội dung chủ yếu của báo vẫn đến được miền Nam vào thời điểm cuộc chiến tranh đi vào giai đoạn quyết liệt nhất

Hiện nay báo Quân đội Nhân

dân có 4 ấn phẩm: báo Quân đội Nhân dân hằng ngày (ra tất

cả những ngày trong tuần, 8 trang, in màu trang 1 và 8), báo Quân đội Nhân dân

cuối tuần, nguyệt san Sự kiện và Nhân chứng, báo Quân đội Nhân dân điện tử

(tiếng Việt và tiếng Anh)

Cơ quan có nhiều tạp chí nhất là Viện Khoa Xã hội Việt Nam với trụ sở chính đặt tại Hà Nội, có tất cả không dưới 30 tạp chí chuyên ngành về lĩnh vực khoa học xã hội Mỗi tạp chí thuộc một viện chuyên ngành hoặc trung tâm tương ứng như tạp

chí Nghiên cứu Lịch sử thuộc Viện Sử học, tạp chí Châu Mỹ Ngày nay thuộc Viện

Nghiên cứu châu Mỹ, tạp chí Địa lý và Nhân văn thuộc Trung tâm Địa lý và Nhân

Đến ngày 15/9/1945, Việt Nam Thông tấn xã đã phát sóng ra thế giới bản tin đầu tiên cùng toàn văn Tuyên ngôn độc lập và chính thức chọn làm ngày thành lập Trong thời kỳ chiến tranh Việt Nam, bộ phận biệt phái của Việt Nam Thông

tấn xã ở Nam Bộ đã đứng ra thành lập Thông tấn xã Giải phóng - cơ quan thông tin chính thức của Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam và Chính phủ Cách mạng lâm thời Cộng hòa miền Nam Việt Nam - vào ngày 12/10/1960

Giai đoạn 1954-1975

Sau chiến thắng Điện Biên 1954, trong mấy năm đầu, hoạt động báo chí đã khởi sắc, phát triển cả về số lượng lẫn chất lượng, đặc biệt là ở đô thị và các thành phố lớn Tính đến năm 1957 toàn miền Bắc đã có 134 tờ báo, trong đó có 5 tờ xuất bản hàng ngày, 15 tờ tuần báo, 20 tờ bán nguyệt san và nguyệt san Ngoài những

tờ báo lớn như Nhân dân, Quân đội nhân dân, Tạp chí Cộng sản, Cứu quốc, còn

có báo chí của các đoàn thể như báo Phụ nữ, Tiền phong, Lao động, báo của các đảng, hội như Tổ quốc, Đảng Dân chủ có tờ Độc lập, Đài Phát thanh tiếng nói

Việt Nam, Thông tấn xã Việt Nam Một vài tờ báo tư nhân tuy có ít ảnh hưởng

nhưng vẫn tồn tại Một số tờ báo và tạp chí trong thời kỳ này lợi dụng những sai lầm của Đảng trong cải cách ruộng đất, khó khăn trong phát triển kinh tế để tìm

cách chống đối như các tờ Nhân văn - Giai phẩm và Đất mới

Ngay từ sau Hiệp nghị Giơnevơ, báo chí hợp pháp dưới chế độ Mỹ - Diệm đã có tiếng nói đấu tranh chống địch trả thù và khủng bố những người kháng chiến cũ,

đòi thi hành Hiệp nghị Giơnevơ như các tờ báo Buổi sáng của Mai Lan Quế,

Nhân loại của Tân Đức, Tiếng chuông của Nguyễn Văn Hiếu, Bình dân (1954 -

1963) của Phú Đức và Nguyễn Đức Nhuận, Dân đen (1955 - 1965) của Nguyễn Duy Hinh, Đoàn kết (1954 -1964) của Huỳnh Thiên Môn, Thời đại (1954 – 1965) của Phạm Xuân Thái và Nguyễn Thành Danh, Dân Việt (1961 - 1968) của Phan Văn Hiển và Bùi Công Út, Dân mới (sau là Dân chủ mới, 1962 - 1972) của Hà

Thành Thọ, Dân luận (1963 - 1964) của Huỳnh Văn Chiêu, Ban mai (1963 -

1964) của Dương Văn Sum Nhà báo Trần Bạch Đằng thay mặt Thành uỷ Sài Gòn - Chợ Lớn phụ trách công tác tư tưởng và báo chí đã chỉ đạo và tham gia viết

cho nhiều tờ báo như Nhân loại, Phòng thương mại, Dân trí, Thần chung Khi

Diệm dẹp xong các phe phái, bắt đầu tính sổ các tờ báo mà chúng vu cho là ''Việt

cộng nằm vùng'', nhiều nhà báo bị bắt, một số phải đổi nghề

Báo chí thành thị miền Nam ngày càng tiến bộ và có tác động xã hội rộng rãi hơn sau khi Diệm đổ và nhất là khi Mỹ tràn vào miền Nam, bộc lộ rõ bản chất xâm lược thì tinh thần đấu tranh của báo chí càng mạnh mẽ hơn

