Kết luận: Trong quá trình đổi mới trong phương pháp dạy và học ở trường phổ thông, người thầy giáo phải khéo léo tổ chức cho học sinh nắm được kiến thức và nâng cao nhận thức cho các em,[r]
Trang 1PHÒNG GD – ĐT BÌNH MINH
TRƯỜNG THCS MỸ HÒA
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM:
PHƯƠNG PHÁP KHẮC HỌA NHÂN VẬT LỊCH SỬ TRONG TIẾT DẠY
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Việc nâng cao chất lượng giảng dạy và tạo sự hứng thú học tập trong bộ môn lịch sử cho học sinh trung học phổ thông hiện nay là một nhiệm vụ hết sức cấn thiết trong giai đoạn đổi mới giáo dục hiện nay Tạo hứng thú trong học tập là một biện pháp quan trọng, sự húng thú không phải là ngẫu hứng, tùy thích mà là có sự định hướng và sự lựa chọn để nắm kiến thức và vận dụng kiến thức đó vào thực tiễn vì vậy, tạo hứng thú học tập lịch sử cho học sinh thông qua việc khắc họa các nhân vật lịch sử giúp cho giáo viên tạo được sự say mê học tập cho học sinh Và để thực hiện được mục đích đó, người giáo viên phải tìm tòi và nghiên cứu để tìm ra giải pháp để nâng cao chất lượng dạy học nhằm phát huy tính tìm tòi sáng tạo, sự say mê, hứng thú với bộ môn lịch sử Vì vậy, tôi đã chọn học sinh lớp 8 của trường THCS Mỹ Hòa để áp dụng sáng kiến này
Xã Mỹ Hòa trong những năm gần đây là một vùng đang phát triển mạnh về kinh tế, du lịch nên đời sống của người dân khá dã hơn Trường THCS Mỹ Hòa nằm
kế bên UBND Xã nên rất được chính quyền quan tâm sâu sắc, đồng thời cũng được Phòng GD – ĐT Bình Minh chỉ đạo kịp thời nên trường có bước tiến bộ đáng kể nhờ đó mà việc giảng dạy và học tập của học sinh ngày càng thuận lợi
Trong chương trình sách giáo khoa Lịch sử có nhiều đổi mới về mục tiêu, cấu trúc, kênh hình… việc đổi mới này rất thích hợp cho giáo viên dạy bộ môn lịch sử hiện nay Nhưng để truyền đạt cho các em hiểu về các sự kiện lịch sử, các nhân vật lịch sử là một việc khó khăn, đòi hỏi người giáo viên phải tìm tòi các tranh ảnh, tư liệu, mẫu chuyện có liên quan, tuy nhiên các phương tiện và tranh ảnh lịch sử của trường đã cũ hoặc không có nên càng khó khăn thêm Vì vậy việc tiếp thu kiến thức của học sinh bị hạn chế nhiều
Vào đầu năm học 2010 – 2011 mức độ hứng thú học tập của học sinh khối 8 như sau:
Lớp Số học Hứng thú học môn Không hứng thú
Trang 2sinh lịch sử học môn lịch sử
Qua đó ta thấy được cùng với sự bùng nổ của công nghệ thông tin , hầu như học sinh không còn ham thích học tập bộ môn lịch sử ở nhà trường phổ thông Điều này có rất nhiều nguyên nhân , song nguyên nhân cơ bản làm cho các em nhàm chán
vì yêu cầu của giáo viên bắt các em nhớ quá nhiều sự kiện lịch sử , nhân vật lịch sử một cách máy móc khô khan, mà trong giờ học lịch sử nào giáo viên cũng bắt buộc
Việc học sinh chán học môn lịch sử nói trên không phải do bản thân bộ môn lịch sử gây ra mà chính là do phương pháp dạy học của chúng ta chưa thật sự đáp ứng được nhu cầu của người học hay nói khác hơn là người thầy giáo chưa gây hứng thú học tập cho các em trong giờ học bộ môn lịch sử
Bên cạnh đó, đa số giáo viên dạy môn lịch sử đều cố gắng để đổi mới phương pháp dạy của mình một phần muốn các em dễ ghi nhớ và khắc sâu sự kiện lịch sử hơn, một phần nhằm thực hiện đúng phương pháp đổi mới hiện nay Song khi lên lớp hầu hết giáo viên giảng bài đều trùng khớp với các kiến thức có trong sách giáo khoa, học sinh phải ghi bài quá nhiều sự kiện lịch sử và phải tiếp nhận một khối lượng thông tin quá lớn nên dẫn đến học sinh nhàm chán không muốn học
