Bai giang chinh sach cong

Cách tiếp cận khác nhau, có “định nghĩa” khác nhau, điểm chung: Chính sách: là những hành vi ứng xử của chủ thể quyền lực chính trị/quản lý với các đối tượng tồn tại trong quá trình vận

I Những vấn đề chung về chính sách công

II Hoạch định chính sách công

III Tổ chức thực hiện chính sách công.

IV Đánh giá chính sách công.

1 QUAN NIỆM VỀ CHÍNH SÁCH & CHÍNH SÁCH CÔNG

Chính sách, chính sách công là gì?

Cách tiếp cận khác nhau, có “định nghĩa” khác nhau, điểm chung:

Chính sách: là những hành vi ứng xử của chủ thể (quyền lực chính trị/quản lý) với các đối tượng tồn tại trong quá trình vận động, phát triển nhằm đạt mục tiêu nhất định

Những vấn đề phát sinh trong đời sống cộng

đồng, xã hội

Nhu cầu của xã hội Nhu cầu

của xã hội

Mâu thuẫn

Vấn đề chính sách

• Vấn đề chính sách:

– Là những mâu thuẫn nảy sinh cần được Nhà

nước giải quyết bằng chính sách.

– Là những nhu cầu tương lai của đời sống xã

• Vấn đề chính sách :

Là những mâu thuẫn nảy sinh trong

các lĩnh vực hoạt động cần được giải quyết bằng chính sách để thoả mãn những nhu cầu nhất định của

xã hội

TD: Chính sách tiết kiệm, xuất phát từ “vấn đề” lãng phí.

CS tiết kiệm có thể ở phạm vi hẹp 1 doanh nghiệp (CS tư); nhưng cũng có thể của một quốc gia, hay nhóm các

QG (CS công) và chúng có mối quan hệ qua lại

Thí dụ về chính sách tư:

Chính sách của một doanh nghiệp:

 Chăm lo cho người lao động, chú trọng nhân tố con người, đặt người lao động vào vị trí trung tâm trong quá trình phát triển

 Quan tâm:

 Đầu tư cơ sở vật chất kỹ thuật, điều kiện làm việc, tạo môi trường tốt nhất để NLĐ yên tâm, gắn bó, làm việc lâu dài

 Tạo điều kiện để NLĐ phát huy sáng tạo, tạo ra các giá trị mới vì sự phát triển bền vững của Công

ty và vì lợi ích của mỗi NLĐ

 Thực hiện đầy đủ quyền lợi và nghĩa vụ đối với NLĐ theo đúng các qui định của Pháp luật

 Tài liệu chuyên đề CVC:

“Chính sách công là định hướng hành động do Nhà nước lựa chọn để giải quyết những vấn đề phát sinh trong đời sống cộng đồng phù hợp với thái độ chính trị trong mỗi thời kỳ nhằm giữ cho XH phát triển theo định hướng”.

 TD: Chính sách đầu tư công/ Chính sách an sinh xã hội

 Ban hành CSC cần chú ý đến mục tiêu “muốn gì? Có đạt được không?

Mu n gì ố ?

RÚt ngắn thời gian đi lại:

Làm đường tốt >< Hạn chế tốc

độ

2.1 Vai trò định hướng cho các hoạt động KT-XH:

Định hướng thông qua 2 thành phần của cấu trúc chính sách: (1) Mục tiêu (2) Biện pháp

Sự tham gia, ủng hộ của công dân, tổ chức ngoài Nhà nước là rất quan trọng đối với chính sách công (đưa chính sách đi vào cuộc sống)

Thí dụ:

 Chính sách dân số

 Chính sách phát triển nền kinh tế nhiều thành phần

 Chính sách xã hội hoá giáo dục, y tế

 Chính sách đào tạo nghề lao động nông thôn …

Thể hiện qua việc:

 Nhà nước chủ động dùng nguồn lực của quốc gia để khuyến khích, tạo lực đẩy cho việc phát triển theo hướng mà nhà nước cho là đúng.

 Thí dụ:

 Chính sách tam nông

 Chính sách nhà ở/Đào tạo nghề, giải quyết việc làm.

 Chính sách phát triển nguồn nhân lực.

