CHUYÊN đề đội TUYỂN TỈNH

2. Khổ thơ trong bài thơ “Bếp lửa” Giới thiệu về bài thơ, vị trí của đoạn thơ: (Nằm ở phần cuối bài thơ, thể hiện nỗi nhớ của cháu với người bà kình yêu) Cách ứng xử của con người với quá khứ trong đoạn thơ: + Đối tượng được lựa chọn để thể hiện cách ứng xử với quá khứ là hình ảnh bà gắn liền với hình ảnh bếp lửa. + Hoàn cảnh sống của cháu đã thay đổi. Cháu đã đi xa, rời vòng tay ấm áp yêu thương của bà để đén với khói trăm tàu,lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả. Tức là cháu được đi nhiều nơi, được mở mang tầm nhìn, hiểu biết, được đến những chân trời xa rộng của cuộc đời, được sống một cuộc sống đủ đầy, sung sướng nhưng cháu vẫn không phút giây nào nguôi nhớ về bà + Bà và bếp lửa vẫn là nguồn cội, nơi cho cháu yêu thương, bồi đắp cho cháu bao ước mơ cao đẹp. Dù có đi tưới bất cứ nơi đâu cháu vẫn da diết nhớ về và khắc ghi ân nghĩa của bà với niềm biết ơn vô hạn à Đoạn thơ khiến người đọc cảm động bởi tình bà cháu và lẽ sống thủy chung, uống nước nhớ nguồn. Nghệ thuật thể hiện: Thể thơ tự do phù hợp với việc diễn tả dòng cảm xúc và suy ngẫm về bà. Giọng điệu tâm tình, thiết tha, tự nhiên, chân thành. Sáng tạo hình ảnh bếp lửa – hình ảnh vừa thực vừa mang ý nghĩa biểu tượng. Cách thể hiện riêng của mỗi nhà thơ Trong đoạn 1: Đối tượng của quá khứ là thiên nhiên; Thái độ với quá khứ là sự bạc bẽo, vô tình mà xét cho cùng đó là sự bội bạc, vô tình với chính mình; thông điệp là lời cảnh tỉnh mỗi người đừng bội bạc vô tình với quá khứ, với thiên nhiên, đừng đánh mất mình trong hoàn cảnh mới. Thể thơ 5 chữ; giọng điệu tự vấn, trách móc Trong đoạn 2 Đối tượng của quá khứ là người bà và bếp lửa thân thương; Thái độ với quá khứ là sự thủy chung, tình nghĩa mà xét cho cùng đó là sự thủy chung, nghĩa tình với gia đình, với nguồn cội; thông điệp là lời nhắn nhủ mỗi người trân trọng tình cảm gia đình thiêng liêng, ấm áp bởi đó là nguồn sức mạnh, yêu thương đưa mỗi người đến chân trời xa mà không đánh mất mình Thể thơ 8 chữ kết hợp với 9 chữ; giọng điệu thiết tha, trìu mến. Đánh giá sự đóng góp của mỗi nhà thơ Cả Hữu Thình và Bằng Việt đều có sự đóng góp rất đáng trân quý cho mảng đề tài thơ về tình cảm, tình nghĩa con người. Dù viết về sự bạc bẽo hay thủy chung của con người với quá khứa thì mục đích của ha nhà thơ đều muốn hướng con người tới lối sống đẹp, thủy chung, nghĩa tình, làm đẹp thêm đạo lí truyền thống quý báu của dân tộc Tài năng của hai nhà thơ thạt đáng được ca ngợi, tôn vinh bởi từ câu chuyện riêng mà mỗi người chúng ta đều tìm thấy mình trong đó để có sự điều chỉnh cách sống cho phù hợp.

Ngày dạy

CHUYÊN ĐỀ I: CẢM THỤ VĂN HỌC

I Mục tiêu:

1 Kiên thức: Nắm được nội dung các TPVH đã học Đặc biệt là các văn bản thơ.

2 Kỹ năng: Biết cách phân tích, cảm thụ một đoạn trích thơ, truyện.

3 Thái độ: Yêu thích môn học Có ý thức làm bài.

II Chuẩn bị

GV: Tài liệu, đề phát cho HS

HS: Chuẩn bị tâm thế; các sách tham khảo…

III Hoạt động dạy học

Hoạt động 1: Tổ chức

Hoạt động 2: Kiểm tra

Hoạt động 3: Bài mới

I Cách viết văn cảm thụ

+ Bước 1: Đọc kĩ đoạn văn, đoạn thơ cần tìm hiểu

+ Bước 2: Nội dung đoạn văn, đoạn thơ nói lên điều gì? Có cần phân đoạn không? Phân làm mấy

Mở đầu bài thơ Nhớ con sông quê hương, nhà thơ Tế Hanh viết:

Quê hương tôi có con sông xanh biếc

Nước gương trong soi tóc những hành tre

Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè

Toả nắng xuống dòng sông lấp loáng

Em hãy phân tích cái hay, cái đẹp từ đoạn thơ trên

Bước 1 Đọc kĩ đoạn thơ

Bước 2

Nội dung của đoạn: Giới thiệu con sông quê hương và tình cảm của tác giả với con sông quê

hương

Đoạn thơ phân thành 2 ý nhỏ

*Ý 1 Hai câu đầu: Nhà thơ giới thiệu con sông quê hương.

- Điểm sáng nghệ thuật cần khai thác :

+ Từ gợi tả màu sắc “xanh biếc”, động từ “có’, ẩn dụ “nước gương trong”

+ Nhân hoá “soi tóc những hàng tre”

*Ý 2 Hai câu cuối đoạn: Tình cảm của nhà thơ với con sông quê hương.

- Điểm sáng nghệ thuật cần khai thác :

+ So sánh khẳng định: tâm hồn tôi - một buổi trưa hè

+ Hình ảnh trưa hè nóng bỏng

+ Động từ “toả”, từ láy “lấp loáng” rất gợi hình

Bước 3: Dàn ý của đoạn.

*Ý 1 : Nhà thơ giới thiệu về con sông quê hương: phân tích câu 1, 2

- Động từ “ có” vừa giới thiệu con sông của quê hương, vừa kín đáo bộc lộ niềm tự hào

- Tính từ gợi tả màu sắc “ xanh biếc” có khả năng khái quát cảnh sông trong ấn tượng ban đầu.Xanh biếc là xanh đậm, đẹp, hơi ánh lên dưới ánh mặt trời

- Mặt nước sông trong như tấm gương khổng lồ ( ẩn dụ) ; những hàng tre hai bên bờ như những

cô gái đang nghiêng mình soi tóc trên mặt nước sông trong như soi gương (nhân hoá )

- Ngay phút ban đầu giới thiệu con sông quê hương xinh đẹp, dịu dàng, thơ mộng, nhà thơ đã kínđáo bộc lộ tình cảm tự hào, yêu mến con sông

*Ý 2: Tình cảm của nhà thơ với con sông quê hương: phân tích câu 3,4.

- “ tâm hồn tôi” khái niệm trừu tượng được so sánh với “ buổi trưa hè” khái niệm cụ thể, làm rõnét tình cảm của nhà thơ với con sông quê hương

- “ buổi trưa hè” nhiệt độ cao, nóng bỏng đã cụ thể hoá tình cảm của nhà thơ với con sông quêthật nồng nàn, tha thiết Từ “ là” đã khẳng định “tâm hồn tôi” và “ buổi trưa hè” có sự hoà nhậpthành một

- Động từ “toả” gợi tình cảm yêu mến của nhà thơ lan toả khắp sông, bao trọn dòng sông

- Nhờ tình cảm yêu mến nồng nhiệt ấy mà con sông quê hương như đẹp lên dưới ánh mặt trời :dòng sông “lấp loáng” khiến dòng sông thơ mộng như dát bạc

Bước 4: Viết thành đoạn văn hoàn chỉnh.

Trong bốn câu thơ mở đầu của bài thơ Nhớ con sông quê hương, nhà thơ Tế Hanh đã giớithiệu với chúng ta về con sông quê hương của mình và tình cảm của ông đối với sông quê Ngay

từ hai câu thơ đầu, hình ảnh con sông đã hiện lên với một màu “xanh biếc” tính từ “xanh biếc”gợi hình giúp ta hình dung mặt nước sông xanh đậm, đẹp hơn dưới ánh mặt trời Động từ “có”vừa giới thiệu sông quê lại vừa kín đáo bộc lộ cảm xúc tự hào của người viết Từ bao quát chung,nhà thơ tả cụ thể con sông và hai bên bờ “ Nước gương trong soi tóc những hàng tre” Với sự kếthợp khéo léo nghệ thuật nhân hoá những hàng tre hai bên bờ sông như những cô gái đang soigương chải tóc bên bờ, với mặt soi là tấm gương khổng lồ - hình ảnh ẩn dụ so sánh thật độcđáo.Con sông quê hiện lên mới xinh đẹp làm sao, hiền hoà, gần gũi biết bao! Trước một dòngsông quê hương như thế, làm sao mà không yêu, không nhớ cho được Để bộc lộ lòng mình, TếHanh đã sử dụng nghệ thuật so sánh khẳng định “ Tâm hồn tôi là một buổi trưa hè” “Tâm hồntôi” là một khái niệm trừu tượng được so sánh với “buổi trưa hè”- một khái niệm cụ thể, mà buổitrưa hè thì nhiệt độ rất cao Sự so sánh ấy diễn tả tình cảm của nhà thơ với con sông quê thật nồngnàn, cháy bỏng Tình cảm ấy “toả” ra, trải khắp, mênh mông và vô tận bao trùm lấy con sông quê.Với tính từ gợi hình “lấp loáng”, nhà thơ diễn tả dưới ánh nắng mặt trời, dòng sông như dát vàng,dát bạc, thơ mộng, diệu kì Chính tình yêu quê hương của nhà thơ đã làm cho con sông quê đẹprực rỡ Đọc đoạn thơ của Tế Hanh, ta càng thêm yêu và gắn bó với con sông của quê hương mìnhtha thiết

II Luyện tập

Bài 1 Chỉ ra và phân tích hiệu quả của biện pháp tu từ trong đoạn thơ:

“Sương trắng rỏ đầu cành như giọt sữa

Tia nắng tía nhảy hoài trong ruộng lúa,

Núi uốn mình trong chiếc áo the xanh

Đồi thoa son nằm dưới ánh bình minh”

(Chợ tết- Đoàn Văn Cừ)

Đoạn thơ bức tranh đẹp về cảnh thiên nhiên ở vùng cao

- Nghệ thuật so sánh và nhân hóa độc đáo:

+ sương trắng- như giọt sữa: gợi vẻ tinh khôi, trong trẻo, ngọt ngào

+ tia nắng- nhảy -> gợi sự sinh động

+ núi- uốn mình-> sinh động, mềm mại, duyên dáng

+ đòi- thoa son-> tươi tắn, rực rỡ

- Sử dụng nhiều tính từ chỉ màu sắc; trắng, tía, xanh, hồng-> bức tranh thiên nhiên tuyệt đẹp:trong trẻo, hài hòa, tươi tắn sắc màu; sinh động, gơi cảm; thanh bình, ấm áp; thi vị mà tràn đầysức sống

Bài 2

Sông La ơi, sông La

Trong veo như ánh mắt

Bờ tre xanh im mát

Mươn mướt đôi hàng mi."

(Trích Bè xuôi sông La - Vũ Duy Thông )

- Đoạn thơ miêu tả vẻ đẹp nên thơ, thanh bình của dòng sông La Sông La thật đẹp, mặt nướctrong veo như ánh mắt, hai bên bờ hàng tre xanh mướt soi bóng xuống mặt sông

Biện pháp nghệ thuật

- Biện pháp so sánh: Mặt nước như ánh mắt, hàng tre như hàng mi dài mươn mướt

- Biện pháp nhân hoá: Gọi tên sông thân thiết, trìu mến như gọi một người bạn Dòng sông cũngnhư con người, đậm đà tình cảm Liên tưởng đến vẻ đẹp dịu dàng của người thiếu nữ

- Yêu mến vẻ đẹp thơ mộng của dòng sông

- Tự hào, yêu mến thiên nhiên đất nước tươi đẹp

Bài 3 Chỉ ra những cái hay, cái đẹp và hiệu quả diễn đạt của nó được sử dụng trong đoạn thơ

sau:

…Đẹp vô cùng tổ quốc ta ơi!

Rừng cọ đồi chè đồng xanh ngào ngạt.

Nắng chói Sông Lô hò ô tiếng hát, Chuyến phà dào dạt bến nước Bình Ca….

- Cái đẹp (nghệ thuật của đoạn thơ):

+ Cách gieo vần “a” (câu 1, 4) và “át” (câu 2,3) làm cho khổ thơ giàu tính nhạc điệu

+ Đảo trật tự cú pháp và dùng câu cảm thán ở câu thơ thứ nhất đã nhấn mạnh cảm xúc ngợi ca.+ Ẩn dụ chuyển đỏi cảm giác: đồng xanh ngào ngạt

+ Âm thanh tiếng hát điệu hò tạo cảm giác mênh mông khoáng đạt

+ Cách ngắt nhịp cân đối 4/4

+ Đoạn thơ có màu sắc chói chang của nắng, có cái bát ngát tốt tươi của rừng cọ, đồi chè, nươnglúa

+ Có đường nét sơn thuỷ hữu tình - một vẻ đẹp trong thi ca cổ - trên là núi đồi in bóng xuốngdòng sông sóng vỗ với những chuyến phà ngang dọc qua sông

-> Cái hay (nội dung của đoạn thơ): Đoạn thơ vẽ lên một bức tranh đẹp, rực rỡ tươi sáng về thiênnhiên đất nước; tạo cho lòng người niềm tự hào vô bờ bến về Tổ quốc tươi đẹp tràn đầy sức sống

Bài 4.

Trong đầm gì đẹp bằng sen

Lá xanh bông trắng lại chen nhuỵ vàng

Nhuỵ vàng bông trắng lá xanh

Gần bùn mà chẳng hôi tanh mùi bùn

Nội dung khái quát: Bài ca dao ca ngợi vẻ đẹp của hoa sen, mượn hoa sen để thể hiện phẩm chất

của con người

Phân tích:

* Vẻ đẹp của hoa sen: 3 câu đầu:

“Trong đầm gì đẹp bằng sen”

+ NT so sánh thông qua câu hỏi tu từ->Khẳng định sen là đẹp nhất

“Lá xanh bông trắng lại chen nhuỵ vàng”

+ Mtả chi tiết, tỉ mỉ về từng bộ phận: lá, bông, nhụy

+ Sử dụng các tính từ (xanh, trắng-vàng), điệp từ, đảo ngữ-> miêu tả từng bộ phận của sen Màuxanh bọc lâý trắng rồi điểm xuyết thêm vàng tạo nên nét hài hoà về màu sắc Từ “lại” trong bài là

sự nối tiếp, nhấn mạnh về sự đa dạng màu sắc của sen

- Câu cuối khẳng định phẩm chất của sen nhưng cũng là của con người Trong bối cảnh xã hội PK

đầy rẫy bất công, xấu xa thì người dân lao động vẫn thể hiện phẩm chất, tâm hồn cao quý Đócũng chính là vẻ đẹp của con người Việt Nam, dân tộc Vn

Bài 5.

Chỉ ra và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ trong đoạn thơ:

Trong làn nắng ửng khói mơ tan, Đôi mái nhà tranh lấm tấm vàng.

Sột soạt gió trêu tà áo biếc, Trên giàn thiên lý Bóng xuân sang”

(Mùa xuân chín- Hàn Mặc Tử)

- Nội dung: cảnh mùa xuân chốn làng quê

- Biện pháp tu từ: Nhân hóa (gió trêu tà áo biếc).

- Tác dụng: Làm cho thiên nhiên (gió) gần gũi với con người, mang tính cách như con người

(tinh nghịch)

Viết:

=> Hai câu thơ trích trong bài thơ “Mùa xuân chín” của nhà thơ Hàn Mặc Tử đã miêu tả rất hay

về mùa xuân Với sự cảm nhận tinh tế và cách lựa chọn từ ngữ độc đáo, nhà thơ đã vẽ ra trướcmắt ta một bức tranh xuân với các hình ảnh không gian rộng tràn ngập sắc vàng: Nắng, khói mơ,mái tranh Từ láy “lấm tấm” là từ láy tượng hình, dùng để mtả những sự vật nhỏ, hình chấm, rảirác trên bề mặt Câu thơ T1 đã tái hiện vẻ đẹp của những giọt nắng rải qua vòm lá, in trên mái nhàtranh Mùa xuân không chỉ có vẻ đẹp dịu dàng, êm ả của các h/a thiên nhiên đầy gợi cảm mà còn

có cả âm thanh “Sột soạt” là âm thanh của những sự vật nhỏ, khô va chạm vào nhau phát ra tiếngđộng Từ láy này gợi tả tiếng động nhỏ liên tục thu hút sự chú ý và tò mò Cùng với hình ảnh nhânhoá “trêu tà áo biếc”, câu thơ đã mang đến sự cảm nhận về sự chuyển động sức sống của mùaxuân Đoạn thơ đã gợi vẻ đẹp giản dị của một buổi mai ấm áp, bình yên của mùa xuân nơi làngquê VN

Bài 6 Chỉ ra và nêu hiệu quả của biện pháp tu từ trong đoạn thơ:

Thời gian chạy qua tóc mẹ

Một màu trắng đến nôn nao

Lưng mẹ cứ còng dần xuống

Cho con ngày một thêm cao

Mẹ ơi trong lời mẹ hát

Có cả cuộc đời hiện ra

Lời ru chắp thêm đôi cánh

Lớn rồi con sẽ bay xa

- Biện pháp tu từ: Nhân hóa: thời gian- chạy; ẩn dụ chuyển đỏi cảm giác: màu trắng đến nôn nao;

tương phản đối lập: lưng mẹ còng- con thêm cao

Tác dụng :

+ Gợi cảm giác thời gian trôi đi nhanh

+ Tô đậm nỗi niềm xót xa, xao động tâm can của con trước hình ảnh mái tóc bạc màu thời giancủa mẹ

+ Thể hiện sự thấu hiểu của con với cuộc đời vất vả cực nhọc của mẹ Qua đó bày tỏ tình yêu, sựbiết ơn của con với mẹ

Bài 7

Vận dụng kiến thức đã học về những biện pháp tu từ từ vựng để phân tích nét nghệ thuật độc đáo của hai câu thơ sau:

Cỏ xanh như khói bén xuân tươi Lại có mưa xuân nước vỗ trời.

