- Bản chất của phản ứng hóa học là sự thay đổi về liên kết giữa các nguyên tử làm cho phân tử này biến đổi thành phân tử khác, số nguyên tử của mỗi nguyên tố được bảo toàn.. - Các điều k[r]
Trang 1Nhóm 4:
Chuyên đề :" PHẢN ỨNG HÓA HỌC"
(2 tiết) Các bước xây dựng chuyên đề
Bước 1: Xác định tên chuyên đề: Chuyên đề :" PHẢN ỨNG HÓA HỌC"
Lí do chọn chuyên đề: Trong cuộc sống xung quanh ta có rất nhiều phản ứng hóa học đang xảy ra, có phản ứng hóa học lợi cho chúng ta nhưng cũng có phản ứng
có hại cho chúng ta vậy thế nào là phản ứng hóa học, Làm thế nào để nhận ra có phản ứng hóa học đang xảy ra và xúc tiến hay kìm hãm phản ứng hóa học xảy ra Đây chính là lí do tôi lựa chọn chuyên đề này
Bước 2: Xác định chuẩn kiến thức, kĩ năng, thái độ và định hướng năng lực cần hình thành
1 Kiến thức:
- Học sinh biết :
- Phản ứng hóa học là quá trình biến đổi chất này thành chất khác
- Bản chất của phản ứng hóa học là sự thay đổi về liên kết giữa các nguyên tử làm cho phân tử này biến đổi thành phân tử khác, số nguyên tử của mỗi nguyên tố được bảo toàn
- Các điều kiện để có phản ứng hóa học xảy ra
- Các dấu hiệu để nhận biết một phản ứng hóa học có xảy ra hay không?
2 Kĩ năng :
- HS Quan sát thí nghiệm, hình ảnh rút ra được nhận xét về hiện tượng hóa học
từ đó đưa ra được phương trình chữ
-HS Viết được Pt chữ Qua việc viết được phương trình chữ hs phân biệt được chất tham gia và chất sản phẩm trong các phản ứng hóa học
- Rèn cho HS nhận biết được các dấu hiệu xảy ra phản ứng hóa học và khi nào có phản ứng hóa học xảy ra
3 Thái độ:
- HS nhận biết, giải thích được các hiện tượng hóa học xảy ra trong tự nhiên.
- Giáo dục học sinh biết bảo vệ môi trường, lòng say mê khám phá khoa học
4 Năng lực cần hướng tới.
- Năng lực viết phương trình hóa học chữ
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học
- Năng lực thực hành hóa học
Trang 2- Năng lực vận dụng, đề xuất kiến thức hóa học vào thực tiễn
Bước 3: Xây dựng nội dung chuyên đề
1 Nội dung 1: Địnhnghĩa.
2 Nội dung 2: Diễn biến của phản ứng hóa học.
3 Nội dung 3: Điều kiện để xảy ra phản ứng hóa học.
4 Nội dung 4: Cách nhận biết có phản ứng hóa học xảy ra.
Bước 4: Bảng mô tả các mức yêu cầu cần đạt cho mỗi loại câu hỏi/bài tập trong chủ đề
Nội dung Loại câu hỏi/
bài tập
Nhận biết (Mô tả yêu cầu cần đạt)
Thông hiểu (Mô\ tả yêu cầu cần đạt)
Vận dụng (Mô tả yêu cầu cần đạt)
Vận dụng cao (Mô tả yêu cầu cần đạt)
Định
Nghĩa
Diễn biến
của phản
ứng hóa
học
Điều kiện
để xảy ra
phản ứng
hóa học
Nhận biết
có phản
ứng hóa
học xảy ra
Câu hỏi/bài tập định tính
Nêu được định nghĩa
về PƯHH
Nhận biết được chất tham gia chất sản phẩm Điều kiện có phản ứng hóa học xảy ra
Hiểu được diễn biến của phản ứng hóa học
Xác định được điều kiện để xảy
ra phản ứng hóa học
Học sinh viết được phương trình chữ giải thích cho hiện tượng
Bài tập thực hành/thí nghiệm
- Mô tả và nhận biết hiện tượng hóa học xảy ra
- Giải thích hiện tượng
Giải thích được một
số hiện tượng hóa học trong tự nhiên
Giải thích việc vận dụng một
số hiện tượng hóa học trong thực tế
Bước 5: Hệ thống câu hỏi/bài tập đánh giá theo các mức độ mô tả.