Hoạt động báo chí ở vùng giải phóng mang những đặc điểm riêng Trong thời kỳ kháng chiến chống Pháp, công tác tư tưởng - văn hóa hoạt động tuyên truyền của báo chí được đặc biệt coi trọng Cũng vì thế nên khi Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam được thành lập, đã thu hút vào hàng ngũ báo chí các nhà báo

đã tham gia kháng chiến chống Pháp và được phân công ở lại hoạt động tại các

thành thị miền Nam Ngày 12-10-1960, Thông tấn xã giải phóng được thành lập còn gọi là Giải phóng xã Ngày 1-2-1962, Đài Phát thanh giải phóng bắt đầu hoạt động Ngày l-10-1964, báo Nhân dân, cơ quan của Đảng nhân dân cách mạng

miền Nam Việt Nam do Thép Mới phụ trách ra mắt bạn đọc Ngày 20-10-1964

báo Giải phóng, cơ quan của Mặt trận dân tộc giải phóng miền Nam Việt Nam do

Huỳnh Tấn Phát làm Chủ nhiệm cũng được ấn hành Hoạt động báo chí ở vùng giải phóng miền Nam có nhiều thuận lợi về phía công chúng Không có sự ngăn cách nào về tư tưởng, tình cảm của người tiếp nhận với báo chí cách mạng Món

ăn tinh thần này từ lâu đã quen thuộc và trở thành nhu cầu cần thiết Tuy nhiên,

do phải hoạt động ở vùng rừng sâu, kẻ địch lại luôn tìm mọi cách phá hoại nên

công việc thâm nhập thực tế, tổ chức ấn loát, phát hành có nhiều khó khăn Các nhà báo cách mạng miền Nam lại tiếp tục hoạt động như những chiến sĩ trong thời

kỳ chiến tranh

Giai đoạn 1975 đến nay

Sau ngày thống nhất đất nước, báo chí ở nước ta đã phát triển khá nhanh về số lượng và chất lượng, hình thành hệ thống thông tấn, báo chí, phát thanh, truyền hình, báo điện tử rộng khắp cả nước

Đặc biệt, từ sau Đại hội toàn quốc lần thứ VI của Đảng, báo chí như được thổi luồng không khí mới Trong cuộc đấu tranh chống tham nhũng, chống tiêu cực và các tệ nạn xã hội, báo chí cả nước đã phát huy vai trò xung kích, thể hiện rõ chức

năng giám sát của nhân dân Nội dung thông tin của báo chí ngày càng phong phú, hiệu quả, hình thức đẹp, sinh động và hấp dẫn

Nhờ có công cuộc đổi mới do Đảng ta khởi xướng và lãnh đạo, báo chí đã có bước tiến nhảy vọt về chất và lượng Từ vài chục cơ quan báo chí trong ngày đầu giành chính quyền, đến nay đã có 812 cơ quan báo chí in với 1.084 ấn phẩm

Trong đó, báo in: 197 (84 cơ quan báo chí Trung ương và 113 cơ quan báo chí

địa phương); tạp chí: 615 (488 tạp chí Trung ương và 127 tạp chí địa phương)

Cả nước có 68 đài phát thanh truyền hình, trong đó có 3 đài Trung ương; trên 600 đài phát thanh cấp huyện Đội ngũ báo chí điện tử phát triển mạnh mẽ cùng với các nhà cung cấp dịch vụ Internet tạo nên một mạng thông tin báo chí điện tử sôi động có sức thu hút hàng triệu lượt người truy cập hàng ngày Đội ngũ những người làm báo phát triển nhanh chóng, từ 300 người trong kháng chiến chống Pháp lên hơn 17.000 hội viên nhà báo hiện nay, chưa kể hàng nghìn người mới tham gia đội ngũ báo chí nhưng chưa đủ điều kiện gia nhập Hội Nhà báo Việt Nam

Trong sự nghiệp công nghiệp hóa, hiện đại hoá đất nước, trong quá trình hội nhập quốc tế và cơ chế thị trường, trong thời đại bùng nổ thông tin, hoạt động của báo chí đang vẫn đang phát triển không ngừng

1.2.2 Phát thanh

Lịch sử phát thanh Việt Nam được đánh dấu vào ngày 7/9/1945 khi Đài Tiếng nói Việt Nam có buổi phát sóng đầu tiên Trong buổi phát sóng này, bản Tuyên ngôn độc lập do Chủ tịch Hồ Chí Minh đọc được truyền đi trong cả nước

