Để phần tìm hiểu bài đạt kết quả cao, nhằm rèn kỹ năng đọc tốt cần phải quan tâm tốt cách tổ chức có hệ thống và lôgíc các nội dung bài sau cho giờ học không bị ngắt quãng, gián đoạn, gi[r]
Trang 1RÈN KĨ NĂNG ĐỌC HIỂU TRONG BÀI TẬP ĐỌC LỚP 4
rõ bản chất, tầm quan trọng, giá trị đích thực của nền móng đó Móng nhà vững chắcthì ngôi nhà mới vững bền Trong hệ thống Giáo dục thì có một bậc học được ví nhưnền móng ngôi nhà đó, đó là bậc Tiểu học Bậc học đầu tiên và được xác định là “Bậchọc là nền tảng của hệ thống Giáo dục Quốc dân
- Bậc tiểu học là bậc học nền tảng có vai trò hết sức quan trọng những cơ sở banđầu rất cơ bản, bền vững về trí thức hình thành những đường nét để phát triển nhâncách giúp trẻ em có thể học lên bậc trên, hoặc đi học nghề
- Để đạt mục tiêu trên nhà trường Tiểu học đã dạy đủ các môn học cần thiết đó.Tiếng Việt là một trong các môn đó Quan trọng trong chương trình Tiếng Việt ở Tiểuhọc là tập đọc Khi trẻ đến trường công việc đầu tiên của các em là phải học: Đọc, vàsau đó trẻ phải đọc mới học
- Đọc không đơn thuần là sự giải mã dạng thức chữ viết sang dạng thức âmthanh
Ở đây phải bao hàm cả bốn kỹ năng: Đọc đúng, đọc nhanh, đọc hiểu và đọcdiễn cảm Học đọc để giải mã cho đúng thì không khó, nhưng học đọc để biết đọc mới
là điều quan trọng biết đọc Trong trường hợp này bao gồm giải mã đúng và thônghiểu những gì mà mình đọc được Như vậy là làm thế nào giúp các em đọc tốt điều đóphải phụ thuộc vào giáo viên, người tổ chức, hướng dẫn các em tiếp xúc với văn bảnđọc
- Để giúp các em học tốt, nhất định phải có một định hướng rõ ràng là mộtphương pháp dạy học
- Hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài được biên soạn nhằm phục vụ yêu cầu về hiểu,giúp học sinh hiểu văn bản đọc là cơ sở cho việc đọc hay, đọc diễn cảm Việc rèn kỹ
Trang 2năng hiểu thông qua hệ thống câu hỏi góp phần chuẩn bị tốt cho học sinh học các mônhọc khác.
- Hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài trong sách giáo khoa như thế nào? Việc sửdụng hệ thống câu hỏi ra sau và đã đem lại kết quả như mong muốn chưa?
- Qua bài viết này theo tôi rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh là làm thế nào chohọc sinh hiểu bài nhanh và sâu, trong giờ dạy giáo viên phải sử dụng nhiều phươngpháp dạy học Kết hợp cho học sinh trả lời câu hỏi ở nhiều bài tập chuẩn bị trước vàchuẩn bị đồ dùng trực quan, tranh ảnh minh hoạ để giảng giải từ hay nội dung bài tập
là cảm thụ cái hay cái đẹp của văn chương
*Khó khăn:
Qua khảo sát thực tế vấn đề sử dụng vở bài tập Tiếng Việt và tranh minh hoạt
để khai thác nội dung bài còn chưa hợp lý Còn rất nhiều lý do, phần vở bài tập TiếngViệt (chỉ xét phần tập đọc) có nhiều bài chưa thiết thực với việc tìm hiểu bài nội dungcòn đơn điệu, chưa bám sát và phục vụ cho việc tìm hiểu bài đạt hiệu quả cao, mộtphần vì tranh minh hoạt còn quá ít, có tranh chưa đáp ứng được nội dung bài học đóviệc hướng dẫn học sinh tìm hiểu bài còn hạn chế Vì thế tôi chọn nghiên cứu đề tài :(Rèn luyện kỹ năng đọc hiểu cho lớp 4 trong giờ tập đọc bằng phương pháp sử dụngphiếu bài tập) Qua đề tài này người viết mong góp phần nhìn lại rèn kỹ năng đọc hiểutập đọc hiện nay ở trường tiểu học Đưa ra một số biện pháp nhằm giúp các em đạthiệu quả cao hơn
2 Mục đích nghiên cứu :
Khi nghiên cứu đề tài này mục đích là tìm hiểu, khảo sát tình hình thực tế dạyđọc hiểu (hay hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài) trong giờ Tập đọc lớp 4 nhằm so sánh
Trang 3mối quan hệ đọc hiểu, hiểu và đọc Từ đó rút ra được những nhận xét, kết luận về vịtrí, vai trò quan trọng trong việc đọc hiểu đồng thời tìm ra những biện pháp thích hợpkhắc phục những tồn tại khó khăn Nhằm giúp các em thấy được cái đẹp cái hay quendần với nghệ thuật văn chương biết cảm thụ văn học làm cho hiệu quả giờ tập đọc caohơn.
