Truyện Ngụ ngôn là truyện kể bằng văn xuôi hay văn vần,mượn chuyện về loài vật, đồ vật hoặc chính con người để nói bóng gió, kín đáo khuyên nhủ,răn dạy con người một bài học náo đó trong[r]
Trang 1TỔ KHOA HỌC XÃ HỘI
GV: Châu Ngọc Lệ
GIÁO ÁN HỘI THI GVG CẤP TRƯỜNG
Năm học 2015 - 2016
Tuần 10 – tiết 37 Văn bản: ẾCH NGỒI ĐÁY GIẾNG
(Truyện ngụ ngôn)
I MỤC TIÊU CẦN ĐẠT :
1.Mức độ cần đạt:
-Có hiểu biết bước đầu về truyện ngụ ngôn
-Hiểu và cảm nhận được nội dung, ý nghĩa của truyện Ếch ngồi đáy giếng
-Nắm được những nét chính về nghệ thuật của truyện
2.Trọng tâm kiến thức, kĩ năng:
2.1 Kiến thức:
-Đặc điểm của nhân vật, sự kiện, cốt truyện trong một tác phẩm ngụ ngôn
-Ý nghĩa giáo huấn sâu sắc của truyện ngụ ngôn
-Nghệ thuật đặc sắc của truyện: mượn chuyện loài vật để nói chuyện con người,
ẩn bài học triết lí; tình huống bất ngờ, hài hước, độc đáo
2.2.Kĩ năng:
-Đọc –hiểu văn bản truyện ngụ ngôn
-Liên hệ các sự việc trong truyện với những tình huống, hoàn cảnh thực tế
-Kể lại được truyện
2.3 Thái độ: Khiêm tốn, biết mình, biết người, không nên chủ quan, kiêu ngạo.
Cần học hỏi mở rộng hiểu biết xung quanh
* Kĩ năng sống:
- Tự nhận thức giá trị của cách ứng xử khiêm tốn, dũng cảm, biết học hỏi trong cuộc sống
- Giao tiếp: phản hồi, lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ, ý tưởng, cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung, nghệ thuật và bài học của các truyện ngụ ngôn
II CHUẨN BỊ:
* GV: ƯDCNTT, Sách giáo khoa, sách giáo viên, sách tham khảo, chuẩn
KT-KN phần mềm Microsoft Office PowerPoint, phần mền Windows Media Player, phần mềm Microsoft Office Word; hình ảnh, âm thanh minh họa cho bài học
* HS: SGK, phiếu học tập, soạn bài, vở ghi
III TIẾN TRÌNH TỔ CHỨC CÁC HOẠT ĐỘNG DẠY VÀ HỌC:
HOẠT ĐỘNG 1: Khởi động:
1.Ổn định
2 Kiểm tra bài cũ
1 Kiểm tra bài cũ Hình thức trò chơi THỬ ĐOÁN XEM NÀO
GV: Chiếu lần lượt 6 bức tranh:
GV: Hình ảnh sau đây minh hoạ cho truyện dân gian nào? Thuộc thể loại nào?
HS: Lần lượt trả lời:
Thánh Gióng, Sơn Tinh, Thuỷ Tinh, Thạch Sanh, Em bé thông minh, Thỏ và rùa, Con quạ thông minh
HS: TL
Trang 2GV: Nhắc lại truyền thuyết là gì? Cổ tích lả gì?
HS: TL
HS nhắc lại
GV chiếu đáp án
3 Giới thiệu bài mới
GV: Trong kho tàng truyện cổ dân gian, ngoài việc cho chúng ta thấy được nhiều yếu
tố hoang đường kì lạ , lí thú lôi cuốn người đọc, còn có yếu tố hài hước phê phán mà qua đó người đọc rút ra được nhiều bài học ý nghĩa thiết thực cho bản thân Nó được thể hiện qua các văn bản truyện ngụ ngôn mà chúng ta tìm hiểu hôm nay (SGK T100, tiết 37)
HOẠT ĐỘNG 2: Bài mới:
HOẠT ĐỘNG GIÁO VIÊN & HỌC SINH NỘI DUNG
GV: gọi HS đọc chú thích (SGK)
HS đọc
? Em hiểu ngụ ngôn là gì?
HS trả lời: ngụ: kín đáo; ngôn: lời nói.