Trong kháng chiến chống Pháp, Đài phát thanh đã di chuyển địa điểm 14 lần, bởi trong mắt đối phương, đài luôn là mục tiêu tìm diệt17

Năm 1946, thực dân Pháp quay trở lại xâm chiếm nước ta Một lần nữa cả dân tộc Việt Nam lại bước vào một cuộc kháng chiến mới Khi các cơ quan Trung ương Đảng, Chính phủ dời thủ đô Hà Nội lên căn cứ địa Việt Bắc, Đài Tiếng nói Việt Nam có nhiệm vụ di chuyển về phía tây nam, đó là khu vực chùa Trầm, Sơn Tây; ngày 3/3/1947 chuyển lên Phú Hộ, Phú Thọ; ngày 7/4/1947 đến thị xã Tuyên Quang Từ đây, Đài được di chuyển đến Đa Năng, huyện Sơn Dương, sau đó lên Bắc Kạn Trong quá trình di chuyển, Đài chia làm hai bộ phận để thay thế nhau phát sóng

17 Phan Quang, Vĩnh biệt nhà báo Trần Lâm,

http://vov.vn/Xa-hoi/Vinh-biet-nha-bao-Tran-Lam/167662.vov

Tháng 10/1947, quân Pháp nhảy dù đánh chiếm thị xã Bắc Kạn Đài Tiếng nói Việt Nam lại phải di chuyển dần về phía tỉnh Tuyên Quang Từ ngày 2/2/1948

Đài đóng trụ sở làm việc tại Đồng Mộc, xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn (có biệt

danh CAT ngoài), sau đó về bản Vèn, Bắc Kạn (khu này có biệt danh là LTK)

Sau đó Đài chuyển về bản Giáng, xã Trung Sơn, huyện Yên Sơn (CAT trong)

Từ tháng 4/1949, Đài Tiếng nói Việt Nam chuyển về bản Đung ( trước đây gọi là

Chín Bung), xã Công Đa, huyện Yên Sơn Đây là địa điểm Đài Tiếng nói Việt

Nam đóng trụ sở lâu nhất trong kháng chiến chống thực dân Pháp

Thời gian ở bản Đung, Đài Tiếng nói Việt Nam có khoảng 70 cán bộ, phóng viên, ngoài ra còn một số cộng tác viên thường xuyên gửi tin, bài Tại đây, chương trình phát thanh của Đài được bắt đầu lúc 6 giờ sáng

Mở đầu của chương trình phát thanh hàng ngày trong giai đoạn này là nhạc hiệu

do dàn hợp ca trình bày, sau đó là câu xướng “Đây là Tiếng nói Việt Nam” Tiếp

đó là chương trình tin tức thời sự trong nước và quốc tế bằng tiếng Việt, bản tin này dài 30 phút

Tiếp theo lần lượt đến các bản tin tiếng Anh, Pháp, Trung Quốc, Lào, Khơ Me

(Campuchia), mỗi bản tin dài 15 phút Xen giữa các chương trình thời sự là một

số tiết mục văn nghệ do các ca sĩ của Đài trình bày trực tiếp trước máy Từ 9 đến

11 giờ là bản tin thời sự đọc chậm để các địa phương ghi chép và phổ biến lại cho nhân dân

Các chương trình phát buổi sáng được phát lại buổi trưa và buổi tối Khi nhận được tin tức mới, Ban biên tập gửi cho bộ phận phát thanh đọc xen kẽ vào giữa các bản tin

Trong chiến dịch Biên Giới 1950 và nhiều chiến dịch khác Đài Tiếng nói Việt Nam cử phóng viên ra mặt trận để thu thập tin tức, do vậy luôn có nguồn tin phong phú, chính xác cho các chương trình, kịp thời động viên bộ đội và nhân dân tích cực thi đua sản xuất, giết giặc lập công

Ngày 19/12/1951, Đài Tiếng nói Việt Nam phát đi lời kêu gọi của Chủ tịch Hồ Chí Minh nhân kỷ niệm 5 năm Ngày toàn quốc kháng chiến Lời kêu gọi có đoạn:

“Chúng ta vượt mọi khó khăn để thực hiện khẩu hiệu: Tất cả cho tiền tuyến, tất cả

để chiến thắng ”

Sau hơn 4 năm ở và làm việc tại thôn Đung, xã Công Đa, huyện Yên Sơn (từ

tháng 4/1949 đến 1/5/1953) Đài tiếng nói Việt Nam chuyển về ở và làm việc tại

bản Bó Lù, huyện Ba Bể, tỉnh Bắc Kạn

Nhà báo cách mạng lão thành, người đặt nền móng, người lãnh đạo đầu tiên và lâu năm nhất của đài phát thanh quốc gia, đã ra đi Đồng chí Trần Lâm, tên khai sinh là Trần Quảng Vận, sinh năm

