CƠ sở TRIẾT học của VIỆC xác ĐỊNH đổi mới KINH tế là TRỌNG tâm NHƯNG ĐỒNG THỜI PHẢI TIẾN HÀNH đổi mới CHÍNH TRỊ và các mặt KHÁC của đời SỐNG xã hội TRONG QUÁ TRÌNH đổi mới ở VIỆT NAM

---***---BÀI TẬP LỚN MÔN THMLN ĐỀ BÀI: CƠ SỞ TRIẾT HỌC CỦA VIỆC XÁC ĐỊNH ĐỔI MỚI KINH TẾ LÀ TRỌNG TÂM NHƯNG ĐỒNG THỜI PHẢI TIẾN HÀNH ĐỔI MỚI CHÍNH TRỊ VÀ CÁC MẶT KHÁC CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI

-*** -BÀI TẬP LỚN MÔN THMLN

ĐỀ BÀI: CƠ SỞ TRIẾT HỌC CỦA VIỆC XÁC ĐỊNH ĐỔI MỚI KINH TẾ LÀ TRỌNG TÂM NHƯNG ĐỒNG THỜI PHẢI TIẾN HÀNH ĐỔI MỚI CHÍNH TRỊ VÀ CÁC MẶT KHÁC CỦA ĐỜI SỐNG XÃ HỘI TRONG QUÁ TRÌNH ĐỔI MỚI Ở VIỆT NAM.

Họ và tên SV:

Lớp tín chỉ:

Mã SV:

GVHD:

HÀ NỘI, NĂM 2021

MỤC LỤC

ĐẶT VẤN ĐỀ

NỘI DUNG

1 Cơ sở triết học của việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam

1.1 Khái niệm kinh tế

1.2 Khái niệm chính trị

1.3 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

1.3.1 Kinh tế có vai trò quyết định chính trị

1.3.2 Tính độc lập tương đối và sự tác động trở lại của chính trị đối với kinh tế

2 Thực tiễn việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

2.1 Đảng Cộng sản Việt Nam nhận thức và giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong giai đoạn hiện nay

2.1.1 Thực tiễn đổi mới kinh tế trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

2.1.2 Thực tiễn đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

2.2 Một số đề xuất kiến nghị về quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay KẾT LUẬN

TÀI LIỆU THAM KHẢO

ĐẶT VẤN ĐỀ

Giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị là một nội dung cốt lõi quan trọng trong các quan điểm, đường lối, chính sách của Đảng ta từ khi đổi mới đến nay Sự nhận thức và giải quyết đúng đắn vấn đề này của Đảng cũng là khâu đột phá trong tư duy và thực tiễn lãnh đạo sự nghiệp đổi mới của Đảng

Thời kỳ trước đổi mới, về nhận thức, chúng ta đã nhấn mạnh quá mức vai trò kiến trúc thượng tầng, coi chính trị là thống soái, quyết định kinh tế và tất cả các lĩnh vực của đời sống xã hội; chưa đánh giá đúng vai trò của kinh tế trong quan hệ với chính trị Về cơ chế, chúng ta cũng nhận thức một cách đơn giản về tác động của kiến trúc thượng tầng chính trị đối với cơ sở kinh tế Chính trị can thiệp quá sâu vào các quá trình kinh tế - xã hội bằng hệ thống những mệnh lệnh chủ quan của các cơ quan quản lý các cấp Và thiết chế, bộ máy hành chính còn quan liêu, cửa quyền, cồng kềnh, kém hiệu quả

Quá trình đổi mới của nước ta hiện nay đang đặt ra nhiều vấn đề cần giải quyết, trong đó có vấn đề “Đổi mới chính trị chưa đồng bộ với đổi mới kinh tế; năng lực và hiệu quả hoạt động của hệ thống chính trị chưa ngang tầm nhiệm vụ” Việc nghiên cứu quan điểm của C Mác về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị để trên cơ sở đó cung cấp cho chúng ta phương pháp luận nhằm giải quyết tốt mối quan hệ này ở nước ta là cần thiết

Vì vậy, trong bài tiểu luận này em chọn đề tài: “Cơ sở triết học của việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam”.

