155, gạch dưới cụm T có trong các đoạn văn, câu văn và tìm thêm các cụm tính từ, thầy vẽ mô hình lên bảng, cho H vẽ theo và lần lượt cho H lên bảng điền các cụm T tìm được từ vd vào mô h[r]
Trang 1CHỦ ĐỀ: CỤM TỪ
- Mục tiêu:
1 Kiến thức: Hiểu thế nào là cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ Biết cách
sử dụng các cụm từ trong nói và viết
2 Kỹ năng:
- Nắm được cấu tạo và chức năng ngữ pháp của cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ
- Nhận biết cụm danh từ, cụm động từ, cụm tính từ trong văn bản
3 Thái độ: Yêu thích và có thói quen sử dụng các cụm từ khi làm bài Tập làm
văn
4 Tích hợp:
A HOẠT ĐỘNG TRẢI NGHIỆM ( Khởi động )
1 Kiểm tra bài cũ
a Danh từ
- Danh từ là gì ? Nêu đặc điểm của danh từ ? Cho một ví dụ minh hoạ ?
- Phân loại danh từ ?
b Số từ, lượng từ - Chỉ từ
- Số từ là gì ? Cho ví dụ minh hoạ ?
- Lượng từ là gì ? Dựa vào vị trí trong cụm danh từ, ta có thể chia lượng từ thành mấy nhóm ?
- Chỉ từ là gì ? Cho ví dụ minh hoạ ?
- Trình bày hoạt động của chỉ từ trong câu Mỗi loại cho một ví dụ minh hoạ ?
c Động từ - Tính từ
- Động từ là gì ? Nêu đặc điểm của động từ ?
- Phân loại động từ ? Cho ví vụ minh hoạ ?
- Tính từ là gì ? Cho VD: vàng tươi, vàng lịm, bé ( hình thể ), oai ( dung lượng )
- Nêu đặc điểm của tính từ ? Cho ví dụ minh hoạ
2 Giới thiệu bài mới
Để giúp các em hiểu thế nào là cụm danh, cụm động, cụm tính từ Nắm được
cấu tạo và chức năng ngữ pháp của chúng và biết cách sử dụng các cụm từ trong khi nói và viết Hôm nay, thầy hướng dẫn các em tìm hiểu chủ đề về cụm từ
B HOẠT ĐỘNG HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI ( Tiến trình bài mới )
I CỤM DANH TỪ LÀ GÌ ? ( Sgk tr 116 )
T Cho H đọc VD 1, 2, 3 sgk tr 116, tìm các cụm danh từ, thầy ghi lần lượt các
ví dụ lên bảng, hướng dẫn H phân tích rút ra định nghĩa và đặc điểm Cụm danh từ là gì ?
* Ghi nhớ
Ví dụ 1: một túp lều nát
- Khái niệm: Cụm danh từ là loại tổ hợp từ do danh từ với một số từ ngữ phụ
thuộc nó tạo thành
Trang 2Ví dụ 2: túp lều một túp lều nát
Ví dụ 3: Những em học sinh lớp sáu 19 rất ngoan
C V
- Đặc điểm: Cụm danh từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu tạo phức tạp hơn
một mình danh từ, nhưng hoạt động trong câu giống như một danh từ
-I CỤM ĐỘNG TỪ LÀ GÌ ? ( Sgk tr 147 )
T Cho H đọc VD 1, 2, 3 sgk tr 147, tìm các cụm động từ, thầy ghi lần lượt các
ví dụ lên bảng, hướng dẫn H phân tích rút ra định nghĩa và đặc điểm của Cụm động từ là gì ?
* Ghi nhớ
Ví dụ 1: đã đi nhiều nơi
- Khái niệm: Cụm danh từ là loại tổ hợp từ do động từ với một số từ ngữ
phụ thuộc nó tạo thành
Ví dụ 2: đi đã đi nhiều nơi
Ví dụ 3: Hồi còn nhỏ, ông nội tôi đã đi nhiều nơi.
TN, C V
- Đặc điểm: Cụm động từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu tạo phức tạp hơn
một mình động từ, nhưng hoạt động trong câu giống như một động từ
-I CỤM TÍNH TỪ LÀ GÌ ? ( Sgk tr 155 )
T Cho H đọc VD 1 và 2 sgk tr 155, tìm các cụm tính từ, thầy ghi lần lượt các
ví dụ lên bảng, hướng dẫn H phân tích rút ra định nghĩa và đặc điểm Cụm tính từ là gì ?
* Ghi nhớ
Ví dụ 1: vẫn khoẻ như ngày nào
- Khái niệm: Cụm tính từ là loại tổ hợp từ do tính từ với một số từ ngữ phụ
thuộc nó tạo thành
Ví dụ 2: - khoẻ vẫn khoẻ như ngày nào
Ví dụ 3: - Giỏi văn là sở trường của bạn Nam.