1921, nguyên Ủy viên Trung ương Đảng, nguyên Chủ nhiệm Ủy ban Phát thanh và Truyền hình, Phó Chủ tịch Hội Nhà báo Việt Nam, nguyên Tổng Biên tập Đài Tiếng nói Việt Nam, là người có nhiều cống hiến to lớn, nếu không nói là to lớn nhất cho hai ngành

này ở nước ta Đài Tiếng nói Việt Nam cùng Đài Truyền hình Việt

Nam là hai cơ quan truyền thông hùng hậu và hiện đại hàng đầu

của đất nước và khu vực Ngày ngày, hàng chục, hàng trăm triệu người trong nước và trên thế giới tiếp nhận thông tin từ hai đài quốc gia, tuy nhiên chắc ít người hiểu rõ những ai đã đặt nền móng cho hai cơ quan ấy, bởi vì họ, trước hết là Trần Lâm, đều hết mực khiêm nhường

Việc Đài Tiếng nói Việt Nam phát sóng chỉ 5 hôm sau ngày Việt

Nam Tuyên ngôn Độc lập là một trong những sự kiện lớn của đất nước ta, xuất phát từ trí tuệ và tầm nhìn Hồ Chí Minh Ngay sau khi Tổng khởi nghĩa cướp chính quyền thành công tại thủ đô, 19/8/1945, đồng chí Xuân Thủy đã truyền đạt ý kiến Bác Hồ:

“Việc hết sức quan trọng là phải lập ra ngay một đài phát thanh” Đại tướng Võ Nguyên Giáp cũng nhớ lại, Bác Hồ vừa từ Tân Trào

về tới Hà Nội, viết Tuyên ngôn Độc lập tại ngôi nhà số 48 Hàng Ngang, Bác chỉ thị: “Phải xây dựng ngay đài phát thanh quốc gia” Một nhóm ba thanh niên được chọn giao nhiệm vụ Trần Lâm là người chịu trách nhiệm chính Cùng mươi bạn bè, đồng chí, ông đã chủ trì cuộc họp quyết định ba việc quan trọng: Đài phát thanh sẽ

mang tên của đất nước- Đài Tiếng nói Việt Nam; Đài lên sóng lần đầu tiên ngày 7/9/1945; và Lời xướng của Đài phải nói lên được ý chí, tự hào và thực tiễn quốc gia: “Đây là Tiếng nói Việt Nam, phát

thanh từ Hà Nội, Thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa” Lời

xướng trang trọng qua bao năm tháng vẫn y nguyên, chỉ một lần duy nhất có thay đổi mấy từ cho phù hợp với quốc hiệu: Việt Nam Dân chủ Cộng hòa đổi thành Cộng hòa Xã hội Chủ nghĩa Việt Nam Chương trình phát sóng đầu tiên, theo lời cố Thủ tướng Phạm Văn Đồng, “khoảnh khắc thời gian ấy, giờ phút lịch sử ấy

chỉ diễn ra trong 90 phút, những mãi in đậm vào ký ức người Việt Nam”

Kể sao cho hết công lao các bậc tiền bối mà con chim đầu đàn là Trần Lâm, trong việc đặt nền móng, đào tạo cán bộ, xây dựng nền nếp, tạo lập thanh thế, hình thành truyền thống của phát thanh - truyền hình Việt Nam, những cống hiến không ồn ào mà thời gian càng lùi về quá khứ càng thêm ngời sáng Dưới sự chỉ đạo của Chủ nhiệm Trần Lâm, ngành phát thanh và truyền hình đã vượt lên mọi gian truân, đi từ không đến có

Trong kháng chiến chống Pháp, Đài phát thanh đã di chuyển địa điểm 14 lần, bởi trong mắt đối phương, đài luôn là mục tiêu tìm diệt Thời chống Mỹ cứu nước, khu bá âm của đài bị máy bay oanh tạc hụt, rồi đến lượt đài phát sóng cũng như khu cư xá của đài ở Đại La, Hà Nội hứng chịu bom rải thảm B52 Mặc dù vậy, Tiếng nói Việt Nam, tiếng nói của Tổ quốc chỉ nghẹn lại mỗi một lần, trong vòng mấy phút, ngay sau đó lại dõng dạc vang lên, bởi Đài

đã chuẩn bị sẵn cơ sở dự phòng Đồng chí Trần Lâm là người chịu trách nhiệm xây dựng Đài Phát thanh Giải phóng trong chiến tranh,

là người chủ trì thành lập Đài Truyền hình Việt Nam giữa lúc đất nước bị bốn bề phong tỏa.v.v

