Trang phục dân tộc Thái các vùng miền

Các nhóm người Thái như Thái Đen, Thái trắng đều có nhiều điểm chung trong trang phục hằng ngày nhưng trong đó, vẫn nổi bật bản sắc riêng để phân biệt. Một bộ trang phục truyền thống phụ nữ Thái gồm: áo ngắn (xửa cỏm), áo dài (xửa chái và xửa luổng), váy (xỉn), thắt lưng (xải cỏm), khăn (piêu), nón (cúp), xà cạp (pepăn khạ), các loại hoa tai, vòng cổ, vòng tay và xà tích.

Trang phục người Thái các vùng miền

I THÁI TÂY BẮC

Các nhóm người Thái như Thái Đen, Thái trắng đều có nhiều điểm chung trong trang phục hằng ngày nhưng trong đó, vẫn nổi bật bản sắc riêng để phân biệt Một bộ trang phục truyền thống phụ nữ Thái gồm: áo ngắn (xửa cỏm), áo dài (xửa chái và xửa luổng), váy (xỉn), thắt lưng (xải cỏm), khăn (piêu), nón (cúp), xà cạp (pepăn khạ), các loại hoa tai, vòng cổ, vòng tay và xà tích

Xửa cỏm (áo ngắn bó sát người có hàng cúc bướm) có thể may bằng nhiều loại vải với màu sắc khác nhau Chính hàng khuy bạc hay kim loại đã làm cho xửa cỏm thành chiếc áo đặc trưng của bộ nữ phục Thái Theo quan niệm dân gian Thái, hai hàng cúc bạc trên hai vạt áo xửa cỏm là tượng trưng cho sự kết hợp nam với

nữ, tạo nên sự trường tồn của nòi giống

Phụ nữ Thái còn mặc hai loại áo dài là xửa chái và xửa luổng Xửa chái may bằng vải chàm đen, kiểu áo 5 thân, cài cúc phía bên tay trái, cổ đứng, gấu áo phủ quá đầu gối Theo tục lệ, phụ nữ có chồng mới mặc xửa chải vào dịp cưới xin, hội

hè Xửa luổng là áo khoác ngoài, may dài, rộng, chui đầu, có tay hoặc không có tay Phụ nữ Thái từ khi còn trẻ đã may loại áo này, một dành cho bản thân khi về già và một dành biếu mẹ chồng khi về làm dâu Các cụ già mặc áo xửa luổng lộn trái vào ngày thường, chỉ khi chết mới mặc mặt phải

Váy (xỉn) cùng với xửa cỏm tạo nên dáng nét chính của bộ nữ phục Thái Phụ

nữ Thái mặc váy hai lớp: váy trắng lót bên trong và và váy chàm mặc ngoài

Thắt lưng (xài ẻo) làm bằng vải tơ tằm hay sợi bông màu xanh lam hoặc tím xẫm, giữ cho cạp váy quấn chặt lấy eo bụng

Chiếc khăn piêu dân tộc thái Đen

Trang phục của người Thái đen và Thái trắng về cơ bản là giống nhau Nhưng một điểm độc đáo là trong trang phục của người phụ nữ Thái đen thì chiếc khăn Piêu mang một nét văn hóa riêng hấp dẫn và độc đáo Mỗi chiếc khăn là một câu

