TIỂU LUẬN CUốI kỳ TRIẾT học MAC LENIN

Nguyên nhân là phạm trù dùng để chỉ sự tác động lẫn nhau của các mặt trong cùng một sự vật hiện tượng hoặc giữa các sự vật với nhau, gây ra một biến đổi nhất định nào đó.. Hơn nữa, các s

TRƯỜNG HAI HỌC SƯ PHẠM KỸ THUẬT TP.HCM

KHOA LÝ LUẬN CHÍNH TRỊ

Ỷ

V

sỹ

TIỂU LUẬN CUỎI KỲ

IÉT HỌC MAC - LENIN

GVHD: S NGUYÊN KHOA HUY

(Sáng thẾt 6, tiết 1 — 5)

Phan Hồng Hậu (Nhóm trưởng — 079 878 6261) 19124240

19132119

19125223

—————=Z=E«+':!'.*®<=—|9†432105————

1

Tp Hồ Chí Minh, tháng 6 năm 2020

ĐÈ BÀI TIỂU LUẬN

Câu 1: Anh/chị hãy phân tích cặp phạm trù nguyên nhân và kết quá Từ đó rút ra ý nghĩa

phương pháp luận của nó và liên hệ với thực tiễn của bản thân?

Câu 2: Anh/chị hãy phân tích nội dung quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội Từ đó, rút ra ý nghĩa lý luận và thực tiễn?

1 Anh/chị hãy phân tích cặp phạm trù nguyên nhân và kết quá Từ đó rút ra ý nghĩa phương pháp luận của nó và liên hệ với thực tiễn của bản thân?

1.1 Phân tích cặp phạm trù nguyên nhân — kết quả:

Nguyên nhân và kết quả là một cặp phạm trù trong phép biện chứng duy vật của

chủ nghĩa Mác-Lenin

Nguyên nhân là phạm trù dùng để chỉ sự tác động lẫn nhau của các mặt trong cùng một sự vật hiện tượng hoặc giữa các sự vật với nhau, gây ra một biến đổi nhất định nào

đó

Kết quả là phạm trù dùng để chỉ những biến đổi xuất hiện do tác động lẫn nhau

giữa các mặt trong cùng một sự vật hoặc giữa các sự vật với nhau gây ra

Từ khái niệm nguyên nhân, ta có thê nhận thức được bản thân sự vật, hiện tượng

không bao giờ chính là nguyên nhân, mà chỉ do có sự tác động của các mặt của sự vật

hiện tượng mới là nguyên nhân Chúng ta có thê xem xét ví dụ sau đê có thê hiêu rõ hơn

về nhận thức này Hạt lúa không phải là nguyên nhân để có thể nảy mầm thành cây lúa,

mả nhờ có sự tác động của các quá trình sinh học và hóa học mà hạt lúa mới có thê nảy

mầm và phát triển thành cây lúa Do đó, sự nảy mầm và phát triển thành cây lúa là do chính các quá trình sinh học và hóa học sinh ra chứ không phải do chính hạt lúa là nguyên nhân

Hơn nữa, các sự vật, hiện tượng luôn có sự tác động qua lại lẫn nhau và mỗi sự tác

động đó sẽ đem đến những hệ quả hay những kết quả khác nhau nhưng không phải là như

vậy thì mỗi sự tác động đó đều được coI là một nguyên nhân Chỉ xem sự tác động của sự

vật, hiện tượng đó là nguyên nhân khi nó trong mối quan hệ với kết quả Hay nói cách

khác, nếu sự tác động đó không tạo ra kết quả thì không gọi nó là nguyên nhân

Mặt khác, nguyên nhân khác với nguyên cớ và điều kiện Vì vậy ta cần phân biệt được giữa chúng với nhau