Sóng phát thanh là một kênh thông tin chủ chốt và là tiếng kèn cổ

vũ các phong trào thi đua yêu nước Đại Phong, Duyên Hải, Thành Công, Ba Nhất thời miền Bắc xây dựng chủ nghĩa xã hội, rồi tiếp ngay sau đó, các phong trào Ba sẵn sàng, Ba đảm đang, Tay cày tay súng, Tiếng hát át tiếng bom, Xe chưa qua, nhà không tiếc, thôi thúc cả nước đứng lên đánh Mỹ Đài mang lời của Tổ quốc đến với những đơn vị chiến đấu xa xôi nhất vùng giải phóng hoặc âm thầm hoạt động trong lòng các đô thị miền Nam Đài chuyển đạt tiếng nói chính nghĩa và ý chí độc lập tự cường của Việt Nam đến bạn

bè năm châu bốn biển

Đài truyền hình từ những bước chập chững ban đầu đã cùng với sự nghiệp đổi mới do Đảng ta lãnh đạo lớn vụt lên, trở thành cơ quan truyền thông, đối thoại, văn hóa, giao lưu, đối ngoại bề thế Nói sao cho hết cảm tình nồng hậu mà thính giả, khán giả trong nước cũng như nước ngoài dành cho hai đài quốc gia, cũng có nghĩa là

dành cho những người đã gây dựng nên cơ đồ, mà cây đại thụ là Trần Lâm

Nhà báo cách mạng Trần Lâm sinh thời là con người khiêm nhường, giản dị Năm 1988, để ông được nghỉ hưu sau 43 năm liên tục làm việc, cấp trên cho tôi về tiếp nhận công việc, cùng anh chị

em nhà đài kế tục sự nghiệp ông lưu lại Nhân dịp này, ông được Nhà nước tặng Huân chương Độc lập Tôi định tổ chức cuộc họp trọng thể, mời một vị lãnh đạo chủ chốt của Chính phủ đến trao tặng ông phần thưởng cao quý Ông bàn: “Thôi anh à, ta nên làm đơn giản Chủ tịch nước đã ký quyết định Giờ chỉ cần triệu tập một số cốt cán của Đài, tại cuộc họp anh đứng ra thay mặt lãnh đạo

và toàn thể anh chị em trao huân chương cho tôi là được, khỏi phiền đến cấp trên”

Phát biểu tại buổi lễ, ông nói vui: “Đối với tôi, việc dễ dàng nhất là khai lý lịch cá nhân Cả đời, từ năm 1945 cho đến nay, ở mục

Công tác, lúc nào cũng chỉ có hai từ: Phát thanh” - “Vâng, thưa anh Trần Lâm, tôi đáp, anh chỉ có hai từ cho cả cuộc đời oanh liệt

Xuyên qua nửa thế kỷ đồng hành với dân tộc, hai từ trở thành tượng đài sừng sững, tồn tại mãi với thời gian”

Cùng với giới báo chí cả nước, xin thành kính vĩnh biệt người cán

bộ gương mẫu, nhà tổ chức và chỉ đạo năng động, con chim đầu đàn của phát thanh truyền hình, nhà báo cách mạng lão thành Trần Lâm./

Phan Quang- bài đăng trên vov.vn

Đài Tiếng nói Nam bộ được khai sinh năm 1946 trong kháng chiến chống Pháp, đặt tại đình làng Thọ Lộc, nay thuộc địa phận thôn Thọ Lộc Đông, xã Tịnh Hà, huyện Sơn Tịnh, tỉnh Quảng Ngãi Đây là một di tích cách mạng quan trọng, góp phần to lớn trong công cuộc đấu tranh của nước nhà Đài Tiếng nói Nam bộ đã được Bộ Văn hóa Thông tin, nay là Bộ Văn hóa Thể thao và Du lịch, công nhận là

di tích lịch sử văn hóa quốc gia từ năm 1994

Quảng Ngãi, một tỉnh nằm trong vùng tự do Liên Khu 5, nơi đặt trụ sở làm việc của đồng chí Phạm Văn Đồng - đại diện Chính phủ ở miền Nam Trung bộ cùng nhiều cơ quan của bộ máy kháng chiến miền Nam Việt Nam, là nơi được chọn để

xây dựng cơ quan báo chí phát sóng âm thanh hỗ trợ cho cuộc kháng chiến của quân và dân Nam bộ

Sau CMT8, Đài Tiếng nói Nam bộ ra đời trở thành công cụ tuyên truyền đắc lực chi viện cho cuộc chiến đấu của quân và dân Nam bộ trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp xâm lược Đây là đài phát thanh thứ 2 của nước Việt Nam

độc lập, sau Đài Tiếng nói Việt Nam (đặt tại Hà Nội)

Đài Tiếng nói Nam bộ có buổi phát thử sóng đầu tiên vào ngày 1/6/1946 Đến hạ tuần tháng 7 năm đó, Đài Phát thanh “Tiếng nói Nam bộ” chính thức phát sóng buổi đầu tiên

