Quần thể chùa Bái Đính gồm một khu chùa cổ và một khu chùa mới được xây dựng từ năm 2003. Chùa nằm trên sườn núi, giữa những thung lũng mênh mông hồ và núi đá, ở cửa ngõ phía tây vào cố đô Hoa Lư. Kiến trúc chùa mới hoành tráng, đồ sộ nhưng mang đậm bản sắc truyền thống. Chính vì vậy mà nơi đây sớm trở thành một điểm đến nổi tiếng.
Trang 1MỤC LỤC
I. Quần thể di tích chùa Bái Đính
1. Lịch sử hình thành
Hơn 1000 năm về trước, tại kinh đô Hoa Lư (Ninh Bình) đã có ba triều đại Vua nối tiếp nhau ra đời: nhà Đinh, nhà Tiền Lê và nhà Lý Ba triều đại phong kiến này đều rất quan tâm đến đạo Phật và coi đạo Phật là Quốc giáo; cho nên tại Ninh Bình có rất nhiều chùa cổ, trong đó có chùa Bái Đính, trên dãy núi Tràng An
Quần thể chùa Bái Đính gồm một khu chùa cổ và một khu chùa mới được xây dựng từ năm 2003 Chùa nằm trên sườn núi, giữa những thung lũng mênh mông hồ
và núi đá, ở cửa ngõ phía tây vào cố đô Hoa Lư Kiến trúc chùa mới hoành tráng,
đồ sộ nhưng mang đậm bản sắc truyền thống Chính vì vậy mà nơi đây sớm trở thành một điểm đến nổi tiếng
Trang 22. Vị trí địa lý
Quần thể di tích chùa Bái Đinh được xây dựng tại núi Bái Đính nằm trên địa bàn xã Gia Sinh, huyện Gia Viễn, tỉnh Ninh Bình, cách Cố đô Hoa Lư 3km, cách thành phố Ninh Bình 12km (theo đường chim bay) về phía Tây Núi có độ cao 187m so với mặt nước biển, diện tích khoảng gần 600 ha Phong thủy có núi, sông,
hồ nước, núi có hình tay ngai
Núi Bái Đính là điểm khởi đầu ở phía Tây Bắc của sơn hệ đá vôi Hoa Lư, nằm trọn trong tứ giác nước được giới hạn bởi 4 con sông: sông Hoàng Long, sông Đáy, sông Vân, sông Bến Đang Sơn hệ đá vôi Hoa Lư có diện tích hàng nghìn ha, có những di tích lịch sử và danh lam thắng cảnh nổi tiếng như Cố đô Hoa Lư, khu du lịch Tràng An, khu du lịch Tam Cốc – Bích Động… Các ngọn núi trong sơn hệ có
độ cao trung bình từ 70-170m Với độ cao 187m, có thể nói, núi Bái Đính là ngọn núi cao nhất vùng, là núi chủ/ núi chúa của sơn hệ đá vôi Hoa Lư
Nếu đặt sơn hệ đá vôi Hoa Lư trong không gian sông núi Việt Nam, thì nơi đây là sự kéo dài và phân tán của khối núi đồ sộ phía Tây Bắc và cũng là phần chân của dãy Hymalaya, nơi khởi nguồn của đạo Phật Nếu lấy trục Việt Trì – Hà Nội là trục trung tâm của tam giác châu thổ sông Hồng, thì phía Đông Bắc có cánh cung