 Xu hướng chung của nhiều QG, giảm mệnh lệnh hành chính, tăng cường khuyến khích bằng các đòn bẩy kinh tế.

Thể hiện qua các chính sách:

Kinh tế thị trường (Quy luật cạnh tranh, tối ưu hoá lợi nhuận) => cần chính sách chống độc quyền trong kinh doanh để hạn chế

Chính sách hạn chế kinh doanh các ngành nghề “nhạy cảm” với tệ nạn xã hội (quy định các điều kiện kinh doanh)

Song, “kiềm chế, hạn chế” đến mức độ nào; nếu không đúng “ngưỡng” sẽ phát sinh tiêu cực mới

 TD: Bài học của ngành công nghiệp ô tô (đánh thuế nhập khẩu cao, yêu cầu nội địa hóa …).

 “Giấy phép con”: điều kiện KD, hạn chế KD.

Thể hiện qua các chính sách:

Khuyến khích đầu tư ở các vùng sâu, vùng xa, vùng dân tộc ít người

Phát triển đô thị và nông thôn

Các chính sách nhằm cân đối giữa xuất khẩu và nhập

khẩu (cân bằng cán cân thanh toán)

Các chính sách điều chỉnh tốc độ tăng dân số để cân đối với tốc độ tăng trưởng kinh tế

 Tài nguyên: đất (khai thác, sử dụng), tài nguyên nước,

khoáng sản …

 Tài chính (ngân sách quốc gia)

 Chính sách phân cấp thu/chi ngân sách nhà nước

 Chính sách xoá đói giảm nghèo (Chương trình 135, 134

Tạo lập môi trường chính trị, xã hội ổn định, môi trường kinh doanh thuận lợi, tạo lập các loại thị trường, vận hành và phát

Trong khu vực ASEAN, VN có thứ hạng về cạnh tranh thứ 6, sau Singapore, Malaysia, Thái Lan, Indonesia và Philippines.

Nhằm nâng cao hiệu quả quản lý nhà nước, tăng cường phối hợp hoạt động giữa các cơ quan, chính quyền các cấp, các ngành một cách nhịp nhàng, đồng bộ.

Điểm yếu trong thực thi chính sách hiện nay là sự phối hợp Nhiều vấn đề đang đặt ra cần sự tiếp cận vùng (liên kết vùng), tiếp cận đa ngành => Cần liên kết, hợp tác tránh lãng phí nguồn lực TD: ứng phó biến đổi khí hậu

và nước biển dâng

3.1 Theo lĩnh vực hoạt động:

 Chính sách KT-XH/Chính sách VH/Chính sách GD-ĐT.

 TD: Điều 50-HP.2013 «Nước CHXHCN VN xây

dựng nền kinh tế độc lập, tự chủ, phát huy nội lực, hội nhập, hợp tác quốc tế, gắn kết chặt chẽ với phát triển văn hóa, thực hiện tiến bộ và công bằng

xã hội, bảo vệ môi trường, thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước».

 Chính sách QP-AN/Chính sách đối ngoại (VN không tham gia liên minh quân sự/ngoại giao đa phương hóa, làm bạn với tất cả các nước)

Thí dụ: xã hội hóa giáo dục, y tế (chính sách công), được các

doanh nghiệp, người dân hưởng ứng, đầu tư thông qua nhiều hoạt động đa dạng: thành lập và hoạt động trường tư thục, bệnh viện tư, chọn loại hình Cty TNHH, Cty hợp danh …

 Chính sách công là các bước triển khai chiến lược

Đường lối, chủ trương, chiến lược là cấp độ vĩ mô, chính sách là bước chuyển tiếp - bước đệm giữa vĩ mô với các hành động thực thi cụ thể như dự án, chương trình, kế hoạch …

 Chính sách công là chính sách do Nhà nước đưa ra

nhằm xác định:

 Nhà nước sẽ làm những việc gì? Mức độ can thiệp?

 Tại sao Nhà nước phải làm?

 Mục tiêu của việc làm đó?

