Đồng thới qua “bức chân dung” cả cuộc sống và những suy nghĩ của người thanh niên , qua sự cảm nhận của các nhân vật khác chủ yếu là ông họa sĩ về anh và những người như anh, tác giả đã[r]
Trang 1LẶNG LẼ SA PA - Nguyễn Thành Long 1- Truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” xây dựng xoay quanh một tình huống truyện khá đơn giản mà tự nhiên Tình huống đó là gì? Phân tích ý nghĩa của tình huống ấy đối với việc thể hiện nhân vật và chủ
đề của truyện
TL:
- Một trong những điểm mấu chốt của truyện ngắn là xây dựng tình huống truyện
- Tình huống cơ bản của truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” chính là cuộc gặp gỡ của người thanh niên làm việc một mình ở trạm khí tượng với bác lái xe và hai hành khách trên chuyến xe ấy - ông họa sĩ già và
cô kĩ sư lên thăm trong chốc lát nơi ở và nơi làm việc của anh thanh niên.
- Tình huống gặp gỡ này là cơ hội thuận tiện để tác giả khắc họa “bức chân dung” nhân vật chính
(anh thanh niên) một cách tự nhiên và tập trung, qua sự quan sát của các nhân vật khác và qua chính lời lẽ,
hành động của anh Đồng thới qua “bức chân dung” (cả cuộc sống và những suy nghĩ ) của người thanh
niên , qua sự cảm nhận của các nhân vật khác (chủ yếu là ông họa sĩ) về anh và những người như anh, tác giả
đã làm nổi bật được chủ đề của tác phẩm : Trong cái lặng lẽ ,vắng vẻ trên trên núi cao Sa Pa, nơi mà nghe tên người ta chỉ nghĩ đến sự nghỉ ngơi, vẫn có bao nhiêu người đang ngày đêm làm việc miệt mài, say mê cho đất nước.
2- Tên truyện “Lặng lẽ Sa Pa” gợi cho em điều mà tác giả muốn gửi gắm trong truyện là gì?
TL: (Chú ý xem xét quan hệ giữa tên truyện và chủ đề của truyện)
- Lặng lẽ là cái không khí bề ngoài của cảnh vật
- Điều mà tác giả khám phá ra và muốn truyền đến cho người đọc chính là cái không khí lặng lẽ bên trong, ở
sự làm việc, ở suy nghĩ của những con người tại nơi đây: Trong Sa Pa lặng lẽ có biết bao người âm thầm, bình dị cống hiến cho sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc
- Từ đó, tác giả còn muốn gợi ra những suy nghĩ triết lí về ý nghĩa của công việc, của sự cống hiến bằng sức lao động miệt mài, tự giác của mỗi người cho sự nghiệp chung
3- Những nét nghệ thuật đắc sắc của truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa”?
- Trước hết, tác giả đã tạo dựng được một chất thơ trong sáng làm nên không khí và sắc điệu riêng toát lên từ
sự hài hòa giữa phong cảnh thiên nhiên đẹp lộng lẫy và mơ màng của Sa Pa với vẻ đẹp trong suy nghĩ, cảm xúc và công việc của các nhân vật cùng mối quan hệ của họ
- Cốt truyện thật đơn giản, xoay quanh tình huống gặp gỡ bất ngờ giữa ông họa sĩ già, cô kĩ sư mới ra trường
với anh thanh niên một mình sống và làm việc trên đỉnh Yên Sơn trong trạm khí tượng kiêm vật lí địa cầu Cuộc gặp gỡ chỉ diễn ra trong chốc lát nhưng đã đủ để các nhân vật xuất hiện, gây được ấn tượng và gợi được những suy nghĩ, cảm xúc với nhiều âmvang
- Lựa chọn được điểm nhìn trần thuật hợp lý, từ cái nhìn và tâm trạng của người họa sĩ già - một nghệ sĩ
nhiều từng trải và chiêm nghiệm về cuộc đời và nghệ thuật – là người thể hiện những suy nghĩ , tình cảm của tác giả , nhân vật ông họa sĩ có vai trò quan trọng đặc biệt trong truyện sau nhân vật chủ chốt anh thanh niên
-Nhân vật chính xuất hiện sau , qua lời kể của nhân vật phụ có tác dụng làm cho người đọc có ấn tượng
mạnh với nhân vật chính và tò mò thích thú khi được trực tiếp tiếp xúc với nhân vật
- Tất cả các nhân vật không được đặt tên (cả nhân vật chính): tác giả muốn vô danh họ, bình thường hóa họ,
muốn nói rằng đó là những con người lao động bình thường, phổ biến, thường gặp trong quần chúng nhân dân ta trên khắp nẻo đường đất nước
4-TLV: Nhân vật anh thanh niên làm công tác quan trắc khí tượng trong truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long.