3 Nhiệm vụ nghiên cứu.
Nghiên cứu phương pháp rèn kĩ năng đọc hiểu cho học sinh lớp 4
4 Đối tượng nghiên cứu:
Trong mỗi bài dạy ở bất cứ môn nào cũng nhằm hình thành kỹ năng riêng biệtcho học sinh và qua đó sẽ đọng lại ở học sinh Vấn đề đặt ra trong bài và học sinh có
kỹ năng giải quyết những vấn đề đó Phân môn tập đọc cũng không ngoài mục đích
đó, cũng nhằm hướng tới việc hình thành ở học sinh khả năng đọc hiểu nội dung vănbản
Mỗi giờ tập đọc thông thường có ba phần chính : Phần luyện đọc, phần tìm hiểubài và luyện đọc diễn cảm Dù dạy thế nào đi chăng nữa thì trong mỗi giờ tập đọc cũngkhông thể thiếu được một trong ba phần này Đặc biệt là phần luyện đọc hết sức quantrọng ở bậc tiểu học
Với lý do và mục đích nêu trên đề tài nghiên cứu nhằm rèn kỹ năng đọc hiểucho học sinh lớp 4 trong giờ tập đọc để đưa ra những giải pháp nhằm giúp học sinhhiểu và đọc tốt hơn
Nói đến : (Rèn kỹ năng đọc hiểu cho học sinh) tức là nói đến phần tìm hiểu bài
là đề cập một số vấn đề cần nghiên cứu như : Phương pháp dạy tập đọc ở tiểu học, vởbài tập và cách sử dụng vở bài tập, nội dung bài học, tranh ảnh minh hoạ
5 Phạm vi nghiên cứu:
Do thời gian và năng lực hạn chế nên đề tài chỉ tìm hiểu về cơ sở khoa họccủa việc thực hiện phân môn Tập đọc ở tiểu học Tìm hiểu các phương pháp dạy học
đã vận dụng trong thực tế ở giờ tập đọc lớp 4 theo chương trình 175 tuần Từ đó đưa
ra những nhận xét đánh giá để nâng cao giờ tập lớp 4
6 Phương pháp nghiên cứu:
Để đạt được mục đích nói trên cá nhân tôi đã sử dụng các phương pháp sau :+ Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
+ Phương pháp quan sát tổng kết các kinh nghiệm dạy học
Trang 4+ Phương pháp học thực nghiệm
+ Phương pháp đàm thoại
+ Phương pháp gợi mở
7 Giả thuyết khoa học
- Sau khi thực hiện đề tài tỉ lệ học sinh tăng lên từ 10% trở lên thì kết quả đề tài mang tính khả thi và có kết quả tốt
- Sau khi thực hiện đề tài tỉ lệ học sinh tăng lên dưới 5% thì kết quả đề tài không khả thi và kết quả thấp
8 Cấu trúc của đề tài
A Phần mở đầu
1 Lý do chọn đề tài
2 Mục đích nghiên cứu
3 Nhiệm vụ nghiên cứu
4 Đối tượng nghiên cứu
5 Phạm vi nghiên cứu
6 Phương pháp thực hiện
7 Giả thuyết khoa học
8 Cấu trúc của đề tài
B Phần nội dung
Chương 1: Cơ sở lý luận
I Mục đích của nội dung tìm hiểu
II Mục đích tác dụng của việc rèn kĩ năng đọc hiểu trong bài tập đọc III Cơ sở của việc dạy bài tập đọc
IV Phân môn tập đọc trong sách giáo khoa Tiếng Việt 4Chương 2: Cơ sở thực tiễn
I Quan điểm của giáo viên về giờ tập đọc
II Cách tiến hành một tiết tập đọc III Những phương pháp giáo viên rèn đọc hiểu
V Thực trạng dạy nhằm tìm hiểu bài tập đọc
VI Những kết luậnChương 3: Một số biện pháp nâng cao hiệu quả của thao tác tìm hiểu bài tập đọc lớp 4
1 Xây dựng phiếu bài tập và sử dụng phiếu bài tập cho mỗi bài tập đọc
Trang 52 Chuẩn bị đồ dùng trực quan cho mỗi bài học
3 Giúp học sinh phát hiên các thủ pháp có trong bài
4 Hướng dẫn học sinh liên tưởng và tưởng tượng
5 Đặt tên cho nhân vật tác phẩm
6 Đọc diễn cảm
7 Sửa chữa các lỗi phát âm chặt
8 Biên soạn phiếu đánh giá kết quả học tậpChương 4: Vận dụng các biện pháp thao tác dạy đọc hiểu trong giờ tập đọc:
C Phần kết luận
B PHẦN NỘI DUNG
CHƯƠNG I: CƠ SỞ LÝ LUẬN
I MỤC ĐÍCH CỦA NỘI DUNG TÌM HIỂU