“ Nguyên cớ là một sự kiện nào đó trực tiếp xảy ra trước kết quả nhưng không sinh ra kêt quả, có liên hệ với kêt quả nhưng đó chỉ là môi liên hệ bên ngoài của kêt quả,

không có môi liên hệ với bản chât của kêt quả Ví dụ: Việc một phân tử Séc-bi ám

sát thái tử đê quôc Ào — Hung chỉ là nguyên cớ của chiên tranh thê giới lân thứ

nhất, còn nguyên nhân thực sự của cuộc chiến tranh này là mâu thuẫn từ lâu giữa

các quốc gia tham chiến Hay Mỹ muốn dùng máy bay đánh phá miền bắc Việt

my NNG nhàn d9 bản chất đề quộc d))wng phải tạo cớ để có thể hành động đó

“_ Còn điều kiện, đó là tổng hợp những hiện tượng, yếu tố không phụ thuộc vào nguyên nhân nhưng có thể giúp nguyên nhân sinh ra kết quả, nhưng bản thân điều kiện không sinh ra kết quả Ví dụ : Nguyên nhân đề xảy ra các phản ứng hóa học là

sự tương tác, phản ứng giữa các chất tham gia để tạo ra các chất sản phẩm, nhưng

để phản ứng xảy ra được thì cần có các điều kiện xúc tác như nhiệt độ, áp suất, chất

xúc tác, môi trường

Tính chất của mối liên hệ nhân — quả:

Phép biện chứng duy vật đã khẳng định mối liên hệ nhân — quả có tính khách quan,

tính phổ biến và tính tất yếu

- - Pính khách quan của mối liên hệ nhân — quả được thể hiện ở chỗ: mối liên hệ nhân quả là mối liên hệ khách quan của bản thân các sự vật, là cải vốn có của bản thân sự

vật, không thê đồng nhất với khả năng tiên đoán Nó tồn tại ngoài ý muốn của con

người, không phụ thuộc vào việc ta có nhận thức nó hay không

- Tính phố biến của mối quan hệ nhân — quả được thê hiện ở chỗ: mọi sự vật, hiện

tượng trong tự nhiên và trong xã hội đều được sinh ra bởi những nguyên nhân nhất

định Không có một sự vật, hiện tượng nào xuất hiện mà không có nguyên nhân của

nó, chỉ do nguyên nhân đó chưa được chúng ta nhận thức, tìm ra mà thôi

- _ Tính tất yếu của mối liên hệ nhân — quả được thể hiện ở chỗ: không phải cứ có nguyên

nhân thì sẽ có kết quả mà phải đặt nguyên nhân trong những điều kiện, hoàn cảnh nhất định Một nguyên nhân trong những điều kiện, hoàn cảnh nhất định chỉ có thể gây ra

một kết quả nhất định mà thôi Từ đó, chúng ta cũng có thể hiểu rằng, nếu các nguyên

nhân và hoàn cảnh càng ít khác nhau bao nhiêu thì các kết quả do chúng gây nên càng

ít khác nhau bấy nhiêu Tuy nhiên trong thế giới vật chất không có sự tác động nào là hoản toàn giống nhau nên cũng không bao giờ có những điều kiện giống nhau hoàn toàn Vì vậy, mỗi một kết quả bao giờ cũng độc đáo không lặp đi lặp lại trong bất kì một thời gian, không gian nào

e©®

Môi quan hệ biện chứng giữa nguyên nhân và kêt quả:

Theo quan điểm của chủ nghĩa duy vật biện chứng, nguyên nhân và kêt quả có môi quan hệ qua lại như sau:

Nguyên nhân là cái sinh ra kêt quả, nên nguyên nhân luôn luôn có trước kêt quả Còn kết quả bao giờ cũng xuất hiện sau khi nguyên nhân đã xuất hiện và bắt đầu tác động

