Tiểu luận tâm lý học đại cương

Trong chiến lược phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đầu tư cho giáo dục, coi giáo dục là quốc sách. Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã xác định việc đầu tư cho giáo dục cũng có nghĩa là đầu tư cho sự phát triển bền vững, là đầu tư cho nguồn nhân lực có chất lượng cao nhằm đưa nước ta thành một nước công nghiệp vào năm 2040. Vì vậy, công tác đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đội ngũ tri thức giữ một vị trí rất quan trọng. Đây chính là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đưa đất nước đi lên như cha ông ta đã từng nói: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì nước mạnh, nguyên khí yếu thì nước suy’’. Thực trạng chung của nền giáo dục Việt Nam hiện nay bên cạnh những thành tựu đã đạt được còn khá nhiều bất cập, trong đó tồn tại lớn nhất tập trung vào chất lượng đào tạo chưa cao. Nhiều chuyên gia, nhà khoa học, những người có tâm huyết với sự nghiệp giáo dục và đào tạo đã bày tỏ quan điểm của mình về thực trạng này, đồng thời chỉ ra khá nhiều nguyên nhân dẫn tới sự bất cập giữa qui mô đào tạo và chất lượng đào tạo. Trong đó các nguyên nhân chính tập trung vào sự yếu kém, bất hợp lý trong: đội ngũ giáo viên giảng dạy, chương trình đào tạo, tài liệu học tập, giáo trình,.. trong đó phương pháp giảng dạy là nguyên nhân chính.

Câu hỏi 2: Có quan điểm cho rằng: Cần phát triển tư duy phản biện

và tư duy sáng tạo cho người học, hay cho biết ý kiến của bạn về vấn đề nêu trên Hãy phân tích cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng?

Trong chiến lược phát triển đất nước, Đảng và Nhà nước ta rất quan tâm đầu tư cho giáo dục, coi giáo dục là quốc sách Nghị quyết Đại hội Đảng toàn quốc lần thứ X đã xác định việc đầu tư cho giáo dục cũng có nghĩa là đầu tư cho

sự phát triển bền vững, là đầu tư cho nguồn nhân lực có chất lượng cao nhằm đưa nước ta thành một nước công nghiệp vào năm 2040 Vì vậy, công tác đào tạo, bồi dưỡng để nâng cao chất lượng đội ngũ cán bộ, đội ngũ tri thức giữ một

vị trí rất quan trọng Đây chính là yếu tố then chốt, mang tính quyết định đưa đất nước đi lên như cha ông ta đã từng nói: “Hiền tài là nguyên khí quốc gia, nguyên khí thịnh thì nước mạnh, nguyên khí yếu thì nước suy’’ Thực trạng chung của nền giáo dục Việt Nam hiện nay bên cạnh những thành tựu đã đạt được còn khá nhiều bất cập, trong đó tồn tại lớn nhất tập trung vào chất lượng đào tạo chưa cao Nhiều chuyên gia, nhà khoa học, những người có tâm huyết với sự nghiệp giáo dục và đào tạo đã bày tỏ quan điểm của mình về thực trạng này, đồng thời chỉ ra khá nhiều nguyên nhân dẫn tới sự bất cập giữa qui mô đào tạo và chất lượng đào tạo Trong đó các nguyên nhân chính tập trung vào sự yếu kém, bất hợp lý trong: đội ngũ giáo viên giảng dạy, chương trình đào tạo, tài liệu học tập, giáo trình, trong đó phương pháp giảng dạy là nguyên nhân chính

Có quan điểm cho rằng “Cần phát triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo cho người học” - Đây là quan điểm về phương pháp dạy học rất đúng và khoa học Khẳng định trên xuất phát từ các lý do sau:

Tư duy phản biện xuất phát từ thuật ngữ “Critial Thinking” Nhận thức về

tư duy phản biện đã qua một chặng đường phát triển lịch sử lâu dài, khởi đầu từ

sự tiếp cận của nhà triết học Hy Lạp cổ đại Socrates Ông đã nhận ra tầm quan trọng của việc đặt câu hỏi sâu để điều tra một cách sâu sắc những suy nghĩ trước khi chúng ta chấp nhận ý kiến Ông rất coi trọng việc tìm kiếm các bằng chứng,

nghiên cứu tỉ mỉ các thông tin, các giả định Ông chú trọng phân tích bản chất vấn đề và vạch ra các định hướng cho việc giải quyết và đưa ra quyết định