*Mức độ nhận biết:
Câu 1: Tìm những cum từ thích hợp điền vào chỗ chấm:
Trang 3Quá trình biến đổi chất này thành chất khác gọi là Chất ban đầu biến đổi trong phản ứng gọi là chất Chất mới sinh ra là
Câu 2: Cho phản ứng hóa học sau:
Natri + Nước Natrihidroxit + Hidro
Em hãy cho biết tên các chất tham gia phản ứng và tên các chất sản phẩm trong phản ứng trên
Câu 3: Dựa vào những dấu hiệu nào em có thể biết được có phản ứng hóa học
xẩy ra?
A Có chất kết tủa ( chất không tan) được tạo thành
B Có chất khí thoát ra ( sủi bọt)
C Có sự thay đổi mầu sắc
D Một trong số các dấu hiệu trên
*Mức độ Thông hiểu:
Câu 1: Các câu sau đúng hay sai?
A Phản ứng hóa học là quá trình làm chuyển đổi trạng thái này thành trạng
thái khác
B Diễn biến của phản ứng hóa học là quá trình chuyển đổi chất này thành chất
khác
C Trong phản ứng hóa học liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử các chất
phản ứng bị phá vỡ và tạo ra liên kết mới giữa các nguyên tử trong phân tử các chất sản phẩm Kết quả là chất này biến đổi thành chất khác
D Trong phản ứng hóa học các nguyên tử bị phá vỡ không tạo ra các nguyên
tử mới
Câu 2: hình dưới đây là sơ đồ tượng trưng cho phản ứng giữa khi hidro và khí clo
tạo ra axitclohidric
H – H + Cl – Cl H Cl 2 H - Cl
H Cl
Em hãy cho biết?
a Liên kết giữa các nguyên tử bị thay đổi như thế nào? Phân tử nào biến đổi phân tử nào mới được sinh ra?
b Nhận xét về số nguyên tử của mỗi nguyên tố trước và sau phản ứng?
Trang 4Câu 3: Nhỏ dung dịch Natrihidroxit vào dung dịch đồng sunfat thấy tạo thành
chất rắn màu xanh lam là đồng hidroxit Theo em có phản ứng hóa học xảy ra không?
*Mức độ Vận dụng:
Câu 1: Cho quả trứng vào dung dịch axit clohidric thấy sủi bọt ở vỏ quả trứng.
Biết rằng axit clohidric đó tác dụng với canxicacbonat( chất có trong vỏ quả trứng) tạo ra canxiclorua, nước và khí cacbonic thoát ra
Em hãy chỉ ra dấu hiệu để nhận biết có phản ứng hóa học xảy ra? Ghi lại phương trình chữ của phản ứng?
Câu 2: Nước vôi có chất (caxihodroxit) được quét lên tường một thời gian sau đó
sẽ khô và hóa rắn chất rắn là canxicacbonat
a,Dấu hiệu nào cho thấy có phản ứng hóa học xảy ra?
b, Viết phương trình chữ của phản ứng, biết rằng có chất khí cacbonic( chất này
có trong không khí) tham gia và sản phẩm ngoài chất rắn còn có nước
*Mức độ Vận dụng cao:
Câu 1: Sắt để trong không khí ẩm dễ bị gỉ Hãy giải thích vì sao ta có thể phòng
chống gỉ bằng cách bôi dầu, mỡ hoặc sơn trên bề mặt các đồ dùng bằng sắt?
Câu 2: Khi gỗ cháy trong không khí xảy ra phản ứng hóa học gỗ và khí oxi Hãy
giải thích tại sao cần trẻ nhỏ gỗ trước khi đưa vào bếp, sau đó dùng que lửa châm rồi quạt mạnh đến khi than bén cháy thì thôi
TIẾN TRÌNH THỰC HIỆN CHUYÊN ĐỀ I.Mục tiêu
1 Kiến thức:
- Học sinh biết :
- Phản ứng hóa học là quá trình biến đổi chất này thành chất khác
- Bản chất của phản ứng hóa học là sự thay đổi về liên kết giữa các nguyên tử làm cho phân tử này biến đổi thành phân tử khác, số nguyên tử của mỗi nguyên tố được bảo toàn
- Các điều kiện để có phản ứng hóa học xảy ra
- Các dấu hiệu để nhận biết một phản ứng hóa học có xảy ra hay không?