đá vôi Đông Bắc, nổi bật là non thiêng Yên Tử, nơi các vua Trần đặt nền móng phái Mật tông, là trấn ải phía biên giới đông bắc, còn phía Tây Nam, như để cho cân xứng, tạo hóa đã tạo ra sơn hệ đá vôi Hoa Lư, nổi bật là núi thiêng Bái Đính, nơi Quốc sư Nguyễn Minh Không (thời Lý) đã chọn để tu hành và truyền đạo, nơi đây cũng được coi là trấn ải cho kinh đô Thăng Long phía Tây Nam
Trang 3Núi Bái Đính, theo cách giải thích dân gian có nghĩa là: núi có lễ bái trên đỉnh cao
3. Khu chùa Bái Đính cổ
3.1. Sự kiện lịch sử
Tên gọi chùa Bái Đính mang ý nghĩa là hướng về núi Đính, nơi diễn ra các sự kiện oai hùng trong lịch sử Việt Nam Núi chùa Bái Đính chính là nơi Đinh Tiên Hoàng Đế lập đàn tế trời cầu mưa thuận gió hòa, sau này tiếp tục được vua Quang Trung chọn để làm lễ tế cờ động viên quân sĩ trước khi ra Thăng Long đại phá quân Thanh.[13][19] Thế kỷ XVI núi Đính là địa bàn tranh chấp giữa 2 tập đoàn phong kiến Lê - Trịnh với nhà Mạc, khi mà chính quyền nhà Mạc chỉ kiểm soát được vùng lãnh thổ từ Ninh Bình trở ra
Chùa Bái Đính cổ (Bái Đính cổ tự) nằm cách điện Tam Thế của khu chùa mới khoảng 800 m về phía nam Khu chùa này quay hướng chính tây, nằm gần trên đỉnh của một vùng rừng núi khá yên tĩnh, gồm có một nhà tiền đường ở giữa, rẽ sang bên phải là hang sáng thờ Phật, rồi đến đền thờ thần Cao Sơn ở sát cuối cửa sau của hang sáng; rẽ sang bên trái là đền thờ thánh Nguyễn rồi đến động tối thờ mẫu và tiên Nơi đây nằm ở vùng đất hội tụ đầy đủ yếu tố nhân kiệt theo quan niệm dân
gian Việt Nam, đó là đất sinh Vua, sinh Thánh, sinh Thần Năm 1997 chùa được
công nhận là di tích lịch sử - văn hóa - cách mạng cấp quốc gia.Mặc dù khu chùa
có lịch sử hình thành từ thời Đinh với đền thờ Cao Sơn trấn tây Hoa Lư tứ
trấn nhưng chùa Bái Đính cổ có nhiều chi tiết kiến trúc và cổ vật mang dấu ấn đậm nét của thời Lý
3.2. Một số danh lam thắng cảnh
3.2.1. Hang sáng, động tối
Trang 4Lên thăm hang động ở núi Bái Đính phải bước trên 300 bậc đá, qua cổng tam quan ở lưng chừng núi Lên hết dốc là tới ngã ba: bên phải là hang sáng thờ Phật và Thần, bên trái là động tối thờ Mẫu và Tiên Phía trên cửa hang sáng có 4 chữ đại tự
"Minh Đỉnh Danh Lam" khắc trên đá do vua Lê Thánh Tôngban tặng có nghĩa là:
"Lưu danh thơm cảnh đẹp" Khi lên vãn cảnh chùa trên đỉnh Bái Đính, vua Lê Thánh Tông đã tạc một bài thơ tứ tuỵêt chữ Hán được dịch như sau:
Đính Sơn danh tiếng thực cao xa
Che chở kinh thành tự thuở xưa
Nhân kiệt, địa linh nên vượng khí
Núi thiêng cảnh đẹp vững sơn hà.