Như vậy, tư duy phản biện xuất phát từ khả năng suy luận và đánh giá suy luận một cách chủ động (tự đặt câu hỏi, tự tìm tòi các thông tin liên quan ), liên tục và cần xem xét kỹ lượng các thông tin trước khi đưa ra kết luận Trên cơ sở

đó hình thành niềm tin, nhận thức về tri thức Đã có rất nhiều nhà tâm lý học và nhà khoa học ở nhiều lĩnh vực khác nhau quan tâm, nghiên cứu và đưa ra những quan điểm khác nhau về thuật ngữ “tư duy phản biện” Tuy nhiên, các phát biểu này có khuynh hướng giống nhau về nội dung, chỉ có điều họ sử dụng theo những tên gọi khác như: suy luận, lôgic, quá trình nhận thức, v.v Một định nghĩa được thừa nhận rộng rãi: Tư duy phản biện là một phạm trù chỉ sự suy luận theo lối mở, không bị hạn chế, số lượng các giải pháp là không giới hạn, bao hàm cả việc xây dựng các điều kiện, các quan điểm và ý tưởng đúng đắn để

đi đến kết luận vấn đề Hay nói cách khác thì tư duy phản biện chính là một quá trình tư duy nhằm chất vấn lại các giả định hay giả thiết nào đó Người ta dùng

nó để chứng minh một nhận định nào đó là đúng hay sai, từ đó đưa ra quyết định

để giải quyết vấn đề [1, tr.120]

Tư duy phản biện có vai trò to lớn trong đời sống của con người Tư duy phản biện giúp con người chủ động tiếp cận những cái mới, những cái tiến bộ trong suy nghĩ và hành động Con người sẽ thoát khỏi tư duy lối mòn, theo khuôn mẫu, làm theo thói quen, dễ dàng nhận ra và loại bỏ những cái cổ hủ, lạc hậu; tạo tâm thế sẵn sàng tiếp nhận cái mới, cái tiến bộ xã hội Đồng thời tư duy phản biện cũng thúc đẩy con người tìm kiếm, phát hiện những ý tưởng, giá trị mới của vấn đề; có ý thức nhìn nhận mọi vấn đề dưới góc nhìn mới, đưa lại kết quả mới, kích thích khả năng sáng tạo Tư duy phản biện giúp con người nhìn nhận vấn đề một cách toàn diện, khách quan, khắc phục tình trạng nhìn nhận vấn

đề một chiều, phiến diện, chủ quan, duy ý chí Tư duy phản biện giúp con người nhìn một vấn đề ở nhiều góc độ, khía cạnh khác nhau, từ đó có thể đưa ra nhiều phương án khác nhau và xem xét các cơ sở lập luận chính xác để lựa chọn

phương án tối ưu nhất Khi tranh luận, người có tư duy phản biện cũng sẽ có ý thức trong việc lắng nghe ý kiến của người khác; sẵn sàng chấp nhận sự thật khách quan, lắng nghe ý kiến khác với ý kiến của mình và cố gắng tìm hiểu bản chất của vấn đề trước khi đưa ra kết luận; dám thừa nhận cái chưa đúng, sẵn sàng thừa nhận cái đúng của người khác và vì vậy, dễ dàng thiết lập mối quan hệ tốt đẹp với mọi người Người có tư duy phản biện thường có phương pháp tư duy độc lập, tự mình kiến tạo những tri thức, có chính kiến của bản thân Nhưng

họ cũng là người có suy nghĩ tích cực, thường xuyên nhìn nhận lại nhận thức của bản thân, có thể nhận ra những hạn chế, sai lầm của bản thân trong quá trình

tư duy Tư duy phản biện giúp con người khám phá những tiềm năng vốn có của bản thân, tạo động lực cho họ vượt lên chính mình, tự khẳng định mình, hình thành tư duy độc lập, sáng tạo, tự chủ Họ chủ động trong việc chiếm lĩnh và làm chủ tri thức; nâng cao kỹ năng tiếp cận và xử lý thông tin, v.v Tư duy phản biện, hơn nữa, còn trở thành một động lực phát triển xã hội, có giá trị rất lớn quyết định tới sự thành bại của tổ chức xã hội và sự tiến bộ của loài người [2, tr.290]