2 Kĩ năng :
- HS Quan sát thí nghiệm, hình ảnh rút ra được nhận xét về hiện tượng hóa học
từ đó đưa ra được phương trình chữ
Trang 5-HS Viết được Pt chữ Qua việc viết được phương trình chữ hs phân biệt được chất tham gia và chất sản phẩm trong các phản ứng hóa học
- Rèn cho HS nhận biết được các dấu hiệu xảy ra phản ứng hóa học và khi nào có phản ứng hóa học xảy ra
3 Thái độ:
- HS nhận biết, giải thích được các hiện tượng hóa học xảy ra trong tự nhiên.
- Giáo dục học sinh biết bảo vệ môi trường, lòng say mê khám phá khoa học
4 Năng lực cần hướng tới.
- Năng lực viết phương trình hóa học chữ
- Năng lực sử dụng ngôn ngữ hóa học
- Năng lực thực hành hóa học
- Năng lực vận dụng, đề xuất kiến thức hóa học vào thực tiễn
II Xác định phương pháp, hình thức và kĩ thuật dạy học cho chuyên đề
- Phương pháp đàm thoai gợi mở
- Phương pháp đặt vấn đề
- Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp sử dụng trực quan
- Phương pháp hoạt động nhóm
- Kỹ thuật tia chớp
- Kỹ thuật công não
- Kỹ thuật mảnh ghép
III Chuẩn bị
- Giáo viên:
+ Dụng cụ: ống nghiệm, giá thí nghiệm, đèn cồn, kẹp gỗ, pipet, khay, chậu thuỷ tinh
+ Hóa chất : Na, Mg, Al,HCl, CuSO4 ,H2O,Na2SO4, BaCl2, NaOH
+Tranh ảnh: một số phản ứng hóa học
- Học sinh : SGK, tìm hiểu kiến thức trong sách giáo khoa, trên Intenet, thực tế
IV Tiến trình bài giảng
1 Tổ chức
Trang 6Lớp Thứ Ngày Tiết (theo
ppct)
Tiết (dạy trên lớp)
Tiết 19
Tiết 19
2 Kiểm tra:
Yêu cầu hs làm bài tập số 2 SGK trang 47
Trong số các quá trình dưới đây đâu là hiện tượng vật lý, đâu là hiện tượng hóa học
a, Lưu huỳnh cháy trong không khí tạo ra chất khí có mùi hắc ( lưu huỳnh đioxit)
b, Thủy tinh nóng chảy được thổi thành bình cầu
c, Trong lò nung đá vôi canxicacbonat chuyển thành vôi sống ( canxioxit và khí cacbonic thoát ra ngoài)
d, Cồn để trong lọ không kín bị bay hơi
3 Bài mới:
Hoạt động khởi động
Giáo viên tiến hành thí nghiệm hòa tan đồng sunfat vào nước được dung dịch đông sunfat, sau đó nhỏ Natri hidroxit vào dung dịch đồng sunfat thu được một chất rắn màu xanh ( đồng hidroxit) Em hãy chỉ ra hiện tượng hóa học?
Giới thiệu: để giải thích ngắn gon cho một hiện tượng hóa học người ta dùng phản ứng hóa học Phản ứng hóa học là gì? Diễn biến, điều kiện và cách nhận
Hoạt động của giáo viên – Học sinh Nội dung
GV: Thuyết trình về phản ứng hóa học Hoạt động 1:
I Định nghĩa
Quá trình biến đổi chất này thành chất khác gọi là phản ứng hóa học
Trang 7Chất ban đầu còn gọi là chất tham gia
Chất mới sinh ra còn gọi là chất tạo thành
hay sản phẩm
GV: Giới thiệu PT chữ ở bài tập số 2
? Hãy chỉ ra đâu là chất tham gia đâu là sản
phẩm
GV hướng dẫn học sinh làm 2 thí nghiệm
TN1: Cho viên kẽm vào dung dịch axit
clohidric
TN2:Cho ddBariclorua vào dd Natrisunfat
Yêu cầu hs nêu hiện tượng?