+ Tuy nhiên, không phải sự nôi tiêp nào về mặt thời gian của sự vật, hiện tượng cũng là

biểu hiện của mối quan hệ nhân — quả Ví dụ ngày kế tiếp đêm thì đêm không phải là

nguyên nhân của ngày mà nguyên nhân sinh ra ngày và đêm là do sự quay của trái

đất

Cùng một nguyên nhân có thể gây ra nhiều kết quả khác trong các điều kiện, hoàn cảnh khác nhau Ngược lại, cùng một kết quả có thể được gây nên bởi những nguyên nhân khác nhau tác động riêng lẻ hoặc cùng một lúc

Nếu nguyên nhân khác nhau tác động lên sự vật theo cùng một hướng thì sẽ gây nên

ảnh hưởng cùng chiều, đây nhanh sự hình thành kết quả Ngược lại, nếu các nguyên

nhân khác nhau tác động lên sự vật theo các hướng khác nhau thì sẽ làm suy yếu,

thậm chí triệt tiêu các tác dụng của nhau

Sự tác động trở lại của kết quả đôi với nguyên nhân: Dù nguyên nhân là cái sản sinh ra kết quả nhưng sau khi xuất hiện thì kết quả vẫn có thê tác động trở lại nguyên nhân sinh ra nó Kết quả có thể thúc đây sự hoạt động của nguyên nhân hoặc cũng có thể kìm hãm nguyên nhân

Sự thay đổi vị trí giữa nguyên nhân và kết quả

Một sự vật, hiện tượng trong mối quan hệ nảy là nguyên nhân nhưng trong mối quan

hệ khác nó có thể là kết quả và ngược lại

Nguyên nhân sinh ra kết quả, rồi chính kết quả đó lại chuyển hóa thành nguyên nhân sinh ra một kết quả mới Quá trình này cứ tiếp tục điễn ra không bao giờ có thể kết thúc,

tạo ra một chuôi nhân quả vô tận không có sự mở đâu và kêt thúc

1.2 Ý nghĩa phương pháp luận:

Thứ nhất, trong thế giới vật chất, tất cả mọi sự vật, hiện tượng xảy ra đều có nguyên

nhân của nó và mỗi nguyên nhân đều dẫn tới những kết quả nhất định Nguyên nhân không thể được tạo ra trong tưởng tượng của con người mà phải được tìm ra dựa trên hiện thực thông qua những căn cứ, bằng chứng rõ ràng Mỗi con người cần tôn trọng tính tất yếu, khách quan của mối liên hệ nguyên nhân- kết quả Khi muốn làm biến mất một hiện

tượng nảo đó, cần loại bỏ nguyên nhân sản sinh ra nó; ngược lại; muốn một hiện nào đó

xuất hiện, cần phải tạo ra nguyên nhân và cả những điều kiện thích hợp cho nguyên nhân

sản sinh ra kết quả

Thứ hai, một kết quả có thể được tạo ra từ nhiều nguyên nhân; ngược lại; một

nguyên nhân có thể dẫn đến sự hình thành của nhiều kết quả Trong quá trình hình thành kết quả, mỗi nguyên nhân đều đảm nhận những vai trò riêng biệt Trong số các nguyên

nhân sinh ra một sự vật, hiện tượng như nguyên nhân cơ bản, nguyên nhân chủ yếu,

nguyên nhân bên trong, nguyên nhân bên ngoài, nguyên nhân chủ quan, nguyên nhân khách quan thì trước hết cần dựa vào nguyên nhân chủ yếu và nguyên nhân bên trong

vì chúng g1ữ vai trò quyết định trong sự xuất hiện, vận động và tiêu vong của sự vật, hiện

tượng Có thể thấy, mỗi quan hệ nguyên nhân-kết quả phức tạp đa dạng; muốn xác định