chuyện thể hiện qua họa tiết, sắc màu để nói lên tâm tư, tính cách của mỗi người phụ nữ Ngày nay cuộc sống đổi thay nhiều, những nếp nhà sàn của người Thái đen không còn lợp bằng lá thay vào đó là ngói hoặc tôn Bộ trang phục truyền thống cũng được cải tiến đi nhiều cho phù hợp với công việc lao động sản xuất hàng ngày Nhưng dù thay đổi thì người phụ nữ Thái đen vẫn không thể thiếu được chiếc khăn Piêu đội trên đầu Chiếc khăn Piêu là biểu tượng, vẻ đẹp của người phụ nữ Thái đen nên ngay từ nhỏ người phụ nữ đã được bà, mẹ dạy cho cách thêu khăn Khăn Piêu là sản phẩm đỉnh cao trong trình độ thêu thùa của người Thái Khăn Piêu thể hiện sự khéo léo, trình độ thẩm mỹ của con gái Thái Ngoài ra thể hiện thế giới quan và nhân sinh quan của người Thái trên chiếc khăn Piêu Những họa tiết trên chiếc khăn Piêu là hình những con vật gần gũi trong cuộc sống, hiền lành như con hươu, con bướm, con chim, con voi, thậm trí còn là con hổ và hình mặt trăng và những cây cối như cây dương xỉ Những hình này còn xuất hiện trê đường diềm trong họa tiết trang phục cũng như trong cuộc sống hàng ngày của người Thái Hình ảnh đan lát của người Thái cũng xuất hiện trong chiếc khăn Piêu Qua chiếc khăn piêu có thể biết được chủ nhân của nó là người tài hoa, siêng năng, chịu khó, khéo tay hay là người lười nhác, vụng dại đến mức nào Khăn Piêu là một vật không thể thiếu đối với đời sống văn hóa tinh thần của dân tộc Thái, là vật

kỉ niệm những ngày trọng đại trong suốt cuộc đời mỗi người, trong cộng đồng dân tộc Thái Khăn Piêu thường được các cô gái làm tặng cho các bà mẹ chồng trong ngày cô dâu mới về nhà chồng Ngoài ra cô gái cũng tự làm cho mình Chính cũng

từ chiếc khăn piêu cũng là nơi kết nối chàng trai và cô gái Thái

II THÁI HÒA BÌNH

Bộ trang phục duyên dáng, gọn gàng bó sát người làm nổi lên những đường

cong khoẻ khoắn tuyệt đẹp của những cô gái Thái; trang phục của nam giới thì giản

dị, gần gũi với môi trường cảnh quan, không sặc sỡ và cầu kỳ… Đó là những bộ

trang phục truyền thống được dệt nên từ chất liệu thổ cẩm của chính những người phụ nữ Thái ở Hòa Bình Trang phục của dân tộc Thái Hòa Bình có nhiều nét tương đồng, gần gũi với trang phục của dân tộc Mường là minh chứng cho sự đoàn kết, giao thoa văn hoá của 2 dân tộc

1.Trang phục của nam giới

Bộ trang phục thường ngày của nam giới Thái ở Hòa Bình giản dị, gần gũi với môi trường cảnh quan và lối không đòi hỏi sặc sỡ và cầu kỳ Áo: Có áo ngắn

và áo dài Áo ngắn: Đây là áo mặc thường ngày của nam giới Thái ở Hòa Bình, may bằng cách ghép bốn thân, hai thân trước và hai thân sau, xẻ ngực, hai bên nẹp

áo đính hàng cúc vải Cổ áo đứng tròn, cao độ 2 cm, tay áo dài chấm cổ tay, may rộng vừa phải có thể xắn đến quá khuỷu tay Bên trong vai áo có đệm một miếng vải hình lá sen áo bố trí ba túi, gồm hai túi to sát gấu áo của hai vạt trước, một túi nhỏ ở bên ngực trái, đôi khi có hai túi ngực áo xẻ tà ở hai bên sườn từ dưới lên độ

20 cm Toàn thân áo màu chàm hoặc đen, may bằng vải thô tự dệt Áo dài: áo dài quá đầu gối, xẻ tà, có hai cách cài khuy, cách cổ xưa là buộc dây vải ở vai và bên sườn phải, áo xẻ ngực buộc dây vải đến ngang thắt lưng áo được may bằng vải mộc hoặc lụa, sa tanh Quần: ống đứng và rộng, dài đến gót chân, cạp quần rộng kiểu lá toạ Quần may bằng vải bông nhuộm chàm hoặc nâu, khi mặc vắ t mối quần

về phía trước rồi dùng dây gai thắt lại cho chặt Khăn chít đầu: Là tấm vải bằng sợi bông nhuộm chàm, dài khoảng 2m (3 vòng đầu) rộng khoảng 30cm Khi chít khăn, gập giắt đầu khăn vào bên trong và thả đuôi khăn xuống phía bên trái đầu dài