C V
- Đặc điểm: Cụm tính từ có ý nghĩa đầy đủ hơn và có cấu tạo phức tạp hơn
một mình tính từ, nhưng hoạt động trong câu giống như một tính từ
- Chú ý:
+ Khả năng làm vị ngữ của tính từ hạn chế hơn động từ.
+ Em bé thông minh ( chỉ là cụm từ, chưa thành câu ), muốn thành câu, ta thêm:
Ví dụ 4: Em bé ấy thông minh lắm.
C V
Trang 3Lao động là vinh quang.
C V
-II CẤU TẠO CỦA CỤM DANH TỪ ( Sgk tr 117 )
T Cho H đọc vd đã ghi sẳn trên bảng, yêu cầu H xác định cụm D có mấy phần rồi rút ra mô hình cấu tạo của cụm danh từ.
* Ghi nhớ
- Ví dụ 1: tất cả những em học sinh chăm ngoan ấy
T Cho H đọc VD 1, 2, 3 sgk tr 117, tìm các cụm danh từ, thầy vẽ mô hình lên bảng, cho H vẽ theo và lần lượt cho H len bảng điền các cụm D tìm được từ vd vào mô hình.
- Ví dụ 2: làng ấy, ba thúng gạo nếp, ba con trâu đực, ba con trâu ấy, chín con, năm sau, cả làng, mỗi người một ngả, bốc từng quả đồi, tất cả những
em học sinh chăm ngoan ấy
- Mô hình
- Trong cụm D:
+ Các phụ ngữ phần trước bổ sung cho danh từ các ý nghĩa về số và lượng
+ Các phụ ngữ phần sau nêu lên đặc điểm của sự vật mà danh từ biểu thị hoặc xác định vị trí của sự vật trong không gian hay thời gian
T Cho H đọc VD 3 sgk tr 117 Liệt kê những từ ngữ đứng trước và đứng sau danh từ trong các cụm danh từ trên Sắp xếp chúng thành loại.
- Liệt kê:
+ Số từ bổ sung ý nghĩa chỉ số lượng: ba, chín, mười
+ Lượng từ bổ sung ý nghĩa:
Chỉ toàn thể: cả, tất cả, toàn thể Chỉ tập hợp hay phân phối: những, các, mọi, mỗi, từng
Trang 4
-II CẤU TẠO CỦA CỤM ĐỘNG TỪ ( Sgk tr 148 )
T Cho H đọc vd đã ghi sẳn trên bảng, yêu cầu H xác định cụm Đ cĩ mấy phần
rồi rút ra mơ hình cấu tạo của cụm danh từ gồm mấy phần ?
* Ghi nhớ
- Ví dụ 1: đã đi nhiều nơi
T Cho H đọc vd 2, xác định yêu cầu: tìm thêm những cụm động từ: vd, T cho ghi vào vở các cụm động từ sau:
- Ví dụ 2: đã đi nhiều nơi, cũng ra những câu đố oái oăm để hỏi mọi người,
hãy ngủ một chút đi, chưa nói với người khác, ăn cơm, trèo lên cây bưởi , đi Hà Nội, vào học lúc 7 giờ, nộp bài cho cô giáo, đi học vì nghe lời mẹ, đến
trường bằng xe đạp, nhìn cô giáo một cách dịu dàng
T Hướng dẫn H vẽ mơ hình, cho lần lượt H lên bảng điền các cụm Đ vào mơ hình, lớp nhận xét, T kết luận Đ – S và cho H ghi vào vở
- Mô hình
Phần trước Phần
trung tâm
Phần sau
cũng( tiếp diễn tương
hãy( khuyến khích hoặc
ngăn cản hành động )
ngủ một chút đi
chưa, không( khẳng định
hoặc phủ định hành
động )
nói với người khác
( chưa: phủ định tương đối, không: phủ định tuyệt đối )
ăn Cơm ( đối tượng), thường là danh từ
trèo lên cây bưởi ( phương hướng), do động từ
phương hướng đảm nhận
đi Hà Nội ( địa điểm), do danh từ đảm nhiệm vào học lúc 7 giờ ( thời gian)
nộp bài cho cô giáo ( mục đích )
đi học vì nghe lời mẹ ( nguyên nhân ) đến trường bằng xe đạp ( phương tiện ) nhìn cô giáo một cách dịu dàng ( cách thức )
Trang 5- Trong cụm động từ:
+ Các phụ ngữ phần trước bổ sung cho động từ ý nghĩa: quan hệ thời gian; sự tiếp diễn tương tự; sự khuyến khích hoặc ngăn cản hành động; sự khẳng định hoặc phủ định hành động
+ Các phụ ngữ phần sau bổ sung cho động từ các chi tiết về đối tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục đích, nguyên nhân, phương tiện và cách thức hành động
-II CẤU TẠO CỦA CỤM TÍNH TỪ ( Sgk tr 155 )
T Cho H đọc vd đã ghi sẳn trên bảng, yêu cầu H xác định cụm T cĩ mấy phần rồi rút ra mơ hình cấu tạo của cụm T gồm mấy phần ?