 Xu hướng phát triển chung là Nhà nước ít làm những việc mà xã hội dân sự có thể làm Nhà nước tăng cường vai trò quản lý, điều tiết, can thiệp bằng công cụ luật pháp, bằng chính sách

 Chính sách công là sản phẩm của thể chế Nhà nước trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể nhất định, phụ thuộc vào những điều kiện chính trị, kinh tế, xã hội nhất định.

 Thí dụ: tăng/giảm thuế một ngành hàng hay một mặt hàng nào đó; tăng/giảm lãi suất ngân hàng đối với một

số đối tượng nào đó trong xã hội.

 Ở các nước tư bản có nền kinh tế thị trường, chính sách công chịu ảnh hưởng chi phối rất lớn của các tập đoàn kinh tế Đồng thời chính sách công còn phụ thuộc vào sự thoả hiệp giữa các nhóm lợi ích khác nhau hay kết quả vận động chính sách (lobby)

Mục

tiêu

Biện pháp +

• Thể hiện cách giải quyết vấn

đề của chủ thể ban hành chính sách.

• Là cách thức để đạt được mục tiêu

• Có nhiều loại biện pháp khác nhau: trực tiếp, gián tiếp, chính, phụ (bổ trợ), kinh tế, giáo dục, hành chính …

 Cty Vedean “đ u đ c” sông Th  V i !!!ầ ộ ị ả

 Môi tr ng báo đ ng !!!ườ ộ

 Nh ng dòng sông ch t !!!ữ ế

Hãy bắt đầu từ việc đơn giản

1. Mu n gỡ? ố   Không xả rác

28

“Quyết định 33 … mang tính chuyên môn cao”

Dù bị dư luận phản đối mạnh

mẽ nhưng Ông TS Trần Quý Tường, Phó Cục trưởng Cục Quản lý khám chữa bệnh (Bộ Y tế) vẫn bảo vệ Quyết định … cho phép người dân được phép lái xe nếu thoả mãn được 83 tiêu chí sức khoẻ mà Bộ Y tế đưa ra

(Báo Pháp Luật TP HCM 29-10-08)

“Ông

Nói gà”

29

31

Chính phủ chỉ đạo không thực hiện Quy định “ngực lép” của Bộ Y tế,

yêu cầu rút kinh nghiệm:

20/09/21

32

 Có ý kiến khác nhau:

 Chính sách công chỉ do chính quyền trung ương ban hành hoặc chủ yếu do chính quyền trung ương, còn địa phương thì thực thi Nếu có hoạch định chính sách thì cũng chỉ đến chính quyền cấp tỉnh.

 Tất cả các cấp chính quyền từ trung ương đến địa phương đều có thẩm quyền ban hành chính sách công

 Vấn đề này phụ thuộc vào mức độ phân quyền của từng quốc gia (mặt tích cực/hạn chế)

3.4 Theo thời gian thực hiện:

(1) Chính sách dài hạn: Thí dụ: Chính sách phát triển nền kinh tế nhiều

thành phần, thực hiện nhất quán chính sách phát triển nền kinh tế thị

trường định hướng XHCN.

(2) Chính sách trung hạn: Thời gian thực hiện từ 3-5 năm.

(3) Chính sách ngắn hạn: Thời gian thực hiện dưới 3 năm.

3.5 Theo tính chất ứng phó của chủ thể:

 Chính sách chủ động (có tính phòng ngừa)/ Chính sách thụ động (giải quyêt, khắc phục vấn đề đã xảy ra).

3.6 Theo tính chất tác động:

(1) Chính sách thúc đẩy – kìm hãm.

(2) Chính sách điều tiết – tạo lập môi trường

(3) Chính sách tiết kiệm – tiêu dùng.

 Xu hướng hiện nay, các nước phân loại chính sách theo mục tiêu tác động, nên chỉ bao gồm ba loại cơ bản là: chính sách phát triển con người, chính sách đối nội và chính sách đối ngoại

 Nhiều chính sách đi vào cuộc sống như chính sách xóa đói giảm nghèo, thực hiện mục tiêu thiên niên kỷ của LHQ

 Chính sách thì nhiều, nhưng nhiều chính sách được hoạch định và thực thi dàn trải, thiếu tập trung, không đồng bộ, xa rời thực tế Có trường hợp, các Bộ, ngành

TW và địa phương có xu hướng giành quyền ban hành chính sách, hoặc gò ép, làm biến dạng các chính sách

h n ch ạ ế

4.1 Khái niệm:

Để đơn giản hóa, người ta chia CSC thành các giai đoạn

theo một trình tự nhất định: khởi sự, hoạch định CS,

thực thi CS …

 Chu trình chính sách là một chuỗi các giai đoạn kế

tiếp có liên quan với nhau từ khi lựa chọn được vấn

đề CSC đến khi kết quả của CSC được đánh giá.