NỘI DUNG

1 Cơ sở triết học của việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam

Kinh tế và chính trị là hai lĩnh vực cơ bản của đời sống xã hội, có tác động trực tiếp đến những hoạt động cơ bản của con người cũng như quá trình phát triển của loài người Do đó, khi nghiên cứu về quá trình vận động, phát triển của xã hội loài người, C.Mác và Ph.Ăngghen đã bàn đến khá nhiều vấn đề kinh

tế, chính trị và mối quan hệ của chúng Việc nghiên cứu quan điểm của C.Mácvà Ph.Ăngghen về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị là cơ sở phương

pháp luận để xem xét việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng

thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay

1.1 Khái niệm kinh tế

Theo C.Mác, muốn tồn tại, con người cần phải ăn, uống, mặc, ở, đi lại Tất cả những hoạt động gián tiếp hoặc trực tiếp tạo ra những thứ thỏa mãn nhu cầu đó đều thuộc về kinh tế Trong quá trình sản xuất, con người không thể tiến hành sản xuất một cách biệt lập, riêng lẻ, trái lại, muốn sản xuất, con người chẳng những phải có quan hệ với tự nhiên mà còn phải có quan hệ với nhau

“Người ta không thể sản xuất được, nếu không biết hợp tác với nhau theo một cách nào đó để hoạt động chung và để trao đổi hoạt động với nhau Muốn sản xuất được, người ta phải có những mối liên hệ và quan hệ nhất định với nhau;

và quan hệ của họ với giới tự nhiên, tức là việc sản xuất, chỉ diễn ra trong khuôn khổ những mối liên hệ và quan hệ xã hội đó”

Khái niệm “kinh tế” theo quan điểm của C.Mác, chứa đựng trong nó cả những quan hệ giữa con người với tự nhiên và quan hệ giữa con người với con người trong quá trình sản xuất vật chất Do đó, kinh tế là toàn bộ hoạt động sản xuất, phân phối, trao đổi và tiêu dùng của cải và những quan hệ giữa con người với con người, giữa con người và tự nhiên, giữa xã hội và tự nhiên

1.2 Khái niệm chính trị

C.Mác khẳng định: “Toàn bộ những quan hệ ấy hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực trên đó dựng lên một kiến trúc thượng tầng pháp lý và chính trị và những hình thái ý thức xã hội nhất định tương ứng với cơ sở hiện thực đó” Điều này cho thấy, chính trị được C.Mác xem xét dưới khía cạnh kiến trúc thượng tầng chính trị, trong đó bao hàm ý nghĩa quyền tác động, chi phối, thống trị của một giai cấp đối với toàn bộ xã hội Nói cách khác, chính trị là mối quan hệ giữa các giai cấp, giữa các dân tộc, giữa các quốc gia có liên quan đến vấn đề giành, giữ và sử dụng chính quyền nhà nước

Để làm sáng tỏ thêm điều này,Ph.Ăngghen khẳng định, nhà nước không phải là một quyền lực từ bên ngoài áp đặt vào xã hội Nó càng không phải là cái “hiện thực của ý niệm đạo đức”, là “hình ảnh và hiện thực của lý tính” như quan điểm Hêghen Trái lại, nhà nước là sản phẩm của một xã hội đã phát triển tới một giai đoạn nhất định; nó là sự thể hiện rằng xã hội đó đang ở trong một mâu thuẫn không thể giải quyết được; rằng xã hội đó đã bị phân chia thành những mặt đối lập không thể điều hòa mà xã hội đó bất lực không sao loại bỏ được Nhưng muốn cho những mặt đối lập đó, những giai cấp có lợi ích kinh tế mâu thuẫn đó, không đi đến chỗ tiêu diệt nhau và tiêu diệt luôn cả xã hội trong một cuộc đấu tranh vô ích, thì cần phải có một lực lượng cần thiết, tựa hồ như đứng trên xã hội, có nhiệm vụ làm dịu bớt sự xung đột và giữ cho sự xung đột

đó nằm trong vòng trật tự, và lực lượng đó nảy sinh ra từ xã hội, nhưng lại đứng lên trên xã hội và ngày càng xa rời xã hội Đó chính là nhà nước

1.3 Mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị

1.3.1 Kinh tế có vai trò quyết định chính trị

Theo C.Mác và Ph.Ăngghen, trước hết con người phải có khả năng sống

đã rồi mới có thể “làm ra lịch sử” Nhưng muốn sống được thì trước hết cần phải có thức ăn, thức uống, nhà ở, quần áo và một vài thứ khác nữa Để có thức