* Ghi nhớ
- Ví dụ 1: đang trẻ như một thanh niên
T Cho H đọc VD 1, 2 sgk tr 155, gạch dưới cụm T cĩ trong các đoạn văn, câu văn và tìm thêm các cụm tính từ, thầy vẽ mơ hình lên bảng, cho H vẽ theo và lần lượt cho H lên bảng điền các cụm T tìm được từ vd vào mơ hình
- Ví dụ 2: đang trẻ như một thanh niên, vẫn khoẻ như ngày nào, rất thơng minh, khơng - chưa ngoan, sáng vằng vặc ở trên khơng, đẹp như tiên, xinh lắm, nhỏ lại, vui nhất là ngày vu quy
- Mơ hình
Phần trước Phần
trung tâm
Phần sau
vẫn ( tiếp diễn tương tự ) khoẻ như ngày nào
khơng, chưa ( khẳng định
hay phủ định )
ngoan
sáng vằng vặc
trên khơng ( vị trí )
đep như tiên ( so sánh ) xinh lắm ( mứa độ ) nhỏ lại ( phạm vi ) vui nhất là ngày vu quy ( nguyên nhận )
- Trong cụm tính từ:
+ Các phụ ngữ phần trước bổ sung cho động từ ý nghĩa: quan hệ thời gian; sự tiếp diễn tương tự; sự khuyến khích hoặc ngăn cản hành động; sự khẳng định hoặc phủ định hành động
Trang 6+ Các phụ ngữ phần sau bổ sung cho động từ các chi tiết về đối tượng, hướng, địa điểm, thời gian, mục đích, nguyên nhân, phương tiện và cách thức hành động
-C HOẠT ĐỘNG THỰC HÀNH ( Bài tập luyện tập )
III BÀI TẬP CỤM DANH TỪ ( Sgk tr upload.123doc.net )
T Cho H đọc bài tập 1, 2 Tìm cụm danh từ trong câu a, b, c và điền vào mơ hình
* Mơ hình
T Cho H đọc bài tập 3 Tìm từ ngữ thích hợp điền vào chỗ trống Đoạn văn cĩ mấy câu ?
- Câu 3: ấy
- Câu 4: vừa rồi
- Câu 5: cũ
-III BÀI TẬP CỤM ĐỘNG TỪ ( Sgk tr 148 )
T Cho H đọc bài tập 1, 2 Tìm cụm động từ trong câu a, b, c và điền vào mơ hình
* Mơ hình
Phần trước Phần
trung tâm
Phần sau
yêu thương Mị Nương hết mực muốn kén
( trạng thái ) cho con một người chồng thật xứng
đáng đành tìm cách giữ sứ thần ở cơng quán
đi hỏi ý kiến em bé thơng minh nọ
T Cho H đọc bài tập 3 Nêu ý nghĩa của các phụ ngữ in đậm, tác dụng ?
* Hai phụ ngữ “ chưa, khơng” đều cĩ ý nghĩa phủ định:
- chưa: phủ định tương đối, hành động cĩ thể xảy ra trong tương lai.
Trang 7- khơng: phủ định tuyệt đối, hành động khơng xảy ra trong tương lai.
- Tác dụng: cho thấy sự thơng minh, nhanh trí của em bé hơn người.
T Cho H đọc bài tập 4 Viết câu văn trình bày ý nghĩa của truyện Treo biển, gạch dưới các cụm động từ.
- Ví dụ: Truyện Treo biển nêu một bài học; phải cĩ lập trường của mình, khơng nên nghe theo một cách mù quáng ý kiến của người khác.
III BÀI TẬP CỤM TÍNH TỪ ( Sgk tr 148 )
T Cho H đọc bài tập 1 Tìm cụm tính từ:
a sun sun như con đĩa
b chần chẫn như cái địn càn
c bè bè như cái quạt thĩc
d sừng sững như cái cột đình
đ Tun tủn như cái chổi sể cùn
T Gạch dưới cụm tính từ cĩ trong đoạn trích sau:
Trăng đang lên Mặt sơng lấp lống ánh vàng Núi Trùm Cát đứng sừng sững bên bờ sơng thành một khối tím thẫm uy nghi, trầm mặc Dưới ánh trăng dịng sơng sáng rực lên, những con sĩng nhỏ lăn tăn gợn đều mơn man vỗ nhẹ vào hai
bên bờ cát
T Điền các cụm tính từ trên vào mơ hình
* Mơ hình
Phần trước Phần
trung tâm
Phần sau
lấp lống ánh vàng sừng sững bên bờ sơng tím thẫm uy nghi
C HOẠT ĐỘNG ỨNG DỤNG
IV BÀI TẬP CỤM DANH TỪ
T Đọc cho H viết mẫu chuyện vào tập và trả lời các câu hỏi bên dưới ?