Tư duy phản biện sẽ giúp người học chủ động tự đặt ra câu hỏi, tự đi tìm các thông tin liên quan để giải đáp vấn đề vướng mắc, chứ không phải ngồi chờ đợi lời giải đáp từ người khác Người học sẽ tự mình vượt qua được tính rụt rè, e ngại, tự ti với những mặc cảm để tôi luyện sự mạnh dạn, tự tin trình bày và bảo

vệ quan điểm của mình Thêm vào đó, tư duy phản biện còn trang bị cho người học những kỹ năng cần thiết như: chủ động giải quyết vấn đề, chủ động giao tiếp trước đám đông… Ngoài ra, người học còn tự nuôi dưỡng cho mình óc tò mò, thích quan sát, biết đặt câu hỏi và trả lời những câu hỏi ngược chiều, khác biệt

để đào sâu vấn đề, củng cố kiến thức đã tiếp thu trong quá trình học tập cũng như trong cuộc sống

Tư duy phản biện sẽ giúp người học thu thập, xử lý nhiều thông tin dựa vào vốn kiến thức, kinh nghiệm đã tích lũy và niềm tin của cá nhân để phân tích vấn đề cần phản biện, suy luận để đi đến những kết luận logic, thích đáng hơn

Đặc biệt, tư duy phản biện còn giúp người học đánh giá được vấn đề nào cần được bàn và giải quyết, vấn đề nào không cần thiết và bỏ qua Ngoài ra, khả năng suy luận còn là yếu tố then chốt nên có được tư duy phản biện người học

sẽ có suy luận tốt để phát hiện ưu, nhược điểm của vấn đề Có thể nói, tư duy phản biện là một thước đo năng lực học tập, nhận thức và làm việc của mỗi người học [3, tr.80]

Thực tế, tư duy phản biện là nền tảng để phát triển khả năng sáng tạo Tư duy sáng tạo và hoạt động sáng tạo không thể có nếu không có tư duy phản biện

và năng lực phản biện Tư duy phản biện giúp cho người học có cái nhìn tích cực, tránh cái sai, cái cũ để tìm đến cái mới, tiến bộ hơn, hoàn hảo hơn Có thể thấy, với phương pháp tư duy phản biện các em đều phải sẵn sàng động não, suy luận và đánh giá vấn đề Trước khi gật đầu đồng ý bất cứ ý kiến nào người học đều phải chủ động phân tích và đánh giá vấn đề Quá trình này sẽ giúp người học hình thành, phát triển và đồng thời cũng củng cố tư duy sáng tạo độc lập và

tư duy phản biện ngày càng vững Người học muốn sáng tạo nhiều cái mới thì cần phải xem xét vấn đề ở nhiều khía cạnh khác nhau Như vậy, người học mới

có cái nhìn toàn diện hơn

Bên cạnh việc phát triển tư duy phản biện, thì phát triển tư duy sáng tạo cho người học cũng rất quan trọng.

Nói một cách dễ hiểu, tư duy sáng tạo là khả năng tư duy, sáng tạo, tìm tòi

ra những phương án, chủ đề mới của một hay nhiều người về một lĩnh vực nghiên cứu nào đó Và trong thời đại hiện nay, bất kỳ ngành nghề nào như chính trị, xã hội, kinh tế, nghệ thuật, kỹ thuật… đều cần đến tư duy sáng tạo

Tại các trường học, ngoài các kiến thức chuyên môn, nhà trường luôn ưu tiên rèn luyện cho học sinh những kỹ năng mềm như giao tiếp, xử lý tình huống

và đặc biệt là tư duy sáng tạo Mục đích là để học sinh rèn luyện sự nhạy bén, sáng tạo của mình để áp dụng vào đời sống hằng ngày và dễ dàng đạt được thành công hơn

Tư duy sáng tạo có vai trò rất quan trọng Đối với các bạn học sinh, sinh viên, tư duy sáng tạo giúp bạn làm chủ được vốn kiến thức, chủ động tìm tòi những điều mới, giúp các bạn tự tin đối mặt với những thử thách Từ đó, các bạn

sẽ dễ dàng đạt được những thành tựu cao trong học tập và sự nghiệp sau này Bên cạnh đó, kỹ năng sáng tạo cũng giúp bạn tạo dựng mối quan hệ tốt đẹp với những người xung quanh Đặc biệt, với những ai tham gia vào lĩnh vực truyền thông hay kinh doanh, để đạt được thành công, vượt trội so với những người khác thì tư duy sáng tạo đóng vai trò vô cùng quan trọng Bởi vì, phải có tư duy sáng tạo bạn mới có thể đưa ra các chiến dịch, trend, chiến lược và phương pháp kinh doanh hiệu quả Đặc biệt, trong xã hội hiện nay, tư duy sáng tạo giúp cho con người phát minh ra những công trình mới để cuộc sống ngày càng văn minh, hiện đại