( Nguyễn Trãi, Bến đò xuân đầu trại)

- Câu thơ thứ nhất đã sử dụng một hình ảnh so sánh rất độc đáo, mới mẻ:"cỏ xanh nhưkhói","xanh như khói" là cái màu xanh hư ảo nhìn qua lớp bụi bay

-> Cách so sánh ấy gợi ra một không gian vừa thực, vừa hư, r ất kì ảo

- Cái hay của câu thơ thứ hai lại là điểm nhìn để tả cảnh Phải đứng ở gần mép nước mới có thểcảm nhận được"nước vỗ trời"

Bài 8 Cảm nhận của em về vẻ đẹp của hình ảnh cỏ trong những câu thơ sau :

a Cỏ xanh như khói bến xuân tươi Lại có mưa xuân nước vỗ trời

(Nguyễn Trãi, Bến đò xuân đầu trại)

b Sóng cỏ xanh tươi gợn tới trời

+ Cỏ trong thơ Hàn Mặc Tử là cỏ khi "mùa xuân chín", cỏ đã phát triển, dài ra, ngày xuân lại cógió cho nên cỏ mới dập dờn tạo thành sóng cỏ Khung cảnh rộng, khoáng đạt cho nên sóng cỏ mớigợn tới trời Một cái nhìn lạ, độc đáo về cỏ mùa xuân

+ Cỏ trong hai câu thơ của Nguyễn Du cũng là cỏ mùa xuân Cỏ non xanh và cũng trải dài tớichân trời Đó là sắc cỏ non với sức sống thanh xuân mới mẻ Nhưng cỏ không chỉ là cỏ mà nócòn làm nền để làm nổi bật cành lê với mấy bông hoa trắng Sự hoà sắc của cỏ với hoa thật hàihoà đễ tạo nên một bức tranh xuân mới mẻ tinh khôi khoáng đạt giàu sức sống

Bài 9 Cảm nhận của em về cái hay của đoạn thơ sau:

Trời trong biếc không qua mây gợn trắng, Giói nồm nam lộng thổi cánh diều xa, Hoa lựu nở đầy một vườn đỏ nắng,

Lũ bướm vàng lơ đãng lướt bay qua.

Ngoài đê thẳm, không người đi vắng vẻ,

Lũ chuồn chuồn giỡn nắng đuổi nhau bay.

Nhưng thỉnh thoảng tiếng nhạc đồng buồn tẻ Của vài người cỡi ngựa đến xua ngay.

( Trưa hè – Trích tập thơ “Bức tranh quê” – Anh Thơ )

Gợi ý:

- Hs cảm nhận được bức tranh thiên nhiên ở làng quê trong một buổi trưa hè khá tĩnh lặng nhưng

vô cùng sinh động qua các hình ảnh cụ thể, que thuộc, gần gũi

+ Bầu trời trưa hè cao vời vợi, trong biếc

+ Làn gió mát mùa hè, cùng hình ảnh và âm thanh đặc trưng “ diều xa”,màu sắc mùa hè “ hoa lựu đỏ nắng” “bướm vàng”

+ Không gian vắng người qua lại

+ Âm thanh rộn rã của con người làm tan đi sự tĩnh lặng của đồng quê.

Cảm nhận tinh tế của một tâm hồn thi sĩ giao hoà cùng thiên nhiên, lắng nghe âm thanh, quan sát hình ảnh thiên nhiên và mở ra một hướng mới, một cuộc sông êm đềm, trong trẻo của làng quê Việt Nam

Bài 10 Cảm nhận của em về bài ca dao:

“ Cày đồng đang buổi ban trưa

Mồ hôi thánh thót như mưa ruộng cày

Ai ơi bưng bát cơm đầy

Dẻo thơm một hạt đắng cay muôn phần

- Nội dung: Bài ca dao nói về công việc lao động của người nông dân

+ NT: nói quá, so sánh: mồ hôi như mưa

+ NT tương phản đói lập: dẻo thơm- đắng cay; một hạt- muôn phần

-> cực tả nỗi vất vả trong công việc đồng áng của người nông dân; nhắc nhở những người thừahưởng thành quả phải biết trân trọng công lao của họ

Bài 11 Trình bày suy nghĩ của em về bài ca dao sau:

Công cha như núi Thái Sơn Nghĩa mẹ nước trong nguồn chảy ra

Một lòng thờ mẹ kính chaCho tròn chữ hiếu mới là đạo con

Nội dung:

- Chữ hiếu mà con cái dành cho cha mẹ thể hiện trong bài ca dao thông qua hình ảnh so sánh, ẩndụ độc đáo: núi Thái Sơn, nước trong nguồn Núi Thái Sơn là biểu tượng cho sự vững chãi, lớnlao, bền vững…nước trong nguồn không bao giờ vơi cạn Công lao mà cha mẹ dành cho con cái

vô cùng lớn lao, cao cả

- Bài ca dao nhắc nhở mỗi chúng ta sống sao cho trọn đạo làm con

- Liên hệ thực tế về cách cư xử của những người con đối với đấng sinh thành trong thời đại ngày nay

Bài 12 Phân tích giá trị biểu cảm của các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau.

" Ngày xuân vào thảo nguyên

Ta nằm lăn trên cỏ

Áp mình nghe đất thởHoà nhịp với tim taNghe râm ran gần xaTiếng giêng hai tha thiếtKhắp tứ bề dâng biếc

Cỏ non tràn cỏ non"

( Trích " Vào thảo nguyên" - Võ Văn Trực)

- Đoạn thơ là 1 bức tranh xuân thảo nguyên và niềm say mê náo nức của bài thơ khi đất trời thảonguyên vào xuân Tạo nên cái hay, sức hấp dẫn của đoạn thơ là giá trị biểu đạt của các pháp tu từ

+ Nghệ thuật nhân hoá đất thở làm cho câu thơ trở nên sinh động Không những vậy ta còn thấyđất trời được nhân hoá trở thành một sinh thể sống có tâm trạng, có niềm vui náo nức

Qua đó người đọc cảm nhận được sự tinh tế của nhà thơ đã thấy được tâm rạng xôn xao náonức , sức sống trào dâng trong mỗi cảnh vật

+ Đặc biệt nhà thơ còn miêu tả âm thanh của mùa xuân qua biện pháp ẩn dụ chuyển đổi cảm giác

ở hình ảnh thơ:

" Nghe râm ran gần xaTiếng giêng hai tha thiết"

Nhà thơ đã cảm nhận được âm thanh của đất trời qua cái lắng tai kì diệu Âm thanh đó râm rantoả khắp đất trời và trong cả lòng người Nó vừa tha thiết, vừa rạo rực xốn xang Phải chăng đó làsức sống của cảnh vật đang dâng trào khi mùa xuân đến.

Bởi thế câu thơ đã diễn tả được sự sinh động của cảnh vật , người đọc như thấy cụ thể cỏ non nhưlan mãi trên thảo nguyên, sức sống của cảnh vật đang dâng trào khi mùa xuân đến

Như vậy qua các biện pháp tu từ tiêu biểu và đặc sắc, nhà thơ đã khắc hoạ được một bức tranhmùa xuân tươi đẹp, có không gian khoáng đạt,có âm thanh rạo rực có sắc màu tràn đầy sức sốngđồng thời còn thể hiện niềm say mê náo nức của mình hoà với khung cảnh thiên nhiên trong sáng

Từ đó người đọc cảm nhận được tình yêu thiên nhiên, sự rung động của tâm hồn thi nhân trướccảnh đẹp của thiên

Bài 13

Xác định biện pháp tu từ và giá trị nghệ thuật của nó trong các câu thơ sau đây:

Quê hương là con diều biếc

Tuổi thơ con thả trên đồng

(Trích Quê hương -Đỗ trung Quân).

* Gợi ý:

- Xác định được biện pháp tu từ: so sánh

- Nêu được giá trị nghệ thuật :

Lấy con diều biếc so sánh với quê hương tạo nên một hình ảnh đẹp đầy sáng tạo Quê hương

yêu dấu gắn liền với hoài niệm tuổi thơ Cánh diều biếc làm ta liên tưởng đến một bầu trời bátngát mênh mông hiện lên một cánh diều bay trên tầng không mà da trời thì xanh ngắt Cánh diềubiếc ấy là cánh diều “tuổi thơ con thả trên đồng” sau mùa gặt Chữ “biếc” gợi tả cánh diều tuyệtđẹp Qua hình ảnh so sánh “Quê hương là con diều biếc’’ Nhà thơ nói lên đằm thắm thiết tha mộttình yêu quê hương Yêu quê hương cũng là yêu bầu trời, yêu cánh đồng, yêu kỉ niệm tuổi thơđẹp Biện pháp tu từ so sánh đặc sắc, độc đáo đã gợi tả một không gian nghệ thuật, có trời cao vàsắc biếc của bầu trời, có chiều rộng của cánh đồng quê, có chiều dài của năm tháng, từ hiện tại màđứa con xa quê nhớ về tuổi thơ

Bài 14 Dùng phép phân tích tổng hợp để viết lời bình cho câu thơ sau:

“ Đưa kim qua nỗi ưu phiền

Mẹ ngồi vá lại cho nguyên sự đời “

( Thi Hoàng )

Gợi ý:

- Hai câu thơ đã vận dụng sáng tạo phép tu từ chuyển đổi cảm giác “đưa kim”và cái cụ thể (quầnáo) sang cái trừu tượng: ưu phiền, sự đời

- Câu thơ đã gợi sự kìm nén ưu phiền của người mẹ trong công việc, gợi hình ảnh người mẹ vất

vả, cần mẫn,suốt đời chăm chút cho con, cho đời

- Câu thơ đã nâng tầm vóc của công việc nhỏ bé, bình thường (vá) thành công việc lớn lao, nângtầm vóc người mẹ lên một tầm cao mới lạ lùng: vá lại, làm lành sự đời, chăm chút cuộc đời, việcđời

- Hai câu thơ khái quát hình ảnh người mẹ cao đẹp, giàu lòng vị tha, giàu đức hy sinh Người mẹ

có vai trò thiêng liêng làm lành sự đời, làm đẹp cuộc đời

Bài 15 Nét đặc sắc, cái hay của đoạn thơ:

Con gặp lại nhân dân như nai về suối cũ

Cỏ đón giêng hai, chim én gặp mùa Như đứa trẻ thơ đói lòng gặp sữa Chiếc nôi ngừng, bỗng gặp cánh tay đưa

( Tiếng hát con tàu- Chế Lan Viên) Gợi ý :

- HS phải phân tích được nét đặc sắc của những biện pháp tu từ so sánh được sử dụng trong đoạn

thơ

- Cảm nhận được cái hay về nội dung mà giá trị thẩm mỹ của nghệ thuật tu từ đem lại:

Giây phút hạnh phúc của người tù cách mạng khi trở về đất liền được nhà thơ Chế Lan Viên diễn

->Đó là những hình ảnh giàu sức biểu cảm, diễn tả mối quan hệ gắn bó, mật thiết, như cội nguồnhạnh phúc, diễn tả những thời điểm khát khao cháy bỏng nhất và cũng là những thời điểm bừnglên sức sống, niềm vui bất tận nhất; nhằm diễn tả cho một tư tưởng lớn, một tình cảm đẹp củangười chiến sĩ được gặp lại nhân dân, trở về quê hương thật nghẹn ngào, xúc động Một hồn thơgiàu suy tưởng

Bài 16 Cảm nhận của em về cái hay của đoạn thơ sau:

Trời trong biếc không qua mây gợn trắng,Giói nồm nam lộng thổi cánh diều xa,Hoa lựu nở đầy một vườn đỏ nắng,

Lũ bướm vàng lơ đãng lướt bay qua

Ngoài đê thẳm, không người đi vắng vẻ,

Lũ chuồn chuồn giỡn nắng đuổi nhau bay

Nhưng thỉnh thoảng tiếng nhạc đồng buồn tẻ

Của vài người cỡi ngựa đến xua ngay

( Trưa hè – Trích tập thơ “Bức tranh quê” – Anh Thơ )

Gợi ý:

- Hs cảm nhận được bức tranh thiên nhiên ở làng quê trong một buổi trưa hè khá tĩnh lặng nhưng

vô cùng sinh động qua các hình ảnh cụ thể, que thuộc, gần gũi

+ Bầu trời trưa hè cao vời vợi, trong biếc

+ Làn gió mát mùa hè, cùng hình ảnh và âm thanh đặc trưng “ diều xa”, màu sắc mùa hè “ hoalựu đỏ nắng” “bướm vàng”

+ Không gian vắng người qua lại

+ Âm thanh rộn rã của con người làm tan đi sự tĩnh lặng của đồng quê

->Cảm nhận tinh tế của một tâm hồn thi sĩ giao hoà cùng thiên nhiên, lắng nghe âm thanh, quansát hình ảnh thiên nhiên và mở ra một hướng mới, một cuộc sông êm đềm, trong trẻo của làng quêViệt Nam

Bài 17 Phân tích hiệu quả tu từ trong khổ thơ sau:

Tiếng chim vách núi nhỏ dần

Rì rầm tiếng suối khi gần, khi xa

Ngoài thềm rơi chiếc lá đa

Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng

Gợi ý:

Tiếng chim vách núi nhỏ dần

- Nghệ thuật đảo ngữ: từ “vách núi” được đặt lên trước “nhỏ dần” tạo nên sự hài hoà, đăng đối

cho câu thơ đồng thời gợi không gian bao la, tĩnh lặng trong đêm ở Côn Sơn Ta cảm nhận được

sự nhỏ bé, cô đơn, lẻ loi của tiếng chim trước sự hùng vĩ của thiên nhiên, núi rừng (1 điểm)

Rì rầm tiếng suối khi gần, khi xa

- Nghệ thuật đảo ngữ: từ láy “rì rầm” được đặt lên trước từ “tiếng suối” tạo nên âm điệu dìu dặt,

nhịp nhàng, nhấn mạnh âm thanh nhẹ nhàng, êm dịu của tiếng suối lúc gần, lúc xa trong đêmvắng Câu thơ khắc hoạ bức tranh đêm Côn Sơn vừa thơ mộng vừa huyền ảo và huyền bí (1điểm)

Ngoài thềm rơi chiếc lá đa

- Cũng là nghệ thuật đảo ngữ: động từ “rơi” được đưa lên trước “chiếc lá đa” vừa tạo sự nhịp

nhàng cho câu thơ, vừa gợi tả sự vận động thật dịu nhẹ, khẽ khàng của chiếc lá

Tiếng rơi rất mỏng như là rơi nghiêng

- Nghệ thuật ẩn dụ (thuộc kiểu ẩn dụ chuyển đổi cảm giác): “mỏng” chỉ đặc điểm, kích thước của

sự vật (được cảm nhận bằng thị giác, xúc giác)  “mỏng” (tiếng rơi được cảm nhận qua thính

giác) Bên cạnh đó, tác giả còn sử dụng nghệ thuật so sánh, miêu tả trạng thái rơi của chiếc lá thật

độc đáo “rơi nghiêng”, tạo ra hình ảnh thơ vừa giàu chất tạo hình vừa mang giá trị biểu cảm cao Chiếc lá đa lìa cành không chỉ được cảm nhận bằng xúc giác, thị giác, thính giác mà bằng cả tâm

hồn tinh tế, nhạy cảm của nhà thơ (2 điểm)

Viết:

=> Đoạn thơ trích trong bài “Đêm Côn Sơn” của nhà thơ Trần Đăng Khoa Nhà thơ cảm nhận bức

tranh TN trong trẻo, sinh động của đêm Côn Sơn Cảnh vật hiện ra với âm thanh, hình ảnh, khônggian và thời gian Với hình ảnh nhân hoá âm thanh tiếng suối chảy rì rầm ấy giống như một lờitâm sự nhỏ to, xa gần, mở ra một không gian êm đềm, thanh tĩnh Kết hợp đảo ngữ “rì rầm” đặtlên trước CN “tiếng suối” nhà thơ gợi sự sống của cảnh vật vào đêm Nhà thơ muốn nhấn mạnhvào âm thanh nhẹ nhàng mà văng vẳng của tiếng róc rách từ xa vọng lại Khổ thơ điệp lại 2 lần từ

“ Tiếng” có tác dụng nhấn mạnh những cảm nhận về thính giác khi nhà thơ đang lắng nghe, đónnhận âm thanh sự sống của đêm Côn Sơn Đặc biệt nhất là ở câu thơ cuối, nhà thơ so sánh “Tiếngrơi rất mỏng như là rơi nghiêng” Sự so sánh độc đáo đã gợi sự hình dung cái chạm đất thật nhẹnhàng, khẽ khàng của chiếc lá đa và có lẽ phải thả hồn mình vào TN, cảnh vật thì nhà thơ mới cóđược những phút lắng sâu đến vậy Trong câu thơ này, TĐKhoa tinh tế đến vô cùng khi miêu tảtiếng rơi của lá bằng NT ẩn dụ chuyển đổi cảm giác Lấy từ “mỏng”(Là tính từ chỉ hình khối,dáng dấp của thị giác) để miêu tả âm thanh của sự vật hữu hình mà lại vô hình vì không thể nhìnthấy được trong màn đêm (Cảm giác của thính giác) Từ “mỏng” đã được cảm nhận không chỉbằng âm thanh mà còn bằng hình ảnh Đoạn thơ đã gợi ra một bức tranh đầy tính liên tưởng, chỉdùng các âm thanh mà gợi bao hình ảnh, chuyển động âm thầm, kín đáo mà tinh tế duyên dángđến lạ kì của TN

Bài 18 Phân tích giá trị nghệ thuật của các biện pháp tu từ trong đoạn thơ sau :

Những mùa quả mẹ tôi hái được

Mẹ vẫn trông vào tay mẹ vun Những mùa quả mọc rồi lại lặn Như mặt trời, khi như mặt trăng.