 CSC chính là vòng luân chuyển các bước từ khởi sự

chính sách đến khi xác định được hiệu quả của chính

sách trong đời sống xã hội

 Chu trình = Quy trình = Quá trình = Vòng luân chuyển

4.2 Các giai đoạn trong chu trình chính sách:

Tài liệu chuyen đề CVC (trang 70) nêu Chu trình 7 bước của Harold Lasswell:

1.Thu thập thông tin

Tham khảo Xác định chu trình chính

3 Đặt mục tiêu CS

4 Phân tích và lựa chọn CS

5 Thực hiện, điều hành, kiểm tra CS

6 Đánh giá, xem xét

7 Duy trì hay kết thúc CS

Phương án 2

Phương án 3

1 Xây dựng CS

2 Thông qua CS

3 Thể chế hoá CS

4 Đưa CS vào cuộc

sống

5 Đánh giá CS

Từ đó, có thể lựa chọn một

chu trình (giai đoạn, quá trình)

Xây dựng CS (3)

Thẩm định, phân cấp, ban hành

(4)

Triển khai thực hiện

CS (5)

Phân tích, đánh giá

CS (6)

“ Hoạch định Chính

sách công”

“Thực thi Chính sách công”

CHU TRÌNH CHÍNH SÁCH CÔNG

Đánh giá chính sách

1 Chính sách công là gì? Hình thức biểu hiện của CSC

như thế nào?

2 Nó có ý nghĩa gì đối với đời sống xã hội?

3 Liên hệ với một số chính sách trong thực tế (cơ quan,

địa phương, vùng, cả nước)

1 KHÁI NIỆM VÀ Ý NGHĨA

1.1 Khái niệm:

Hoạch định chính sách là toàn bộ quá trình nghiên cứu,

xây dựng và ban hành đầy đủ một chính sách.

1.2 Ý nghĩa hoạch định chính sách:

-Mở đường cho các giai đoạn tiếp theo của chu trình chính

sách, là điểm khởi đầu mới cho một chu trình CSC

-Hoạch định CSC giúp củng cố niềm tin của dân chúng vào

Nhà nước

-Thu hút các bộ phận chức năng của hệ thống quản lý vào

những hoạt động theo định hướng (thí dụ tiết kiệm chi ngân sách)…

2.1 Mục tiêu hoạch định chính sách công

Trả lời cho câu hỏi: ban hành chính sách để làm gì? Sự cần thiết phải ban hành Phải làm rõ:

Tính bức xúc của vấn đề đối với đời sống XH;

Tính phức tạp của vấn đề;

Tính thời cơ

Khả năng giải quyết vấn đề bằng chính sách Nhà nước

Khả năng tồn tại của CS với các công cụ quản lý Nhà

nước

Kết quả và hiệu quả của CS so với yêu cầu

 Liên hệ chính sách mua lúa tạm trữ cho nông dân giải quyết lúa hàng hóa tồn đọng

 Chính sách hỗ trợ đầu tư đóng mới tàu vỏ sắt.

2.2 Xây dựng dự thảo các phương án chính sách công

-Trong thực tế, có nhiều cách thức khác nhau để giải quyết vấn đề,

cần phải cân nhắc, lựa chọn phương án tói ưu nhất, khả thi nhất.

TD: Vấn đề đói nghèo: giải quyết bằng kinh tế, xã hội, tuyên truyền vận động … => Để nâng cao thu nhập người dân, Nhà nước có thể thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, giải quyết việc làm, hạn chế tăng dân

số …

Lựa chọn cách ứng xử nào? Việc dự thảo các phương án CSC là cần thiết Cần đưa ra nhiều phương án khác nhau, giúp chủ thể quyết định CSC có điều kiện cân nhắc, lựa chọn.