độ 15 cm Trước đây, nam giới Thái ở Hòa Bình thường để tóc dài búi tóc sau gáy, cài trâm bạc hoặc xương thú, chân đi guốc mộc tự tạo, quai guốc làm bằng sợi gai vắt qua ngón chân Hiện nay, nam giới Thái ở Hòa Bình thích đội mũ hoặc để đầu trần hơn là chít khăn Dải thắt lưng: Khi có việc phải đi xa hoặc đi dự lễ hội, nam giới thường thắt thêm dải khăn xanh hoặc đỏ vòng quanh thắt lưng cho áo gọn gàng, tua khăn buông xuống trước bụng Ngày nay, đa số đòi hỏi sặc sỡ và cầu kỳ

Ngày nay , đa số nam giới Thái ở Hòa Bình đi công tác thoát ly hay sống ở thị trấn, thị xã đã tiếp thu kiểu mặc hiện đại, với quần âu, áo sơ mi, đi giày, dép Ngoài ra, nam, nữ thanh niên Thái ở Hòa Bình còn lựa chọn nhiều loại vải công nghiệp với

đủ loại màu sắc, chất liệu để may trang phục

2 Trang phục của phụ nữ Áo:

Có hai loại là áo ngắn và áo dài Áo ngắn : Là chiếc áo mặc thường ngày của phụ nữ, chỉ cần 60 cm vải là may đủ áo áo ngắn có cổ tròn viền nhỏ xẻ hai bên vai

để chui đầu khi mặc áo Tay áo may bó sát lấy cánh tay Thân áo dài khoảng 20

-30 cm Khi mặc, áo bỏ vào phía trong cạp váy áo thường có màu xanh, màu đỏ, màu trắng, màu tím, thường dùng cho các phụ nữ cao niên Áo dài : May dài quá đầu gối, xẻ ngực, không cài khuy, không xẻ tà, màu đen hoặc màu xanh chàm áo dài thường được mặc ra bên ngoài cho ấm Thường ngày, phụ nữ Thái ở Hòa Bình thắt một dải khăn trắng ngang thắt lưng rộngkhoảng 20 cm, đầu khăn buông xuống bên hông trái Khăn chít đầu: Khăn chít đầu của phụ nữ Thái ở Hòa Bình cũng giống như khăn chít đầu của phụ nữ Mường, có màu trắng Khi chít khăn, gập đôi hoặc ba và chít quanh một vòng đầu Một số thiếu nữ thường gấp khăn phía trước

có hình quả núi Đồ trang sức: Phụ nữ Thái rất thích dùng những đồ trang sức như: xà tích, vòng bạ c đeo cổ và đeo cổ tay (giống như phụ nữ Mường nhưng thường đeo tới 2 – 3 vòng cả hai cổ tay), nhẫn bạc, khuyên tai bạc hoặc vàng Người phụ nữ Thái ở Hòa Bình thường búi tóc sau gáy, cài trâm bạc hoặc trâm bằng xương thú Khi còn trẻ chưa lấy chồng, họ thả tóc sau lưng, buộc chỉ màu thay cặp tóc, khăn đội đầu màu trắng, để răng trắng Khi lấy chồng có con, họ nhuộm răng đen Đối với các cụ bà, chiếc áo xanh chàm luôn luôn mặc theo người, khi không mặc thì bỏ gọn trong giỏ đựng trầu cau đeo ở lưng Dù nhà giàu hay nghèo, các cụ cũng chọn vừa ý mình một đôi khuyên tai bạc và một chiếc vòng bạc (trơn) đeo cổ tay coi như kỷ vật bất khả xâm phạm Khi qua đời, những vật trang sức đó cũng được chôn theo người Ngày nay, phụ nữ Thái ở Hòa Bình đã có

những thay đổi về trang phục, sơ mi nữ bằng vải dệt công nghiệp Các đồ trang sức như bộ xà tích, vòng bạc… ít được dùng Riêng khăn chít đầu vừa là vật trang điểm vừa là vật giữ sạch đầu tóc đã trở thà nh quy tắ c sống hàng ngà y của người Thái ở Hòa Bình Do vậy, khi ra khỏi nhà, chị em phụ nữ nhất thiết phải có khăn đội đầu, ai để đầu trần được coi là vi phạm quy tắc sống