GV: Ngụ ngôn nghĩa là lời nói có ý kín đáo để
người nghe , người đọc tự suy ra mà hiểu.
? Kể thêm một số truyện ngụ ngôn mà em biết?
HS: Kiến giết voi; Thỏ và rùa
? Truyện ngụ ngôn được kể dưới hình thức nào?
HS: được kể dưới dạng văn vần hoặc văn xuôi
?Truyện mượn nhân vật là loài vật, con vật, chính
con người để kể nhằm mục đích gì?
HS: Khuyên nhủ, răn dạy kín đáo con người một bài
học nào đó trong cuộc sống
Qua phân tích trên em hiểu thế nào là truyện ngụ
ngôn?
GV : Khái quát ý rồi yêu cầu HS ghi bài
GV diễn giảng thêm :
Truyện ngụ ngôn là truyện kể có ngụ ý (Tức là truyện
không chỉ có nghĩa đen mà còn có cả nghĩa bóng, mà
nghĩa bóng mới là mục đích của truyện.
Nghĩa đen: là nghĩa bề ngoài, nghĩa cụ thể của chính
câu chuyện kể dễ nhận ra.
Nghĩa bóng: là ý sâu kín gửi gắm trong câu chuyện
được suy ra từ ý nghĩa của truyện và thường được
diễn đạt như những bài học cho con người trong cuộc
sống Nghĩa bóng là nghĩa gián tiếp, nhưng lại là
mục đích chính của người sáng tác, người sử dụng
truyện ngụ ngôn Đó là mượn câu chuyện để thể hiện
điều muốn nói 1 cách bóng bẩy, kín đáo, để điều
muốn nói đó thêm sâu sắc, tăng sức thuyết phục.
I Tìm hiểu chung:
Truyện Ngụ ngôn là truyện
kể bằng văn xuôi hay văn vần,mượn chuyện về loài vật,
đồ vật hoặc chính con người
để nói bóng gió, kín đáo khuyên nhủ,răn dạy con người một bài học náo đó trong cuộc sống
Trang 3GV hướng dẫn HS đọc văn bản (Đọc giọng kể tương
đối nhanh, nhấn mạnh vào các chi tiết đặc tả hành
động, cử chỉ, lời nói của nhân vật với sắc thái mỉa
mai, giễu cợt, đọc to, rõ ràng…)
- GV đọc mẫu.
- HS nghe và đọc lại văn bản
GV nhận xét
? Văn bản được viết theo phương thức biểu đạt
nào?
HS: tự sự
? Truyện được kể ở ngôi thứ mấy?
HS: ngôi thứ ba
? Truyện được kể theo trình tự nào?
HS: thứ tự tự nhiên (nguyên nhân đến kết quả)
? Truyện ngụ ngôn này được kể dưới hình thức
nào?
HS: văn xuôi
? Giải thích từ : chúa tể, dềnh lên, nhâng nháo
HS dựa vào chú thích trả lời
? Truyện tuy ngắn nhưng vẫn có hai phần nội
dung, hãy chỉ ra hai phần đó? Nêu nội dung chính
của mỗi phần?
HS:
Phần 1: Từ đầu…chúa tể"Êch ở trong miệng giếng;
Phần 2 : còn lại"Ếch ra khỏi giếng.
?Theo em vì sao văn bản Ếch ngồi đáy giếng được
gọi là kể chuyện tưởng tượng?
HS : Vì các truyện ngụ ngôn không lấy sẵn từ thực tế
hay trong sách vở mà chỉ là do trí tưởng tượng của
người kể tạo ra nhằm mục đích nào đó
? Em hãy kể tóm tắt nội dung câu chuyện?
HS tóm tắt
GV: Yêu cầu HS khác nhận xét cách kể của bạn
II Phân tích :
? Kể tên các nhân vật trong truyện và ai là nhân
vật chính?
HS: ếch, cua,ốc, nhái Êch là nhân vật chính
? Ếch được giới thiệu sống ở đâu? Cùng với những
con vật nào?
HS: trong miệng giếng cùng với cua ốc, nhái
? Giếng là một không gian như thế nào ?
HS : Chật hẹp, đơn giản
GV: vậy là chúng ta thấy phạm vi môi trường sống
của Ếch rất nhỏ bé, chật hẹp
1.Sự việc chính của truyện:
Trang 4? Sống trong môi trường nhỏ hẹp đó ếch có suy nghĩ gì?