Như ta đã biết, Tiếng Việt ở bậc Tiểu học có nhiệm vụ hình thành năng lực hoạtđộng ngôn ngữ cho học sinh, cụ thể là hình thành ở các em ở bốn kĩ năng: Nghe, nói,đọc , viết Nếu hiểu một cách cặn kẽ thì đọc với tư cách là một phân môn Tiếng Việt ởbậc tiểu học là một dạng hoạt động lời nói là quá trình chuyển dạng thức chữ viết sanglời nói có âm thanh và thông hiểu (ứng với hình thức đọc thành tiếng) là quá trìnhchuyển trực tiếp từ dạng chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng vớiđọc thầm)
Vậy cả hai hình thức đọc thành tiếng không thể tách rời nhau với cách hiểunhững gì được đọc
Hơn nữa nội dung văn học phản ánh những kinh nghiệm những thành tựu khoahọc, tư tưởng tình cảm của thế hệ trước và những người đương thời được ghi lại bằngchữ viết Chính vì vậy giờ tập đọc giúp cho học sinh biết đọc đúng, đọc nhanh, đọc có
ý thức (còn gọi là đọc hiểu) và đọc diễn cảm để các em thông hiểu được những gì đãđọc, thấy được cái hay cái đẹp trong nội dung tác phẩm Qua đó các em mới biết tìmhiểu bài, nhận xét, đánh giá và nhận thức được mối quan hệ trong tự nhiên và xã hội
Từ đó các em chiếm lĩnh được những tri thức văn hoá dân tộc, tiếp thu được văn minhcủa loài người được lưu trong sách vở
- Mục đích của phân môn tập đọc là phải dạy đọc hiểu , giúp các em cảm thụtốt bài văn, và hiểu được ngôn ngữ văn học Đọc hiểu có tác dụng giáo dục tình cảm
Trang 6đạo đức cao đẹp cho người học sinh, đồng thời phát huy sáng tạo và khả năng tư duy,như quá trình phân tích tổng hợp cho các em vì vậy việc rèn kỹ năng đọc đúng, đọchiểu, đọc diễn cảm là những quá trình có liên quan phải gắn bó mật thiết với nhau phải
bổ sung hỗ trợ cho nhau Do vậy trong giờ tập đọc việc đọc hiểu có ý nghĩa rất lớn ởtiểu học nó trở thành trong những mục tiêu quan trọng khi dạy môn tập đọc ở trườngTiểu học
II MỤC ĐÍCH TÁC DỤNG CỦA VIỆC RÈN KỸ NĂNG ĐỌC HIỂU TRONG BÀI TẬP ĐỌC :
1 Quan niệm về đọc :
Theo quan niệm đọc là một quá trình biến hình thức chữ viết của văn bản thànhhình thức âm thanh ở gốc độ này đọc được hiểu là việc giải mã văn tự ghi âm nếu viếtđược coi là ký mã thì đọc được coi là giải mã Gần đây quan niện đọc có sự đổi khác,đọc là quá trình tiếp thu văn bản Người đọc phải thông hiểu nội dung , tư tưởng cáckiến thức trong văn bản đã đọc
2 Khái niệm đọc hiểu :
- Hiệu quả của việc đọc hiểu được đo bằng khả năng thông hiểu nội dung vănbản đọc Do đó dạy đọc hiểu là dạng đọc có ý thức, kết quả của việc đọc hiểu phảigiúp cho hiểu được ý nghĩa của từ , cụm từ ,câu , đoạn ,bài tức là toàn bộ những gì đãđọc , Giáo viên cần có những biện pháp giúp học sinh hiểu bài đọc bắt đầu hiểu nghĩa
từ
- Khi đọc giáo viên hướng dẫn học sinh cách sàn lọc những từ hay ý nghĩa cơbản , đó là từ giúp học sinh hiểu được nội dung bài Cần có những biện pháp giúp họcsinh phát hiện những từ giàu màu sắc biểu cảm như :từ láy, từ đa nghĩa, từ mang nghĩabóng, tùy có sự chuyển nghĩa văn chương Tiếp đó cần hướng dẫn học sinh phát hiệnnhững ý nghĩa quan trọng của bài, những câu nêu ý chung của bài, cần tìm được mốiquan hệ trong các văn bản để thấy ý nghĩa hàm đủ của nó chứ không phải chỉ có ýnghĩa biểu hiện
3 Mối quan hệ đọc hiểu :
- Tài liệu về phương pháp dạy học ở bậc Tiểu học chia yêu cầu của bài tập đọcthành ba phần:
a- Luyện đọc
b- Tìm hiểu
Trang 7c- Đọc diễn cảm.