III Trang phục dân tộc Thái ở Nghệ An

1.Trang phục của nam giới

Giới nam của dân tộc Thái mang trang phục rất đơn giản, ít giữ bản sắc (cả về trang phục lẫn trang sức) Đặc biệt, ngày nay với sự thâm nhập của người Kinh, thì nam giới Thái đã mang trang phục như miền xuôi

2 Trang phục của phụ nữ

Sắc phục của nữ giới ở Nghệ An có thể phân thành hai kiểu Thái-Tày Mường (trắng) và Tày Thanh (Đen) Phụ nữ thái ở Nghệ An chủ yếu mặc váy (Xỉn)

Nhóm Tày Mường thường mặc "Xỉn đán", còn nhóm Tày Thanh thường mặc

"Xỉn múc"

Ngoài sắc phục che thân ra, người Thái còn rất "giàu có" về trang sức Phần lớn trang sức được làm bằng bạc trắng và bằng vải

Váy:

Nói chung, phụ nữ dân tộc Thái ở miền Tây Nghệ An thường hay thêu hình rồng trên váy Một chiếc váy nhuộm chàm được phân chia thành hai phần rõ rệt: phần cao hơn được để nguyên với màu chàm nhuộm đặc trưng, còn phần thấp hơn

được thêu thùa rất cẩn thận, công phu và trang trí bằng các hình ảnh hoặc đường nét phần nào mang tính cách điệu Các hình đó có thể là những đường nét khó hiểu, cần phải đầu tư thời gian và công sức mới có thể tìm ra ý nghĩa của chúng; đó cũng có thể là hình của một vài loại lá cây quen thuộc như lá cau, lá dừa, lá rau bợ…; đó cũng có thể là hình ảnh của bông hoa, của mặt trời…; đó cũng có thể là hình tượng các con vật như hươu, nai, hổ, voi, và cả hình tượng rồng…

Có vẻ như, chỉ có người phụ nữ Thái ở miền Tây Nghệ An mới thêu hình rồng lên váy Số lượng váy của phụ nữ Thái ở miền Tây Nghệ An có thêu hình con rồng chiếm đến 30% (váy thêu hình mặt trời chiếm 50%; váy thêu hình chim chóc và các loài thú nhỏ chiếm 10%; váy thêu hình thú lớn như voi, hươu, nai… chiếm 10%)! Rất có thể bản tính hiếu hoà, mộc mạc và chân chất của cả cộng đồng cùng với tư duy thẩm mỹ tinh tế và mạnh mẽ của người phụ nữ đã góp phần bảo toàn nguyên vẹn hình tượng con rồng trên trang phục phụ nữ Thái cho đến ngày nay-vượt qua cả những quy định khắt khe của các triều đại phong kiến… Và hẳn mãi

về sau, hình ảnh rồng vẫn luôn quấn quýt, ẩn hiện, uốn lượn, lên xuống theo từng bước đi của người phụ nữ Thái, không chỉ làm tôn lên vẻ đẹp cơ thể mà còn cho thấy sự tự tin suốt ngàn đời của họ

Nhìn chung, trang phục của người Thái ở Nghệ An gọn gàng, đẹp Phụ nữ xính trang sức đã làm tăng thêm nét duyên dáng và tươi đẹp của họ Việc mặc váy

đã tôn lên được thân hình mảnh giẻ, điệu đà của họ, nhân lên phong cách Á Đông của người phụ nữ Việt Nam