HS:"Bầu trời bé bằng vung, nó thì oai như một vị chúa tể"
? Vì sao ếch có suy nghĩ mình như một vị chúa tể?
HS: Môi trường sống hẹp, xung quanh chỉ có cua ốc, nhái … nên khi nó cất tiếng kêu ồm ộp khiến các con vật khác hoảng sợ
? Qua đó bộc lộ thái độ, tính cách gì của Ếch?
HS: huênh hoang, chủ quan
?Huênh hoang nghĩa là gì?
HS: Ba hoa , khoác lác, chưa làm được gì ?
GV: Ếch chưa đi ra khỏi lòng giếng, bởi thế nó chỉ quen nhìn trời qua miệng giếng, giếng nhỏ hình tròn như một cái vung Từ đôi mắt ếch nhìn như thế là đúng Nhưng từ đó để nhìn nhận, xem xét đánh giá thấy cái gì cũng nhỏ , cũng bé, không đáng để ý như cái vung thì thật quá sai lầm Từ chỗ coi trời bằng vung, nên chẳng coi ai ra gì, chỉ coi mình là nhất GV: Cuộc sống của ếch trong giếng gợi cho ta liên tưởng tới một môi trường sống hạn hẹp, không gian
tù túng , cách ly với thế giới bên ngoài , không mở rộng giao tiếp => dẫn đến sự hiểu biết nông cạn, không có tầm nhìn xa trông rộng , lại hoênh hoang, kiêu ngạo với một môi trường hạn hẹp dễ khiến người ta kiêu ngạo, không biết thực chất mình
?Môi trường sống của Ếch có thay đổi không?
HS: thay đổi khác với trong giếng
? Sự kiện nào làm thay đổi môi trường sống đó?
HS: mưa to nước giếng tràn lên đẩy Ếch ra ngoài
?Môi trường sống của Ếch bây giờ có gì khác?
HS: rộng lớn, Ếch có thể đi đây đi đó
? Đến với môi trường sống mới Ếch có thay đổi suy nghĩ không?
HS: Vẫn quen thói cũ huênh hoang nghênh ngang đi lại khắp nơi
? Tìm những cử chỉ thể hiện thái độ của Ếch khi
ra khỏi giếng
? Với thái độ đó tai họa gì xảy ra với Ếch?
HS: Nó nhâng nháo nhìn lên bầu trời, chả thèm để ý đến xung quanh
? Nhâng nháo có nghĩa là gì ?
HS :
Trang 5?Tại sao ếch lại có thái độ « Nhâng nháo » và
chẳng thèm để ý như thế ?
HS : Vì Ếch cứ tưởng bầu trời ‘ bầu trời giếng’ của
mình, xung quanh là « xung quanh giếng » của mình
với Cua, Ốc nhỏ nhoi, tầm thường Ếch vẫn cứ tưởng
mình là chúa tể bầu trời ấy, xung quanh ấy
? Với thái độ đó, tai họa gì xảy ra với Ếch?
HS: " bị trâu giẫm bẹp
GV: Môi trường bao gồm cây cối, các loài động, thực
vật… sống trong môi trường rộng lớn như thế mà
Ếch vẫn cho mình là chúa tể thì quả thật là ảo tưởng
viễn vông Vì lúc này xung quanh Ếch còn nhiều con
vật khác to lớn hơn.
HS: nghe
? Theo em vì sao Ếch bị giẫm bẹp ?
HS: Cứ tưởng mình oai như trong giếng, coi thường
mọi thứ xung quanh như trong giếng Do sống lâu
trong môi trường chật hẹp, không có kiến thức về thế
giới rộng lớn
Ếch sống trong giếng đã lâu ngày, nó cứ nghĩ mình là chúa
tể, trời mưa to, nước dềnh lên đưa ếch ra ngoài, nó đi lại nghênh ngang, cuối cùng bị trâu giẫm bẹp
GV: Cái chết của Ếch là tất nhiên, khó tránh, không
trước thì sau, là kết quả của lối sống kiêu ngạo, coi
thường kẻ khác, sẽ bị trả giá đắt Đến lúc nằm bẹp,
tắt thở dưới chân trâu, chắc Ếch cũng không hiểu tai
họa từ đâu ? Vì sao giáng xuống đầu mình.
? Tác giả mượn chuyện con Ếch nhằm ám chỉ điều gì
về chuyện con người ?