(“Mẹ và quả” - Nguyễn Khoa Điềm)

Gợi ý:

- “Tay mẹ vun trồng”: hình ảnh hoán dụ

+ Gợi hình ảnh người mẹ cần mẫn gieo trồng, vun xới để có những giây phút nâng trên tay mìnhnhững mùa quả Đó chính là lúc mẹ hái được niềm vui và hạnh phúc từ lao động

+ Đồng thời qua đó khẳng định niềm tin yêu của mẹ vào cuộc sống, mùa màng và sức lao động + Ta cảm nhận được niềm tự hào của người con về mẹ, niềm tự hào được dệt lên bằng tấm lòngyêu mẹ

- Phép so sánh : Những mùa quả mọc rồi lại lặn

Như mặt trời, khi như mặt trăng.

+ Thành quả lao động là những mùa quả mẹ trồng giống như ánh sáng kì diệu của mặt trời, mặttrăng Mỗi sáng mọc lên, mỗi đem rọi mát, bàn tay mẹ như có phép màu kì lạ Đó là phép màu củatình yêu thương và sức lao động bền bỉ Nhà thơ đã dành cho mẹ sự ngưỡng mộ thiêng liêng,thành kính Hình ảnh người mẹ của nhà thơ cũng chính là hình ảnh người mẹ Việt Nam tần tảo,giàu lòng yêu thương, giàu đức hi sinh; luôn rạng ngời những phẩm chất cao đẹp.

Bài 19 Phân tích giá trị của biện pháp đổi trật tự cú pháp trong các câu thơ sau đây của Tố Hữu:

" Nhà ai mới quá tường vôi mới, Thơm phức mùi tôm nặng mấy nong.

Ngồn ngộn sân phơi khoai dát nắng, Giếng vườn ai vậy nước khơi trong."

Ba

̀i 20 Phân tích giá trị của biện pháp đổi trật tự cú pháp trong các câu thơ sau đây

“ Chênh vênh chín nhịp cầu cong Nẻo đường lội, quãng đê vòng sớm khuya Cơn giông đổ sập chiều hè

Gian lều chợ, mảnh tơi che chỗ ngồi Không gian trắng xóa cả rồi

Chỉ còn dáng mẹ giữa trời Và mưa ” ( Đỗ Thuấn )

- Sự vất vả, nhọc nhằn của người mẹ trong cuộc sống đời thường

- Tình yêu thương mẹ tha thiết của người con

CHUYÊN ĐỀ II: NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

I Mục tiêu

1 Kiến thức: Phát hiện và nắm được các vấn đề xã hội (về một sự việc hiện tượng, một vấn đề tư

tưởng đạo lí)

2 Kĩ năng: Rèn kĩ năng viết bài nghị luận xã hội; kĩ năng phân tích, đánh giá một vấn đề XH

3 Thái độ: Có ý thức quan sát cuộc sống, biết nhận xét những vấn đề xung quanh, có ý thức học

- Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí

- Nghị luận về một hiện tượng đời sống.

I.VỀ MỘT TƯ TƯỞNG ĐẠO LÍ:

1 Thế nào là NL về 1 vấn đề tư tưởng, đạo lí?

- Tư tưởng: Là những quan điểm, ý kiến cá nhân về nhân sinh, vấn đề nhận thức, về tâm hồn, nhân cách, cách đối nhân xử thế hay về các mối quan hệ gia đình và xã hội Đạo lý: Là những quan điểm mang tính bao quát về lối sống, lẽ phải, đạo đức hay chân lý.

- NL về 1 vấn đề tư tưởng đạo lí là: - Bàn về một vấn đề thuộc lĩnh vực tư tưởng, đạo đức, lối

sống,…của con người

- Bao gồm:

- Về nhận thức (lí tưởng, mục đích sống, mục đích học tập )

- Về tâm hồn, tính cách (lòng yêu nước, lòng nhân ái, lòng vị tha, lòng bao dung, lòng độ lượng;tính trung thực, tính cương quyết, tính hoà nhã, tính khiêm tốn, tính ích kỉ )

-Về quan hệ gia đình (tình mẫu tử, tình anh em )

- Về quan hệ xã hội (tình đồng bào, tình thầy trò, tình bạn, tình yêu quê hương đất nước )

2 Các kiểu nghị luận về một tư tưởng, đạo lí.

Kiểu 1: Nghị luận về một tư tưởng, đạo lí trong một nhận định (ý kiến, câu nói, châm ngôn, tục

Kiểu 2: Nghị luận về một phẩm chất, tính cách, trạng thái tâm lí…

* Ví dụ: Đức hi sinh, lòng dũng cảm, tranh giành và nhường nhịn, tính trung thực,…

3 Cách lấy dẫn chứng cho bài văn NLXH

Vai trò của dẫn chứng:

- Dẫn chứng là mắt xích quan trọng trong mạch lập luận, thể hiện khả năng tư duy của người làmbài.

- Dẫn chứng thể hiện vốn kiến thức sâu rộng, bộc lộ được lối viết văn của người viết

Kỹ năng chọn dẫn chứng:

a) Dẫn chứng phải cụ thể, xác thực:

-”Nói có sách, mách có chứng” nên khi chọn dẫn chứng chứng minh cho quan điểm của cá nhân,cần phải chọn dẫn chứng gần gũi, thiết thực với đời sống

b) Lấy dẫn chứng cần phải đi kèm với sự phân tích:

- Tránh việc liệt kê hàng loạt các dẫn chứng nhưng không phân tích

- Cần phải phân tích dẫn chứng mình lấy ra để người đọc biết được bạn nghĩ gì về sự vật, hệntượng cụ thể bạn đưa ra

- Phân tích dẫn chứng phải xoay quanh và bám sát yêu cầu đề bài

c) Dẫn chứng phải nổi bật, không lấy tràn lan:

- Lấy những dẫn chứng tiêu biểu, không lấy “càng nhiều càng tốt” vì như vậy sẽ không đọng lạitrong lòng người đọc điều gì

- Những dẫn chứng được lấy phải là dẫn chứng mang tính thời sự, được cập nhật thường xuyên,mới nhất, nóng hổi nhất

d) Hạn chế mức tối đa lấy dẫn chứng văn học:

- Những tác phẩm văn học giàu giá trị nhận thức và thẩm mĩ, gíao dục nhưng không thích hợp đểđưa vào bài nghị luận xã hội Nó là sự minh chứng đơn điệu và không thuyết phục đối với mộtdạng đề liên quan đến cuộc sống hiện tại

MỘT SỐ DẪN CHỨNG TIÊU BIỂU CHO BÀI VĂN NGHỊ LUẬN XÃ HỘI

Chủ đề: Cho và nhận

- Ta thấy thật ấm lòng khi ở những con hẻm nhỏ tại Hồ Chí Minh mang tên “Hẻm yêu thương”với những thùng nước miễn phí để người đi đường giải tỏa cơn khát giữa trời nắng nóng, những tủbánh mì từ thiện, những khu vui chơi không người canh giữ, những con người vẫn hằng ngàythầm lặng đổ đầy nước, cấp bánh mì, họ chưa một lần than vãn; thậm chí chưa một lần được kểtên hay vinh danh, bởi họ muốn mọi người đón nhận món quà ấy một cách tự nhiên nhất

- Nơi góc đường Điện Biên Phủ - Hà Huy Tập - TP Đà Nẵng, có những người như ông Hùng vẫnđang ngày ngày sửa xe miễn phí cho những người lao động nghèo và học sinh Nhà thuộc diệnnghèo, nhưng ông chia sẻ rằng: “Có lấy thêm hai ba ngàn của mấy đứa nhỏ hay người nghèo cũngchẳng thể khiến ông giàu lên được Ở đó, ông lại tìm thấy niềm vui và sự an nhàn trong cuộcsống đang bận rộn ganh đua từng miếng cơm manh áo”

- Cô bé Nguyễn Hải An, em qua đời vì căn bệnh u thần kinh đệm cầu não lan tỏa - một căn bệnhhiếm gặp ở trẻ em và điều trị vô cùng khó khăn Sau hơn một tháng điều trị tại bệnh viện nhưngkhông qua khỏi, mẹ bé và gia đình đã quyết định hiến tặng giác mạc của em để trao ánh sáng chonhững người khác Trong lời nhắn nhủ cho mẹ trước khi mất, em đã nói: “Nếu con được hiến đôimắt, hiến trái tim của mình cho người khác, mẹ sẽ được gặp lại con sau một hình hài khác, nhưngcon vẫn là con, theo một cách đặc biệt nhất!”

Chủ đề: Tình yêu thương

- Ca đại phẫu thuật với sự tham gia của hàng trăm y bác sĩ tiến hành tách dính cho hai em TrúcNhi và Diệu Nhi Mẹ của hai em đã biến tất thảy tình yêu thương của mình để sinh ra hai em và

cố gắng để chấp nhận tiến hành cuộc phẫu thuật

- Trong những ngày vừa qua, cả khu vực miền Trung của chúng ta đã phải đối mặt và oằn mìnhchống lũ Có biết bao nhà hảo tâm đã quyên góp, bao đội cứu hộ đã cố gắng không ngừng nghỉ đểđảm bảo sự an toàn cho người dân

- Mẹ Theresa: Trong hơn 40 năm, bà chăm sóc người nghèo, bệnh tật, trẻ mồ côi, người hấp hối

và lãnh đạo dòng Thừa Sai Bác Ái (Missionaries of Charity) phát triển khắp Ấn Độ và đến các

quốc gia khác Bà thực hiện bất cứ việc gì bà nghĩ là có thể xoa dịu “cơn khát” hòa bình, tình yêu

và tiếng cười trên thế giới Từ các việc làm của bà, mọi người đều nhận thấy được tình yêu thươngkhông vị kỷ của vị nữ tu

Chủ đề: Ý chí - nghị lực - niềm tin vào cuộc sống

- Anh Nick Vujicic - một chàng trai người Úc mặc dù bị cụt cả chân tay nhưng lại có sức sống phithường Anh từng chia sẻ, thời gian đầu rất khó khăn đối với anh, mọi thứ dường như tối lại và đã

có lúc, anh từng muốn kết thúc cuộc đời mình Nhưng sau tất cả, anh đã vượt lên khó khăn và còntrở thành một nhà diễn giả nổi tiếng truyền động lực, niềm tin vào cuộc sống cho hàng triệu triệungười trên thế giới Trong một bài phát biểu, anh đã nói: “Tôi không có tay để chạm vào ngườikhác, nhưng trái tim tôi có thể chạm vào và làm rung động người tôi yêu.”

- Louis Pasteur vì sự sống của con người mà đã sẵn sàng thử nghiệm vắc xin chống dại ngay trênchính cơ thể mình

- Kito Aya, cô nữ sinh Nhật Bản phải đối mặt với bệnh thoái dây sống tiểu não, đã dũng cảm vàmạnh mẽ để sống những ngày trọn vẹn, yêu thương bên mọi người Cô tâm sự: “Có những người

mà sự tồn tại của họ giống như không khí, êm dịu, nhẹ nhàng, chỉ khi họ mất đi người ta mới nhận

ra họ quan trọng nhường nào Mình muốn trở thành một sự tồn tại như thế.Cuốn nhật kí “Một lítnước mắt” của cô đầy nghị lực và cảm động, đã truyền thông điệp mạnh mẽ về giá trị của cuộcsống Đến tận cuối đời, Aya vẫn giữ trọn niềm tin yêu của mình với cuộc đời, với mọi người Chủ đề: Lòng dũng cảm

- Malala Yousafzai, được biết đến với hoạt động nữ quyền của mình, đặc biệt tại thung lũng Swat,nơi Taliban đã từng cấm nữ giới đi học Bất chấp sự uy hiếp của tổ chức khủng bố, Malala vẫnmạnh mẽ đấu tranh đòi quyền đi học cho các em gái nơi cô sinh sống Malala trở thành người trẻtuổi nhất nhận giải Nobel Hòa Bình Bài phát biểu của cô tại lễ trao giải rất ấn tượng: “Bất kể conngười ta mang màu da gì, nói tiếng gì và theo tôn giáo gì, chúng ta nên coi nhau là những conngười và tôn trọng lẫn nhau, đấu tranh vì quyền của chúng ta, vì quyền của trẻ em, quyền của phụ

nữ và quyền của tất cả mọi người.”

- Nguyễn Văn Nam (học sinh lớp 12T7, trường THPT Đô Lương 1, Nghệ An) Khi đi ngang quasông Lam thấy nhóm học sinh chới với giữa dòng nước, nam sinh không hề đắn đo mà nhanhchóng lao xuống cứu người Sau khi đã cứu được 4 em học sinh vào bờ, Nam thấy vẫn còn một

em đang dần bị ngạt nước, cậu bạn đã dùng hết sức lực giúp em nhỏ được vào bờ Nhưng tiếcthay, chàng trai trẻ đã bị kiệt sức rồi dần bị nước cuốn trôi

Chủ đề: Lòng nhân ái

- Thượng tọa trụ trì chùa Long An - Thích Thiện Thông là người đầu tiên của TP Cần Thơ thựchiện mô hình nuôi dưỡng những bệnh nhân nghèo, gia đình bỏ rơi, bệnh nặng vô phương cứuchữa chỉ chờ lúc mất đi, nhà chùa sẽ lo toàn bộ hậu sự như hỏa táng, mang hài cốt về chùa đểhương khói mỗi ngày

- Làng trẻ em SOS Quy Nhơn hiện có 13 bà mẹ Phần lớn họ là những phụ nữ ở các vùng quê trênđịa bàn tỉnh, tuổi từ 30 đến 40, sức khỏe tốt, không có chồng và con, tự nguyện hy sinh phần đờicòn lại cho trên dưới 10 đứa trẻ mồ côi Họ có trách nhiệm chăm sóc, giáo dục trẻ, chuẩn bị cácđiều kiện để trẻ có thể hòa nhập, tự lập khi đến tuổi trưởng thành Tựa như bao bà mẹ khác, họcòn là người tạo lập mối quan hệ tình cảm ruột thịt, đoàn kết giữa các thành viên trong gia đình,giữa các gia đình trong làng

- Ca sĩ Ái Phương: Thành công nhờ khát vọng lớn, ý chí kiên cường Ái Phương nhận được nhiềucảm tình của các bạn sinh viên trường Đại học Công nghiệp Thực phẩm TP.HCM khi chia sẻ conđường đến với âm nhạc đầy thử thách của mình: “Từ khi còn là cô bé, Phương đã có đam mê với

ca hát Phương tìm đến rất nhiều các cuộc thi và hầu như đều thất bại nhưng với niềm đam mê cahát và quyết tâm lớn, Ái Phương đã rèn luyện và nỗ lực không ngừng nghỉ” Và cứ thế cái tên ÁiPhương từng ngày đến gần với công chúng hơn qua những bài hát ngọt ngào sâu lắng và gặt hát

cả những thành công trong vai vai trò nhạc sĩ, diễn viên và MC

Khi giải thích cần lưu ý:

- Bám sát tư tưởng đạo lí mà đề yêu cầu, tránh suy diễn chủ quan, tùy tiện

- Chỉ giải thích những từ ngữ, hình ảnh còn ẩn ý hoặc chưa rõ nghĩa

- Phải đi từ yếu tố nhỏ đến yếu tố lớn: giải thích từ ngữ, hình ảnh trước, rồi mới khái quát ý nghĩacủa toàn bộ tư tưởng đạo lí mà đề yêu cầu

b Bàn luận tư tưởng đạo lí mà đề yêu cầu:

* Bàn luận về mức độ đúng đắn, chính xác, sâu sắc của tư tưởng, đạo lí:

Khi bàn luận nội dung này, cần lưu ý:

- Phân tích, chia tách tư tưởng đạo lí thành các khía cạnh để xem xét, đánh giá

- Dùng lí lẽ, lập luận và dẫn chứng để chứng minh tính đúng đắn, đồng thời bác bỏ những biểuhiện sai lệch có liên quan đến vấn đề tư tưởng, đạo lí

- Khi bàn luận, đánh giá cần thận trọng, khách quan, có căn cứ vững chắc

* Bàn luận về mức độ đầy đủ, toàn diện của tư tưởng, đạo lí:

Khi bàn luận nội dung này, cần lưu ý:

- Người viết nên tự đặt ra và trả lời các câu hỏi: Tư tưởng đạo lí ấy đã đầy đủ, toàn diện chưa? Cóthể bổ sung thêm điều gì?