Động dài 25m, rộng 15m, cao trung bình là 2m, nền và trần của động bằng phẳng Đi tiếp theo ngách đá bên trái cuối hang sẽ dẫn tới một cửa hang sáng và rộng, một thung lũng xanh hiện ra Nếu đi tiếp xuống các bậc đá sẽ đến đền
thờ thần Cao Sơn Quay trở lại ngã ba đầu dốc, theo đường rẽ trái khoảng 50m là tới động Tối Động Tối lớn hơn hang Sáng, gồm 7 buồng, có hang trên cao, có hang
ở dưới sâu, các hang đều thông nhau qua nhiều ngách đá, có hang nền bằng phẳng,
có hang nền trũng xuống như lòng chảo, có hang trần bằng, có hang được tạo hóa ban tặng cho một trần nhũ đá rủ xuống muôn hình vạn trạng Trong động tối có giếng ngọc tạo thành do nước lạnh từ trần động rơi xuống Các vị Tiên được thờ ở nhiều ngách trong động
3.2.2. Đền thờ Thánh Nguyễn
Trang 5Lý Quốc Sư Nguyễn Minh Không là người sáng lập chùa Bái Đính Ông là một thiền sư, pháp sư tài danh được vua phong Quốc sư và nhân dân tôn sùng gọi
là đức thánh Nguyễn Khu vực núi Đính nằm cách quê hương đức thánh Nguyễn Minh Không 4 km Tương truyền khi ông đến đây tìm cây thuốc chữa bệnh hóa hổ cho vua Lý Thần Tông đã phát hiện ra các hang động đẹp liền dựng chùa thờ Phật
và tạo dựng một vườn thuốc quý để chữa bệnh cho dân Đền thánh Nguyễn nằm ngay tại ngã ba đầu dốc, xây theo kiểu tựa lưng vào núi, trong đền có tượng của ông được đúc bằng đồng
Quốc sư Nguyễn Minh Không là con người mang ánh xạ của thời đại nhà Lý Ông đã học hỏi, sưu tầm những kiến thức y học dân gian, hàng ngày tìm thuốc trong vườn Sinh Dược mà trở thành danh y, chữa bệnh lạ cho Vua, sưu tầm và phục hưng nghề đúc đồng – tinh hoa của văn minh Đông Sơn – văn minh Việt cổ mà trở thành tổ sư nghề đúc đồng Ông khó công tầm sư học đạo, để từ một nhà sư ở từ phủ Tràng An ra kinh thành làm Quốc sư, đứng đầu hàng tăng ni trong nước, danh vọng và đạo pháp đạt đến đỉnh cao Hành trạng của ông thể hiện nên cái không khí của Phật giáo thời Lý thần bí, kỳ dị, đầy rẫy sự hoang đường nhưng đóng góp hết sức tích cực vào công cuộc phục hưng và phát triển văn hoá dân tộc Việt Nam về nhiều mặt: triết lý, văn học, kiến trúc, mỹ thuật, kỹ nghệ… làm nền tảng cho sự phát triển của văn hoá Việt sau này
3.2.3. Đền thờ thần Cao Sơn
Trang 6Đi hết hang sáng có một lối dẫn xuống sườn thung lũng của rừng cây sưa là đền thờ thần Cao Sơn, vị thần cai quản vùng núi Vũ Lâm Đinh Bộ Lĩnh từ thuở còn hàn vi đã được mẹ đưa vào sống cạnh đền sơn thần trong động Khi xây
dựng kinh đô Hoa Lư, Đinh Tiên Hoàng Đế cũng cho xây dựng 3 ngôi đền để thờ các vị thần trấn giữ ở 3 vòng thành mà dân gian gọi là Hoa Lư tứ trấn Theo đó, thần Thiên Tôn trấn giữ cửa ngõ vào vòng thành phía Đông, thần Quý Minh trấn giữ cửa ngõ vào thành Nam và thần Cao Sơn trấn giữ cửa ngõ vào vòng thành phía Tây Ngôi đền thần Cao Sơn hiện tại được tu tạo có kiến trúc gần giống với đền Thánh Nguyễn, cũng xây tựa lưng vào núi, có hành lang ngăn cách với thung lũng ở phía trước Theo truyền thuyết, thần Cao Sơn là một trong 50 người con của Lạc Long Quân - Âu Cơ Đền thờ chính của thần ở Phụng Hóa (Nho Quan, Ninh Bình) Vị thần này có công phù trợ quân Lê Tương Dực diệt được Uy Mục, sau cũng được dân làng Kim Liên rước về thờ và được phong là Cao Sơn đại vương trấn phía Nam kinh thành, một trong Thăng Long tứ trấn