đúng nguyên nhân của hiện tượng cần thận trọng, phân biệt chính xác các loại nguyên

nhân, vạch ra kết quả tác động của từng mặt, từng mối liên hệ

Thứ ba, mặc dù kết quả được hình thành từ nguyên nhân nhưng nó không tôn tại

một cách thụ động Vì vậy, phải biết tận dụng kết quả đã đạt được để nâng cao nhận thức

và tiếp tục thúc đây nguyên nhân phát triển theo hướng tích cực Một hiện tượng trong mỗi quan hệ này là kết quả, nhưng trong mối quan hệ khác có thể là nguyên nhân, nên để

hiểu rõ tác dụng của hiện tượng ấy, cần xem xét nó trong những mối quan hệ mà nó giữ

vai trò là nguyên nhân cũng như trong những quan hệ nó là kết quả

Có thể nói, cặp phạm trủ nguyên nhân-kết quả là một trong những cặp phạm trù tất yếu, cơ bản nhất và có vai trò quan trọng trong thực tiễn và nhận thức

1.3 Liên hệ thực tiễn bản thân:

Liên hệ thực tiễn bản thân về việc học online trong thời gian giãn cách xã hội để

phòng chẳng dịch Covid — 19:

Trong thời gian dịch bệnh Covid — 19 khi mà số ca mắc trên thế giới không ngừng

tăng lên và nguy cơ bùng phát địch bệnh ở nước ta là rất cao Nhà nước ra chỉ thị giãn

cách xã hội để phòng dịch, tất cả sinh viên trên địa bàn thành phó phải nghỉ ở nhà Để

đảm bảo tiễn độ học tập thì trường Đại học Sư phạm kỹ thuật đã chuyên từ học trực tiếp

trên trường sang học online với hai giai đoạn

Giai đoạn 1, nhà trường tổ chức học online trên trang dạy học số (Ims) của trường

nhưng tôi nhận thấy không hiệu quả ,

Nguyên nhân thứ yêu là do hệ thông dạy học sô của nhà trường chưa hoàn thiện, một số giảng viên chưa có phương pháp dạy phù hợp với cách dạy mới nên sinh viên chưa

phát huy khả năng học tập.Nguyên nhân chủ yếu là ở bản thân tôi cũng chưa thích nghi

kịp thời với cách dạy mới, những vấn đề chưa thông suốt không thể tương tác trực tiếp

với giảng viên Để giải quyết nguyên nhân thứ yếu cần sự tác động của nhà trường Còn

về phần nguyên nhân chủ yếu, để giải quyết nó tôi cần thích nghỉ với cách học mới, về

những vấn đề chưa hiểu có thể tự tìm hiểu các tài liệu trên internet hoặc liên lạc với giảng

viên qua email hay mạng xã hội Vì “muốn loại bỏ một hiện tượng nảo đó, cần loại bỏ

nguyên nhân làm nảy sinh ra nó”

Giai đoạn 2, nhà trường nhận thấy học online trên hệ thống dạy học số chưa hiệu

quả nên đã nghiên cứu cách học trên các nền tảng khác như Google meet hay Zoom Về phần bản thân tôi đã dần thích nghi với cách học mới và có phần cảm thấy thích kết quả

cách học mới mang lại như khả năng tìm kiếm tài liệu trên internet, làm bài tập thuyết

trình online

TU: %

Từ đó ta có thể nhận thấy “Muốn cho hiện tượng xuất hiện, cần tạo ra nguyên nhân

cùng những điều kiện cần thiết Vì hiện tượng này có thể do nhiều nguyên nhân tác động riêng lẻ hoặc đồng thời cần tùy hoản cảnh cụ thể mà lựa chọn phương pháp thích hợp” Vì

vậy qua cách giải quyết giai đoạn I bằng chuyển sang giai đoạn 2 đã đạt được hiệu quả

thực tiễn cần dựa trước hết vào các nguyên nhân chủ yếu và nguyên nhân bên trong Bởi chúng giữ vai trò quyêt định trong sự xuât hiện, vận động và tiêu vong của hiện tượng.”

2 Anh/chị hãy phân tích nội dung quy luật về mối quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ

tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội Từ đó, rút ra ý nghĩa lý luận và thực tiễn?