- Người viết cần lật đi lật lại vấn đề, xem xét từ nhiều góc độ, nhiều quan hệ để đánh giá và bổsung cho hợp lí, chính xác

- Người viết cần có bản lĩnh, lập trường tư tưởng vững vàng, cần có suy nghĩ riêng, dám đưa rachính kiến riêng, miễn là có lí, có tinh thần xây dựng và phù hợp đạo lí

c Rút ra bài học nhận thức và hành động trong cuộc sống:

- Bài học phải được rút ra từ chính tư tưởng, đạo lí mà đề yêu cầu, phải hướng tới tuổi trẻ, phùhợp và thiết thực với tuổi trẻ, tránh chung chung, trừu tượng

- Nên rút ra 2 bài học, một về nhận thức, một về hành động

- Bài học cần được nêu chân thành, giản dị, tránh hô khẩu hiệu, tránh hứa suông

Kết bài:

- Đánh giá ngắn gọn, khái quát về tư tưởng, đạo lí

- Phát triển, liên tưởng, mở rộng, nâng cao vấn đề

5 Cách viết mở bài hay

Tư tưởng đạo lý

MB 1: Người trẻ của chúng ta đang bước vào tuổi thanh xuân như mây trời với đầy ước mơ và

hoài bão Để có thể thành công, mỗi người trong chúng ta cần phải [VĐNL]

VD: Đối với dạng đề ý chí - nghị lực có thể viết: Người trẻ của chúng ta đang bước vào tuổi thanh

xuân như mây trời với đầy ước mơ và hoài bão Để có thể thành công, mỗi người trong chúng tacần phải học cách để đương đầu với những khó khăn thử thách Để có thể làm được điều ấy, đòihỏi trong mỗi người phải tự rèn luyện cho mình ý chí - nghị lực để vượt qua gian khó

MB2: Có rất nhiều yếu tố giúp con người thành công trong cuộc sống Người xưa thì khái quát

thành “Thiên thời, địa lợi, nhân hòa” Người nay lại khẳng định lí tưởng cao đẹp, phương phápđúng đắn, hiểu biết sâu sắc, bản lĩnh sáng tạo là những yếu tố đưa chúng ta vươn tới những thànhcông Song có lẽ, không ai có thể phủ nhận vai trò của…[VĐNL]

MB 3: Cuộc sống vốn dĩ là một chuỗi những điều kì diệu chúng ta sẽ cùng nhau khám phá trên

chặng đường mình đi Và bạn có biết không, ngay cả khi bạn cảm thấy mình không còn chút ý chínào về việc mình đang làm, cảm thấy không còn con đường nào cho mình thì còn những điều tốtđẹp đang chờ ta ở phía trước Cùng bàn về vấn đề ……, có ai đó đã từng nói rằng: …

(Dành cho đề nghị luận về một ý kiến thuộc dạng tư tưởng đạo lý)

MB 4: Nhà thơ Nguyễn Thiên Ngân đã từng viết những lời sâu sắc như thế này: “Bỗng ngày nọ,

người nhìn ta khẽ nói/Những diệu kì nằm ở phía xa khơi!/ Chúng mình là tàu bé trong hải cảng/

Ôm mỏ neo nằm mộng giữa chân trời” Giấc mộng nơi chân trời là bao điều tuyệt vời ta ướcmuốn Để đến được nơi ấy tôi tin bạn cần phải suy nghĩ về câu ngạn ngữ: … [VĐNL]

(Dành cho đề nghị luận về một câu trích dẫn)

MB 5: Nhà thơ An Nhiên đã từng đưa đến cho chúng ta một bài học vô cùng sâu sắc qua những

câu thơ của mình: “Nếu có thể hãy thả lòng mình nhé/ Sống vị tha mạnh mẽ giữa cuộc đời/ Bởivẫn biết cho đi là còn mãi/ Tự bằng lòng tâm sẽ được thảnh thơi” Những ngôn từ tuy đơn giảnnhưng lại nhắc cho chúng ta nhớ phải… [VĐNL] để vươn tới một cuộc sống hạnh phúc…

NGHỊ LUẬN XÃ HỘI: HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

Đối với hiện tượng tích cực

MB1: Việt Nam vốn là một quốc gia yêu chuộng hòa bình và có nhiều truyền thống nhân văn cao

đẹp về lòng yêu thương con người, lòng yêu nước, tinh thần đoàn kết, sự đồng cảm sẻ chia…Một trong những biểu hiện cao đẹp của truyền thống ấy đang được tuổi trẻ ngày nay phát huy Đóchính là … [VĐNL] Đây là một hiện tượng tốt có nhiều ý nghĩa nhân văn cao đẹp

MB2: Có ai đó đã từng nói rằng: “Hạnh phúc cũng giống như bầu trời này vậy/ Không chỉ dành

cho một riêng ai.” Điều tuyệt vời và mục đích lớn nhất trong mỗi chúng ta là sống để cảm nhận vàtạo ra hạnh phúc Để đạt được điều ấy, mỗi người đều chọn cho mình những cách thể hiện khácnhau từ đó hình thành nên những lối sống khác nhau Trong đó, … [VĐNL] Là lối sống đẹp màchúng ta cần phải hướng tới

MB3: Cuộc sống là một guồng quay, nơi mà ở đó con người luôn phải bận rộn xoay vòng trong

cơm áo gạo tiền Càng chạy theo tiền bạc, càng hiện đại con người lại càng trở nên cô đơn Bởithế, [VĐNL] đóng vai trò vô cùng quan trọng, là cầu nối gắn kết… (tác dụng)

MB4: Trong cuộc sống luôn có những điều mà ta chẳng bao giờ hài lòng, có những lời nói khiến

ta bị tổn thương, có những cách đối xử làm ta buồn lòng trăn trở… Nhưng sau tất cả, điều giá trịnhất là [VĐNL] Đó là một lối sống đẹp/ hiện tượng tốt mang ý nghĩa nhân văn mà chúng tacần phải hướng tới

Đối với hiện tượng tiêu cực

MB1: Trong cuộc sống hiện đại ngày nay, nơi mà con người suy nghĩ nhiều hơn là yêu thương, bỏ

quên nhiều hơn là tìm lại, chúng ta thường phải đối mặt với một số vấn đề … [VĐNL]

MB2: Môi trường học đường của chúng ta hiện nay đang đứng trước nhiều thói hư tật xấu như:

bạo lực học đường, gian lận trong thi cử, nói tục chửi thề, bệnh thành tích trong giáo dục… Mộttrong những vấn đề thách thức hàng đầu hiện nay đó chính là [VĐNL] Đây là một hiện tượngxấu có nhiều tác hại mà ta cần lên án và loại bỏ

(Dành cho những vấn đề thuộc mảng trường học) MB3: Cố nhạc sĩ Trịnh Công Sơn đã từng để lại những lời hát ấn tượng: “Sống trong đời sống cần

có một tấm lòng, /Để làm gì em biết không? /Để gió cuốn đi, để gió cuốn đi…” Nếu ví cuộc đờinày là một trường ca bất tận thì có lẽ, lối sống là một nốt trầm sâu lắng chứa đựng giá trị nhân

sinh sâu sắc về cách ứng xử của con người Thế nhưng đâu đó trong xã hội hiện nay, vẫn cònnhững người……[VĐNL]

MB4: Xã hội của chúng ta hiện nay đang đứng trước nhiều thách thức như: tai nạn giao thông, ô

nhiễm môi trường, nạn tham nhũng, bệnh vô cảm… Một trong những vấn đề thách thức hàng đầuhiện nay đó chính là … [VĐNL] Đây là một hiện tượng xấu có nhiều tác hại mà ta cần lên án vàloại bỏ

MB5: “Có lúc tôi gục ngã nhìn ngày trôi hững hờ Có lúc tôi thầm mơ sẽ hái sao trên trời Mà nào

biết rằng, hạnh phúc luôn bên mình, là những điều nhỏ nhoi thường ngày, mà tôi tìm mãi nơi phùdu…” (Bài hát “Những điều nhỏ nhoi”) Câu hát ấy âm vang mãi trong lòng ta những giai điệungọt ngào mà ý nghĩa Thế nhưng, nhìn vào hiện thực cuộc sống ngày nay, ta thấy thật thất vọngkhi ở đâu đó vẫn xảy ra tình trạng… [VĐNL]

NL về một vấn đề tư tưởng đạo lí có thể:

1 Dưới dạng một nhận định, một câu nói, nhận xét…

A Mở bài: Giới thiệu vấn đề cần nghị luận, trích dẫn nguyên văn câu nói, câu danh ngôn

B Thân bài:

- Ý 1: Giải thích rõ nội dung tư tưởng, đạo lí (giải thích các từ ngữ, khái niệm).

- Ý 2: Phân tích các mặt đúng của tư tưởng đạo lí (dùng dẫn chứng trong lịch sử, cuộc sống để

chứng minh)

- Ý 3: Bác bỏ những biểu hiện sai lệch có liên quan đến tư tưởng đạo lí (dùng dẫn chứng trong

lịch sử, cuộc sống để chứng minh)

- Ý 4: Đánh giá ý nghĩa tư tưởng đạo lí (ngợi ca, phê phán)

C Kết bài:

- Khái quát lại vấn đề NL

- Rút ra bài học nhận thức, hành động cho bản thân, cho mọi người

Ví dụ 1: Trình bày suy nghĩ của em về câu nói: sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình

I.Mở bài:

- Mỗi người có một quan niệm sống riêng, thậm chí đối lập nhau

- Với Tố Hữu: “Sống là cho đâu chỉ nhận riêng mình”

II.Thân bài:

1 Giải thích ý nghĩa (nói như vậy có nghĩa là gì?).

- Thế nào là “cho”, “nhận” ? “Cho” là biết hi sinh, cống hiến, biết sống vì người khác “Nhận” làhưởng thụ, đem phần về cho mình, sống chỉ biết có mình

-Ý nghĩa của câu nói: Sống không phải chỉ biết hưởng thụ, mà phải biết hi sinh, cống hiến, phảibiết quan tâm đến mọi người (Mối quan hệ giữa trách nhiệm và quyền lợi)

2 Bàn luận: (Lí giải, phân tích, đánh giá tính chất đúng đắn, đồng thời bác bỏ, phê phán những

biểu hiện sai lệch liên quan đến vấn đề được bình luận).

*Lí giải tại sao?

- Thành quả của mỗi người đạt được trong cuộc sống không phải tự dưng có được mà phải trảiqua một quá trình Ngoài sự nỗ lực, phấn đấu của bản thân còn là sự hi sinh, giúp đỡ, cống hiếncủa bao người

- Vì vậy, lối sống chỉ vì mình, chỉ biết hưởng thụ mà không biết hi sinh, cống hiến là một lối sốngích kỉ, không thể chấp nhận Xét về mặt đạo lí: đó là sự vô ơn, bội nghĩa Xét về qui luật phát triển

xã hội: đó là lối sống lạc hậu, trì trệ, kìm hãm sự phát triển…

*Các biểu hiện của quan niệm sống đẹp:

- Cần phải quan tâm, giúp đỡ người khác để cuộc sống của họ ngày càng tố đẹp hơn: những ngườitrong gia đình, người thân, người quen biết và cả những người ta chưa quen biết khi họ có nhu cầu

được sẻ chia, giúp đỡ Giúp đỡ bằng nhiều hình thức: vật chất, tinh thần tuỳ vào điều kiện bảnthân mình.

- Xác định trách nhiệm của mình đối với cộng đồng, dân tộc: thực hiện đúng và đủ trách nhiệmcủa mình; biết đặt quyền lợi của tập thể lên trên lợi ích bản thân; biết cống hiến, hi sinh cho Tổquốc nếu cần…

*Nêu gương sống đẹp và phê phán những biểu hiện lệch lạc:

- Thế hệ thanh niên ngày nay đã có nhiều bạn trẻ sống đẹp như vậy, học sẵn sằng cống hiến tàinăng, trí tuệ, sức lực của mình cho quê hương, đất nước; họ sẵn sàng san sẻ gánh nặng với ngườikhác mà không chút so đo, tính toán…

- Bên cạnh đó vẫn còn nhiều thanh niên có lối sống nhỏ nhen, ích kỉ, chỉ lo vun vén cho bản thânmình mà không quan tâm đến người khác…

3.Bài học rút ra: Cần phải biết kết hợp hài hoà giữa quền lợi và trách nhiệm, giữa “cho” và

“nhận”; nhận thức rõ ý nghĩa cao quý khi mang lại niềm vui, niềm hạnh phúc cho người khác; chocồng đồng, đất nước

III.Kết bài:

- Quan niệm sống của Tố Hữu là quan niệm sống đúng đắn ở mọi thời đại

- Hơn ai hết, thanh niên cần phải xác định rõ trách nhiệm, tình thương của mình

VD 2 Bàn tay tặng hoa hồng bao giờ cũng phảng phất hương thơm”.

1 Mở bài:

- Nêu câu nói: "bàn tay tặng hoa hồng bao giờ cũng phảng phất hương hoa"

- con người khi trao đi yêu thương cho người khác, tức là họ cũng đã nhân lại yêu thương chomình, và con người đó luôn có được những điều tốt đẹp cho bản thân và cho những người xungquanh nữa

2 Thân bài:

- Giải thích:

+ Hoa hồng: đó là một loài hoa, một loài hoa đẹp tượng trưng cho tình yêu thương của con người

với con người Hoa hồng nói riêng và những loài hoa nói chung đại diện cho những điều tốt đẹp,

và có thể là cả tấm lòng của một con người

+ Tặng: đó là hành động mà con người trao cho con người một điều gì đó.

+ Phảng phất hương hoa: luôn lưu giữ được mùi hương, cái đẹp, tình yêu thương, sự thanh thản,

niềm vui cho bản thân mình

=> nghĩa đen: Một con người khi tặng một bông hoa hồng - đại diện cho cái đẹp, trên tay mình

cho người khác thì luôn đem lại cho bản thân mình mùi hương thơm của chính bông hoa đó.Hương thơm đó khi cho đi rồi thì sẽ không hề bị mất đi mà vẫn sẽ được lưu giữ lại, phảng phấtmùi thơm bên cạnh người đã tặng hoa

=> Nghĩa bóng: khi ta cho đi bất cứ điều gì ta đang có, thì ta cũng sẽ nhận lại được chính tình yêu

thương mà ta đã cho đi Trái tim luôn rộng mở với tất cả mọi thứ thì sẽ có thể thấy được sự thanhthản nơi tâm hồn mình Khi cho đi, không phải là ta đã mất đi mà chính là "cho đi và luôn đượcnhận lại", cho đi tình yêu thương, sự quan tâm chia sẻ, và ta sẽ nhận lại niềm hạnh phúc cho bảnthân

- Ý nghĩa của câu nói đến mỗi người: giúp mỗi người nhận ra rằng mình sẽ nhận được nhiều hạnhphúc khi cho đi, và sẽ luôn vui khi trao đi tình yêu thương cho bất cứ một ai

- Liên hệ bản thân và xã hội:

+ Bạn đã bao giờ hành động như câu nói trên hay chưa? Và khi làm được thì tâm hồn bạn có thấythanh thản không?

+ Ngoài xã hội có những con người luôn mong muốn cống hiến cho xã hội, làm nhiều việc tốt, và

họ luôn nhận lại cho mình niềm vui

3 Kết bài:

- Khẳng định lại vấn đề và mở rộng.

VD 3 Suy nghĩ của em về câu nói: “Đời phải trải qua giông tố nhưng đừng cúi đầu trước giông

tố”

(Trích Nhật kí Đặng Thùy Trâm)

- Giải thích ý nghĩa câu nói:

+ Đời: Được hiểu theo nghĩa rộng và nghĩa hẹp, chỉ cuộc đời nói chung và cuộc đời mỗi con

người nói riêng

+ Giông tố : Chỉ hiện tượng thiên nhiên dữ dội Giông tố cuộc đời là chỉ những hoàn cảnh thử

thách, những đau thương mất mát, những gian khổ nghiệt ngã trong cuộc sống của mỗi con người,rộng ra là cuộc sống của cộng đồng, của dân tộc

+ Cúi đầu: Là thái độ cam chịu, khuất phục

Câu nói của nưc bác sĩ, liệt sĩ Đặng Thùy Trâm khẳng định: cuộc đời mỗi con người có thể trảiqua nhiều gian nan nhưng con người không được đầu hàng, khuất phục trước khó khăn, thử thách

Có như vậy chúng ta mới đạt được thành công, hạnh phúc và sống một cuộc sống có ý nghĩa.+ Câu nói trên là tiếng nói của một lớp trẻ sinh ra và lớn lên trong thời đại đầy bão táp, sống thật đẹp và hào hùng

+ Câu nói thể hiện một quan niệm nhân sinh tích cực : sống không sợ gian nan , thử thách , phải

+ Câu nói gợi cho bản thân nhiều suy nghĩ: trong học tập, cuộc sống bản thân phải luôn có ý thứcphấn đấu vươn lên Bởi cuộc đời không phải con đường bằng phẳng mà đầy chông gai, mỗi lầnvấp ngã không được chán nản bi quan

+ Phê phán những người có thái độ sống ươn hèn, thụ động, không có ý chí vươn lên

- Bài học nhận thức và hành động:

+ Nhận thức sâu sắc về vai trò của nghị lực trong cuộc sống

+ Phải biết vượt lên chính mình, sống có lí tưởng, có ước mơ, hoài bão

2 Dạng đề dưới hình thức một câu chuyện, một bài thơ…

HS chú ý các thao tác sau :

Bước 1

Phân tích,hoặc nêu vắn tắt nội dung câu chuyện để rút ra ý nghĩa vấn đề: các em có thể tóm tắtcâu chuyện trên khoảng 4-5 dòng

Từ đó, khái quát chính xác vấn đề xã hội cần nghị luận

Bước 2 Bình luận, đánh giá, chứng minh về vấn đề nghị luận

Bước 3 Bài học nhận thức, hành động

- Ôi, chắc là bạn đau lắm Nhưng tại sao bạn lại phải làm như thế ?

- Họ hàng nhà tớ ai cũng phải lột xác thì mới lớn lên và trưởng thành được, dù rất đau đớn cá chép con ạ.

- À, bây giờ thì tớ đã hiểu

(Những mẩu chuyện thiếu nhi chọn lọc – NXB Kim Đồng, 2009)

Anh (chị) có suy nghĩ gì sau khi đọc câu chuyện trên ?