Hạnh và An Hạnh và An là hai người bạn thân cùng học một khối lớp sáu, nhưng hai người lại học khác lớp.
Một hơm, cả hai đi siêu thị sách, gặp thầy giáo dạy Ngữ văn của lớp Hạnh:
Hạnh lễ phép chào thầy giáo, cịn An khơng chào mà chỉ đứng im Khi thầy giáo đi qua, Hạnh hỏi An “ Sao bạn khơng chào thầy giáo ?” An trả lời “ Vì thầy khơng dạy lớp mình !”
Hạnh khơng hỏi thêm gì ờ An và cả hai bạn cùng tiếp tục đi siêu thị sách .
a Em cĩ nhận xét gì về cách ứng xử trong câu chuyện giữa Hạnh và An ?
Trang 8- Hạnh có cách cư xử lịch sự, lễ độ đối với thầy giáo.
- Còn An cư xử thể hiện sự thiếu lịch sự, thiếu lễ độ đối với thầy giáo
b Câu chuyện trên viết theo phương thức biểu đạt chính nào ? Vì sao em biết
đó là phương thức tự sự ?
c Gạch dưới cụm danh từ có trong câu chuyện trên và điền các cụm danh từ
ấy vào mô hình
* Mô hình
thầy giáo dạy Ngữ văn
d Trong khi nói và viết bài Tập làm văn, em nên sử dụng cụm từ gì ?
IV BÀI TẬP CỤM ĐỘNG TỪ
1 Đọc cho H viết câu văn “ Nước ngập ruộng đồng, nước ngập nhà cửa,
nước dâng lên lưng đồi, sườn núi.” và trả lời các câu hỏi bên dưới ?
a Câu văn trên có bao nhiêu cụm động từ ? Cụm động từ là gì ?
b Câu văn trên kể lại hành động và việc làm của ai trong truyện Sơn Tinh, Thuỷ Tinh ?
2 Đọc cho H viết đoạn văn “
IV BÀI TẬP CỤM TÍNH TỪ
1 Đọc cho H viết câu đoạn văn và trả lời các câu hỏi bên dưới.
- Nhà văn Nguyễn Kiên viết: “ Hoa mận vừa tàn thì mùa xuân đến Bầu trời
càng thêm xanh Nắng vàng ngày càng rực rỡ Vườn cây lại đâm chồi nẩy lộc.
Rồi vườn cây ra hoa.”
a Đoạn văn trên có mấy câu ? Câu nào là câu chủ đề ? Ý chính của đoạn văn trên là gì ?
- Đoạn văn có 5 câu, câu 1 là câu chủ đề và ý chính của đoạn là nói về “ mùa xuân đến”
b Bằng những kiến thức đã học về bài cụm tính từ, em hãy tìm và gạch dưới
hộ dùm nhà văn cụm tính từ có trong đoạn văn
C HOẠT ĐỘNG BỔ SUNG
IV BÀI TẬP CỤM DANH TỪ
1 Trong cụm từ “ ba thúng lúa đầy ắp” từ nào là danh từ chỉ đơn vị ?
2 Hãy điền tiếp những từ ngữ ở phía trước và phía sau của danh từ để tạp thành
một cụm danh từ theo sơ đồ sau
Lượng từ + số từ + Danh từ + từ ngữ khác + chỉ từ
Trang 9VD: toàn bộ những em giáo sinh thực tập ấy
3 Đọc cho H viết câu văn “ Thành Phong Châu như nổi lềnh bềnh trên một biển nước.” và trả lời các câu hỏi bên dưới ?
a Câu văn trên trích trong văn bản nào ? Văn bản là gì ? Văn bản viết theo
phương thức biểu đạt nào ?
b Câu văn trên có bao nhiêu cụm danh từ ? Cụm danh từ là gì ?
4 Trong cuộc trò chuyện giữa người con và người mẹ đã xuất hiện rất nhiều
cụm từ, em hãy xác định đâu là cụm danh, cụm động, cụm tính từ và gạch dưới phần trung tâm trong từng cụm từ đó
- hai ba năm nay ( cụm D )
- về hết ( cụm Đ )
- cả cuộc đời vất vả của má ( cụm D )
- cũng mất ( cụm Đ )
- vẫn lấp lánh ( cụm T )
- yên tĩnh hẳn ( cụm T )
- vuốt lại mái tóc tơ ( cụm Đ )
- đã bận rộn nhiều đến thế ( cụm T )
- chỉ giết một con gà ( cụm Đ )
- một thời gian khá dài ( cụm D )