2.1 Quy luật về mỗi quan hệ biện chứng giữa cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng của xã hội:

Chúng ta thấy cơ sở hạ tầng và kiến trúc thượng tầng là hai phương diện cơ bản của đời sống xã hội đó là phương diện kinh tế và phương diện chính trị xã hội chúng tồn tại trong mối quan hệ thống nhất biện chứng với nhau tác động lẫn nhau trong đó cơ sở hạ tầng đóng vai trò quyết định đối với kiến trúc thượng tầng đồng thời kiến trúc thượng tầng thì thường xuyên có sự tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng cá theo chiều hướng tích cực hoạc theo chiều hướng tiêu cực khi nghiên cứu về mối quan hệ này thì Mác đã khẳng định cái vai trò quyết định của cơ sở hạ tầng đối với kiến trúc thượng tầng, tuy nhiên ông luôn

thấy được cái sự tác động trở lại của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở hạ tầng Mác đã

khẳng định rằng giai cấp nào mà đã thống trị về kinh tế thì giai cấp đó thống trị luôn về cả

mặt chính trị tư tưởng

s* Cơ sở hạ tầng quyết định kiến trúc thượng tầng :

Cơ sở hạ tầng là nguồn góc sinh ra kiến trúc thượng tầng: Tương ứng với một cơ sở hạ tầng nhất định sẽ sản sinh ra một kiến trúc thượng tầng phù hợp có tác dụng bảo vệ cơ sở

hạ tầng đó, điều đó có nghĩa là cơ sở hạ tầng nào thì kiến trúc thượng tầng đó

Sự biến đổi cơ bản trong cơ sở hạ tầng sẽ dẫn đến sự thay đôi kiến trúc thượng tầng: đối với mâu thuẫn trong cơ sở hạ tầng được phản ánh thành mâu thuần trong kiến trúc

LG: ù

thượng tầng sự đấu thanh trong lĩnh vực ý thức hệ xã hội và những xung đột lợi ích chính

trị xã hội có nguyên nhân sâu xa từ mâu thuần và cuộc đấu tranh dành lợi ích trong cơ sở kinh tế của xã hội Trong cái xã hội mà cơ sở hạ tầng của nó mả có mâu thuần có đối

kháng thì đương nhiên nó sẽ được biểu hiện ra trong kiến trúc thượng tầng, thì kiến trúc

thượng tầng nó biểu hiện ra đó là mâu thuần đối kháng về mặt chính trị xã hội , cho nên cái mâu thuần về mặt chính trị xã hội thực chất là phản ảnh cải mâu thuần đối kháng trong

cơ sở kinh tế của xã hội

+ Tính chất mâu thuần trong cơ sở hạ tầng được phản ánh thành mâu thuần trong kiến

trúc thượng tầng: Giai cấp nào năm giữa quyền sở hưu tư liệu sản xuất chủ yêu của xã hội

thì đồng thời cũng là giai cấp năm được quyên lực nhà nước trong kiến trúc thượng tầng, còn các giai cấp và tầng lớp xã hội khác thì ở vảo địa vị bị phụ thuộc

+ Giai cấp thống trị kinh tế sẽ thống trị đời sống chính trị: Những biến đổi trong cơ sở thượng tầng tạo ra nhu cầu khách quan phải có sự biến đổi tương ứng trong kiến trúc thượng tầng điều đó có nghĩa là khi cơ sở kinh tế thay đổi thì sớm hay muộn chính trị,tư tưởng hay tỉnh thần , của xã hội cũng phải thay đổi theo Tuy nhiên chúng ta cần lưu ý cái sự thay đổi của kiến trúc thượng tầng nó diễn ra phức tạp có yếu tô của kiến trúc thượng tầng nó sẽ biến đổi nhanh khi mà cơ sở hạ tầng thay đổi như là nhà nước, pháp

luật,

Tóm lại sự biến đổi của cơ sở hạ tầng dẫn đến sự biến đổi của kiến trúc thượng tầng,

nó là một quá trình hết sức phức tạp, nguyên nhân của sự biến đổi đó xét cho cùng chính