Theo như thần phả của đền núi Hầu (xã Yên Thắng, Yên Mô, Ninh Bình) thì Cao Sơn đại vương là Lạc tướng Vũ Lâm, con thứ 17 vua Lạc Long Quân, khi đi tuần từ vùng Nam Lĩnh đến vùng Thiên Dưỡng ở hành cung Vũ Lâm, đã tìm ra một loài cây thân có bột dùng làm bánh thay bột gạo, lấy tên mình đặt tên cho cây
là Quang lang (dân địa phương vẫn gọi là cây quang lang hay cây búng báng) Thần
đã dạy bảo và giúp đỡ người dân làm ăn sinh sống đồng thời bảo vệ khỏi các thế lực phá hoại vì vậy đã được nhân dân lập đền thờ Thần Cao Sơn cùng với thần Thiên Tôn và thần Quý Minh là ba vị thần trấn ngự ở ba cửa ngõ phía tây, đông và nam của cố đô Hoa Lư
3.2.4. Giếng ngọc
Giếng ngọc của chùa Bái Đính cổ nằm gần chân núi Bái Đính Tương truyền đây là nơi thiền sư “Lý Quốc Sư (Nguyễn Minh Không)” đã lấy nước để sắc thuốc chữa bệnh cho dân và chữa bệnh cho Vua “Lý Thần Tông” Giếng được xây lại hình mặt nguyệt, rất rộng, có đường kính 30m, độ sâu của nước là 6m, không bao giờ cạn nước Miệng giếng xây lan can đá Khu đất xung quanh giếng hình vuông,
có diện tích 6.000 m², 4 góc là 4 lầu bát giác Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam đã cấp bằng "Xác nhận kỷ lục": "Chùa Bái Đính là ngôi chùa có giếng lớn nhất Việt Nam" vào ngày 12 tháng 12 năm 2007
Trang 74. Khu chùa Bái Đính mới
Chùa Bái Đính mới (Bái Đính tân tự) có diện tích rộng 80 ha, nằm phía bên kia núi so với chùa cổ và ở phía tây cố đô Hoa Lư Đây là một công trình lớn gồm nhiều hạng mục, kiến trúc chính: điện Tam Thế, điện Pháp Chủ, điện Quan Âm, Bảo Tháp, Tháp Chuông, Tượng phật Di Lặc và các công trình hạ tầng, phụ trợ, khu học viện Phật giáo, khu đón tiếp, Tam quan ngoại, Tam quan nội, được xây dựng trong nhiều giai đoạn khác nhau
4.1.Những kỷ lục được công nhận
Chùa Bái Đính được báo giới nhắc đến như là một ngôi chùa lớn với những kỷ lục châu Á và khu vực, theo sách Kỷ lục Việt Nam và sách Kỷ lục châu Á Tính đến ngày 6/6/2009 ngôi chùa này đã có 6 kỷ lục được công nhận Ngày 28/2/2012 chùa có thêm 2 kỷ lục chùa lớn nhất châu Á được xác lập Những kỷ lục của chùa Bái Đính được xác lập gồm:
1. Tượng Phật bằng đồng dát vàng lớn nhất châu Á : Tượng đồng 100 tấn ở
trong điện Pháp Chủ
Trong chùa Bái Đính, có đặt pho tượng Phật Tổ được tạo hình trong tư thế tĩnh tọa trên tòa sen, tôn trí ở chính điện trong Điện thờ Pháp cao 10m, nặng 100 tấn bằng đồng dát vàng Tượng Phật Tổ đặt trên bệ cao 1,5 m và được tôn vinh là bức tượng Phật bằng đồng lớn nhất Đông Nam Á Kỷ lục này chính thức được xác lập bởi Trung tâm kỷ lục châu Á ngày 9/6/2012
Trang 82. Tượng Phật Di lặc bằng đồng lớn nhất Đông Nam Á : tượng Phật Di lặc 100
tấn ngoài trời.