(Tham khảo bài viết trong sách ngữ văn 9 tập II trang 62)
Bài viêt sau đây phân tích dựa theo trình tự mà nhà văn vận dụng để khắc họa nhân vật : từ việc giới thiệu ban đầu của người lái xe, đến cuộc gặp gỡ,khung cảnh sống, những lời kể của nhân vật về công việc, lời của nhân vật tự đánh giá mình, thái độ các nhân vật khác
I- Mở bài:
-Giới thiệu truyện ngắn “Lặng lẽ Sa
Pa
I- Viết về một mảng hiện thực trên đất Sa Pa trong giai đoạn xây dựng chủ nghĩa xã hội và chống chiến tranh phá hoại của đế quốc
Mĩ, truyện ngắn “Lặng lẽ Sa Pa” của Nguyễn Thành Long như
Trang 2-Giới thiệu nhân vật chính: anh
thanh niên làm công tác quan trắc
khí tượng – nhân vật chính của tác
phẩm – đã để lại cho chúng ta nhiều
ấn tượng khó phai mờ
II-Thân bài:
a/Anh thanh niên là một con người
bình thường:
- Một con người nhỏ bé, tác giả
không đặt tên
-Anh ta tự thấy mình công việc của
mình không có gì đặc biệt
-Trong cuộc sống “cô độc nhất thế
gian”anh cũng rất thèm được gặp
gỡ con người (nghĩ ra mẹo để cho
xe dừng)
b/Anh là con người tốt, con người
của cuộc sống mới:
-Biết quan tâm đến người khác (tìm
thuốc tặng vợ bác lái xe, tặng hoa
cho cô kĩ sư trẻ)
-Có tinh thần trách nhiệm cao đối
với công việc (không bỏ qua một
giờ quan trắc nào vì hiểu được ý
muốn nói với ta rằng : Bên trong vẻ đẹp lặng lẽ của núi rừng, cuộc sống ở đây chứa bao vẻ đẹp đáng yêu, đang có không ít sự hi sinh thầm lặng Dù được miêu tả nhiều hay ít , trực tiếp hay gián tiếp, nhân vật nào của truyện cũng hiện lên với nét cao quí đáng khâm phục Trong đó, anh thanh niên làm công tác quan trắc khí tượng – nhân vật chính của tác phẩm – đã để lại cho chúng ta nhiều ấn tượng khó phai mờ
II-a/ Anh không phải là con người đặc biệt, chỉ là một con người tầm
vóc nhỏ bé, thậm chí tên anh, tác giả cũng không giới thiệu Hình như tác giả muốn nói : tên anh không phải là điều quan trọng đáng nhớ, bỡi mỗi người trên đời này đều có thể giống như anh ta Cũng như mọi người, anh anh không muốn sống cô độc, anh sợ buồn Cái việc anh đẩy một khúc cây ra giữa đường, buộc xe đi qua phải dừng lại , vừa ngộ nghĩnh buồn cười vừa thật đáng yêu
b/ +Với cuộc gặp gỡ chưa đầy nửa giờ , anh đã hoàn toàn chinh phục một họa sĩ già và một cô kĩ sư trẻ Bị chinh phục không phải bỡi lời lẽ, mà bằng tất cả những gì toát ra từ con người của anh,
xung quanh anh , công việc của anh, họ đã nhận ra ở anh những vẻ đẹp của một con người cao quí.