là do sự phát triển của lực lượng sản xuất, cho nên sự phát triển của lực lượng sản xuất nó

chính là nguyên nhân sâu xa của mọi nguyên nhân Tuy nhiên chúng ta cần lưu ý cái sự phát triển của lực lượng sản xuất chỉ trực tiếp làm thay đổi quan hệ sản xuất tức là trực tiếp làm thay đổi cơ sở hạ tầng và chính sự biến đổi của cơ sở hạ tầng đến lượt nó thì mới làm cho kiến trúc thượng tầng thay đổi một cách căn bản Do đó trong xã hội có giai cấp

để thay đổi kiến trúc thượng tầng cho phù hợp với cơ sở hạ tầng phải bằng con đường

TU: %

cách mạng xã hội, tức là phải thông qua cuộc cách mạng xã hội thì mới có thê xóa bỏ

được cả cơ sở hạ tâng và kiên trúc thượng tâng củ, đê xác lập một cái cơ sở hạ tâng và kiên trúc thượng tâng mới đê xây dựng mọi cái chê độ xã hội mới cao hơn

s* Kiên trúc thượng tâng tác động trở lại cơ sở hạ tâng :

+ Chức năng xã hội của kinh tế thượng tầng là duy trì, bảo vệ và cũng cô cơ sở hạ tầng đã sinh ra nó: Cơ sở hạ tầng quyết định đối với kiến trúc thượng tầng nhưng toàn bộ kiến trúc thượng tầng cũng như các yếu tô cấu thành nó thì có tính độc lập tương đối và tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng Chúng ta lưu ý rằng ngoài chức năng xã hội của kiến

trúc thượng tầng chính là để duy trì bảo vệ và cũng cô cơ sở hạ tầng đã sản sinh ra nó đồng thời nó còn có một nhiệm vụ nữa là đấu tranh xóa bỏ cả cơ sở hạ tầng và kiến trúc

thượng tầng cũ

+ Nhà nước thường được thể hiện là nhân tố có vai trò tác đọng trực tiếp và mạnh mẽ nhất

tới cơ sở hạ tầng kinh tế của xã hội: Sự tác động của kiến trúc thượng tầng đối với cơ sở

hạ tầng có thể thông qua nhiều phương thức khác nhau trực tiếp hoặc là gián tiếp Chẳng

hạn cái sự tác động của thiết chế pháp luật thường là tác động trực tiếp còn các thiết chế

khác như nghệ thuật, tôn giáo, thường biểu hiện gián tiếp và trong các yếu tố tác động

trở lại đối với cơ sở hạ tầng nhà nước thường tỏa ra là yếu tố có tác động trực tiếp và mạnh mẽ nhất tới cơ sở hạ tầng của một xã hội Chúng ta thấy rằng trong kiến trúc thượng

tầng có hai cái yếu tô lớn đó là là hệ thống kết cấu các hình thái ý thức xã hội và các thiết

chế chính trị xã hội thì các yếu tố này nó đều có tác động trở lại đối với cơ sở hạ tầng,

nhưng trong các yếu tố đó nhà nước thường tỏ ra là yếu tô tác động trực tiếp nhất mạnh

mẽ nhất tới cơ sở hạ tầng của một xã hội

+ Sự tác động của các yếu tố thuộc kiến trúc thượng tầng có thể diễn ra theo nhiều xu

hướng khác nhau: Theo nhiều xu hướng đối lập nhau nó phản ánh cái tính chất mâu thuần, lợi ích của các giai tầng khác nhau và đối lập nhau trong xã hội bởi vì thực chất ở đây là nó phản ánhtính chất mâu thuần lợi ích của các giai cấp tầng lớp khác nhau và đối

lặp nhau cho xã hội trong đó thì có sự tác động nhằm duy trì cơ sở kinh tế hiện tại tức là

duy trì chế độ xã hội đương thời trong đó lại có sự tác động theo su hướng là xóa bỏ cơ sở

-¬ %