Cuối năm 1946, để đảm bảo an toàn trước sự đánh phá của đối phương, Đài Tiếng

nói Nam bộ dời lên vùng Sơn Tân, huyện Sơn Hà (nay là xã Sơn Tân, huyện Sơn

Tây)

Cũng trong thời gian đóng tại Sơn Tân, Đài Tiếng nói Nam bộ còn đảm nhận nhiệm vụ thay thế Đài Tiếng nói Việt Nam từ ngày 7/10/1947 đến 19/12/1947, khi Đài Tiếng nói Việt Nam dời địa điểm

Ngày 1/12/1947, tại Mộc Hoá (tỉnh Long An) một đài phát thanh mới phục vụ

chiến trường Nam bộ có tên là “Đài Tiếng nói Nam bộ kháng chiến” đã ra đời Nhân lực của Đài Tiếng nói Nam bộ lần lượt được chuyển về Nam, tăng cường cho Đài Tiếng nói Nam bộ kháng chiến và Sở Thông tin Nam bộ

Đầu năm 1948, Đài Tiếng nói Nam bộ chuyển vào miền núi tỉnh Bình Định, đổi tên là Đài Tiếng nói miền Nam, mật danh “Ban Tây Sơn”, trực thuộc Liên khu ủy

5 và Ủy ban kháng chiến hành chính Nam Trung bộ

Từ giữa năm 1953, sóng phát thanh của Đài Tiếng nói Việt Nam, phát đi từ Hà Nội đã mạnh lên, Đài Tiếng nói Nam bộ kháng chiến và Đài Phát thanh Sài Gòn - Chợ Lớn tự do đã có chương trình ổn định, vì vậy, theo chủ trương chung, Đài Tiếng nói miền Nam giảm dần hoạt động và đến khoảng cuối năm thì dừng hẳn

Một số dấu mốc Lịch sử của Đài tiếng nói Việt Nam

11h30 phút ngày 7/9/1945: Đài Tiếng nói Việt Nam chính thức ra đời Nội dung

buổi phát thanh đầu tiên bằng tiếng Việt bắt đầu bằng câu: "Đây là Tiếng nói của Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

Ngày 01/6/1946: Đài Tiếng nói Nam Bộ ra đời, Đài có khi lấy tên là Đài Tiếng

nói Đồng Tháp Mười hay Đài Tiếng nói miền Nam Việt Nam

Ngày 23/10/1946: Hồ Chủ tịch đã nói chuyện trực tiếp với đồng bào cả nước về

Tạm ước 14/9/1946 qua làn sóng của Đài Tiếng nói Việt Nam

Ngày 21/1/1947: Hồ Chủ Tịch đến Đài Tiếng nói Việt Nam đọc thơ chúc Tết gửi

đồng bào và chiến sỹ cả nước Hồ Chủ tịch viết tặng sư cụ chùa Trầm mấy chữ trên giấy hồng điều: "Kháng chiến tất thắng, kiến quốc tất thành" Cũng tại đây, Đài Tiếng nói Việt Nam đã ghi âm lời Chủ tịch Hồ Chí Minh gửi đồng bào và chiến sỹ Nam Bộ

Ngày 22/1/1947: Phát thư Chúc Tết của Bác Hồ bằng tiếng Việt và tiếng nước

ngoài (có lời dịch)

Ngày 19/5/1947: Đài lại chuyển đến địa điểm sơ tán mới và chỉ xướng danh:

"Đây là Đài Tiếng nói Việt Nam"

11 h ngày 2/9/1947: Đại tướng Võ Nguyên Giáp đến thăm Đài và đọc Diễn văn

nhân ngày Quốc khánh

Tháng 4/1949: Tổ chức bộ phận biên soạn tin trong nước cho các báo và các đài Ngày 10/10/54: Khi bộ đội vào giải phóng Thủ đô, Đài Tiếng nói Việt Nam đã

phát sóng với xưng danh: "Đây là Đài Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, thủ đô nước Việt Nam Dân chủ Công hoà"

Ngày 20/10/1954: Đài Tiếng nói Việt Nam đã thực sự phát sóng từ Thủ đô nước

Việt Nam Dân chủ Cộng hoà

Đầu năm 1955: Bác Hồ đến thăm Đài Tiếng nói Việt Nam

Năm 1955: Đài Tiếng nói Việt Nam được tặng thưởng Huân chương kháng chiến

chống Pháp hạng Nhất

Năm 1960: Thành lập Ban biên tập miền Nam

Năm 1960: Đài Tiếng nói Việt Nam được tặng thưởng Huân chương Lao động

hạng Nhất

Tháng 01/1961: Bác Hồ đến thăm khu Trung tâm bá âm

Năm 1962: Chính phủ quyết định chuyển các máy phát sóng phát thanh sang cho

Tổng cục Bưu điện để thống nhất quản lý kỹ thuật vô tuyến viễn thông vào một mối và theo cơ chế hạch toán Đài Tiếng nói Việt Nam tập trung vào khâu biên tập đến ghi âm và truyền tín hiệu đến đầu đường cáp dẫn đến máy phát Cũng trong năm này, Đài TNVN được nâng cấp thành một cơ quan trực thuộc Hội Đồng chính phủ Tổ chức của Đài Tiếng nói Việt Nam cũng phân thành các ban biên tập tương đương cấp vụ, cục