GV hướng dẫn học sinh xác dịnh chất tham
gia và tên các chất sản phẩm
GV: Giới thiệu cách đọc PT chữ
Dấu cộng bên vế tham gia gọi là : Tác dụng
Đọc là tạo thành.( hoặc đọc là phân
hủy thành đối với trường hợp có một chất
tham gia)
Dấu cộng ở vế sản phẩm đọc là: Và
Ví dụ: Lưu huỳnh tác dụng với oxi tạo thành
Lưu huỳnh đioxit
GV: Đưa bài tập:
Hãy cho biết các quá trình biến đổi sau quá
trình nào là hiện tượng vật lý, hiện tượng
hóa học Viết các PT chữ:
a.Đốt cồn( rượu etylíc) trong không khí tạo
ra khí cacbonic và nước
b Chế biến gỗ thành bàn ghế
c Đốt bột mhôm trong không khí tạo ra
nhôm oxit
d Điện phân nước ta thu được khí hidro và
Lưu huỳnh + oxi t lưu huỳnh đioxit
Canxi cacbonat t Vôi sống +cacbonic
parafin + oxi t cacbonic + nước Chất tham gia: chất ban đầu
Sản phẩm : chất mới sinh ra
PT chữ: Kẽm + dd axitclohidric -> kẽm clorua + hidro
Bariclorua + Natrisunfat-> Barisunfat + Natriclorua
Bài tập :
1 Hiện tượng vật lý : b
2 Hiện tượng hóa học: a, c, d Phương trình chữ:
a Rượu etylic + oxi t cacbonic + nước
b Nhôm + oxi t Nhôm oxit
d Nước điện phân Hidro + oxi Chất tham gia sản phẩm
Trang 8khí oxi
HS làm việc theo nhóm
GV: gọi HS lên chữa bài
GV: Hướng dẫn ghi điều kiện của PT chữ
GV: Yêu cầu HS quan sát H2.5
1 Trước phản ứng có các phân tử, nguyên
tử nào liên kết với nhau?
2 Trong phản ứng các nguyên tử nào liên
kết với nhau? So sánh số nguyên tử hidro và
oxi trong phản ứng, trước và sau phản ứng
3 Sau phản ứng có những phân tử nào? các
nguyên tử nào liên két với nhau:
4 hãy so sánh chất tham gia và sản phẩm
về: + Số nguyên tử mỗi loại
+ Liên kết trong phân tử
? Em hãy nêu kết luận về bản chất của phản
ứng hóa học?
HS: tự làm thí nghiệm theo nhóm: Cho viên
kẽm vào dung dịch axit clohiđric
? Quan sát hiện tượng xảy ra
? Điều kiện đầu tiên để phản ứng hóa học
xảy ra là gì?
GV: Thuyết trình bề mặt tiếp xúc càng lớn
thì phản ứng xảy ra càng dễ dàng
GV: Đặt vấn đề: Nếu bột sắt, bột than để
trong không khí thì các chất có tự bốc cháy
không?
GV làm thí nghiệm để đốt Mg trong không
khí
? hãy quan sát hiện tượng, rút ra nhận xét?
Điều kiện giúp phản ứng trên xảy ra?
Hoạt động 2
II Diễn biến của phản ứng hóa học:
- Trong các phản ứng hóa học có sự thay đổi về liên kết giữa các nguyên
tử làm cho phân tử này biến đổi thành phân tử khác các nguyên tử được bảo toàn
Hoạt động 3:
III Điều kiện để xảy ra phản ứng hóa học:
-Các chất phản ứng phải tiếp xúc với nhau
-Một số phản ứng phải đạt đến nhiệt
Trang 9GV: Yêu cầu học sinh liên hệ quá trình
chuyển hóa tinh bột thành rượu HS: rút ra
kết luận
GV: giải thích chất xúc tác là gì?
GV Yêu cầu hs liên hệ thực tế về những
phản ứng có lợi và những phản ứng có hại
đối với chúng ta
GV: Giới thiệu các loại hóa chất trước phản
ứng Hướng dẫn học sinh các bước tiến hành
thí nghiệm
HS làm thí nghiệm:
1 Cho vài giọt BaCl2 vào dd Na2SO4
2 Cho lá nhôm vào dd CuSO4
GV: Yêu cầu HS quan sát và ghi lại các hiện
tượng và rút ra nhận xét
? Qua các thí nghiệm vừa làm cùng các thí
nghiệm đã làm ở bài trước hãy cho biết làm
thế nào để biết có phản ứng hóa học xảy ra
GV: Tổng kết và chốt kiến thức
? Vậy dấu hiệu nào để nhận biết có phản
ứng hóa học xảy ra?