MB

Sinh thời, cố nhạc sĩ Trần Lập trong bài hát "Đường tới vinh quang", đã khẳng định với chúng tarằng "Chặng đường nào trải bước trên hoa hồng, bàn chân cũng thấm đau vì những mũi gai.Đường vinh quang đi qua muôn ngàn sóng gió" LỜi bài hát muốn nói Không có thành công nào

tự nhiên có, để gạt hái được những thành quả buộc con người phải trải qua rất nhiều những khókhăn, thách thức, thậm chí là những mất mát, vấp ngã tưởng chừng như không thể đứng dậy Tuynhiên, khi vững bước bước qua mọi thử thách, con người không chỉ chiến thắng hoàn cảnh màcòn chiến thắng chính những giới hạn của bản thân để phát triển hơn và đạt được những trái ngọtxứng đáng nhất Bài học cuộc sống ấy được gửi gắm qua câu chuyện: ca chép và con cua

TB

1 Phân tích khái quát câu chuyện:

- Câu chuyện nhấn mạnh đến cách thức mà cua con “lớn lên và trưởng thành” – đó là “lột xác”

“Lột xác” là trút bỏ lớp vỏ cũ, hình thành và phát triển một lớp vỏ hoàn toàn mới, vừa vặn hơn với

cơ thể Mỗi lần lột xác là loài cua lại lớn hơn Song quá trình “lột xác” lại rất đau đớn và thườnggặp nguy hiểm nữa Tuy nhiên, loài cua không thể lớn lên mà không lột xác

- Điều quan trọng là cách chấp nhận rất tự nhiên của cua con với quá trình lột xác của họ hàng nhàmình, coi như đó là cách duy nhất để lớn lên và trưởng thành

2 Bình luận:

- Câu chuyện đã gợi cho ta bài học nhân sinh sâu sắc về quá trình lớn lên và trưởng thành củamuôn loài và con người: muốn lớn lên và trưởng thành, muốn đạt đến thành công thì tất cả muônloài và con người cần phải trải qua chông gai thử thách, qua những quá trình lột xác đau đớn

- Cuộc đời con người là một hành trình dài, trong đó có những dấu mốc thành công không thểphai mờ, nó đánh dấu sự trưởng thành của mỗi chúng ta trên đường đời Nhưng để đi đến nhữngthành công ấy, con người đã phải qua quá trình “lột xác” đau đớn Quá trình này là tự thân, không

ai thay thế được chính bản thân ta Do đó, để “lớn lên và trưởng thành”, con người phải tự thânvận động vượt qua khó khăn, thử thách, chông gai cũng như loài cua, cua con cũng phải tự lột xácmới lớn lên được

- Thái độ chấp nhận thử thách, khó khăn như một điều tất yếu trong cuộc sống là thái độ cần thiết

để con người có thể “lớn lên và trưởng thành” và đạt tới thành công Vượt qua thử thách cũng làmột cách để thể hiện bản lĩnh, ý chí, nghị lực sống của con người, khẳng định ý nghĩa sự sống củamỗi con người

- Từ quá trình “lột xác” của cua con, câu chuyện cũng đưa ra một quy luật của sự sống: sự sống làmột sự phát triển liên tục mà ở đó cái mới thay thế cái cũ là điều tất yếu Con người cần nhận thứcđược quy luật của sự phát triển ấy để thích ứng và làm chủ bản thân trong những thử thách vàchông gai trên đường đời Mỗi cá nhân đều cần lột xác để trưởng thành, từ đó thúc đẩy sự pháttriển đi lên của xã hội

*(Lưu ý: Mỗi luận điểm trên đều có phân tích dẫn chứng để làm sáng tỏ Dẫn chứng phải tiêubiểu, toàn diện, xác đáng)

Hoặc

Sống tốt là biết đối mặt với những thử thách, sống đẹp là dám đương đầu với khó khăn “Gai” cóthể làm cho “đôi chân” rướm máu nhưng vẫn còn đôi tay để nắm bó hoa, gian nan có thể làm chocon người sợ nhưng vẫn còn đó thành công để giữ vững niềm tin, thử thách đôi khi đưa con ngườiđến tình trạng âu lo nhưng vẫn còn vinh quang để hướng tới Cứ sợ thử thách giết chết cuộc đờithì vinh quang sẽ không có, cứ lo gian nan làm tổn hại đến sức lực để rồi không dám dấn thân thìđừng mong đạt được thành công, buông bó hoa để gạt những gai nhọn thì cành hồng sẽ vào tayngười khác Vì thế, ngay từ hôm nay, mỗi người hãy biết đứng lên từ thất bại, vượt qua nhữnggian nan và giẫm lên những thử thách thì vinh quang, thành công, hạnh phúc sẽ không vụt khỏitầm tay

Đề 2 NHỮNG BÀN TAY CÓNG

“Hôm ấy, tôi đang dọn cho sạch mấy ngăn túi trong áo rét của con gái sáu tuổi thì phát hiện ra ởmỗi ngăn túi là một đôi găng tay Nghĩ rằng một đôi thôi cũng đủ giữ ấm tay rồi, tôi hỏi con vì saocon mang tới hai đôi trong túi áo Con tôi trả lời: "Con làm như vậy từ lâu rồi, mẹ Mẹ biết mà, cónhiều bạn đi học mà không có găng Nếu con mang thêm một đôi, con có thể cho bạn mượn và taybạn đó sẽ không bị lạnh."

(Theo Tuổi mới lớn, Nhà xuất bản Trẻ)

Viết một bài văn nghị luận (khoảng 600 từ) trình bày suy nghĩ của em về câu chuyện trên

MB

Quan niệm về hạnh phúc và cảm nhận niềm hạnh phúc của mỗi người khác nhau Ðó có thể lànhững điều bình dị trong cuộc sống, là niềm vui khi xong công việc hay đơn giản nhìn thấy ngườikhác cười cũng cảm thấy hạnh phúc Mỗi người chọn cho mình một quan niệm về hạnh phúcnhưng trên hết, hạnh phúc là khi được sẻ chia, tạo ra niềm vui sống, lan tỏa những điều tốt đẹp tớimọi người Câu chuyện “Những bàn tay cóng” mang đến cho chúng ta bài học sâu sắc về sự sẻchia trong cuộc sống

TB

- Hiểu được ý nghĩa câu chuyện: Tình yêu thương, sự sẻ chia đùm bọc giữa con người với con

người được thể hiện qua những suy nghĩ, việc làm rất hồn nhiên của em bé

- Bàn luận và chứng minh:

+ Suy nghĩ và việc làm của em bé là hoàn toàn đúng vì trong xã hội của chúng ta có không ítnhững người gặp những hoàn cảnh khó khăn, hoặc éo le, bất hạnh Họ rất cần sự quan tâm, sẻ chiagiúp đỡ của những người xung quanh để có cuộc sống bình thường như bao người khác, để họvươn lên vượt qua số phận Lấy ví dụ

+ Tình yêu thương đó cần được thể hiện ra bằng những hành động cụ thể, thiết thực.Ở đây việclàm của em bé tuy nhỏ nhưng ý nghĩa lại vô cùng lớn lao, chứng tỏ em đã biết quan tâm và giúp

+ Cuộc sống hiện đại phức tạp, nền kinh tế thị trường phần nào ảnh hưởng đến suy nghĩ, lối sốngcủa nhiều người, nên tình yêu thương, tính cộng đồng càng có ý nghĩa hết sức quan trọng trongthời đại ngày nay Đặc biệt là lớp trẻ cần không ngừng tu dưỡng về đạo đức để có một lối sốngđẹp

KL

Ai đó nói rằng “có tiền không mua được hạnh phúc” bởi hạnh phúc hoàn toàn miễn phí Ngườihạnh phúc là người biết yêu thương, biết chia sẻ với người khó khăn hơn Mỗi mộ \t ngày ta đượcsống là một cơ hội quý giá để mỗi chúng ta cùng nhìn lại, tự nhắc nhở mình phải sống tốt hơn, cótrách nhiệm hơn để mang lại hạnh phúc không chỉ cho bản thân, gia đình mà còn góp thêm niềmhạnh phúc tới những người xung quanh và những người mình gặp trong cuộc sống hàng ngày.Trao yêu thương sẽ nhận lại hạnh phúc

Đề 7

NIỀM HY VỌNG

Có một người duy nhất sống sót trong một tai nạn đắm tàu và trôi dạt trên một hoang đảonhỏ Kiệt sức, nhưng cuối cùng anh đã gom được những mẩu gỗ trôi dạt và tạo cho mình một túplều nhỏ để trú ẩn và cất giữ vài đồ đạc còn sót lại Ngày ngày anh nhìn về chân trời cầu mongđược cứu thoát nhưng dường như vô ích

Thế rồi một ngày, như thường lệ anh rời khỏi lều để tìm thức ăn trong khi bếp lửa trong lềuvẫn còn cháy Khi anh trở về thì túp lều đã ngập lửa, khói cuộn bốc lên trời cao Điều tồi tệ nhất

đã xảy đến Mọi thứ đều tiêu tan thành tro bụi Anh chết lặng trong sự tuyệt vọng: “Sao mọi việc thế này lại xảy đến với tôi hả trời?!”

Thế nhưng, rạng sáng hôm sau anh bị đánh thức bởi âm thanh của một chiếc tàu đang tiến

đến gần đảo Người ta đến để cứu anh “Làm sao các anh biết được tôi ở đây?” - Anh hỏi những người cứu mình Họ trả lời “Chúng tôi thấy tín hiệu khói của anh”.

(Những câu chuyện làm thay đổi cuộc sống, NXB Phương Đông, 2016)

Câu chuyện trên gợi cho anh/chị suy nghĩ gì về cách nhìn cuộc sống?

MB

Cuộc sống như tấm gương lục sắc, trong tấm gương ấy chúng ta không chỉ nhìn thấy nhữngkhoảnh khắc chói sáng của niềm vui, thành công mà còn phải đối diện với những khoảng tối, màuxám của thất bại, chán nản Dù bị đặt trong hoàn cảnh nào, chúng ta cũng có thể tự tin đối mặt vàvượt qua nếu chúng ta không ngừng hi vọng Luôn luôn hi vọng, không bao giờ được tuyệt vọng

Đó là bản chất của người có tâm hồn lớn CÙng đến với câu chuyện… để hiểu hơn về bài học sâu sắc của niềm tin và hi vọng.

1 Ý nghĩa câu chuyện

- Tóm tắt câu chuyện : Có một người sống sót trong một tai nạn đắm tàu và trôi dạt vào một hònđảo nhỏ Anh ta đã tạo được một túp lều, ngày ngày nhìn về phía chân trời mong được cứu thoát

Một ngày, anh rời khỏi lều tìm thức ăn và khi trở về, túp lều đã ngập lửa, khói bốc lên nghi ngút.Trong khi anh chết lặng, tuyệt vọng thì sáng hôm sau, anh bị đánh thức bởi âm thanh chiếc thuyềnđang đến gần đảo Họ đến cứu anh vì nhận ra tín hiệu khói.

- Ý nghĩa câu chuyện: Trong cuộc sống, con người phải luôn luôn hi vọng, tin tưởng vào tương lai

và có bản lĩnh sống Bởi ngay trong lúc tưởng chừng tuyệt vọng nhất, biết đâu điều kỳ diệu sẽđến

2 Bàn luận.

- Người đàn ông trong câu chuyện bị tai nạn đắm tàu, lều và đồ đạc còn sót lại của anh đều bịcháy hết => Cuộc sống luôn có nhiều khó khăn, thử thách, nhiều bất trắc khôn lường mà conngười phải đối diện, trải qua

- Cuộc sống rất công bằng, cánh cửa này đóng lại, cánh cửa khác sẽ mở ra; trong hoàn cảnh tưởngchừng tuyệt vọng nhất, một lối thoát kì diệu cũng sẽ hé mở: người đàn ông được cứu thoát đúng

lúc anh đang rơi vào tuyệt vọng chứng kiến túp lều bị cháy Cuộc sống không có con đường cùng chỉ có những ranh giới, điều quan trọng con người phải luôn giữ vững niềm tin, hi vọng vào

thoát) Vì một hành động thiết thực hơn ngàn mơ ước hão huyền

- Có nhiều tấm gương sáng trong học tập, lao động, chiến đấu…nhờ giữ vững niềm tin, hi vọng đã

nỗ lực vươn lên đạt được những thành công nhất định Trái lại, cần phê phán lối sống bi quan,nhút nhát, yếu hèn, buông xuôi … khiến con người dễ gục ngã, đầu hàng số phận

Người đàn ông giàu lui lại một chút, nhẩm tính:“Thanh củi trong tay, phải khó nhọc lắm mới kiếm được, tại sao ta phải chia sẻ nó với tên khố rách áo ôm lười biếng đó”

Ánh lửa bùng lên một lần cuối, soi rõ khuôn mặt người da đen đang đanh lại, lộ ra những nét hằn thù:“Không, ta không cho phép mình dùng thanh củi này sưởi ấm những gã da trắng!” Chỉ còn lại người cuối cùng trong nhóm Nhìn những người khá trầm ngâm trong im lặng, anh ta tự nhủ:“Mình sẽ cho thanh củi, nếu có ai đó ném phần của họ vào đống lửa trước”

Cứ thế, đêm xuống dần Sáu con người nhìn nhau căng thẳng, tay nắm chặt những khúc củi Đống lửa chỉ còn than đỏ rồi lụi tắt

Sáng hôm sau, khi những người cứu hộ tới nơi, cả sáu đều đã chết cóng Họ không chết vì cái lạnh bên ngoài mà chết vì sự buốt giá trong sâu thẳm tâm hồn.”

(Theo “Lời nói của trái tim”, NXB Văn hóa Sài Gòn)

Suy nghĩ của anh (chị) từ ý nghĩa của câu chuyện trên?

MB

Hoa trái của tĩnh lặng là cầu nguyện Hoa trái của nguyện cầu là niềm tin Hoa trái của niềm tin là hạnh phúc Hoa trái của hạnh phúc là tình yêu thương

Có bao nhiêu hương vị làm cho cuộc sống này thêm ý nghĩa Có bao nhiêu món quà tuyệt diệu đểlàm nên hạnh phúc của con người Nhưng sẽ thật thiếu sót nếu không nói tới một gia vị làm tăng thêm hơi ấm cho cuộc sống của chúng ta: đó chính là yêu thương Cùng đến với câu chuyện “….”

Để cảm nhận trọn vẹn giá trị của tình yêu thương trong cuộc sống

TB:

Giới thiệu vấn đề nghị luận: Sự ích kỉ, thành kiến dẫn đến thất bại Tình yêu thương, đoàn kết,

giúp đỡ nhau sẽ vượt qua mọi khó khăn, thử thách

Cắt nghĩa nội dung của câu chuyện

- Cái hang lạnh và sâu: hoàn cảnh ngặt nghèo thử thách con người, là môi trường để bộc lộ bản

chất người

- Que củi, thanh củi, khúc củi: tượng trưng cho những điều quý giá mà mỗi người sở hữu.

- Đống lửa: là điều kiện để chống lại cái lạnh, duy trì sự sống và là biểu tượng cho hơi ấm của

tình người, của sự đoàn kết, chia sẻ

- Hành động khư khư cầm thanh củi trên tay: sự ích kỉ, nhỏ nhen, muốn sở hữu và giữ chặt thứ

mình có

- Khuôn mặt da đen và da trắng: là sự khác nhau về chủng tộc; không đi chung nhà thờ: không cùng một tôn giáo, đức tin; người phụ nữ, người với bộ quần áo nhàu nát, người đàn ông nhà giàu và tên khố rách áo ôm chỉ những con người khác biệt, đối lập về giới tính, hoàn cảnh và địa vị; mình sẽ cho thanh củi nếu có ai đó ném phần của họ vào đống lửa trước: đây là suy nghĩ

đầy toan tính …những biểu hiện trên cho thấy sự kì thị, tị nạnh, đố kị, không hợp tác

+ Sự buốt giá trong sâu thẳm tâm hồn: Là sự thơ ơ, vô cảm, dửng dưng, không chịu chia sẻ, cảm

thông, gần gũi

+ Đống lửa lụi tắt; sáu con người chết cóng: kết cục và hậu quả của lối sống nhỏ nhen, ích kỉ.

- Ý nghĩa của câu chuyện: phê phán sự toan tính đầy ích kỉ trong suy nghĩ và hành động Đề cao

tình yêu thương, đoàn kết và chia sẻ vượt lên trên mọi định kiến trước những hoàn cảnh khó khăn,thử thách

Bàn luận

+ Cuộc sống vốn tiềm ẩn nhiều khó khăn, thử thách, những hoàn cảnh ngặt nghèo ập đến bất ngờ,không lường trước được Trong hoàn cảnh ấy, việc con người nắm tay xích lại gần nhau hìnhthành nguồn sức mạnh tinh thần to lớn sưởi ấm tâm hồn để vượt qua những gian lao là cần thiết

+ Sự ích kỉ, nhỏ nhen là lối sống tiêu cực, hèn hạ Thành kiến khiến con người cách xa nhau,chúng sẽ đưa con người đến thế giới của sự cô đơn (Cái lạnh của thời tiết và hang tối có thể không

là gì nếu cả sáu người biết bỏ qua những nhỏ nhen ích kỉ trong suy nghĩ và hành động, họ đã đểcho cái lạnh và sự băng giá của tâm hồn đẩy đến cái chết) Đó không chỉ là cái chết về thể xác màcòn là cái chết trong tâm hồn

+ Tình yêu thương là chất keo gắn kết con người trong một mối đồng cảm, chia sẻ, không cònphân phân biệt màu da, khác biệt tôn giáo, vượt qua mọi định kiến, toan tính cá nhân

+ Tình yêu thương, sự đoàn kết, chia sẻ đùm bọc lẫn nhau trong hoàn cảnh khó khăn tạo nên sứcmạnh tập thể, đưa con người vượt lên sự nhỏ nhen, tầm thường, tỏa sáng nhân cách Trong hoàncảnh thử thách, con người có thể phát hiện ra những khả năng tiềm ẩn giúp họ đưa bản thân mình

và người khác vượt lên khó khăn và giành chiến thắng

Thí sinh cần lấy dẫn chứng minh họa

- Câu chuyện khẳng định một quan niệm nhân sinh đúng đắn, tích cực: Con người cần vượt qua sựích kỉ, khư khư giữ lợi ích của riêng mình, biết yêu thương, đoàn kết, hỗ trợ, giúp đỡ lẫn nhautrong hoàn cảnh khó khăn

- Làm thế nào để vượt để vượt lên sự toan tính, ích kỉ và những thành kiến:

+ Hiểu được ý nghĩa và giá trị của cho và nhận, của tình yêu thương trong cuộc sống cùng nhữnggiá trị đạo đức, nhân văn tích cực

+ Hiểu được vai trò và sức mạnh của đoàn kết và chia sẻ, đặc biệt là trước những thử thách củacuộc sống

- Biểu dương những người có hành động ứng xử tốt đẹp, biết đoàn kết, sẻ chia, thậm chí hi sinhbản thân vì người khác

có ý nghĩa, góp phần làm cho xã hội trở nên tốt đẹp

- Cuộc sống chỉ thực sự có ý nghĩa khi con người biết sẻ chia, có tấm lòng vị tha, đoàn kết đểcùng nhau nỗ lực vượt khó, chinh phục mọi thử thách để sinh tồn và phát triển

KL

Trên thế gian này, không có vị thần nào đẹp hơn thần mặt trời, không có ngọn lửa nào đẹp hơnngọn lửa yêu thương Chúng ta hãy mở rộng cánh của trái tim, mở rộng tấm lòng yêu thương,mang tình yêu đến với mọi người Vì như ta không những hạnh phúc đến cho mọi người, chochính mình mà còn giúp những người bất hạnh hiểu rằng thế giới này vẫn vô cùng ấm áp tìnhngười

Đề 6 Trình bày suy nghĩ của em về bài học cuộc sống gợi ra từ câu chuyện: CON LỪA GIÀ

Một ngày nọ, con lừa của một ông chủ trang trại bị sảy chân rơi xuống một cái giếng

Lừa kêu la tội nghiệp hàng giờ liền Người chủ trang trại cố nghĩ xem nên làm gì

Cuối cùng ông quyết định: Con lừa đã già, dù sao thì cái giếng cũng cần được lấp lại và không íchlợi gì khi phải huy động công sức để cứu con lừa lên cả

Người nông dân kêu gọi hàng xóm của ông đến và giúp một tay lấp giếng Họ cầm xẻng và bắtđầu xúc đất đổ xuống giếng Ban đầu, con lừa biết chuyện gì xảy ra và nó bắt đầu khóc vì tuyệtvọng Nhưng sau đó mọi người ngạc nhiên vì lừa bỗng trở nên im lặng.