Tháng 8/1968: Chưong trình phát thanh dành cho ngưòi Việt Nam ở xa Tổ quốc

được bắt đầu vào khoảng 24h (giờ VN)

Sáng ngày 3/9/1969: Phát bản tin đặc biệt: Thông cáo của Ban chấp hành TW

Đảng Lao động Việt Nam về sức khoẻ của Hồ Chủ tịch

6h sáng ngày 4/9/1969: Đài Tiếng nói Việt Nam thông báo tin Bác mất

Ngày 2/1/1970: Bộ Biên tập triệu tập họp để trao đổi về việc phát thử một

Chương trình truyền hình nhân dịp 25 năm thành lập Đài Tiếng nói Việt Nam

Ngày 7/9/1970: Đài Tiếng nói Việt Nam đã làm truyền hình thử nghiệm Đây là

buổi phát sóng đầu tiên của Đài Truyền hình Việt Nam, chưong trình gồm 15 phút thời sự và 30 phút ca nhạc

Từ 16/4/1972: Truyền hình phải ngừng phát sóng vì chiến tranh phá hoại của Mỹ

bằng không quân

Ngày 23/12/1972: Máy bay B52 của Mỹ đã rải thảm bom xuống khu vực Đài

phát sóng phát thanh Mễ Trì và Đài Bạch Mai (đồng thời là khu tập thể lớn), phá

huỷ cả hai cơ sở phát sóng lớn tại Hà Nội Hơn 100 gia đình cán bộ của Đài bị mất nhà cửa Đài Tiếng nói Việt Nam phải ngừng phát sóng 9 phút Sau đó, Đài Tiếng nói Việt Nam lại tiếp tục phát sóng

Tối 27/1/1973: Công bố tin và Văn kiện đình chiến ký kết tại Pari tới thính giả cả

nước và một phần châu lục

Năm 1973: Đài Tiếng nói Việt Nam được tặng thưởng Huân chương kháng chiến

hạng nhất Cục Kỹ thuật phát thanh được tặng Huân chương chiến công hạng Nhất

Năm 1973: Đài Tiếng nói Việt Nam được tặng thưởng Huân chương kháng chiến

chống Mỹ hạng Nhất

Ngày 30/4/1975: Tiếp quản Đài truyền hình Sài gòn

Trưa ngày 30/4/1975: Phát tin Chiến dịch Hồ Chí Minh toàn thắng

Năm 1975: Ban Truyền hình tách ra một bộ phận để tiến hành công việc chuẩn bị

cơ sở truyền hình ở Giảng Võ

Ngày 16/6/1976: Đài truyền hình TW chính thức phát sóng hàng ngày Ban Lãnh

Đạo đổi tên là Ban Giám đốc Đài Tiếng nói Việt Nam đổi tên là Đài phát thanh

và truyền hình

11h30 ngày 02/7/1976: Đài Tiếng nói Việt Nam đổi xưng danh thành: "Đây là

Tiếng nói Việt Nam, phát thanh từ Hà Nội, thủ đô nước Cộng hoà Xã hội chủ nghĩa Việt Nam"

Tháng 9/1977: Chính phủ ban hành Nghị định thành lập Uỷ ban Phát thanh và

Truyền hình trong đó có Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam

Năm 1980: Đài Tiếng nói Việt Nam được tặng thưởng Huân chương Lao động

hạng Nhất

Năm 1984: Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Truyền hình Việt Nam được tách ra

khỏi cơ cấu của Uỷ ban Phát thanh và Truyền hình, trực thuộc Ban Bí thư TW

Năm 1987: Uỷ ban Phát thanh và Truyền hình giải thể, Đài Tiếng nói Việt Nam

cùng với Đài Truyền hình Việt Nam và Thông tấn xã Việt Nam trở thành 3 cơ quan độc lập trực thuộc Chính phủ