- Cách trình bày như vậy để gây ra sự ngộ nhận Việc thông hiểu những gì đượcđọc nằm ngoài quá trình đọc khi yêu cầu về luyện đọc các tài liệu thường nêu đọcđúng, đọc diễn cảm Viết như vậy là thu hẹp ý nghĩa của đọc Có nhiều định nghiã vềđọc và mỗi định nghĩa thường nhấn mạnh những khía cạnh khác nhau về đọc Theoquan niệm MR.L vop cho rằng với tư cách phân môn của tiếng mẹ đẻ của trường tiểuhọc (đọc) là dạng hoạt động lời nói là quá trình chuyển từ dạng thức chữ viết sang lờinói âm thamh và thông hiểu nó (ứng với hình thức đọc thành tiếng) là quá trình chuyểntrực tiếp dạng thức chữ viết thành các đơn vị nghĩa không có âm thanh (ứng với đọcthầm) Đây là một định nghĩa cho ta một cái nhìn đầy đủ về đọc Nó cho thấy đọckhông chỉ là một công việc giải một bộ mã gồm hai phần chữ viết và phát âm Khôngchỉ là sự đánh vần lên thành tiếng theo đứng chữ viết mà còn là một quá trình nhậnthức để có khả năng thông hiểu được những gì được đọc Do đó trong giờ tập đọc kỹnăng không thể tách rời mà chỉ có thể đồng thời cùng phát triển với kỹ năng hiểu Phảihiểu thì mới khả năng đọc đúng, đọc hay Đúng và đọc hay lại nâng hiểu một bước caohơn là cảm nhận cái hay cái đẹp của văn chương
Nhưng trước khi đọc thì bắt buộc người học sinh phải sử dụng bộ mã chữ âmđịnh nghĩa của MRL vóp nhấn mạnh rằng cả hai hình thức đọc thành tiếng và đọc hiểu(đọc thầm) không thể tách rời việc hiểu những gì đã được đọc
Đọc hiểu có sự tác động qua lại lẫn nhau Đầu tiên phải nắm được một phầncủa văn bản làm giữ liệu cho việc tìm hiểu bài đọc, từ những hình ảnh , từ người thầylàm cho học sinh hiểu nội dung văn bản Hiểu sâu nội dung văn bản tức người đọc đãnhập tâm vào tác phẩm , suy tư vào cuộc sống và vật chất lúc dó tư duy của trẻ rằng đãhoạt động, để phân tích cách đọc hợp với tính cách con người trong tác phẩm Từ cáchhiểu của mình thể hiện ra ngoài qua việc đọc thành tiếng cố gắng sao cho việc đọcthành tiếng giọng đọc đúng phải phù hợp với nội dung tác phẩm Tóm lại kỹ năng đọchọc sinh phải có khả năng tìm hiểu bài đọc ở mức độ nhất định Khi có khả năng đọctốt học sinh sẽ hiểu đúng đắn cảm thụ sâu sắc Phương pháp dạy tập đọc đòi hỏi thểhiện những gắn bó chặt chẽ quá trình đọc và quá trình hiểu Hiểu nội dung cơ bản củabài đọc qua hệ thống từ ngữ, câu Bố cục và thể loại văn bản để đọc đúng, đọc hay từ
đó giúp học sinh cảm thụ dược cái hay, cái đẹp, tư tưởng tình cảm thể hiện ra cáchđọc, giọng diễn cảm
Trang 84 Mục đích của dạy đọc hiểu
Mục đích của dạy đọc hiểu là hình thành ở học sinh kỹ năng kỹ xảo đọc hiểu
Kỹ năng kỹ xảo trong tâm lí học bao gồm cả kỹ năng Kỹ xảo vận động và kỹ năng, kỹxảo trí tuệ và kỹ năng, kỹ xảo đọc hiểu cũng dựa trên cơ sở đó
Hình thành kỹ xảo đọc hiểu là giúp học sinh kỹ năng, kỹ xảo đọc hiểu văn bảnđọc một cách chính xác và nhanh để đạt được đều này trước hết phải giúp học sinhnắm được hệ thống ngữ âm (đọc đúng) Từ đó hướng dẫn học sinh phân tích, tổng hợpkhái quát hóa Để tìm ra nội dung văn bản hay hiểu được văn bản
Dạy đọc hiểu là một bộ phận trong phương pháp dạy đọc Tiếng Việt mà dạyhọc tiếng việt là một bộ phận khoa học GD nên dạy đọc hiểu phụ thuộc vào những quyluật giáo dục học Dạy đọc nội dung bài đọc nhằm phát triển trí tuệ hình thành thế giớiquan khoa học phát triển tư duy sáng tạo cho học sinh , giáo dục tư tưởng đạo đức pháttriển óc thẩm mỹ giáo dục tổng hợp và giáo dục lao động
Như vậy mục đích dạy học là sự hiện thực hoá mục tiêu giáo dục do giáo dụcđọc đề ra
5 Hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài tập đọc :
Để đạt được mục đích của tiết dạy người giáo viên có nhiều phương pháp đưa