Một lúc sau, người nông dân nhìn xuống giếng và ông ta không khỏi ngạc nhiên vì những gì đãxảy ra trước mắt

Với mỗi xẻng đất mà người ta hất xuống giếng, con lừa đã làm một việc thông minh, nó lay người

để giũ cho đất và bùn rơi xuống chân và tiếp tục bước lên

Với mỗi xúc đất của người nông dân hất xuống, con lừa lại rung mình và bước một bước lên trênđống đất Chỉ sau một lúc, mọi người đều kinh ngạc vì con lừa đã lên được miệng giếng và vui vẻthoát ra ngoài

MB

Giống như chặng đường dài luôn có những khúc cua, đèo dốc và ngã rẽ, cuộc đời cũng có vô vànkhó khăn buộc ta phải đối mặt Tuy nhiên, những khó khăn ở đời không phải là để nhấn chìm taxuống mà là để đôi chân ta cứng cáp hơn, như cách mà nhà văn Anthony Robbins đã nói: “Khókhăn hôm qua nhào nặn nên con người bạn hôm nay” Cùng đến với câu chuyện: “…” để hiểuhơn về cách ứng xử của con người với phong ba bão táp trong cuộc sống

TB

1 Giới thiệu vấn đề nghị luận: Không đầu hàng hoàn cảnh; biết vươn lên bằng chính sức lực của

mình

2 Phân tích ngắn gọn nội dung câu chuyện:

- Lừa bị sảy chân và tuyệt vọng chờ chết: tai ương, sóng gió có thể bất ngờ ập đến với mỗi người

- Sau khi biết không cứu vãn được tình hình, nó bắt đầu đạp lên đất để vươn lên miệng hố: Khôngchọ trận mà biết biến khó khăn thành thuận lợi vượt qua hoàn cảnh, chiến thắng hoàn cành

-> Con lừa đã khong trông chờ, ỷ lại hoặc phó mặc cho hoàn cảnh mà nõ lực hết mình Câuchuyện về con lừa cũng là bào học cho con người Khi gặp khó khăn thử thách thì phải biết đươngđầu tìm cách vượt qua

Bàn luận:

– Trong cuộc sống, không phải lúc nào ta cũng gặp thuận lợi, may mắn Ai cũng có lúc sa chân hoặc vấp ngã do khách quan thậm chí cả chủ quan gây nên Không nên trách cứ hoặc cam chịu Ngay cả trong lúc tuyệt vọng nhất cũng không được đầu hàng, bỏ cuộc Hãy cứ tin rằng mình đang đạp lên đất để vươn tới đỉnh cao

+ Hãy xem mỗi khó khăn, thất bại là một bước đệm để mình bước cao hơn, tiến về phía trước

+Mạnh dạn đối mặt với những thử thách của cuộc đời Đó là sức mạnh tinh thần lớn lao có thể giúp con người vượt qua được những giới hạn của cuộc sống

+ Mỗi người tự chịu trách nhiệm với chính cuộc sống của mình Nếu bạn chỉ ngồi một chỗ chờ ai đó tới cứu, thay đổi cuộc đời mình hay thậm chí là giúp mình thì quả là ảo tưởng và đang lãng phí thời gian của chính mình

(học sinh chọn lọc dẫn chứng để chứng minh)

– Để có thể vượt qua khó khăn, hoạn nạn mỗi người phải:

+ Bình tĩnh phân tích tình hình

+ Chủ động, nỗ lực cố gắng hết sức

+ Điều quan trọng là phải nhạy bén, sáng tạo, thông minh….để vượt qua những thử thách đó

* Mở rộng vấn đề: Phê phán những kẻ hèn nhát, bi quan đầu hàng, buông

xuôi, lùi bước trước khó khăn, thử thách

* Rút ra bài học cho bản thân

– Cần dũng cảm, lạc quan, bản lĩnh trước khó khăn

– Trong bất kì hoàn cảnh nào cũng không được bỏ cuộc, lùi bước, đầu hàng số phận mà luôn nỗ lực, sáng tạo vượt qua trở ngại

– Có gian nan, khó khăn mới biết cuộc sống đầy phức tạp và con người cần trải nghiệm Qua khó khăn con người sẽ tôi rèn cho mình ý chí, vững vàng hơntrong cuộc sống

KL

Vì vậy, đừng sợ vấp ngã, đừng ngại gian nan Chúng ta là “vàng mười” của cuộc sống, thế nênđừng ngại thử lửa Có như vậy, chúng ta mới trở thành người mạnh mẽ, “bất khả chiến bại” trongcuộc sống này

2 NGHỊ LUẬN VỀ MỘT HIỆN TƯỢNG ĐỜI SỐNG

A Mở bài: Giới thiệu hiện tượng cần nghị luận.

B Thân bài:

- Ý1 Nêu rõ hiện tượng.

- Ý2 Phân tích các mặt đúng-sai, lợi hại (thực trạng của vấn đề cần bàn luận, chứng minh bằng

các dẫnchứng)

- Ý 3 Chỉ ra nguyên nhân.

- Ý4 Bày tỏ thái độ, ý kiến của bản thân về hiện tượng xã hội đó (đồng tình, không đồng tình, cần

có biện pháp như thế nào)

C Kết bài:

- Khái quát lại một lần nữa vấn đề vừa bàn luận

- Bài học rút ra cho bản thân

II Luyện tập

(Dạng này thường dành cho HS đại trà)

CHUYÊN ĐỀ III: NGHỊ LUẬN VĂN HỌC

A HƯỚNG DẪN LÀM BÀI DẠNG ĐỀ VĂN PHÂN TÍCH TPVH

1 Dạng phân tích nhân vật trong một tác phẩm văn học

Mở bài - Dẫn vào đề, có thể giới thiệu tác giả

- Nêu vấn đề nghị luận: giới thiệu nhân vật được nghị luận

Thân bài 1 Giới thiệu khái quát Có thể:

- Giới thiệu về năm sáng tác, hoàn cảnh sáng tác của Tp

- Giới thiệu vị trí nhân vật trong Tp ( Nhân vật chính hay phụ hay trung tâm)

- Sử dụng ngôi kể nào? Qua điểm nhìn của ai Tác dụng

2 Phân tích

* Hoàn cảnh nhân vật (nếu có)

* Phân tích các đặc điểm của nhân vật

- Ngoại hình

- Tính cách: Bộc lộ qua lời nói hay hành động cử chỉ hoặc diễn biến tâm, lí

Kết bài – Đánh giá vẻ đẹp, sức sống của nhân vật trong văn học; tài năng, vị trí của

nhà văn

Chú ý: * Mở rộng: Đối với Dạng đề phân tích diễn biến tâm trạng nhân vật

- Dạng đề này về cơ bản vẫn cần có những ý như trong đề phân tích nhân vậtnói chung

- Chỉ lưu ý điểm khác là học sinh không phân tích theo tính cách của nhân vật

mà đi theo diễn biến tâm trạng trong tác phẩm Tâm trạng nào diễn ra trước

thì phân tích trước, nét tâm trạng nào diễn ra sau thì phân tích sau

- Giới thiệu tác giả, tác phẩm:

+ Nguyễn Dữ là một trong những cây bút văn xuôi xuất sắcnhất của văn học trung đại Việt Nam thế kỉ XVI

+ Chuyện người con gái Nam Xương trích trong Truyền kì

mạn lục là một trong những truyện tiêu biểu cho cảm hứng

nhân văn của Nguyễn Dữ

- Khái quát chung về nhân vật: Vũ Nương người con gái thùymị nết na, tư dung tốt đẹp, người vợ hiền con thảo nhưng bịhàm oan phải tự tử để bảo vệ danh tiết

* Khái quát chung

- Hoàn cảnh sáng tác: Chuyện người con gái Nam Xương có

nguồn gốc từ truyện cổ dân gian “Vợ chàng Trương”, là thiên

thứ 16 trong 20 truyện của Truyền kì mạn lục (ghi chép tản

mạn những điều kì lạ vẫn được lưu truyền), được viết ở thế kỉXVI

Kết bài

- Nội dung cốt truyện: Tóm tắt Chuyện người con gái NamXương

* Phân tích nhân vật Vũ Nương

1- Hoàn cảnh sống của Vũ Nương + Xã hội: chiến tranh phong kiến xảy ra, xã hội trọng nam

khinh nữ

+ Gia đình: Hôn nhân không có sự bình đẳng về giai cấp, vợ

chồng vì chiến tranh mà phải sống xa nhau, tính cách vợchồng trái ngược nhau

2 Vẻ đẹp- Vũ Nương là người phụ nữ có nhiều phẩm chất tốt đẹp

+ Người con gái thùy mị nết na, lại thêm tư dung tốt đẹp

+ Người vợ một mực thủy chung với chồng, thấu hiểu nỗi khổvà nguy hiểm mà chồng phải đối mặt nơi chiến tuyến, chờ đợichồng

+ Người con dâu hiếu thảo: chăm sóc mẹ chồng như cha mẹruột, lo ma chay chu đáo khi mẹ chồng mất

+ Người mẹ thương con hết mực: bù đắp thiếu thốn tinh thầncủa con bằng cách chỉ vào bóng mình trên tường giả làm chađứa bé

+ Người phụ nữ trọng nhân phẩm tình nghĩa

3- Số phận của nàng bất hạnh, hẩm hiu

- Nàng là nạn nhân của chế độ nam quyền

+ Cuộc hôn nhân không bình đẳng về giai cấp: "vốn con kẻkhó" - "nhà giàu"

+ Hôn nhân không có tình yêu và sự tự do

- Nàng là nạn nhân của chiến tranh phi nghĩa

+ Chiến tranh khiến cho vợ chồng xa cách, tạo điều kiện cho

sự hiểu lầm+ Chiến tranh là ngòi nổ cho thói ghen tuông, đa nghi củaTrương Sinh

- Bi kịch gia đình tan vỡ, phải tìm đến cái chết

+ Bị chồng nghi oan tấm lòng chung thủy, mắng nhiếc, đánhđuổi một cách phũ phàng

+ Bế tắc, nàng tìm đến cái chết để giải nỗi oan ức

=> Cái chết tô điểm thêm tính chất bi kịch của thân phận VũNương

* Đặc sắc nghệ thuật xây dựng nhân vật:

+ Tạo dựng tình huống để thử thách nhân vật+ Khắc họa nhân vật qua ngoại hình, hành động, đối thoại + Yếu tố kì ảo, kịch tính và có thực

- Tác giả Nguyễn Dữ với bút pháp miêu tả nhân vật sinh

động, Chuyện người con gái Nam Xương khắc họa được

nhân cách cao đẹp và số phận bi thảm của người phụ nữ tàisắc vẹn toàn

- Truyền kì mạn lục trở thành áng thiên cổ kì bút trong nền

văn học trung đại Việt Nam khi góp tiếng nói nhân đạo chủ

nghĩa sâu sắc.

2 Dạng phân tích tình huống truyện

Nêu vấn đề nghị luận: Giới thiệu tình huống truyện

Thân bài 1 Giới thiệu khái quát

- Giới thiệu năm hoặc hoàn cảnh sáng tác của tác phẩm

- Giới thiệu tình huống truyện

- Giải thích khái niệm tình huống truyện: là hoàn cảnh riêng được tạo nên từmột sự kiện đặc biệt, khiến hiện thực đời sống hiện lên rõ nét; ý đồ của tác giả

và tính cách nhân vật được bộc lộ rõ nét

2 Phân tích: Phân tích ý nghĩa từng tình huống

- Tình huống 1 (Tóm tắt tình huống)

- Tình huống 2 (Tóm tắt tình huống)

- Phân tích tác dụng của tình huống trong việc bộc lộ tính cách nhân vật; ýnghĩa truyện; chủ đề tư tưởng của truyện

3 Đánh giá về giá trị của tình huống

- Vai trò ý nghĩa của tình huống đối với sự thành công của tác phẩm+ Sức hấp dẫn, bất ngờ, độc đáo, sáng tạo, gay cấn

+ Khả năng dẫn dắt mạch truyện+ sự phát triển tính cách, tâm lí nhân vật

Kết luận Khẳng định lại vấn đề nghị luận; Khẳng định tài năng của nhà văn

Ví dụ Dàn ý phân tích tình huống truyện trong Chiếc Lược Ngà

II Thân bài: Phân tích

1 Giới thiệu khái quát

– Truyện ra đời năm 1966- khi cuộc kháng chiến chống Mĩ của dân tộc đangdiễn ra ác liệt trên chiến trường Nam Bộ

- Truyện xoay quanh hai nhân vật: ông Sáu và bé Thu Tham gia kháng chiến,ông Sáu bị thương, vết thương để lại trên khuôn mặt ông một vết thẹo lớn Vìvết thẹo ấy, trong lần về thăm nhà ông Sáu đã phải chịu nỗi đau tinh thần: đứacon gái ông hằng thương nhớ, khát khao gặp mặt suốt bảy năm đằng đẵng lại

vì vết thẹo mà không chịu nhận cha mặc dù lần gặp con này là cơ hội gần gũi,yêu thương duy nhất của ông vì ông chuẩn bị tập kết ra Bắc, không biết khinào quay lại

2 Tình huống truyện

-Truyện xoay quanh 2 tình huống:

+ Tình huống thứ nhất: kể người cha đi kháng chiến về thăm nhà sau 8 năm

đi KC, não nức được gặp con gái nhưng bé Thu lại không chịu nhận cha Đểrồi, cuối cùng nhận ra cha mình và biểu lộ tình cảm với cha thì người cha

cũng đã hết ngày phép phải ra đi-> TH1 bộc lộ tình con yêu cha sôi nổi, mãnh liệt

+ Tình huống thứ hai là sau khi ông Sáu đi vào khu căn cứ, ông dành tất cả

những tình cảm và tình yêu thương, nỗi nhớ bé Thu bằng việc làm chiếc lượcngà tặng con, nhưng khi chưa kịp tặng thì ông đã hi sinh

-> TH 2 bộc lộ tình cha yêu con thắm thiết sâu nặng

– Đó là tình huống bất ngờ, éo le mà tự nhiên, hợp lí- Phân tích

+ TH1: Bộc lộ tình cảm yêu cha thắm thiết sôi nổi của bé Thu

* Lúc ông Sáu mới trở về

- Phút đầu tiên hai ba con gặp mặt, trái ngược với nỗi mong nhớ, sự sốt ruột

và suy nghĩ của ông Sáu, bé Thu vụt chạy đi, nét mặt đầy sợ hãi kêu “má, má”

để lại ông đứng một mình “nhìn theo con, nỗi đau đớn khiến mặt anh sầm lạitrông thật đáng thương và hai cánh tay buông xuống như bị gãy”

- Trong ba ngày ông Sáu ở nhà, đáp lại sự vồ vập của cha, Thu tỏ ra ngờ vực,

xa cách, lảng tránh, lạnh nhạt, kiên quyết không chịu gọi ông sáu là ba ( Nóitrống không khi nhờ chắt nước cơm, khi gọi ông sáu vào ăn cơm)

+ Cự tuyệt sự chăm sóc của ông Sáu ( hất trứng ra khỏi chén)

+ Khi bị ba đánh, nó lầm lì không khóc mà lầm lì bỏ trứng cá lại vào chéncơm và bỏ sang nhà bà ngoại, trút tức giận bằng cách khua dây lòi tói thật to

- Hành động của Thu thể hiện một tính cách tưởng chừng như vô cùng ngangngạnh, bướng bỉnh thậm chí là hỗn láo Nhưng nó lại chứng tỏ tình yêu chatha thiết Thu chỉ nhận ba khi tin chắc đó là ba của mình Càng phản ứngquyết liệt với ông Sáu bao nhiêu, Thu càng thể hiện tình yêu với người chatrong tấm hình chụp chung với má bấy nhiêu

-> Đó là tình yêu trọn vẹn, chân thật, rõ ràng của Thu dành cho ba Cho nên,cách thể hiện tình cảm với ông sáu của Thu không những không đáng trách

mà còn rất đáng yêu.Sự bướng bỉnh của Thu phải chăng còn là mầm sâu kín,sau này làm nên tính cách cứng cỏi ngoan cường của cô giao liên kiến định cólập trường

* Giờ phút ông Sáu chuẩn bị lên đường

- Sự nghi ngờ của Thu được giải tỏa khi nghe bà ngoại giải thích vì sao ba lại

có vết thẹo dài trên má Nghe những điều ấy, “nó nằm im, lăn lộn và thỉnhthoảng lại thở dài như người lớn”.Bom đạn kẻ thù đã làm cha đau đớn, khi béhiểu ra, ân hận thì cũng là lúc ba phải lên đường rồi

- Bởi thế, tình yêu ba trong Thu đã trỗi dậy mạnh liệt vào cái giây phút bấtngờ nhất, giây phút ông Sáu lên đường Cái tiếng “ba” mà ông Sáu đã chờ đợi

từ lâu bất ngờ vang lên “Nhưng thật lạ lùng, đến lúc ấy, tình cha con như bỗngnổi dậy trong người nó, đến lúc không ai ngờ đến thì nó bỗng kêu thét lên: -Ba a a ba!