IV Trang phục dân tộc Thái ở Thanh Hóa

Đặc điểm của người Thái trắng và Thái đen ở xứ Thanh cơ bản giống nhau, chỉ khác nhau ở trang phục phụ nữ Phụ nữ Thái trắng có cạp váy ngắn, phần váy thêu hình con rồng; trang phục phụ nữ Thái đen không có đặc điểm này Tiếng nói chỉ khác chút ít về phát âm, cùng chung ngữ hệ Tày - Thái Người Thái có chữ viết riêng, ở nhà sàn Đặc biệt, người dân tộc Thái có truyền thống dệt vải thổ cẩm và

sử dụng các đồ dùng từ thổ cẩm như: chăn, gối, đệm, váy, áo, khăn piêu

Theo phong tục truyền thống, từ nhỏ các em gái dân tộc Thái đã được mẹ dạy cho cách dệt vải thổ cẩm Nên đến khi lập gia đình, các cô gái Thái đã thành thạo nghề dệt vải thổ cẩm; đồng thời có một kiến thức nhất định về các loại sản phẩm thổ cẩm truyền thống, giúp cho họ dệt nên những vật dụng thiết yếu cho mình và gia đình khi tạo dựng cuộc sống mới Để chuẩn bị về nhà chồng, thiếu nữ Thái đều phải tự tay làm các đồ dùng bằng vải thổ cẩm như chăn, gối, đệm, váy, áo, khăn piêu để mình sử dụng và tặng cho bố mẹ, những người thân bên gia đình chồng Người Thái có câu tục ngữ “Nhinh dệt phại, chai xan he” - nghĩa tiếng Việt là “Gái dệt vải, trai đan chài” Đây không chỉ là sự phân công lao động giản đơn giữa nữ giới và nam giới, mà nó đã trở thành tiêu chuẩn đánh giá vai trò nam, nữ của dân tộc Thái từ xưa đến nay Vì vậy, nghề dệt thổ cẩm và sử dụng các sản phẩm từ thổ cẩm sẽ gắn bó suốt đời với đời sống của người phụ nữ Thái

Sản phẩm từ vải thổ cẩm đã trở thành một kho tàng của cải đáng giá của các gia đình dân tộc Thái Mỗi khi chúng ta bước lên nhà người Thái, các bộ chăn, đệm với những hoa văn trang trí tinh xảo, đẹp mắt xếp ngăn nắp thể hiện sự sung túc, nếp sống văn minh, lịch sự của mỗi gia đình nói riêng và dân tộc Thái nói chung Đặc biệt hơn nữa, trong số các bộ chăn, gối, đệm đó bao giờ chủ nhà cũng dành một bộ mới, đẹp nhất để tiếp khách

Ngoài váy áo thổ cẩm mang tính đặc trưng, chiếc khăn piêu của người phụ nữ Thái dùng để đội trên đầu cũng là một loại y phục, đồ trang sức độc đáo của người

Thái Khăn piêu thường được dệt bằng vải bông, nhuộm chàm đen, kích thước 30 x

120 cm Trên hai đầu khăn được thêu thùa trang trí hoa văn rất đẹp, tinh tế, với màu sắc sặc sỡ, tôn thêm vẻ đẹp duyên dáng của người phụ nữ Thái

Hiện nay, các sản phẩm được làm từ vải thổ cẩm không chỉ phục vụ nhu cầu

sử dụng của các gia đình dân tộc Thái, mà đã và đang trở thành hàng hóa có giá trị kinh tế cao, tạo nhiều việc làm, thu nhập cho đồng bào miền núi Nhiều cửa hàng tại các huyện miền núi và các điểm du lịch ở Thanh Hóa đang bán các sản phẩm được làm từ vải thổ cẩm rất hút khách Đây là tín hiệu vui cho sự hồi sinh của nghề dệt thổ cẩm và giữ gìn bản sắc văn hóa dân tộc Thái ở xứ Thanh