ra câu hỏi là một những cách học sinh hiểu bài hoặc đánh giá khả năng cảm nhận củahọc sinh Thực ra các câu hỏi là những yêu cầu nhỏ đối với học sinh ,để từ những yêucầu đó học sinh tổng hợp , đạt yêu cầu chung lớn nhất là đọc hiểu bài tập đọc Các câuhỏi được đưa ra dưới những dạng khác nhau, để giúp học sinh khai thác các mặt kiếnthức : kiến thức văn học, kiến thức Tiếng Việt , kiến thức đời sống, câu hỏi để tìm hiểubài như một cái sườn để giáo viên ,học sinh dựa vào đó tiến hành giờ tập đọc đạt hiệuquả như yêu cầu đề ra
Câu hỏi được sử dụng trong khi giảng bài hay trước khi học sinh đọc là do sựsắp xếp của giáo viên mà vẫn đảm bảo một giờ dạy tốt
6 Mục đích tác dụng của hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài tập đọc với rèn kỹ năng đọc hiểu :
Hệ thống trong câu hỏi tìm hiểu bài trong sách giáo khoa đã xây dựng với mụcđích chủ yếu là để hướng dẫn học sinh khai thác đầy đủ kiến thức Tiếng Việt trong bàitập đọc Đồng thời giúp học sinh nâng cao khả năng tư duy lô gíc , khả năng liên hệgiáo dục tình cảm,thẩm mỹ học sinh tiểu học Đây là hê thống câu hỏi xác lập hợp lý
Trang 9cả ba chức năng: Nhận thức , giáo dục , thẩm mỹ Hệ thống câu hỏi này có tác dụnggiúp học sinh dẫn dắt học sinh hiểu bài để học sinh đọc tốt đó là tác dụng khi câu hỏiđưa ra trước khi học sinh đọc Nếu các câu hỏi này được đưa ra sau khi học sinh đọcbài thì nó có tác dụng kiểm tra , điều chỉnh cách hiểu cho học sinh cho đúng, nâng caonăng lực cảm thụ văn bản vừa đọc ,học sinh trả lời tốt câu hỏi là đảm bảo được yêucầu đọc hiểu làm cơ sở cho học môn tập làm văn dựa trên mục đích yêu cầu của bàiđọc sách giáo khoa đã xây dựng hệ thống câu hỏi tìm hiểu bài hệ thống câu hỏi giúphọc sinh khai thác các mảng kiến thức một cách lô gíc theo một trật tự hợp lý với tưcách là phân môn Tiếng Việt nên giờ tập đọc chủ yếu là dạy tiếng ( dạy kỹ năng đọchiểu ) Mặt khác yêu cầu giờ tập đọc là dạy cả văn , dạy cả năng lực cảm thụ vănchương Do đó nội dung câu hỏi bao gồm cả kiến thức Tiếng Việt nhưng dù ở bất kỳdạng nào mục đích chung nhất của hệ thống câu hỏi được đề ra nhằm dạy tích hợpkiến thức ( để hiểu văn bản ) và để ứng dụng bài tập làm văn
III CƠ SỞ CỦA VIỆC DẠY BÀI TẬP ĐỌC :
1 Cơ sở tâm lý :
Như đã nói ở trên Tập đọc là một hoạt động trí tụê phức tạp mà cơ sở là việctiếp nhận thông tin bằng chữ viết dựa vào hoạt động của cơ quan thị giác Quá trìnhnày bao gồm các đặc điểm sau :
a/ Đọc được xem là một hoạt động có hai mặt quan hệ mặt thiết với nhau, sửdụng bộ mã gồm hai phương diện : Đó là quá trình vận động của mắt, sử dụng bộ mãchữ âm phát ra một cách trung thành những dòng văn tự ghi lại lời nói âm thanh Từ
đó sự vận động của hệ tư tưởng , tình cảm sử dụng bộ mã chữ nghĩa tức là mối quan hệcủa các con chữ và các ý tưởng khái niêm bên trong để nhớ và hiểu cho được nội dungnhững gì đã được đọc Đọc bao gồm những yếu tố như tiếp nhận bằng mắt, hoạt độngcủa cơ quan phát âm , cơ quan thính giác và thông hiểu những gì đã đọc được Nhưvậy được xem là một hoạt động lời nói trong đó các thành tố
- Tiếp nhận dạng thức của từ
- Chuyển dạng thức chữ viết thành âm thanh
- Thông hiểu những gì được đọc ( từ , cụm từ , câu ,đoạn, bài )
Về kỹ năng đọc là một kỹ năng phức tạp đòi hỏi luyện tập một quá trình lâu dàicác nhà nghiên cứu đã chia việc hình thành kỹ năng thành ba giai đoạn :
- Phân tích
Trang 10- Tổng hợp
- Tự động hoá
- Giai đoạn học vần là giai đoạn phân tích của dạng chữ cái và đọc từng tíếngtheo cách phát âm Giai đoạn tổng hợp thì đọc cả từ trọn vẹn, trong đó sự tiếp nhậnbằng thị giác và phát âm hầu như là trùng với nhận thức và ý nghĩa tiếp theo sự thônghiểu của ý nghĩa từ trong cụm từ hoặc đi trước sự phát âm tức là đọc được thực hiệntrong sự đoán trước ý nghĩa Bước sang lớp hai và lớp ba bắt đầu học tổng hợp Trongnhững năm cuối cấp người ta ít quan tâm đến quá trình đọc và chú ý đến nhiều chiếmlĩnh văn bản