-Ở nước ta, dự thảo CSC thường là các Bộ, ngành, chính quyền địa

phương.

-Yêu cầu đặt ra là cần có cơ chế phản biện CSC hiệu quả (ngay từ

khi dự thảo các phương án)

2.3 Lựa chọn phương án dự thảo tốt nhất

Là bước tiếp theo của dự thảo CSC nhằm xác định được

mô hình tối ưu trong số các phương án dự thảo Cần dựa vào các tiêu chí lựa chọn, căn cứ khoa học, thực tiễn

Có thể dùng phương pháp so sánh, đối chiếu, thay thế, loại trừ … để có phương án tối ưu/ Bước lựa chọn không nên bó hẹp trong phạm vi cấp hoạch định, mà cần mở rộng đến các đối tượng thực thi chính sách để đảm bảo tính

khách quan, tạo đồng thuận

2.4 Hoàn thiện phương án lựa chọn

Phương án dự thảo chính sách mới chỉ là kết qảu nghiên cứu, đề xuất của một bộ phận các nhà hoạch định

Phương án chọn cũng mới chỉ đáp ứng được những yêu cầu cơ bản của một chính sách Nó còn thiếu tính thống

nhất, toàn diện, dễ phiến diện theo góc nhìn của nhóm

nghiên cứu, cần lấy ý kiến các bên liên quan, đặc biệt là đối tượng bị tác động

 Thí dụ: dự thảo của Bộ Công thương về quy định

cấm bán bia ở vỉa hè (Báo Thanh Niên ngày

04-9-2014)

2.5 Thẩm định phương án chính sách công

Dù được chọn, nhưng phương án chính sách mới chỉ là

mô hình lý thuyết tối ưu Vì thế, nó còn khoảng cách so thực tế đời sống xã hội Cần làm cho chính sách được lựa chọn gần gữi với đời sống, đảm bảo tính khả thi

Nhà hoạch định chính sách cần thẩm định phương án được chọn bằng các hoạt động thử nghiệm chinn1h sách trong những điều kiện nhất định theo yêu cầu quản lý

Sau thẩm định, phương án chọn có thể được ban hành, cần hoàn thiện, bổ sung, tạm dừng hoặc hủy bỏ nếu không

đáp ứng được các yêu cầu, mụ ctie6u của chính sách

2.6 Quyết nghị ban hành chính sách công

Là hình thức pháp lý hoá chính sách trước khi đưa vào thực hiện để chính sách có “sức mạnh công quyền”

2.7 Công bố chính sách công

Là bước cuối cùng trong hoạch định CS Công bố chính sách để đẻ cơ quan quản lý, người dân biết (đảm bảo tính công khai, minh bạch)

Cần quan tâm hình thức, phương thức, nội dung, đối tượng cần hướng tới trong việc công bố

1 Khái niệm và tầm quan trọng

Là khâu hợp thành chu trình chính sách, là trung tâm kết nối

các giai đoạn trong chu trình chính sách, là bước chuyển hóa đưa chính sách (mang tính lý thuyết) thành hiện thực đời sống.

2 Các bước tổ chức thực hiện CSC

2.1 Xây dựng KH triển khai thực hiện:

- KH phải được xây dựng trước khi CSC đi vào cuộc sống, bao

gồm những nội dung cơ bản:

 KH tổ chức, điều hành;

Để thực hiện tốt CS, cần dự kiến nội quy, qui chế tổ chức, điều hành, chức năng, nhiệm vụ của tổ chức; trách nhiệm, quyền hạn của CBCC, biện pháp khen thưởng, kỷ luật cá nhân, tổ chức thực thi chính sách … KH thực thi cấp nào, thì lãnh đạo cấp đó chỉ đạo.

Thực tiễn: “chính sách giựt cục” – bất cập quy định thi cử hàng năm, điều hành giá các mặt hàng thiết yếu (xăng dầu, điện, nước, … cuối năm)/ Làm sai thì áp dụng hình thức kỷ luật hành chính “nghiêm khắc phê bình” …