ăn, thức uống, nhà ở, quần áo để mặc; con người phải lao động sản xuất để tạo

ra những tư liệu nhằm thoả mãn những nhu cầu tối thiểu ấy

Việc sản xuất ra đời sống của bản thân con người bằng lao động sản xuất tạo nên một quan hệ kép - quan hệ song trùng: một mặt là quan hệ tự nhiên và mặt khác là quan hệ xã hội Theo C.Mác, những quan hệ ấy hợp thành

cơ cấu kinh tế của xã hội mà trên đó con người xây dựng lên kiến trúc thượng tầng, trong đó có thượng tầng về chính trị: “Trong sự sản xuất xã hội ra đời sống của mình, con người ta có những quan hệ nhất định, tất yếu, không tuỳ thuộc vào ý muốn của họ - tức những quan hệ sản xuất, những quan hệ này phù hợp với một trình độ phát triển nhất định của các lực lượng sản xuất vật chất của họ Toàn bộ những quan hệ sản xuất ấy hợp thành cơ cấu kinh tế của xã hội, tức là cái cơ sở hiện thực, trên đó xây dựng lên một kiến trúc thượng tầng pháp lý và chính trị” Như vậy, kinh tế có vai trò quyết định chính trị

Theo tinh thần đó của C.Mác, trong tác phẩm “Chống Đuyrinh”, Ph.Ăngghen đã phê phán quan điểm cho rằng chính trị quyết định kinh tế và dẫn chứng, phân tích bằng thí dụ cụ thể về bạo lực Ph.Ăngghen khẳng định: bạo lực cũng do tình trạng kinh tế quyết định; tình trạng kinh tế tạo cho bạo lực những phương tiện để vũ trang; toàn bộ việc tổ chức và phương pháp chiến đấu của quân đội, thắng lợi và thất bại đều phụ thuộc vào những điều kiện vật chất, điều kiện kinh tế, vào nhân lực và vũ khí, nghĩa là vào chất lượng và số lượng của dân cư và cả kỹ thuật Không phải chính trị mà là “không có ngoại lệ và không thương xót, sự phát triển kinh tế cứ tự mở đường đi cho nó” và do đó kinh tế luôn có vai trò quyết định đối với chính trị

V.I.Lênin cũng đã khái quát bản chất mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị như sau: "Chính trị là sự biểu hiện tập trung của kinh tế"; "Chính trị tức là kinh tế được cô đọng lại" Sự khẳng định này có nghĩa, chính trị ra đời từ kinh

tế, do kinh tế quyết định; chính trị là sự phản ánh, là tính thứ hai so với kinh tế Chính trị phải được xây dựng trên cơ sở kinh tế, không được thoát ly những đặc trưng và những nhiệm vụ kinh tế của xã hội Khi cơ sở kinh tế biến đổi, chính trị phải biến đổi theo để phản ánh đúng cơ sở kinh tế, phù hợp với kinh tế để tạo được môi trường tốt nhất cho kinh tế phát triển theo đúng quy luật khách quan

Tóm lại, tất cả các yếu tố của chính trị, từ giai cấp và đấu tranh giai cấp, nhà nước, chính đảng và hoạt động nhà nước, đến những quan điểm chi phối các hoạt động đó đều có nguồn gốc từ kinh tế Vì thế, cần phải lấy những quan

hệ kinh tế và sự tiến triển của những quan hệ ấy để giải thích chính trị và lịch

sử chính trị, chứ không phải ngược lại Khẳng định này của Ph.Ăngghen là sự tiếp tục quan điểm của C.Mác trước đó về vai trò quyết định của kinh tế đối với chính trị Điều đó cho thấy quan điểm duy vật triệt để của C.Mác và Ph.Ăngghen khi xem xét các vấn đề lịch sử, xã hội - điều mà các nhà triết học duy vật trước đó chưa có được

1.3.2 Tính độc lập tương đối và sự tác động trở lại của chính trị đối với kinh tế.

Không chỉ khẳng định vai trò quyết định của kinh tế với chính trị, C.Mác và Ph.Ăngghen luôn nhấn mạnh tính độc lập tương đối và sự tác động trở lại của chính trị đối với kinh tế C.Mác cho rằng: "Sự phát triển về mặt chính trị, pháp luật, triết học, tôn giáo, văn học, nghệ thuật, v v là dựa trên sự phát triển kinh tế Nhưng tất cả những sự phát triển đó đều tác động lẫn nhau và cũng tác động đến cơ sở kinh tế Hoàn toàn không phải điều kiện kinh tế là nguyên nhân duy nhất chủ động, còn mọi thứ khác chỉ có tác dụng thụ động"