Gần đây người ta chú trọng đến mối quan hệ quy định lẫn nhau của vịệc hìnhthành kỹ năng đọc và hình thành kỹ năng làm việc với văn bản Nghĩa là đòi hỏi giờtập đọc sao cho việc phân tích nội dung bài đọc , đồng thời hướng dẫn hoàn thiện kỹnăng đọc hướng tới đọc có ý thức bài đọc Như vậy việc đọc như thế nhằm vào sựnhận thức, chỉ có thể xem là đứa trẻ biết đọc khi nó đọc và hiểu bài mình đọc Đọchiểu ý nghĩa của chữ viết đó hiểu những gì tạo ra động cơ hứng thú cho việc đọc
c/ Quá trình hiểu văn bản gồm các bước sau
2 Cơ sở ngôn ngữ và văn học.
Phương pháp dạy bài tập đọc phải dưạ trên ngôn ngữ học nó liên quan mật thiếtvới vấn đề ngôn ngữ học như vấn đề chính âm, chính tả, chữ viết , ngữ điệu, vấn đề,của câu, đoạn, bài ( thuộc từ vựng học ngữ nghĩa học)
Vấn đề của dấu câu, các kiểu câu (thuộc ngữ pháp học) phương pháp dạy Tậpđọc phải dựa trên nghiên cứu của ngôn ngữ học Việc ngôn ngữ học những vấn đề nóitrên để xây dựng , xác định nội dung và phương pháp dạy học Bốn phẩm chất không
Trang 11thể rời những cơ sở ngôn ngữ học không coi trọng đúng mức những cơ sở này việc dạyđọc mang tính tuỳ tiện và không đảm bảo việc dạy học
IV PHÂN MÔN TẬP ĐỌC TRONG SÁCH GIÁO KHOA TIẾNG VIỆT LỚP 4:
1 Vài nét về phân môn tập đọc
a/ Về chuơng trình :
Từ năm học 2001-2002 đến nay chương trình 175 tuần dành cho năm khối lớp
ở tiểu học có 378 tiết tập đọc ( trong đó cả HTL )
- Ở lớp 1 tập đọc được học 11 tuần ,mỗi tuẩn 3 tiết
- Ở lớp 2.3 tập đọc được học trong 35 tuần, mỗi tuần 3 tiết
- Ở lớp 4,5 Tập đọc được học trong 35 tuần, mỗi tuần 2 tiết
Tổng số tiết của 5 khối lớp 383 tiết
b/ Về sách giáo khoa :
Ở lớp 1 học kỳ hai có các bài tập đọc gồm (văn bản đoạn thơ) các bài tập đọcthường làm : Tìm những âm, vần cho trước trong văn bản và các câu hỏi gợi ý cho họcsinh hiểu nội dung bài tập đọc Bài tập đọc được xếp theo thứ tự tuần , mỗi tuần có 5,6bài ( mỗi bài tập đọc thuộc lòng , 1 hoặc 2 bài đọc thêm còn lại là bài tập đọc)
Ở lớp 2,3 các bài tập đọc gồm : Văn bản, phần chú giải, giải thích những từ khótrong bài Phần câu hỏi tìm hiểu nội dung bài và phần bài tập ở vở bài tập Tiếng Việt.những câu hỏi nhằm kiểm tra khả năng đọc hiểu Và những hiểu biết xung quanh bàithơ
Ở lớp 4, 5 các bài tập đọc gồm các phần như : ( văn bản, bài thơ ) chú giải,hướng dẫn đọc câu hỏi cuối bài và bài tập ở vở bài tập Tiếng Việt Những câu hỏi và
vở bài tập giúp học sinh tìm hiểu bài và nghệ thuât của bài đọc để các em đọc bài đượctốt hơn
Ở lớp 4 và ở mỗi tuần 2 tiết và cũng là hai bài tập đọc trong đó thường có mộtbài Tập đọc – HTL
2 Phân môn tập đọc ở Tiếng Việt lớp 4 :
a/ Cấu trúc chung :
Phân môn tập đọc lớp 4 được phân bố cả trong 35 tuần , mỗi tuần 2 tiết
b/ Nội dung:
Trang 12Các bài Tập đọc ở lớp 4 được xoay quanh 10 chủ đề “Thương người như thểthương thân, Măng mọc thẳng, Trên đôi cánh ước mơ, Có chí thì nên ,Tiếng sáo diều,Người ta là hoa đất,Vẻ đẹp muôn màu, Những người quả cảm, Khám phá thế giới,Tình yêu cuộc sống” với mỗi chủ đề được đào sâu qua các tác phẩm, văn bản điểnhình, điều này giúp học sinh nắm chắc hiểu sâu và mở rộng kiến thúc văn học Có haitập sách cho từng học kỳ Trình tự trình bày ở mỗi bài tập đọc không kể văn xuôi haythơ điều theo một kết cấu chung: Tên bài, nội dung bài, tên tác giả là phần tìm hiểu bàibao gồm: Chú giải các từ khó, câu hỏi và bài tập giúp học sinh hiểu giá trị nội dungcủa bài văn thơ.