- Đó là tiếng “ba” nó cố đè nén trong bao nhiêu năm nay như vỡ tung từ đáylòng nó” Tiếng gọi thân thương ấy đứa trẻ nào cũng gọi đến thành quennhưng với cha con Thu là nỗi khát khao của 8 năm trời xa cách thương nhớ

Đó là tiếng gọi của trái tim, của tình yêu trong lòng đứa bé 8 tuổi mong chờ

giây phút gặp ba

- Nó vừa kêu, vừa chạy xô tới, nhanh như một con sóc, nó chạy thót lên vàdang hai tay ôm chặt lấy cổ ba nó Nó vừa ôm chặt lấy cổ ba nó vừa nói trongtiếng khóc:-Ba!Không cho ba đi nữa!Ba ở nhà với con!”

- Tình cảm con với ba được thể hiện một cách mãnh liệt, mạnh mẽ, cuốngquýt, hối hả và có xen lẫn phần hối hận Đó là những cảm xúc đã dồn nén từlâu bỗng vỡ òa Nó hôn tóc,hôn cổ, hôn vai, và hôn cả vết thẹo dài bên mácủa ba nó nữa-> Dường như nó đang cố gắng bù đắp cho ba Nó không chỉyêu ba mà còn vô cùng tự hào về người cha anh hùng của mình

- Nó ra sức níu kéo ba: “Con bé hét lên, hai tay nó siết chặt lấy cổ, chắc nónghĩ hai tay không thể giữ được ba nó, nó dang cả hai chân rồi câu chặt lấy ba

nó và đôi vai nhỏ bé của nó run run” Những nỗ lực của Thu không giữ được

ba nó Ông Sáu vẫn phải ra đi dù giây phút cha con nhận nhau thật ngắn ngủi! ->Thật xót xa bởi Thu đâu hiểu rằng cuộc gặp gỡ đầu tiên này cũng là lần cuốicùng Ba cô đã hi sinh trong một trận càn

Khái quát: Sự thay đổi của bé Thu không hề mâu thuẫn mà vẫn thống nhất

trong tình yêu cha sâu sắc Gọi ba hay không gọi ba ba đều thể hiện tình cảmtuyệt đối mà em dành cho ba TÌnh cảm ấy vừa mạnh mẽ, sâu sắc lại vừa hồnnhiên, ngây thơ.Xây dựng nhân vật bé Thu- 1 cô bé có cá tính mạnh mẽ vớitình cảm yêu cha thiêng liêng, sâu sắc và đầy cảm động, nhà văn tỏ ra rất amhiểu tâm lí trẻ thơ để xây dựng một tình cảm có giá trị muôn đời và khẳngđịnh: Càng qua gian khó, thử thách thì tình cảm càng sâu nặng thiêng liêng

TH2: Bộ lộ tình yêu con sâu nặng của ông Sáu

- Xa con gái khi nó còn bé xíu, ở chiến khu, nhớ con ông thường nhắc vợ khinào thăm ông thì mang con gái theo Nhưng chiến tranh, nguy hiểm nên chịchỉ mang cho ông tấm ảnh của con Ngắm con, nỗi nhớ thương con của ôngcũng nguôi ngoai phần nào

- Được nghỉ phép về thăm nhà, ông biết bao vui sướng Chẳng thế mà khixuống mới vừa cập bến, ông đã “nhón chân nhảu thót lên bờ khiến chiếcxuồng dạt ra”.Ông muons đến bên con nhanh nhất để thỏa niềm mong nhớ Cái tiếng gọi ông phải kìm nén bao lâu nay bỗng bật ra thật cảm động, làmngười đọc thấy nghẹn ngào: -"Thu!Con" Ngược lại với điều ông mong muốn,đứa con gái ngơ ngác,hốt hoảng rồi vụt chạy và kêu thét lên khiến người chađau khổ, hai tay buông thõng như bị gãy

- Rồi suốt ba ngày nghỉ phép , ông không dám đi đâu xa, chỉ quanh quẩn gầncon Tìm mọi cách để con gái nhận mình song, ông càng xích lại gần nó cànglùi xa; ông càng khao khát được nghe tiếng “ba” từ lòng con, nó càng khônggọi

->Bị con cự tuyệt, ông Sáu đau khổ đến không khóc được phải cười

- Thật cảm động, trước giờ phút lên đường chia tay con, ông muốn ômcon,nhưng lại sợ con không nhận đành chỉ nhìn Song chính trong lúc này,tình cảm dành cho người cha ở bé Thu òa ra mãnh liệt Nó cất tiếng gọi “ba”,ông xúc động đến phát khóc và “không muốn cho con thấy mình khóc, anhSáu một tay ôm con, một tay rút khăn lau nước mắt, rồi hôn lên mái tóc củacon”

-> Người chiến sĩ ấy nước mắt đã khô cạn nơi chiến trường, giờ đây là những giọt nước mắt hiếm hoi – nước mắt của niềm hạnh phúc và tình cha con Thương con,chia tay con, ông Sáu hứa sẽ mua cho con cây lược.

- Tình cảm của ông Sáu đối với con còn được nhà văn thể hiện vô cùng cảmđộng khi ông ở khu căn cứ

+ Nỗi day dứt, ân hận ám ảnh ông suốt nhiều ngày là việc ông đã đánh conkhi nóng giận

+ Rồi lời dặn của con: “Ba về ba mua cho con một cây lược nghe ba”đã thôithúc ông nghĩ đến việc làm cho con một cây lược bằng ngà Làm cây lược trởthành bổn phận của người cha, thành tiếng gọi cầu khẩn của tình yêu thươngcon

+ Kiếm được khúc ngà voi, ông Sáu hớn hở như một đứa trẻ được quà và ôngdành hết tâm trí, công sức vào việc làm ra cây lược Hãy nghe đồng đội củaông kể lại: “Những lúc rỗi, anh cưa từng chiếc răng lược, thận trọng, tỉ mỉ và

cố công như người thợ bạc” Phải chăng, bao nhiêu tình yêu thương con ôngdồn vào việc làm cây lược ấy? Rồi ông gò lưng tỉ mẩn, khắc từng nét chữ lênsống lưng lược: “Yêu nhớ tặng Thu con của ba”

-> Cây lược ấy, dòng chữ ấy là tình yêu, là nỗi nhớ thương, sự ân hận của ôngđối với đứa con gái + Những lúc rỗi cũng như đêm đêm nhớ con ông thườnglấy cây lược ra ngắm nghía, rồi mài lên tóc cho cây lược thêm bóng, thêmmượt Lòng yêu con đã biến người chiến sĩ thành một nghệ nhân – nghệ nhânchỉ sáng tạo ra một tác phẩm duy nhất trên đời– chiếc lược ngà Cho nên,câylược ngà đã kết tinh trong nó tình phụ tử mộc mạc, sâu xa mà đơn sơ, giản dị.+ Làm được lược cho con, ông Sáu mong được gặp con, được tận tay chải máitóc con Nhưng rồi, một tình cảnh đau thương lại đến với cha con ông Sáu:trong một trận càn lớn của quân Mỹ ngụy, ông Sáu bị một viên đạn bắn vàongực “Trong giờ phút cuối cùng,không còn đủ sức trăng trối lại điều gì, hìnhnhư chỉ có tình cha con là không thể chết được”, tất cả tàn lực cuối cùng chỉcòn cho ông làm một việc “đưa tay vào túi, móc cây lược” đưa cho người bạnchiến đấu

-> Đó là điều trăng trối không lời nhưng nó thiêng liêng hơn cả những lời dichức Nó là sự ủy thác, là ước nguyện cuối cùng, ước nguyện của tình phụ tử

Và bắt đầu từ giây phút ấy, cây lược của tình phụ tử đã biến người đồng độicủa ông Sáu thành một người cha thứ hai của bé Thu

Bình luận: Người đọc đã không thể cầm được nước mắt khi nghe tiếng khóc

thét của đứa con gọi cha buổi chia tay hồi nào, giờ bỗng không thể cầm lòngkhi chứng kiến cái cử chỉ cầm cây lược và ánh mắt nhìn của người cha vàogiây phút lâm trung Từng có bao nhiêu áng văn nói về tình mẹ cực kì xúcđộng nhưng có lẽ đây là một trang văn rất hiếm hoi mô tả đến tận cùng sâuthẳm trái tim yêu thương của người cha dành cho con Cũng từ hình ảnh này,nhà văn đã khẳng định: Bom đạn và chiến tranh có thể hủy diệt được sự sống,nhưng tình cha con – tình phụ tử thiêng liêng không gì có thể chia cắt được

Nhận xét chung:

- Có thể nói nhân vật ông Sáu được nhà văn xây dựng bằng những nét nghệthuật đặc sắc Nguyễn Quang Sáng đã đặt nhân vật vào cảnh ngộ éo le của đờisống để từ đó ngòi bút miêu tả tâm lí tinh tế đã phát hiện bao cung bậc cảmxúc của tình phụ tử Ngoài ra, ngôn ngữ kể chuyện vừa truyền cảm, vừa mangđậm chất địa phương Nam Bộ đem đến cho người đọc nhiều xúc động Đặcbiệt,nhà văn đã lựa chọn được một số chi tiết nghệ thuật rất đắt giá như lờidặn mua cho con cây lược của bé Thu, ông Sáu hớn hở khi kiếm được chiếcngà voi… Tất cả đã góp phần tô đậm vẻ đẹp của người chiến sĩ Cách mạng,

của người cha yêu con nồng thắm.

* Nhận xét

Tình huống truyện đã góp phần bộc lộ tính cách của các nhân vật:

+ Ông Sáu: Là người cha hiền lành, mẫu mực, dành trọn cho đứa con gái bébỏng của mình tình cảm yêu thương

+ Bé Thu: Là cô bé có cá tính mạnh mẽ, bướng bỉnh, ương bướng kiên quyết,rạch ròi

- Qua đây, tác giả Nguyễn Quang Sáng ca ngợi tình phụ tử thiêng liêng, sâusắc cũng như kín đáo lên án, tố cáo chiến tranh phi nghĩa

III Kết bài

- Tác giả đã tạo được hai tình huống truyện khá bất ngờ, nhưng tự nhiên, hợp

lí, thể hiện được chủ đề tác phẩm: Ca ngợi tình cha con trong hoàn cảnh chiếntranh đầy éo le, mất mát

- Khẳng định tình cảm gia đình là tình cảm thiêng liêng, cao quý nhất, lànguồn sức mạnh tinh thần to lớn để mỗi con người vượt lên những khó khăn,trở ngại của cuộc sống

3 Dạng đề so sánh hai TP VH , hai đoạn trich hoặc hai nhân vật

* So sánh hai tác phẩm văn học

1 Mục đích

– Chỉ ra được điểm giống và khác nhau giữa các đối tượng so sánh, từ đó thấy được những mặt

kế thừa, những điểm cách tân của từng khuynh hướng văn học, giai đoạn văn học, tác giả, tácphẩm; thấy được vẻ đẹp riêng của từng tác phẩm; sự đa dạng muôn màu của phong cách nhà văn.– Góp phần hình thành kĩ năng lí giải nguyên nhân của sự khác nhau giữa các hiện tượng văn học

Mở bài – Dẫn dắt (mở bài gián tiếp)

– Giới thiệu khái quát về các đối tượng so sánh

Thân bài – Làm rõ đối tượng so sánh thứ nhất (bước này vận dụng kết hợp nhiều thao

tác lập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

– Làm rõ đối tượng so sánh thứ 2 (bước này vận dụng kết hợp nhiều thao táclập luận nhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích)

- Chỉ ra nét tương đồng và khác biệt giữa hai đối tượng trên các bình diện(bước này vận dụng kết hợp nhiều thao tác lập luận nhưng chủ yếu là thao táclập luận phân tích và thao tác lập luận so sánh)

– Lý giải sự tương đồng, khác biệt giữa hai đối tượng dựa vào các bình diện:

bối cảnh xã hội, văn hóa mà từng đối tượng tồn tại; phong cách nhà văn; đặctrưng thi pháp của thời kì văn học…( bước này vận nhiều thao tác lập luậnnhưng chủ yếu là thao tác lập luận phân tích).

Kết bài – Khái quát những nét giống nhau và khác nhau tiêu biểu

– Có thể nêu những cảm nghĩ của bản thân

"Hồi nhỏ sống với đồng với sông rồi với bể hồi chiến tranh ở rừng vầng trăng thành tri kỉ

…Từ hồi về thành phố quen ánh điện, cửa gương vầng trăng đi qua ngõ như người dưng qua đường

(Ánh trăng - Nguyễn Duy)

" Giờ cháu đã đi xa Có ngọn khói trăm tàu

Có lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả Nhưng vẫn chẳng lúc nào quên nhắc nhở

- Sớm mai này bà nhóm bếp lên chưa? "

(Bếp lửa - Bằng Việt)

Khi đọc hai đoạn thơ trên có ý kiến cho rằng “Cả hai đoạn thơ đều viết về cách ứng xử của con người với quá khứ nhưng mỗi nhà thơ lại có cách thể hiện riêng” Qua việc cảm nhận hai đoạn thơ, em hãy trình bày suy nghĩ của

mình về ý kiến trên

Mở bài - Giới thiệu vấn đề nghị luận:

­  “Đừng đánh mất quá khứ vì với quá khứ, người ta xây dựng tương lai”(Anatole France) Thật vậy, “Ăn quả nhớ kẻ trồng cây”, “Uống nước nhớnguồn” đó là truyền thống lâu đời của con người Việt Nam Truyền thống ấy

đã được nhắc đến rất nhiều trong các tác phẩm văn học từ bao đời nay

- Nổi bật là hai bài thơ “Ánh trăng” của Nguyễn Duy và “Bếp lửa” của BằngViệt

- Qua hai đoạn thơ, các tác giả đã kín đáo bộc lộ những suy nghĩ, nhữngchiêm nghiệm về một lẽ sống ân nghĩa thuỷ chung cao quí trong cuộc đời mỗicon người

Thân bài LĐ 1 Diểm giống nhau: Đều viết về cách ứng xử của con người với quá

khứ

1 Ba khổ trong bài thơ “Ánh trăng” (Hồi nhỏ…qua đường)

* Giới thiệu về bài thơ và vị trí đoạn thơ (Nằm ở phần đầu của bài thơ nói vềthái độ sống của người lính ở hai thời điểm khác nhau: quá khứ và hiện tại)

- Phân tích cách ứng xử của con người + Đối tượng lựa chọn để thẻ hiện tình cảm với quá khứ là trăng ở ba giai

đoạn gắn với cuộc đời nhân vật trữ tình: Hồi nhỏ, hồi chiến tranh, hồi về thành phố

Hồi nhỏ

+ Hồi nhỏ: biết bao bồi hồi, gợi nhớ đến bâng khuâng về mọt thời thơ bé của

người lính

+ Hồi nhỏ đặt trong không gian thân thuộc của tuoir tơ chốn làng quê: đồng,

sông, bể…không gian được mở rộng cùng với thời gian lớn lên của đứa trẻ+ Ba hình ảnh liệt kê, hình ảnh nào cũng gợi niềm sung sướng hả hê của đứatrẻ được chan hòa ngụp lặn trong cía mát lành, ngọt ngào như dòng sữa mẹcủa quê hương

+ Điệp từ “với” được lặp lại 3 lần vừa gợi sự giàu có của tuổi thơ người línhvừa gợi sự gắn bó của con người với thiên nhiên, với vầng trăng Từ “với”thật nặng ân tình

-> Thời thơ bé, trăng với người là bạn gắn bó Thời đó, người sống chan hòa,

vô tư, hồn nhiên với trăng

Hồi chiến tranh

- Hồi chiến tranh là hồi mà đứa trẻ năm nào nay đã lớn lên, đi qua tuổi thơ và

thực hiện nghĩa vụ thiêng liêng với tổ quốc

- Ở rừng: gợi bao khó khăn thiếu thốn, gian khổ nhưng người lính vẫn luôn cótrăng là bạn Vầng trăng khi ấy thay thế cho đòng, sông, bể năm nào

-> Thời gian qua đi, tuổi thơ cũng qua đi con người đã trưởng thành, chỉ có vầng trăng đơn sơ bình dị là vẫn k hề thay đổi, vẫn thủy chung trọn vẹn, gắn

bó không rời người lính, thành “tri kỉ”

-> Hồi nhỏ, hồi chiến tranh, trăng và người gần gũi, thân thiết, giao hòa, gắnkết tưởng không thể tách rời

Hồi về thành phố (Phân tích sự đổi thay về không gian, thời gian, hoàn cảnh

sống của người lính-> sự thay đổi trong cách cư xử với vầng trăng)

Từ hồi về thành phố

quen ánh diện cửa gương

vầng trăng đi qua ngõ

như người dưng qua đường

- Từ ngày về thành phố, hoàn cảnh sống thay đổi, nhịp sống hiện đại khiếncách cư xử của con người với ánh trăng thay đổi Từ "tri kỉ" thành "ngườidưng", khoảng cách từ "qua ngõ" bị đẩy ra xa "qua đường" Con người dửngdưng, lạnh nhạt, ngoảnh mặt, quay lưng, phụ bạc với vầng trăng thiên nhiêntình nghĩa

- Đây là hiện tượng tâm lí cũng là đọa lí vẫn thường xảy ra trong CS, khi hoàncảnh sống thay đổi thì con người thường thay đổi

Liên hệ: Mình về thành thị xa xôi/ Nhà cao còn thấy núi đồi nữa chăng? Phốđông còn nhớ bản làng? Sáng đèn còn nhớ mảnh trăng cuối rừng (Việt Bắc-

Tố Hữu)

- Nghệ thuật thể hiên:

+ Giọng điệu tâm tình, tự nhiên kết hợp giữa yếu tố trữ tình và tự sự

+ Hình ảnh giàu tính biểu cảm: trăng giàu ý nghĩa biểu tượng

+ Nghệ thuật tương phản, đối lập

+ Thể thơ 5 chữ – phù hợp với phương thức biểu đạt kết hợp hài hoà giữa biểucảm (trữ tình) và tự sự