Ngày 30/4/1987: Hội đồng Bộ trưởng ban hành Nghị định số 71-HĐBT, qui định

chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Đài Tiếng nói Việt Nam

Ngày 29/6/1988: Hội đồng Bộ trưởng ban hành Quyết định số 200 – CT về tổ

chức bộ máy của Đài Tiếng nói Việt Nam

Năm 1990: Đài Tiếng nói Việt Nam được tặng thưởng Huân chương Hồ Chí

Minh

Tháng 8/1993: Chính phủ giao cho Đài Tiếng nói Việt Nam và Đài Truyền hình

Việt Nam quản lý các máy phát sóng của toàn hệ thống do Tổng cục Bưu điện chuyển sang, cũng như quản lý nghiệp vụ hệ thống các Đài phát thanh, hệ thống các Đài truyền hình địa phương trong cả nước

Ngày 16/8/1993: Chính phủ ban hành Nghị định số 53-CP, qui định chức năng,

nhiệm vụ, quyền hạn và tổ chức của Đài Tiếng nói Việt Nam

Ngày 7/9/1995: Đài Tiếng nói Việt Nam được tặng thưởng Huân chương Sao

vàng

Ngày 02/11/1998: Báo Tiếng nói Việt Nam, tờ báo in của Đài Tiếng nói Việt

Nam ra số đầu tiên

Ngày 03/02/1999: Tiếng

nói Việt Nam chính thức

phát thanh trên Internet

Tháng 03/1999: Khai

trương Cơ quan thường trú

Đài Tiếng nói Việt Nam tại

Thái Lan

Tháng 6/2000: Khai

trương Cơ quan thường trú

Đài Tiếng nói Việt Nam tại

Pari (Pháp)

Tháng 5/2001: Khai

trương Cơ quan thường trú

Đài Tiếng nói Việt Nam tại

Nga, Trung Quốc

Ngày 7/9/2001: Đài Tiếng

nói Việt Nam được Đảng

và Nhà nước phong tặng Danh hiệu "Anh hùng lao động thời kỳ đổi mới"

Năm 2002: Khai trương cơ quan thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Ai cập Năm 2003: Khai trương cơ quan thường trú Đài Tiếng nói Việt Nam tại Nhật

Bản

Ngày 18/7/2003: Chính phủ ban hành Nghị định số 83/2003/NĐ-CP, quy định

chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Đài Tiếng nói Việt Nam

Ngày 19/11/2003: Thủ tướng Chính phủ ký Quyết định số 1287/QĐ-TTg về việc

phê duyệt Quy hoạch phát triển Đài Tiếng nói Việt Nam đến năm 2010

Ngày 10/4/2007, tại buổi làm việc với Đài Tiếng nói Việt Nam, Thủ tướng Chính

phủ Nguyễn Tấn Dũng đã kết luận một số vấn đề quan trọng đối với Đài Tiếng

nói Việt Nam (Thông báo số 67/TB-VPCP)

Ngày 04/02/2008: Chính phủ ban hành Nghị định số 16/2008/NĐ-CP, quy định

chức năng, nhiệm vụ, quyền hạn và cơ cấu tổ chức của Đài Tiếng nói Việt Nam

Ngày 07/9/2008: Hệ phát thanh có hình chính thức phát sóng, đánh dấu sự trưởng

thành của Đài Tiếng nói Việt Nam với đầy đủ các loại hình báo chí hiện tại

Lịch sử buổi phát thanh đầu tiên

Ngày 19/8/1945 khởi nghĩa giành chính quyền ở Hà Nội thành công Ba ngày sau, đồng chí Xuân Thuỷ gặp các ông Trần Lâm, Trần Kim Xuyến và Chu Văn Tích truyền đạt chỉ thị của Bác Hồ, giao nhiệm vụ nhanh chóng thành lập đài phát thanh Ông Trần Lâm -nguyên Chủ nhiệm ủy ban Phát thanh và Truyền hình Việt Nam, người đặt nền móng cho sự phát triển của Đài Tiếng nói Việt Nam từ năm 1945, nhớ lại: “Chúng tôi vừa mừng, vừa lo Không ai trong chúng tôi biết đài phát thanh là gì? gồm gì? liên hệ với đâu? lại càng không thể yêu cầu lấy tiền ở đâu ?”

Mọi người chỉ hiểu mơ hồ là phải có một cái máy sóng điện tử để phát tiếng nói đi xa, phải có studio và có bộ phận làm chương trình như toà soạn của một tờ báo Hà Nội chưa có đài phát thanh chuyên làm nhiệm vụ thông tin đại chúng nên việc gặp rất nhiều khó khăn

Liên hệ mãi, anh Trần Kim Xuyến cùng với kỹ sư Nguyễn Văn

Tình (người lãnh đạo Sở Vô tuyến điện cũ) và bác Nguyễn Cung

(một cán bộ kỹ thuật dày dạn trong nghề quản lý và sửa chữa máy phát sóng phụ trách trực tiếp điện đài Bạch Mai) cải tiến những

máy phát tín hiệu moóc thành máy phát tiếng nói Anh Chu Văn