3 Vấn đề phương pháp giảng dạy phần đọc –hiểu trong tiết Tập đọc lớp 4:
Qua quá trình tìm hiểu thực tế nhìn chung mỗi tiết tập đọc gồm có ba phần lớn:Luyện đọc, tìm hiểu bài và đọc diễn cảm Ba phần này có thể tiến hành một lúc, đanxen vào từng bài tuỳ theo mỗi giáo viên Tuy nhiên dù dạy theo cách nào thì ba phầnnày vẫn luôn có mối quan hệ hỗ trợ, gắn khít Phần tìm hiểu bài giúp học sinh hiểu nộidung nghệ thuật của bài, thể hiện hiểu biêt của mình xung quanh bài đọc Như vậyphần tìm hiểu bài có vai trò quan trọng Vì đã góp phần làm giàu vốn kiến thức ngônngữ vào đời sống và kiến thức văn học cho học sinh, từ đó góp phần hình thành ở các
em tính cách cao đẹp
Trong quá trình tìm hiểu bài bước đầu phải biết phân bài ra thành các đoạn dểthuận tiện cho việc tìm hiểu bài, nội dung và nghệ thuật của từng đoạn, như tìm giọngđọc của đoạn đó, từ đó mới hiểu được nội dung toàn bài tốt nhất
Muốn chia đoạn các em phải tìm được những từ, hay câu chủ đề của đoạn.Những kỹ năng này không dễ hình thành ở học sinh tiểu học, đòi hỏi người giáo viênphải trực tiếp hình thành cho học sinh, giáo viên tổ chức, điều khiển hướng dẫn họcsinh tìm hiểu bài của từng đoạn bằng các phương pháp như: Vấn đáp, trực quan và
có thể sử dụng một loạt biện pháp kỹ thuật khác trong giờ dạy như : Kỹ thuật phát hiện,các thủ pháp nghệ thuật … Còn đối với học sinh ở mỗi đoạn học sinh cần làm cáccông việc như : Trả lời câu hỏi hay làm bài tập cho trước để tìm hiểu đoạn tiếp theocho học sinh phải tìm được các từ khó cần giải nghĩa, học sinh phải khái quát được ýnghĩa của đoạn và từ đó tìm hiểu về vấn đề khác liên quan đến nội dung đoạn
Trang 13Quá trình hướng dẫn nội dung khai thác bài , giáo viên cần sử dụng thật linh hoạt cácphương pháp phải sáng tạo luôn thay đổi các dạng câu hỏi để gợi mở, dẫn dắt học sinh,tìm hiểu bài cũng như để khai thác nội dung tranh ảnh để minh hoạ.