độ thích hợp
- Cần có mặt của chất xúc tác
Hoạt động 4
IV Cách nhận biết có phản ứng hóa học xảy ra
Dựa vào dấu hiệu có chất mới xuất hiện có tính chất khác với chất phản ứng
- Dấu hiệu: - Màu sắc của chất trước
và sau phản ứng
- Trạng thái( tạo ra chất kết tủa hoặc chất bay hơi)
- Sự tỏa nhiệt, sự phát sáng
Hoạt động 5: LUYỆN TẬP – CỦNG CỐ
*Mức độ nhận biết:
Câu 1: Tìm những cum từ thích hợp điền vào chỗ chấm:
Quá trình biến đổi chất này thành chất khác gọi là Chất ban đầu biến đổi trong phản ứng gọi là chất Chất mới sinh ra là
Câu 2: Cho phản ứng hóa học sau:
Natri + Nước Natrihidroxit + Hidro
Trang 10Em hãy cho biết tên các chất tham gia phản ứng và tên các chất sản phẩm trong phản ứng trên
Câu 3: Dựa vào những dấu hiệu nào em có thể biết được có phản ứng hóa học
xẩy ra?
E Có chất kết tủa ( chất không tan) được tạo thành
F Có chất khí thoát ra ( sủi bọt)
G Có sự thay đổi mầu sắc
H Một trong số các dấu hiệu trên
*Mức độ Thông hiểu:
Câu 1: Các câu sau đúng hay sai?
E Phản ứng hóa học là quá trình làm chuyển đổi trạng thái này thành trạng
thái khác
F Diễn biến của phản ứng húa học là quá trình chuyển đổi chất này thành chất
khác
G Trong phản ứng hóa học liên kết giữa các nguyên tử trong phân tử các chất
phản ứng bị phá vỡ và tạo ra liên kết mới giữa các nguyên tử trong phân tử các chất sản phẩm Kết quả là chất này biến đổi thành chất khác
H Trong phản ứng hóa học các nguyên tử bị phá vỡ không tạo ra các nguyên
tử mới
Câu 2: hình dưới đây là sơ đồ tượng trưng cho phản ứng giữa khi hidro và khí clo
tạo ra axitclohidric
H – H + Cl – Cl H Cl 2 H - Cl
H Cl
Em hãy cho biết?
c Liên kết giữa các nguyên tử bị thay đổi như thế nào? Phân tử nào biến đổi phân tử nào mới được sinh ra?
d Nhận xét về số nguyên tử của mỗi nguyên tố trước và sau phản ứng?
Câu 3: Nhỏ dung dịch Natrihidroxit vào dung dịch đồng sunfat thấy tạo thành
chất rắn màu xanh lam là đồng hidroxit Theo em có phản ứng hóa học xảy ra không?
*Mức độ Vận dụng:
Câu 1: Cho quả trứng vào dung dịch axit clohidric thấy sủi bọt ở vỏ quả trứng.
Biết rằng axit clohidric đó tác dụng với canxicacbonat( chất có trong vỏ quả trứng) tạo ra canxiclorua, nước và khí cacbonic thoát ra
Trang 11Em hãy chỉ ra dấu hiệu để nhận biết có phản ứng hóa học xảy ra? Ghi lại phương trình chữ của phản ứng?
Câu 2: Nước vôi có chất (caxihodroxit) được quét lên tường một thời gian sau đó
sẽ khô và hóa rắn chất rắn là canxicacbonat
a,Dấu hiệu nào cho thấy có phản ứng hóa học xảy ra?
b, Viết phương trình chữ của phản ứng, biết rằng có chất khí cacbonic( chất này
có trong không khí) tham gia và sản phẩm ngoài chất rắn còn có nước
*Mức độ Vận dụng cao:
Câu 1: Sắt để trong không khí ẩm dễ bị gỉ Hãy giải thích vì sao ta có thể phòng
chống gỉ bằng cách bôi dầu, mỡ hoặc sơn trên bề mặt các đồ dùng bằng sắt?
Câu 2: Khi gỗ cháy trong không khí xảy ra phản ứng hóa học gỗ và khí oxi Hãy
giải thích tại sao cần trẻ nhỏ gỗ trước khi đưa vào bếp, sau đó dùng que lửa châm rồi quạt mạnh đến khi than bén cháy thì thôi
4 Hướng dẫn về nhà
- Học bài, hoàn thành các bài tập SGK và bài tập đó cho
- Làm trước bản tường trình của bài 14 Bài thực hành số 3.