Tóm lại, qua phân tích trên có thể thấy, quan điểm cho rằng “Cần phát

triển tư duy phản biện và tư duy sáng tạo cho người học” là hoàn toàn đúng đắn Đào tạo những con người phát triển toàn diện, có năng lực tư duy phản biện, có khả năng đáp ứng những đòi hỏi ngày càng cao của xã hội hướng đến hình thành người công dân toàn cầu là yêu cầu cấp bách của ngành giáo dục nước ta Đặc biệt trong xu thế toàn cầu hóa, quốc tế hóa và sự bùng nổ thông tin của cách mạng công nghiệp 4.0 như hiện nay thì mô hình dạy học truyền thống, học sinh thụ động, chấp nhận các quan điểm do giáo viên đưa ra mà không cần xem xét

sẽ không còn phù hợp Môi trường giáo dục, lớp học hiện đại trong kỷ nguyên công nghệ 4.0 sẽ được trang bị những thiết bị và phần mềm thông minh, những thiết bị này giúp phát triển tư duy và kích thích sự sáng tạo của người học Học sinh sẽ được tiếp cận với nhiều nguồn tri thức, với những nền văn hóa phong phú, đa dạng từ các nước trên thế giới Do vậy, học sinh cần phải tự mình kiến tạo ra những tri thức mới một cách độc lập; xây dựng được chính kiến của bản thân; có khả năng đánh giá và phản biện các sự việc, các quan điểm, sự kiện một cách khoa học, sáng tạo; chủ động chiếm lĩnh Vì vậy, việc phát triển tư duy

phản biện và tư duy sáng tạo cho người học trong mô hình trường học thông minh là rất cần thiết

Hãy phân tích cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng?

Thuyết trí thông minh đa diện Howard Gardner mang lại một cái nhìn nhân bản và cần thiết nhằm kêu gọi sự coi trọng đa dạng về trí tuệ ở mỗi học sinh Đây là cách tiếp cận mới trong phương pháp dạy học sinh Phương pháp dạy học hiện nay đang gò bó sự phát triển trí thông minh của học sinh ngay từ khi bắt đầu vào lớp 1 Thuyết trí thông minh đa diện Howard Gardner mang lại một cái nhìn nhân bản và cần thiết nhằm kêu gọi sự coi trọng đa dạng về trí tuệ

ở mỗi học sinh

Nhà trường phải là nơi giúp đỡ, khơi gợi tiềm năng, đa dạng về trí tuệ ở mỗi học sinh, mỗi loại trí tuệ đều quan trọng và mỗi học sinh đều có ít nhiều khả năng theo nhiều khuynh hướng khác nhau cho các chủ nhân tương lai của xã hội Theo lý thuyết của giáo sư Tâm lí học Howard Gardner của đại học Harvard, trí thông minh của mỗi người là 1 trong 9 loại trí thông minh phổ biến của nhân loại Có người giỏi lĩnh vực này, người giỏi lĩnh vực khác, không có trí thông minh nào cao hơn loại khác Xác định được kiểu thông minh của bản thân, học sinh có thể tập trung nâng cao thế mạnh của mình để phát huy tốt nhất khả năng tiềm ẩn của cá nhân

Bên cạnh đó, Gardner đã chỉ ra rằng: Trường học thông thường chỉ đánh giá một trẻ học sinh thông qua 2 loại trí thông minh là trí thông minh về ngôn ngữ và trí thông minh về logic, và điều này là không chính xác Trường học đã

bỏ rơi các em có thiên hướng học tập thông qua âm nhạc, vận động, thị giác, giao tiếp… nhiều học sinh đã có thể học tập tốt hơn nếu chúng được tiếp thu kiến thức bằng chính thế mạnh của chúng [4, tr154]

Lợi ích của việc áp dụng cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng trong phương pháp dạy học cho học sinh:

Đầu tiên giáo viên cần coi trọng sự đa dạng về trí tuệ ở mỗi học sinh, mỗi loại trí tuệ đều quan trọng và mỗi học sinh đều có ít nhiều khả năng theo nhiều khuynh hướng khác nhau