GV: Tự thuyết minh một đoạn về môi trường sống
của Ếch khi đã thay đổi
?Nguyên nhân sâu xa nào dẫn đến việc thay đổi môi
trường sống của Ếch?
THẢO LUẬN
? Qua nhân vật Ếch em rút ra bài học gì cho bản
thân? Từ đó truyện phê phán điều gì và khuyên
điều gì?
GV: Nên đi đây đi đó để mở rộng tầm hiểu biết,
không coi thường người khác, không chủ quan kiêu
ngạo…
GV: gọi HS trình bày kết quả thảo luận, nhận xét
HS trình bày kết quả thảo luận
2 Bài học nhận thức:
- Hoàn cảnh sống hạn hẹp sẽ ảnh hưởng đến nhận thức về chính mình và thế giới xung quanh
-Không được chủ quan, kiêu ngạo, coi thường người khác bởi những kẻ đó sẽ bị trả giá đắt, có khi bằng cả mạng sống
-Phải biết hạn chế của mình
và phải mở rộng tầm hiểu biết bằng nhiều hình thức khác nhau
Gọi HS đọc ghi nhớ ( SGK)
?Qua truyện này nhân dân ta có thành ngữ gì? Em
hiểu thế nào về thành ngữ đó?
III Tổng kết:
1 Nghệ thuật:
- Xây dựng hình tượng gần
Trang 6HS: Ếch ngồi đáy giếng ; Coi trời bằng vung.
BÀI TẬP CỦNG CỐ KIẾN THỨC :
Câu 1: Vì sao Ếch cứ tưởng bầu trời trên đầu chỉ
bé bằng chiếc vung và nó thì oai như một vị chúa
tể ?
a Ếch sống lâu ngày trong một cái giếng và tiếng kêu
của nó làm cho các con vật khác hoảng sợ
b Ếch rất lớn so với cái giếng và so với các con vật
khác
c Ếch thấy bầu trời không có gì đáng sợ nên rất coi
thường
d.Miệng giếng quả thật bé như một chiếc vung
Câu 2: Do đâu mà Ếch bị trâu giẫm bẹp ?
a Chủ quan , luôn mồm kêu ồm ộp
b.Nhâng nháo không biết quan sát xung quanh, không
nhìn thấy trâu
c cậy khỏe , chắn đường của trâu
d mãi ngắm cảnh khác lạ trên mặt đất
? Tìm hai câu văn thể hiện nội dung ý nghĩa của
truyện?
Câu 3 :Thành ngữ :«Ếch ngồi đáy giếng »nhằm
nêu lên bài học gì ?
a Biết quan sát xung quanh
b Phải mở rộng tầm hiểu biết, không được chủ quan ,
kiêu ngạo
c Phê phán những kẻ thiếu hiểu biết, hiểu biết hạn
hẹp mà lại huênh hoang
d Cả a,b,c đều đúng
gũi với đời sống
- Cách nói bằng ngụ ngôn, cách giáo huấn tự nhiên, đặc sắc
-Cách kể bất ngờ, hài hước, kín đáo
2 Ý nghĩa: Ếch ngồi đáy
giếng ngụ ý phê phán kẻ hiểu biết hạn hẹp mà lại huênh hoang, đồng thời khuyên chúng ta phải mở rộng tầm hiểu biết, không chủ quan, kiêu ngạo
IV Luyện tập:
Êch ngồi đáy giếng
"Ếch cứ tưởng…chúa tể";
"Nó nhâng nháo…giẫm bẹp
HOẠT ĐỘNG 3: Luyện tập- củng cố:
Khắc sâu thêm về những bài học ý nghĩa thiết thực
Đọc lại các ghi nhớ (SGK)
- GV hướng dẫn HS làm bài tập
- Gọi HS đọc yêu cầu bài tập 1
-Xác định yêu cầu bài tập 1
? Tìm 2 câu văn thể hiện nội dung ý nghĩa của truyện
HOẠT ĐỘNG 4: Hướng dẫn học ở nhà:
-Đọc kĩ truyện, tập kể diễn cảm câu chuyện treo đúng trình tự các sự việc
-Tìm hai câu câu trong văn bản mà em cho là quan trọng nhất trong việc thể hiện nội dung, ý nghĩa của truyện
Giáo viên thực hiện
Trang 7Châu Ngọc Lệ