3. Chuông đồng lớn nhất Việt Nam: Đại hồng chung nặng 36 tấn trong Tháp
Chuông
Chùa Bái Đính mới còn nổi tiếng với nhiều hạng mục công trình có tầm vóc lớn trong khu vực Đông Nam Á Chuông bằng đồng lớn nhất Việt Nam có chiều cao 5,5 m, đường kính rộng 3,5 m và có khối lượng đến 36 tấn Chuông đồng được chạm khác nhiều mảng cổ tự bằng chữ Hán và trang trí các hình rồng nổi vô cùng sinh động
4. Bảo Tháp cao nhất châu Á: Bảo Tháp chùa Bái Đính (Ninh Bình) có 13 tầng, cao 100m
5. Khu chùa rộng nhất Việt Nam: tổng 539 ha (riêng chùa cổ 27 ha, chùa mới
80 ha)
Quần thể chùa Bái Đính hiện có diện tích 539 ha bao gồm 27 ha khu chùa Bái Đính cổ, 80 ha khu chùa Bái Đính mới, khu công viên văn hoá và học viện phật giáo, khu đón tiếp và công viên cảnh quan, đường giao thông và bãi đố xe, khu hồ Đàm thị, hồ phóng sinh
6. Khu chùa có hành lang La Hán dài nhất châu Á: hành lang La Hán dài gần
3 km .
7. Khu chùa có nhiều tượng La Hán nhất Việt Nam: 500 vị bằng đá xanh cao
khoảng 2m
Tại chùa Bái Đính có 500 bức tượng La Hán bằng đá nguyên khối cao từ 1,5m đến 2m; 200 tượng Quan Thế Âm ; 1.284 tượng Thích Ca Mâu Ni và 1.808 tượng Phật bằng đồng
8. Khu chùa có giếng ngọc lớn nhất Việt Nam
Giếng ngọc của chùa Bái Đính cổ nằm gần chân núi Bái Đính Tương
truyền cách đây gần 1.000 năm Thiền sư Nguyễn Minh Không đã lấy nước để sắc thuốc chữa bệnh cho dân và chữa bệnh cho Thái tử Dương Hoán Giếng xây lại hình mặt nguyệt, rất rộng, có đường kính 30 m, độ sâu của nước là 6 m, không bao giờ cạn nước Miệng giếng xây lan can đá Khu đất xung quanh giếng hình vuông,
có diện tích 6.000 m², 4 góc là 4 lầu bát giác Trung tâm sách kỷ lục Việt Nam đã cấp bằng "Xác nhận kỷ lục": "Ngôi chùa có giếng lớn nhất Việt Nam", ngày 12 tháng 12 năm 2007
9. Khu chùa có số cây bồ đề nhiều nhất Việt Nam: 100 cây bồ đề được chiết từ
cây bồ đề Ấn Độ
4.2.Một số hình ảnh
Trang 9Đại tượng Phật Di Lặc (Bố Đại) bằng đồng Tượng Phật Quan Âm bằng đồng
ngoài trời nặng 100 tấn kỷ lục Việt Nam nặng 90 tấn
Cầu đá vào cổng Tam Quan trong Điện Tam Thế
Gác chuông có trống đồng và Hành lang với 500 La Hán
chuông đồng bằng đá xanh bằng đá xanh
Trang 10Tam Thế Tượng
Đường ra gác chuông Hồ Phóng sinh
Du khách thăm Bảo tháp
Trang 11Phù điêu trần Bảo tháp
Tượng Phật ngọc Bên trong Bảo tháp
4.3. Những sự kiện văn hóa
Với vai trò là một trung tâm Phật giáo, khu chùa Bái Đính là nơi diễn ra nhiều
sự kiện văn hóa, chính trị lớn:
1. Ngày 17/5/2008, chùa Bái Đính là địa điểm để đại biểu các nước tham quan, chiêm bái trong đại lễ Phật đản thế giới tổ chức lần đầu tiên tại Việt Nam Trong ngày, các vị đã làm lễ hô thần nhập tượng, chính thức khánh thành giai đoạn I khu chùa