Áp dụng tốt cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng trong phương pháp dạy học mới sẽ giúp mỗi học sinh tỏa sáng và thành công, tự tin vững bước trên năng lực của chính mình

Về cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng giúp giáo viên cách suy ngẫm, chọn lựa phương pháp dạy sao cho hay và phù hợp nhất với bản thân họ Giúp cho giáo viên hiểu thấu đáo vì sao phương pháp dạy đó là hiệu quả hoặc chỉ hiệu quả với học sinh này mà không hiệu quả với học sinh khác

Cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng cũng giúp giáo viên áp dụng linh hoạt hơn các phương pháp dạy học và kĩ năng sử dụng tài liệu, thiết bị dạy học đa dạng hơn, phong phú hơn Trong lớp học đa trí tuệ, giáo viên phải linh hoạt thay đổi phương pháp và khéo léo chuyển từ lối dạy ngôn ngữ sang lối dạy không gian rồi lối dạy âm nhạc hay vận động, giao tiếp,… đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, bàn tay nặn bột, bản đồ tư duy,… sẽ tạo ra môi trường học tập đa trí tuệ rất hiệu quả

Cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng hướng đến những cá thể

cụ thể, giúp phát huy tối đa tiềm năng của mỗi cá nhân theo khả năng của trẻ Xác định được dạng thông minh của con mình, cha mẹ sẽ tìm được hướng đầu

tư giáo dục cho con đúng đắn hơn Vận dụng cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng cũng giúp cha mẹ học sinh tránh áp lực về điểm số, chú ý tới giáo dục toàn diện và khích lệ con em mình trong học tập, rèn luyện và định hướng lựa chọn nghề nghiệp trong tương lai phù hợp với sở trường, khả năng của mỗi

em Khi sử dụng tất cả các loại hình trí thông minh theo cách của riêng mình, mỗi người sẽ góp vào thế giới một giai điệu riêng biệt mà không ai có thể tạo ra

Cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng giúp giáo viên cách suy ngẫm, chọn lựa phương pháp dạy học sao cho hay nhất và phù hợp nhất với bản thân họ Và họ hiểu thấu đáo vì sao phương pháp đó là hiệu quả hoặc chỉ hiệu

quả với học sinh này mà không hiệu quả với học sinh kia Cách thức dạy học theo trí thông minh đa dạng cũng giúp giáo viên áp dụng linh hoạt hơn các phương pháp giáo dục và kĩ năng sử dụng các tài liệu, các thiết bị dạy học đa dạng hơn, phong phú hơn Trong lớp học đa trí tuệ, giáo viên phải linh hoạt thay đổi phương pháp và khéo léo chuyển từ lối dạy ngôn ngữ sang lối dạy không gian rồi lối dạy âm nhạc hay vận động, giao tiếp,…

Giáo viên tích cực triển khai tổ chức dạy học bằng áp dụng linh hoạt, tổng hợp các phương pháp, kỹ thuật dạy học tích cực Các hoạt động như đẩy mạnh ứng dụng công nghệ thông tin, bàn tay nặn bột, bản đồ tư duy,… sẽ tạo ra môi trường học tập đa trí tuệ rất hiệu quả

Môi trường dạy học cần phải được thiết kế, bố trí, sắp xếp để phù hợp với nhu cầu của nhiều loại trí tuệ khác nhau ở học sinh Ứng với mỗi loại trí tuệ, cần đặt một số câu hỏi theo gợi ý sau: Từ ngữ dùng trong lớp học đã phù hợp với học sinh chưa? Học sinh được tiếp xúc với chữ viết như thế nào? (Ngôn ngữ); Thời gian biểu đã phù hợp với học sinh chưa (logic/toán học); Bàn ghế, các thiết

bị dạy học trong lớp bố trí hợp lí chưa?(không gian)…

TÀI LIỆU THAM KHẢO

1 Phan Trọng Ngọ (2000), Dạy học và phương pháp dạy học trong nhà trường, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.

2 Raija Roysingh (2012), Nền giáo dục cho thế kỷ 21- Những triển vọng của Châu Á – Thái Bình Dương, Nxb Đại học Sư phạm, Hà Nội.

3 Nguyễn Cảnh Toàn (2002), Học và dạy cách học, Nxb Đại học Sư phạm

Hà Nội, Hà Nội

4 Thái Duy Tuyên (2009), Phương pháp dạy học truyền thống và đổi mới, Nxb giáo dục, Hà Nội.