Như nhận xét có tính chất vui đùa của bác lái xe, anh là “một con người sống cô độc nhất thế gian” Bởi anh làm việc một mình
trên đinh núi cao, quanh năm chỉ có bầu trời với những đám mây , sương mù bao phủ và lạnh buốt lúc nửa đêm Nhưng trong sự cô độc ấy, anh, tâm hồn anh gần gũi con người biết chừng nào,ấm áp tình người biết chừng nào!
Khao khát được gặp con người, được trò chuyện với con người, anh đã nghĩ ra cái mẹo vừa thông minh, vừa tinh nghịch để mỗi chuyến xe qua đều dừng lại với anh, dẫu chỉ trong chốc lát Không
ai trách hành động ấy, vì nó nói lên một tình cảm đáng quí ở anh Trái lại người ta còn cảm động vì hình ảnh ấy Bác lái xe đã xử sự rất đúng khi đặt ra thành lệ việc ngừng xe lại nửa giờ nơi đỉnh núi cao, để thỏa mãn nguyện vọng của anh, nhưng cũng là để được gặp
gỡ và tỏ lòng yêu mến một tâm hồn trong sáng như anh
+Thái độ quan tâm đến con người ở anh không chỉ vì một niềm
vui của chính mình mà vì anh thực lòng yêu mến và quí trọng con người Anh chu đáo đi tìm củ tam thất và ân cần trao cho bác lái xe
để bác ngâm rượu cho vợ bác uống Thái độ quan tâm ấy còn bộc lộ
ở cử chỉ hiếu khách đặc biệt, khi ông họa sĩ và cô nữ kĩ sư lên thăm nơi ở và làm việc của anh Anh cắt tặng cô gái một bó hoa to với lời lẽ chân thành “ cô muốn lấy bao nhiêu nữa, tùy ý ”.Ai mà không hởi lòng hởi dạ trức những cử chỉ trân trọng và chân thành như thế.Củ tam thất gửi vợ bác lái xe,làn tứng ,bó hoa tiễn người họa sĩ già, cô gái trẻ tiếp tục cuộc hành trình, đó là những kỉ niệm của một tấm lòng sốt sắng, tận tình đáng quí
+ Chính thái độ với con người đã cắt nghĩa thái độ của anh đối với công việc Làm việc một mình, không ai kiểm tra, anh thật đã
có một ý thức trách nhiệm đầy đủ với công việc Chỉ nói về mình có
năm phút, một cách rất khiêm tốn, anh đã làm cho ta hiểu hết cái gian khổ của công việc anh làm, cũng thấy hết sự tận tụy của anh
Trang 3nghĩa quan trọng của công việc)
-Có ý thức giữ cuộc sống đẹp trong
hoàn cảnh đặc biệt
-Rất khiêm tốn
-Bao trùm lên tất cả là niềm khao
khát được sống có ích, hạnh phúc là
làm việc có ích cho đất nước
Những quan trắc khí tượng theo giờ, và cả giữa ban đêm gió lạnh,
có cả mưa tuyết, cái im lặng đáng sợ của núi cao vào lúc nửa đêm Thế nhưng anh không bỏ qua một giờ quan trắc nào, bỡi anh hiểu được rằng mỗi công việc làm của anh là một mắt xích trong cái chuỗi công việc chung của nhiều người Cái sai, cái đúng của anh, dẫu bé nhỏ,góp phần quyết định vào cái sai cái đúng, cái thất bại hay thành công của những điều lớn lao Việc dự báo chính xác một đám mây bất ngờ có thể góp phần tạo nên thắng lợi của một trận đánh quan trọng, là có sự tham gia của anh Sống ở vị trí của một
người “cô đọc nhất thế gian” mà anh không buồn, không chán nản,