2. Chùa Bái Đính là nơi đón nhiều nguyên thủ quốc gia về thăm khi tới Ninh Bình: Từ cuối năm 2007 đến 2008, khi chưa khánh thành, chùa Bái Đính đã được tổng bí thư Nông Đức Mạnh, chủ tịch nước Nguyễn Minh Triết, thủ tướng chính phủ Nguyễn Tấn Dũng tới thăm và trồng cây tại lưu niệm Ngày
Trang 1228/1/2012 (tức ngày 6/1 âm lịch), Phó thủ tướng Nguyễn Xuân Phúc đánh trống khai hội chùa Bái Đính 2012; Ngày 29/1/2012 Chủ tịch nước Trương Tấn Sang về thăm và phát động Tết trồng cây Xuân 2012
3. Ngày 25/6/2008 Quốc Vương Campuchia Norodom Sihamoni thăm chùa Bái Đính Ông đã tặng chùa Bái Đính bức tượng Di đà bằng chất liệu đá
Campuchia, đặt tại điện Tam Thế và trồng cây lưu niệm tại chùa Ngày 18/1/2009 phái đoàn của chủ tịch Quốc hội Campuchia cũng đến tham quan khu chùa
4. Ngày 6/6/2009 Trung ương Giáo hội Phật giáo Việt Nam cử hành đại lễ cung nghinh ngọc xá lợi Phật về thờ tại chùa Bái Đính Đây là sự kiện văn hóa, tôn giáo rất đặc biệt và lộ trình rước ngọc xá lợi được bảo vệ nghiêm ngặt để đưa 16 viên ngọc xá lợi Phật và xá lợi các Thánh Tăng có nguồn gốc và lịch
sử lưu giữ suốt hơn 2500 năm ở nhiều quốc gia như Ấn Độ, Myanmar, Sri Lanka, Thái Lan
5. Ngày 3/3/2010 Chủ tịch Phật giáo thế giới ở Ấn Độ tặng Giáo hội Phật giáo Việt Nam Ngọc xá lợi Phật Đây là lần đầu tiên Giáo hội Phật giáo Việt Nam chính thức cử hành cung nghinh xá lợi Phật từ Ấn Độ về nước Và là lần thứ hai Giáo hội Phật giáo Việt Nam chính thức tổ chức đại lễ cung nghinh Ngọc
xá lợi Phật Cả hai sự kiện đều diễn ra ở chùa Bái Đính trước sự chứng kiến của phó chủ tịch nước Nguyễn Thị Doan
6. Hội nghị Thượng đỉnh Phật giáo Thế giới lần thứ VI diễn ra tại Việt Nam vào tháng 11 năm 2010 với chủ đề chính: "Phật giáo và mối quan tâm toàn cầu" Bên cạnh đó, các đại biểu Hội nghị vào ngày 24-25/11 tham quan Vịnh Hạ Long và chùa Bái Đính
7. Ngày 21/8/2011, Đoàn đại biểu Quốc tế dự Đại hội Liên Hiệp UNESCO thế giới 2011 với 500 người về thăm chùa Bái Đính và thực hiện nghi lễ Phật giáo "Cầu nguyện thế giới hoà bình, cầu nguyện lý tưởng hoà bình của UNESCO trở thành hiện thực"
8. Ngày 4/10/2012, Thủ tướng chính phủ Cộng hòa nhân dân Bangladesh,
bà Sheikh Hasina-Chủ tịch Đảng liên đoàn nhân dân Bangladesh cùng đoàn đại biểu Chính phủ Bangladesh và đại diện Đại sứ quán Việt Nam tại
Bangladesh, Bộ Ngoại giao đến thăm chùa Bái Đính
9. Ngày 16/11/2012, từ 6h30 đến 18h30 tại chùa Bái Đính, Uỷ ban An toàn giao thông Quốc gia vào Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức lễ cầu siêu tưởng niệm nạn nhân tai nạn giao thông