V.I.Lênin cũng cho rằng, "chính trị không thể không chiếm địa vị hàng đầu so với kinh tế" Khẳng định đó của Lênin đã nhấn mạnh tính độc lập tương đối và vai trò tác động trở lại rất tích cực của chính trị đối với kinh tế Sự tác động của chính trị đối với kinh tế thông qua sức mạnh của các thể chế của hệ thống chính trị, đặc biệt là của nhà nước được thể hiện ở chỗ nếu một nền chính trị đúng đắn, khoa học, phù hợp với cơ sở kinh tế của xã hội hiện tại thì nó sẽ tạo điều kiện thuận lợi cho kinh tế phát triển, và vì thế, nó sẽ góp phần to lớn vào tăng trưởng kinh tế, giải phóng sức sản xuất, làm lành mạnh hóa các quan

hệ xã hội Ngược lại, nếu chính trị sai lầm, không khoa học, không phù hợp với thực tiễn kinh tế thì nó sẽ là lực lượng kìm hãm sự phát triển kinh tế, thậm chí đẩy kinh tế vào khủng hoảng, và hậu quả đi kèm tất yếu là mất ổn định chính trị

- xã hội

Điều này trước hết được thể hiện ở chỗ, thắng lợi của chính trị là tiền

đề, điều kiện tiên quyết cho phát triển kinh tế Việc giành lấy lợi ích chính trị không có mục đích tự thân, mà chỉ là phương thức, phương tiện để đạt lợi ích kinh tế và củng cố lợi ích kinh tế Nói cách khác, đấu tranh giành lợi ích chính trị cũng nhằm phục vụ cho việc giành lợi ích kinh tế, bảo vệ lợi ích kinh tế Do

đó, C.Mác đã cho rằng, trong cách mạng vô sản, để bảo đảm sự thống trị về mặt kinh tế của giai cấp công nhân, điều kiện đầu tiên là phải đập tan bộ máy nhà nước tư sản, thiết lập quyền lực nhà nước của giai cấp vô sản, vì “việc giải phóng giai cấp công nhân về mặt kinh tế là mục tiêu vĩ đại mà bất kỳ phong trào chính trị nào cũng đều phải phục tùng”

Tính độc lập tương đối của chính trị so với kinh tế còn được thể hiện ở chỗ, chính trị tạo môi trường chính trị - xã hội ổn định, đáp ứng những điều kiện cần thiết cho sự phát triển của kinh tế Nói cách khác, chính trị lãnh đạo kinh tế, vạch hướng đi cho kinh tế, tạo những điều kiện chính trị, xã hội cho kinh tế phát triển C.Mác khẳng định: “Tất cả các chính phủ, ngay cả những chính phủ chuyên chế nhất, xét đến cùng, chỉ là người thực hiện tính tất yếu kinh tế bắt nguồn từ tình hình đất nước họ có thể đẩy nhanh hoặc làm chậm

sự phát triển kinh tế cùng với những hệ quả về chính trị và pháp luật bắt nguồn

từ sự phát triển kinh tế ấy”

Như vậy, trên lập trường duy vật về lịch sử, mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị đã được phân tích cụ thể và thấu đáo trên cả hai mặt Quan điểm đó tuy được các nhà triết học đưa ra trong những hoàn cảnh lịch sử cụ thể nhưng

nó là cơ sở lý luận quan trọng để Đảng ta xem xét, giải quyết mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị trong giai đoạn hiện nay, cụ thể chính là vấn đề “xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị

và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay”

2 Thực tiễn việc xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay.

2.1 Đảng Cộng sản Việt Nam nhận thức và giải quyết mối quan hệ giữa

kinh tế và chính trị trong giai đoạn hiện nay.