chính vì anh đã tìm được ý nghĩa lớn lao trong công việc của mình như thế
+Có trách nhiệm đối với mọi người và công việc, anh cũng sống
có trách nhiệm đối với chính mình Thông thường, trong hoàn cảnh
sống như anh , người ta rất dễ sống cẩu thả Chính ông họa sĩ cũng
đã có ý nghĩ như vậy : “Khách tới bất ngờ chắc cu cậu chưa kịp quét tước dọn dẹp, chưa kịp gấp chăn chẳng hạn” Không , nơi anh
ở chẳng những không hề bừa bộn mà còn sạch sẽ, tinh tươm và đẹp nữa Ngay trước sân nhà anh ta bắt gặp vườn hoa với bao nhiêu loài hoa, màu hoa, cũng đủ để ta yêu mến và quí trọng anh Căn phòng anh ở ngăn nắp gọn gàng Nếp sống hàng ngày của anh được tổ chức có nền nếp, anh làm việc, ăn uống , nghỉ ngơi, đọc sách , đọc báo như một người đang sống và làm việc giữa một xã
hội, với mọi người, chứ không phải chỉ có một mình anh Đó là một thái độ tự trọng, đó chính là nếp sống đẹp, sống có văn hóa.
Sống như thế không phải dễ, nhưng đó mới là thực chất sống đẹp Cái đẹp ấy không bắt nguồn từ bản chất tâm hồn đẹp
+ Hãy xem anh khiêm tốn biết bao! Nói về mình rất ít (chỉ năm
phút/ba mươi phút) ,anh chỉ giới thiệu công việc của mình với những người khách cần biết.Không những nói ít mà cách nói cũng hết sức nhẹ nhàng.Anh như cho rằng những điều anh làm, cái khắc nghiệt của cuộc sống cô đơn mà anh sống, thật không có nghĩa lí gì
so với mọi người Không khoa trương , cường điệu mình trước một
cô gái trẻ Và khi chợt nhận ra ông họa sĩ đang vừa trò chuyện vừa ghi vào sổ tay những nét kí họa về anh Anh thực tình bối rối, cảm thấy mình không có gì đáng để một họa sĩ ghi lại Anh chân thành giới thiệu bao nhiêu người đáng vẽ hơn anh, nghĩa là tốt hơn, đẹp hơn, đáng quí mến hơn anh : Một người kĩ sư tận tụy với cây rau, một nhà nghiên cứu sét để làm một bản đồ sét cho đất nước, ngày đêm miệt mài với công việc
+Tại sao anh sống giản dị thế, tốt thế, đẹp thế? Đây là chỗ xuất
phát mọi điều Anh là một con người trong lòng luôn cháy rực ngọn lửa của một khát vọng :sống đẹp, sống có ý nghĩa, sống có ích cho đất nước, cho mọi người Đất nước có chiến tranh, anh xin
ra trận Không được ra trận, anh tận tụy làm công việc của mình Khi biết công việc của mình góp phần vào chiến thắng của không quân ta đã hạ được máy bay địch, anh cảm thấy thật hạnh phúc Hạnh phúc của anh thật cụ thể, ý nghĩa đời sống của anh thật rõ ràng Một người cảm thấy hạnh phúc vì công việc , vì được làm việc thì làm sao có thể sống chán nản , buông thả, cảm thấy công việc nặng nề, làm sao có thể không yêu quí và trân trọng con người,
Trang 4III-Kết luận:
Nguyễn Thành Long đó khắc họa
một nhõn vật đẹp ( từ đặc nghệ
thuật, từ cảm nhận của cỏc nhõn vật
khỏc về anh thanh niờn để khẳng
định vẻ đẹp của nhõn vật)
làm sao cú thể khụng chõn tỡnh quan tõm đến niềm vui và hạnh phỳc của người khỏc?