Để phần tìm hiểu bài đạt kết quả cao, nhằm rèn kỹ năng đọc tốt cần phải quantâm tốt cách tổ chức có hệ thống và lôgíc các nội dung bài sau cho giờ học không bịngắt quãng, gián đoạn, giáo viên lấy học sinh làm trung tâm, vai trò của giáo viêntrong mỗi tiết dạy chỉ là người tổ chức dẫn dắt giúp học sinh tự tìm ra kiến thức mới.Ngoài ra để phần tìm hiểu bài tiến hành được tốt cần phải có các yếu tố khác như cơ
sở vật chất, tranh ảnh cho bài học phong phú, đẹp và cuối cùng là trình độ giáo viên.Nếu phối hợp được các yếu tố trên sẽ giúp học sinh hiểu bài và hiểu sâu, hiểu bàimang một cách có hệ thống tăng hiệu quả đọc đúng đọc hay làm cho giờ học sôi nổi
Từ đó tạo hứng thú học tập cho học sinh, giúp cho học sinh yêu thích môn Tiếng Việt,thêm hiểu biết và yêu những cái đẹp của cuộc sống qua từng bài học
CHƯƠNG II: CƠ SỞ THỰC TIỄN
Để hoàn thành đề tài nghiên cứu này ,tôi đã tiến hành điều tra giáo viên và họcsinh Trường Tiểu học Minh Diệu A
Trường Tiểu Học Minh Diệu A được thành lập năm 1994 thuộc xã Minh Diệuhuyện Hoà Bình, tỉnh Bạc Liêu Trường có tất cả 20 lớp có 394 học sinh, trường đạtloại khá trong hai năm với 30 giáo viên được đào tạo như sau :
Đại học : 1 giáo viên
Cao đẳng tiểu học : 11 giáo viên
Trung học sư phạm12+2 : 07 giáo viên
Trung học sư phạm 9+3 : 9 giáo viên
Về chất lượng học sinh năm qua 2013 – 2014 đạt 60 học sinh giỏi, chiếm15% ;
134 học sinh khá : đạt 33,5% ; 197 học sinh trung bình : 49,25% ; 09 học sinh yếu:2,25%
Trên đây là mặt thuận lợi mà nhà trường hiện có song trường vẫn còn một sốkhó khăn và hạn chế : Trường nằm trên địa bàn vùng sâu cơ sở vật chất chưa đáp ứngyêu cầu cho học tập Trình dộ dân trí thấp đa số dân sống bằng nghề nông nghiệpchiếm 95% ,cuộc sống còn khó khăn quanh năm phải làm mướn nên việc quan tâmđến việc học tâp ở cho học sinh còn hạn chế Thậm chí có gia đình chỉ nhờ giáo viêngiảng dạy Bên cạnh đó vì hoàn cảnh gia đình còn khó khăn nên cha mẹ cho các em
Trang 14nghỉ học để giúp gia đình Từ những lí do đã nêu trên dẫn đến chất lượng học tập củacác em không cao, nên ảnh hưởng đến việc giáo dục của nhà trường
Quá trình tìm hiểu điều tra thực tiễn về hiện trạng giảng dạy giờ tập đọc nóichung ở tiểu học và lớp 4 nói riêng ,bằng các hình thức và phương pháp khácnhau :Dự giờ trắc nghiệm phỏng vấn, quan sát ….Tôi thu được một số vấn đề đáng lưu
ý như sau :
I QUAN ĐIỂM CỦA GIÁO VIÊN VỀ GIỜ TẬP ĐỌC
Nhìn chung giáo viên Tiểu học đều coi trọng giờ tập đọc Nhưng qua thực tếcho thấy cả hai đối tượng giáo viên, học sinh , kỹ năng đọc hiểu của thầy và trò ở Tiểuhọc nói chung còn hạn chế Giáo viên do trình độ không đều ,khả năng tiếp thu vậndụng không cao
Số giáo viên ở các lớp đầu cấp cho rằng trong tiết Tập đọc phần tìm hiểu nộidung là rất quan trọng Do đó giáo viên trong tiêt dạy cho học sinh gần 2/3 lớp đượcđọc học sinh đọc không đạt yêu cầu Nhưng về phần luyện đọc còn xem nhẹ nên chưađược coi trọng đây thật sự là mối lo ngại và giáo viên chưa thấy hết tầm quan trọngcủa giờ Tập đọc đối với các môn học khác Riêng các giáo viên ở các lớp cuối cấp chorằng phân luyện đọc phần tìm hiểu bài có tầm quan trọng ngang nhau
Thông thường giáo viên chia đoạn cho học sinh Trong quá trình tìm hiểu bàigiáo viên lệ thuộc quá nhiều vào sách hướng dẫn thường sử dụng câu hỏi ở sách giáokhoa, vở bài tập Tiếng Việt (96 %) chỉ có 4% giáo viên đạt câu hỏi bên ngoài và khigặp những từ khó cần giải nghĩa, 20% giáo viên tự cho học sinh tự tìm hiểu, 80% giáoviên cho học sinh giải thích từ có thể, còn lại do giáo viên giải thích vấn đề tìm hiểubài nghệ thuật ít để ý tới (chỉ có 10% hỏi trả lời là có cho tìm hiểu nghệ thuật của bài)
II CÁCH TIẾN HÀNH MỘT TIẾT TẬP ĐỌC :
Qua tìm hiểu thực tiễn giáo viên dạy lớp 4 và các lớp khác trả lời giống nhau vềcâu hỏi cách tiến hành hai phần chính của bài tập đọc: phần luyện đọc, tìm hiểu và đọcdiễn cảm sau
III NHỮNG PHƯƠNG PHÁP GIÁO VIÊN RÈN ĐỌC HIỂU :
Như ta đã biết hiện nay tiểu học đã sử dụng nhiều phương pháp Tập đọc mớitiến bộ như: Phương pháp vấn đáp, gợi mở, phương pháp trực quan, phương pháp nêuvấn đề,phương pháp luyện tập ,thảo luận nhóm mặc dù các phương pháp dạy học đãđược cải tiến, nhưng nhìn chung giáo viên vẫn chưa đáp ứng được nhu cầu dạy học