-> Đáp lại quá khứ trong thơ Nguyễn Duy thật đáng buồn bởi lòng người thay đoổi dửng dưng; bởi sự lạnh nhạt, quay lưng, phụ bạc quá khứ; vầng trăng, thiên nhiên…những nơi mình đã sống, đã đi qua, những mơi đã chở che, bao bọc, nuôi dưỡng mình Cách cư xử ấy đi ngược lại với đạo lí truyền thống thủy chung nghĩa tình của dân tộc

2 Khổ thơ trong bài thơ “Bếp lửa”

- Giới thiệu về bài thơ, vị trí của đoạn thơ: (Nằm ở phần cuối bài thơ, thể hiệnnỗi nhớ của cháu với người bà kình yêu)

- Cách ứng xử của con người với quá khứ trong đoạn thơ:

+ Đối tượng được lựa chọn để thể hiện cách ứng xử với quá khứ là hình ảnh

bà gắn liền với hình ảnh bếp lửa

+ Hoàn cảnh sống của cháu đã thay đổi Cháu đã đi xa, rời vòng tay ấm ápyêu thương của bà để đén với khói trăm tàu,lửa trăm nhà, niềm vui trăm ngả.Tức là cháu được đi nhiều nơi, được mở mang tầm nhìn, hiểu biết, được đếnnhững chân trời xa rộng của cuộc đời, được sống một cuộc sống đủ đầy, sungsướng nhưng cháu vẫn không phút giây nào nguôi nhớ về bà

+ Bà và bếp lửa vẫn là nguồn cội, nơi cho cháu yêu thương, bồi đắp cho cháubao ước mơ cao đẹp Dù có đi tưới bất cứ nơi đâu cháu vẫn da diết nhớ về vàkhắc ghi ân nghĩa của bà với niềm biết ơn vô hạn

 Đoạn thơ khiến người đọc cảm động bởi tình bà cháu và lẽ sống thủy

chung, uống nước nhớ nguồn

- Nghệ thuật thể hiện:

- Thể thơ tự do phù hợp với việc diễn tả dòng cảm xúc và suy ngẫm về bà

- Giọng điệu tâm tình, thiết tha, tự nhiên, chân thành

- Sáng tạo hình ảnh bếp lửa – hình ảnh vừa thực vừa mang ý nghĩa biểutượng

* Cách thể hiện riêng của mỗi nhà thơ

Trong đoạn 1:

- Đối tượng của quá khứ là thiên nhiên; Thái độ với quá khứ là sự bạc bẽo, vôtình mà xét cho cùng đó là sự bội bạc, vô tình với chính mình; thông điệp làlời cảnh tỉnh mỗi người đừng bội bạc vô tình với quá khứ, với thiên nhiên,đừng đánh mất mình trong hoàn cảnh mới

- Thể thơ 5 chữ; giọng điệu tự vấn, trách móc

Trong đoạn 2

- Đối tượng của quá khứ là người bà và bếp lửa thân thương; Thái độ với quákhứ là sự thủy chung, tình nghĩa mà xét cho cùng đó là sự thủy chung, nghĩatình với gia đình, với nguồn cội; thông điệp là lời nhắn nhủ mỗi người trântrọng tình cảm gia đình thiêng liêng, ấm áp bởi đó là nguồn sức mạnh, yêuthương đưa mỗi người đến chân trời xa mà không đánh mất mình

- Thể thơ 8 chữ kết hợp với 9 chữ; giọng điệu thiết tha, trìu mến

*Đánh giá sự đóng góp của mỗi nhà thơ

Cả Hữu Thình và Bằng Việt đều có sự đóng góp rất đáng trân quý cho mảngđề tài thơ về tình cảm, tình nghĩa con người Dù viết về sự bạc bẽo hay thủychung của con người với quá khứa thì mục đích của ha nhà thơ đều muốnhướng con người tới lối sống đẹp, thủy chung, nghĩa tình, làm đẹp thêm đạo lítruyền thống quý báu của dân tộc

- Tài năng của hai nhà thơ thạt đáng được ca ngợi, tôn vinh bởi từ câu chuyệnriêng mà mỗi người chúng ta đều tìm thấy mình trong đó để có sự điều chỉnhcách sống cho phù hợp

Kết luận Hai khổ thơ trong bài “Ánh trăng” của Nguyễn Duy, “Bếp lửa” của Bằng Việt

gợi lại bao suy nghĩ , chiêm nghiệm về một lẽ sống ân nghĩa thủy chung caoquý trong cuộc đời Có bao giờ ta tự hỏi tại sao cũng chỉ là những hình ảnhquen thuộc thôi mà con người lại có thể nhìn thấy bao điều? Nó níu giữ conngười khỏi bị trôi trượt đi bởi những lo toan tất bật hằng ngày, nó bảo vệ con

người khỏi những cám dỗ tầm thường Và trên hết, nó luôn hướng con ngườiđến những giá trị bền vững của cuộc sống.

* So sánh hai nhân vật văn học

Mở bài Giới thiệu tác giả, tác phẩm; giới thiệu 2 nhân vật

Thân bài 1 Giới thiệu khái quát về hai nhân vật, đối tượng (Họ là ai, sống trong hoàn

cảnh nào; có hoàn cảnh riêng đặc biệt gì?)

2 Họ có những nét nào giống nhau ( Hoàn cảnh sống, tình cảm….)

So sánh nét tương đồng, khác biệt giữa hai NV trên cả hai bình diện: nội dung

và hình thức nghệ thuật (vận dụng thao tác lập luận phân tích, so sánh)

3 Lí giải sự khác biệt (Bối cánh xã hội, văn hóa mà từng đối tượng tồn tại;phong cách nhà văn; đặc trưng thi pháp của thời kì văn học…)

Kết luận Khái quát nét gióng và khác tiêu biểu của 2 đoối tượng

Nêu cảm nghĩ của bản thân

VD: Phân tích tình phụ tử thiêng liêng được thể hiện qua hai nhân vật ông Sáu (Chiếc lược

ngà-Nguyễn Quang Sáng và Lão Hạc (trong truyện ngắn cùng tên của Nam Cao)

MB - Ai đó đã từng nói “ Tác phẩm nghệ thuật chân chính bao giờ cũng là sự tôn

vinh con người qua những hình thức nghệ thuật độc đáo” Phải chăng vì vậy

mà ta có thể bắt gặp nhiều nghệ sĩ có phong cách hoàn toàn khác nhau trêncùng một giao lộ của hành trình kiếm tìm và khám phá vẻ đẹp tâm hồn conngười

- Nam cao với truyện ngắn “Lão Hạc ” và Nguyễn Quang Sáng với tác phẩm

“Chiếc lược ngà” là một trường hợp như vậy

- Nếu như với khả năng viết rất hay về cuộc sống nông thôn và tri thức nghèotrước cách mạng, Nam Cao xây dựng thành công nhân vật lão nông qua tìnhhuống truyện bất ngờ bộc lộ tình yêu con sâu sắc thì với ngô ngữ đậm chấtNam bộ trong những năm tháng đất nước có chiến tranh , Nguyễn QuangSáng lại chứng minh một điều chiến tranh có thể hủy diệt mọi thứ nhưngkhông thể hủy diệt được tình cha con Qua cả hai tác phẩm, các tác giả đềucho ta thấy được vẻ đẹp thiêng liêng cao cả của tình phụ tử của những ngườidân Việt nam qua các thời kì

B Thân bài

1 Khái quát về

hai người cha Lão Hạc - Là 1 người nông dân nghèo trước

CM

- Hoàn cảnh bất hạnh: Vợ chết, con

bỏ đi làm đoồn điền cao su

- Sống cô đơn, lay lắt đau khổ, bị

Ông Sáu

- Là 1 người ND Nam bộ yêu nước,tham gia hai cuộc KC

- Hoàn cảnh: xa gia đình, vợ con

- Khi gặp con, con k nhận cha, khicon nhận cha thì phải lên đường->

dồn vào đường cùng Hoàn cảnh éo le

2 Giống nhau - Cảnh ngộ:

+ Đều xa con, đều sống trong nỗi nhớ thương day dứt (Lão Hạc day dứt vì k

làm tròn trách nhiệm người cha; Ông Sáu day dứt vì đánh con)+ Đều mang nỗi khổ tâm k đc sống trong một gia đình trọn vẹn+ Lúc chết không được gặp con

- Cả hai người cha đều có tình yêu con sâu sắc thể hiện qua nỗi nhớ con Lão Hạc

- Mỗi câu chuyện đều xoay quanh,liên quan tới con

- Chăm sóc cậu Vàng, kỉ vật con trai

để lại như một đứa cháu

- Đếm từng lá thư, tính từng ngàycon đi

Ông Sáu

- Luôn ngắm hình con

- Mong vợ đưa con tới

- Hành động, câu nói lúc ông trở vềgặp con (dẫn chứng)

- Những ngày nghĩ phép gần gũi tìmmọi cách bù đắp cho con

- Kì công làm cây lược ngà mang vềtặng con

- Cả hai người cha sống vì con mà chết cũng vì con

Lão Hạc

- Sống để mong ngày con trở về

- Sống để làm ra tiền tích cóp chocon

- Chết để bảo toàn tài sản cho con

Ông Sáu

- Đi chiến đấu để bảo vệ sự bìnhyên cho con

- Hi sinh vì đất nước cũng chính là

để cho con được sống trong hòabình, tương lai của con tốt đẹp

 Tình yêu con của hai ng cha đều thiêng liêng, cao cả, sâu nặng

 Hai nhà văn đều thể hiện tình cảm ấy qua những tình huống truyện bất ngờ

- Người nông dân nghèo đói, bị hủ

tục PK, bị cái đói cái nghèo làm giađình chia lìa; cha phải xa con

- Có bản tính tốt đẹp của một ngườinông dân lương thiện, giàu tình yêuthương, đức hi sinh, tự trọng

(Phân tích, lấy dẫn chứng làm rõ)

-> Ở "Lão Hạc", Nam Cao khámphá tình cha con của người nôngdân Bắc Bộ trước Cách mạng tháng

8 trước thử thách khốc liệt của cáiđói và miếng ăn, của cảnh ngộ khốncùng, qua đó, tác giả thể hiện niềm

Ông Sáu

- Là một chiến sĩ cách mạng, vìnhiệm vụ phải xa gia đình

- Là người cha luôn đặt nhiệm vụcủa tổ quốc lên trên HP cá nhân(Bởi có chiến đấu mới bảo vệ đượcgia đình)

- Tình yêu con hòa trong TY tổ quốc

-> Ở "Chiếc lược ngà", NguyễnQuang Sáng khắc sâu chủ đề về tìnhcha con của người chiến sĩ cáchmạng miền Nam trong thử tháchkhốc liệt của chiến tranh trên cả haiphương diện: tình cha với con và

tin bất diệt vào vẻ đẹp, bản chấtlương thiện của họ.

->- Cùng viết về tình cha con nhưng

ở "Lão Hạc", Nam Cao chọn nhânvật tôi - ông giáo là người trần thuậtlại câu chuyện Nhân vật tôi manghình bóng cái tôi của tác giả đã đi từdửng dưng, nghi ngờ đến ngạcnhiên, thấu hiểu Có lúc, tác giả cònxen vào những lời bình luận trữ tìnhngoại đề Giọng điệu trần thuật củatác phẩm , do đó, cũng mang tínhchất đa thanh: vừa dửng dưng lạnhlùng, vừa đằm thắm yêu thương, vừaxót xa bi phẫn Hành trình nhậnthức của nhân vật tôi cũng chính làhành trình mà người đọc khám phánhững vẻ đẹp nhân cách cao cả củalão Hạc

ngược lại, từ đó cho người đọc thấynhững nỗi đau tột cùng mà chiếntranh gây ra cho cuộc sống conngười

- >Trong khi đó, ở "Chiếc lượcngà", Nguyễn Quang Sáng để nhânvật tôi là người bạn chiến đấu lâunăm với ông Sáu kể lại câu chuyệncảm động về tình cha con Do đó,câu chuyện được kể lại bằng giọngđiệu thân mật, dân dã, thể hiện sựcảm thông, thấu hiểu của tình bạn,tình đồng chí, giàu tính nhân văn

- Truyện ngắn của Nguyễn QuangSáng thấm đẫm chất Nam Bộ Nghệthuật miêu tả tâm lí nhân vật rất tinh

tế, đặc biệt là tâm lí của trẻ thơ.Truyện của Nam Cao giàu chất trữtình và triết lí

Đánh giá Cả hai nhân vật đều là biểu tượng sáng ngời cho tình phụ tử sâu nặng: dành

cho con tất cả, thậm chí sẵn sàng hi sinh tất thảy vì con

- Để khắc họa tình cha con, cả hai tác phẩm đều xây dựng được những chi tiếtnghệ thuật đặc sắc, tình huống truyện độc đáo, miêu tả tâm lí nhân vật tinh tế

- Cùng viết về tình cha con nhưng hai tác phẩm có những sáng tạo độc đáotrên là do: bản chất của văn học (phải không ngừng sáng tạo), do sự khác biệtcủa thời đại, mục đích sáng tác, đặc điểm sáng tác của hai tác giả

- Ý nghĩa của sự tương đồng và khác biệt trong việc thể hiện tình cha con ởhai tác phẩm:

+ Sự tương đồng: góp phần làm nên chất nhân bản, nhân văn của văn học

- Sự khác biệt làm nên vẻ đẹp phong phú, đa dạng của văn học

- Thành công của hai tác phẩm là xây dựng được hình tượng những người chamẫu mực Trong tình cảnh éo le, tình cha con càng thắm thiết, sâu nặng, để lạitrong lòng người đọc những xúc động sâu xa, những giá trị nhân bản đẹp đẽ,thiêng liêng

- Bài học cho người sáng tác và tiếp nhận

4 Dạng đề nhận định ( Thực chất là lí luận văn học)

4.1 Xác định yêu cầu cần có

1 Học sinh phải có vốn nhất định về tác phẩm, tác giả , về lí luận văn học… Những kiến thức líluận cần trang bị cho học sinh là: đặc trưng, chức năng, thể loại, nhà văn và quá trình sáng tạo,phong cách nghệ thuật, tiếp nhận văn học…

2 Học sinh phải có khả năng suy nghĩ trừu tượng, khái quát để hiểu được luận điểm khoa họcđược đề cập đến trong bài, bởi các vấn đề lí luận thường được nhà văn, nhà nghiên cứu nói mộtcách hình ảnh, thậm chí là rất trừu tượng và không thật dễ hiểu với học sinh

Ví dụ:

- Câu nói của Biêlixki “Như một hạt giống vô hình, tư tưởng gieo vào tâm hồn nghệ sĩ và từ mảnh đất màu mỡ ấy, nó triển khai và phát triển thành một hình thức xác định, thành các hình tượng tràn đầy vẻ đẹp và sức sống, cuối cùng nó là một thế giới hoàn toàn đặc thù, nhất quán” (Sự hình thành tác phẩm văn học).

- Câu nói của Ngô Thì Nhậm “Thơ không phải là toà lâu đài mà là cái bóng của toàn lâu đài dưới nước” (Cái đẹp độc đáo của thơ, cách phản ánh hiện thực của thơ)

- Chế Lan Viên:

“Có nên chăng

Ta nói mãi cái hồn nhiên, cái truyền thống, cái nghìn năm

Để nỗi bó tay chả làm gì được nữa”

Lần khác ông lại viết:

“Cuộc đời đẻ ra nhiều hình thức

D ù là ngọc thì cũng nhiều viên ngọc

Cứ đâu phải cứ xanh xanh vĩnh viễn một màu trời”

(Tiếp thu tinh hoa của văn học truyền thống và sự sáng tạo không ngừng, văn học luôn đòi hỏi sự

- Tiếp đó phải biết đẩy từ ngữ, hình ảnh đó lên tầm khái quát Ví dụ Về thơ, Xuân Diệu cho rằng

“Thơ hay là hay cả hồn lẫn xác”, Tố Hữu lại quan niệm “Thơ hay là không thấy câu thơ chỉ thấy tình người” Suy nghĩ của em?

+ Câu của Xuân Diệu: Những từ ngữ và hình ảnh cần tập trung: hồn, xác, câu thơ, tình người; hình ảnh hay cả hồn lẫn xác, không thấy câu thơ chỉ thấy tình người

Hồn: cái bên trong, còn phong kín (cảm xúc, ý tưởng nhà thơ gửi gắm- nội dung của thơ), hồn

được thể hiện qua xác

Xác: là cái diện mạo bên ngoài của thơ (ngôn ngữ, nhịp điệu, hình ảnh…- hình thức của thơ).

Bản chất câu nói của Xuân Diệu: Thơ hay là thơ phải đạt giá trị cao cả về nội dung và hình thức

+ Câu nói của Tố Hữu: chú ý hai từ Thơ đứng đầu câu là danh từ chỉ câu thơ, bài thơ, chữ thơ thứ hai nằm giữa câu là tính từ nói về vẻ đẹp của nghệ thuật thơ (hình thức); Tình người là đề tài, chủ

đề, cảm xúc thơ (nội dung) Theo quan niệm của Tố Hữu một bài thơ, câu thơ được coi là hay khingười đọc không thấy dụng công nghệ thuật của tác giả chỉ còn lại tình người, cảm xúc tác độngđến trái tim người đọc Tố Hữu đề cao nội dung nhưng không tách khỏi nghệ thuật

+ Nâng cao: Quan niệm của hai ông không chỉ đúng với thơ mà với mọi tác phẩm nghệ thuật nói

chung Một tác phẩm là hay phải là “một phát minh về hình thức và một khám phá về nội dung”

Như vậy, phạm trù đưa ra để lí giải cho quan niệm này là: Mối quan hệ giữa nội dung và hình thứctrong tác phẩm văn học

Ví dụ 2: Trong tác phẩm Việt Hán văn khảo, Phan Kế Bính viết “Ngồi trong xó nhà mà lịch lãm suốt các nơi danh lam thắng cảnh của thiên hạ, xem trêm mảnh giấy mà tinh tường được hết các việc hay dơ của thế gian; sinh ra sau mấy nghìn năm mà tựa hồ như đối diện và nghe được tiếng bàn bạc của người sinh về trước mấy nghìn năm, cũng là nhờ có văn chương cả”