III- Bằng một cốt truyện khỏ nhẹ nhàng, những chi tiết chõn thực, tinh tế bằng ngụn ngữ đối thoại sinh động, Nguyễn Thành Long đó kể lại một cuộc gặp gỡ tỡnh cờ mà thỳ vị nơi Sa Pa lặng lẽ Chưa đầy ba mươi phỳt tiếp xỳc với anh thanh niờn khiến người họa sĩ già thờm suy ngẫm về vẻ đẹp cuộc đời mà mỡnh khụng bao giờ thể hiện hết được, khiến cụ kĩ sư trẻ lũng bao cảm mến , bõng khuõng Với truyện ngắn này, phải chăng nhà văn muốn khẳng định:Cuộc sống của chỳng ta được làm nờn từ bao phấn đấu, hi sinh lớn lao và thầm lặng ? Những con người cần mẫn, nhiệt thành như anh thanh niờn ấy thật đỏng trõn trọng, thật đỏng tin yờu
Đề làm thờm: (tham khảo trong thư viện)
Về giá trị truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long, sách giáo viên Ngữ văn 9, tập một, tr.204 nhận
định: “Một trong những yếu tố tạo nên sức hấp dẫn và góp vào thành công của truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa là chất trữ
tình”
Yêu cầu về kiến thức:
Trên cơ sở hiểu biết về truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa của Nguyễn Thành Long(Phần trích ở sách Ngữ văn 9), học
sinh cần vận dụng các thao tác nghị luận để làm rõ đợc yêu cầu đề bài
Yêu cầu kỹ năng:
Bài viết đúng kiểu bài nghị luận văn học với việc kết hợp nhiều thao tác; bố cục cân đối hợp lí; biết chọn lọc, sắp xếp dẫn chứng có hệ thống; lời văn trong sáng có cảm xúc; lập luận chặt chẽ, lô gíc; không sai lỗi dùng từ đặt câu…
Từ những yêu cầu trên, định hớng chính của bài làm nh sau:
1 Giới thiệu khái quát chung về tác giả, tác phẩm, trích dẫn ý kiến
2 Giải thích ý kiến
-Thành công của truyện ngắn Lặng lẽ Sa Pa có nhiều yếu tố (tình huống truyện, cốt truyện, xây dựng nhân vật, cách
kể chuyện…) trong đó, chất trữ tình là yếu tố quan trọng tạo nên sức hấp dẫn và giá trị của tác phẩm -Chất trữ tình của tác phẩm đợc tạo nên bởi những cảm xúc, chiêm nghiệm, suy tởng và thể hiện bằng lời văn giàu nhịp
điệu, giàu hình ảnh…
3 Chứng minh:
- Chất trữ tình đợc tạo nên từ những chi tiết, khung cảnh thiên nhiên đẹp và đầy thơ mộng của Sa Pa đợc miêu tả qua cái nhìn của ngời hoạ sỹ già
- Chất trữ tình đợc toát lên chủ yếu từ nội dung của truyện: cuộc gặp gỡ tình cờ mà để lại nhiều d vị trong lòng mỗi ngời, từ những nết đẹp giản dị, từ những truyện kể về cuộc sống lặng lẽ ở Sa Pa (qua lời kể của anh thanh niên và bác lái xe, suy nghĩ của ông hoạ sỹ già, cô kỹ s) và từ những cảm xúc, tình cảm mới nảy nở trong tâm hồn của các nhân vật đối với anh thanh niên
- Để tạo nên không khí trữ tình của tác phẩm, nhà văn đ sử dụng lời văn giàu cảm xúc, hình ảnh, giọng điệuã
tâm tình nhẹ nhàng
4 Đánh giá: Chất trữ tình kết hợp với bình luận, tự sự đ làm nỗi bật chủ đề tác phẩm: Truyện ngắn ã Lặng lẽ Sa
Pa khắc hoạ thành công những ngời lao động bình thờng mà tiêu biểu là anh thanh niên làm công tác khí tợng ở một
mình trên đỉnh núi cao Qua đó, truyện khẳng định vẻ đẹp của con ng ời lao động và ý nghĩ của những công việc thầm
lặng