Từ khi đổi mới (năm 1986) đến nay, trên cơ sở nhận thức chủ nghĩa Mác -Lênin nói chung, quan điểm của C.Mác và Ph.Ăngghen về mối quan hệ giữa kinh tế và chính trị nói riêng; Đảng ta đã chủ trương đổi mới toàn diện trên tất

cả các lĩnh vực của đời sống xã hội, trong đó có đổi mới cả kinh tế và chính trị Qua hơn 30 năm đổi mới, trong cả nhận thức và thực tiễn giải quyết mối quan hệ giữa đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị ở Việt Nam đã có nhiều biến chuyển theo hướng ngày càng sáng rõ, hợp lý hơn Về quan điểm, Đảng tachủ trương “Kết hợp ngay từ đầu đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị” Như vậy, Đảng

ta đã xác định đổi mới kinh tế là trọng tâm nhưng đồng thời phải tiến hành đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội trong quá trình đổi mới Thực tiễn đổi mới kinh tế và đổi mới chính trị ở Việt Nam sau hơn 30 năm đổi mới dưới sự lãnh đạo của Đảng đã đạt được những thành tựu to lớn và có ý nghĩa lịch sử

2.1.1 Thực tiễn đổi mới kinh tế trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện

nay.

"Đổi mới về kinh tế" là đổi mới tư duy về kinh tế, khác với tư duy này trước đây (trước thời kỳ đổi mới) đã không còn phù hợp (lạc hậu, không sát thực…), bao gồm các chủ trương, đường lối và chính sách, pháp luật về những vấn đề kinh tế cơ bản ở Việt Nam hiện nay: xây dựng nền kinh tế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa; thực hiện công nghiệp hóa, hiện đại hóa đất nước gắn với kinh tế tri thức; phát triển đồng bộ nông nghiệp, nông dân, nông thôn Việt Nam

Về đổi mới kinh tế, nhờ thực hiện chủ trương “lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm”, tập trung giải quyết những vấn đề cấp thiết của nhân dân về sản xuất và đời sống, giải phóng sức sản xuất, hình thành và phát huy vai trò của hệ thống động lực…, nước ta đã thoát khỏi tình trạng trì trệ và khủng hoảng về

kinh tế - xã hội vốn kéo dài nhiều năm; hơn thế, còn tiếp tục duy trì được tốc

độ tăng trưởng kinh tế khá cao, ổn định và liên tục, mở rộng các quan hệ hợp tác kinh tế với nhiều quốc gia và tổ chức kinh tế quốc tế…, tạo môi trường thuận lợi để thu hút đầu tư nước ngoài, nâng cao vị thế của Việt Nam trên trường quốc tế Nền kinh tế hàng hoá nhiều thành phần với sự đa dạng của các hình thức sở hữu, các hình thức phân phối, trong đó lấy phân phối theo kết quả lao động và hiệu quả kinh tế là chủ yếu, cũng như mô hình quản lý theo cơ chế thị trường định hướng xã hội chủ nghĩa được xác lập và bước đầu vận hành thông suốt

2.1.2 Thực tiễn đổi mới chính trị và các mặt khác của đời sống xã hội

trong quá trình đổi mới ở Việt Nam hiện nay.

"Đổi mới chính trị" là đổi mới tư duy về chính trị, khác với tư duy này trước đây (trước thời kỳ đổi mới) đã không còn phù hợp (lạc hậu, không sát thực…), bao gồm các chủ trương, đường lối và chính sách, pháp luật về những vấn đề chính trị cơ bản ở Việt Nam hiện nay là: xây dựng và phát huy nền dân chủ xã hội chủ nghĩa; xây dựng Đảng Cộng sản Việt Nam; xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam; thực hiện đường lối đại đoàn kết toàn dân tộc…

Về đổi mới chính trị, việc đổi mới về thể chế, tổ chức, nội dung và phương thức hoạt động được thực hiện đồng bộ trong các cơ quan Đảng, Nhà nước và các tổ chức đoàn thể khác thuộc hệ thống chính trị theo hướng dân chủ hóa; khắc phục và loại bỏ cơ chế tập trung quan liêu, hành chính mệnh lệnh, xơ cứng, giáo điều, tách rời và cản trở sự phát triển của kinh tế Đánh giá ảnh hưởng tích cực của đổi mới chính trị đối với kinh tế, Đảng ta khẳng định:

“Những kết quả đổi mới hệ thống chính trị, đổi mới tư duy, chính sách, pháp luật đến tổ chức hoạt động của bộ máy nhà nước tuy mới là bước đầu, song đã tạo nền tảng vững chắc cho đổi mới và phát triển kinh tế - xã hội, giữ vững quốc phòng an ninh

Với việc kết hợp chặt chẽ ngay từ đầu đổi mới kinh tế với đổi mới chính trị, lấy đổi mới kinh tế làm trọng tâm, đồng thời từng bước đổi mới chính trị,