Là một giáo viên dạy Lịch sử, bản thân tôi nhận thấy việc tạo hứng thú học tập bộ môn Lịch sử trong nhà trường hiện nay là một vấn đề mang tính cấp thiết Tìm hiểu vấn đề này vừa là nhu cầu của bản thân tôi Hơn nữa, là giáo viên dạy lịch
sử , tôi nhận thấy đây cũng là một vấn đề phù hợp với đặc trưng bộ môn mà tôi đang giảng dạy
Trong phương pháp dạy và học lịch sử , giáo viên ít chú ý đến kênh hình Vì vậy khi giới thiệu nhân vật lịch sử , giáo viên thường giới thiệu qua loa , chỉ cho học sinh thấy chân dung nhân vật lịch sử mà không giới thiệu về đặc điểm , tính cách , hình dáng , quan điểm của nhân vật lịch sử, từ đó không những không khắc sâu kiến thức cho học sinh, mà không gây cho các em có những xúc cảm đối với nhân vật lịch sử đó Hơn nữa, việc kiểm tra đánh giá học sinh của giáo viên cũng ít chú ý đến nội dung kiểm tra về các nhân vật lịch sử mặc dù có một số tiết học vai trò các nhân vật lịch sử đó rất quan trọng , đóng vai trò trung tâm về nội dung bài giảng trong suốt một tiết học
Trang 3Một lý do không nhỏ dẫn đến học sinh không ham thích học tập bộ môn lịch
sử là do trường hiện nay còn thiếu nhiều phương tiện dạy học như đèn chiếu , băng đĩa , bản đồ, tranh ảnh về nhân vật lịch sử …
Với những thực trạng trên , là giáo viên dạy lịch sử bản thân tôi mong muốn học sinh mình học tốt, nắm kiến thức sâu hơn, số lượng học sinh hứng thú học môn lịch sử đạt từ 80% trở nên Vì vậy tôi đã tổ chức dạy học bằng nhiều phương pháp như: tổ chức hoạt động nhóm, đàm thoại, kể chuyện, vấn đáp,… và trong đó có phương pháp khắc họa nhân vật lịch sử
II CÁC BIỆN PHÁP TRONG PHƯƠNG PHÁP KHẮC HỌA NHÂN VẬT LỊCH SỬ
Trong chương trình và nội dung sách sách gióa khoa lịch sử lớp 8 có trên khoảng 30 hình, nên việc học sinh ghi nhớ các nhân vật lịch sử đó cũng gặp rất nhiều khó khăn Vì vậy, đây cũng là một trong những điều gây khó khăn, làm giảm hứng thú học tập của học sinh đối với bộ môn này Để các em nhớ lâu về các nhân vật lịch sử đó thì người thầy giáo phải biết khắc sâu những biểu tượng nhân vật lịch
sử đó vào trong suy nghĩ của các em về đặc điểm, hình dáng, quan điểm hay quá trình hoạt động của từng nhân vật thì các em tập trung lắng nghe và rất hào hứng học tập Từ các nhân vật lịch sử đó, các em biết rút ra những bài học quý báu cho bản thân Đồng thời còn giúp các em nắm được các sự kiện lịch sử quan trọng trong bài học đó, qua đó còn giáo dục các em học tập biết noi gương những đức tính tốt đẹp của các nhân vật lịch sử trong bài học
Nhưng nếu thầy giáo chỉ giới thiệu qua loa thì sẽ dẫn đến các em sẽ không chú ý và rất khó khăn khi phải ghi nhớ đặc điểm của từng nhân vật lịch sử Vì vậy muốn dạy tốt và học tốt môn lịch sử , ngoài những nguyên tắc và phương pháp bắt buộc khi lên lớp , giáo viên còn phải biết khắc sâu nhân vật lịch sử ngay trong giờ lên lớp
Khi dạy các bài lịch sử có kênh hình về nhân vật lịch sử, giáo viên cần xác định cho được những đặc điểm, hình dáng, các mẫu chuyện về cuộc đời, sự nghiệp… của nhân vật lịch sử nhằm khắc họa cho học sinh nắm, nhằm gây hứng thú học tập của các em Vậy để học sinh khắc họa được nhân vật lịch sử thì giáo viên cần chú ý các biện pháp:
1 Giáo viên có thể khắc họa những nhân vật cụ thể, kể cả nhân vật chính
diện và phản diện ( nguồn tài liệu vế tiểu sử nhân vật có tác dụng cụ thể hóa một số
sự kiện lịch sử)
2 Giáo viên lịch sử cần khắc họa hành động nhân vật lịch sử:
- Có nhân vật lịch sử chúng ta cần mô tả một số nét chân dung nhằm mục đích giúp học sinh biết kỷ và hiểu sâu sắc về nhân vật lịch sử đó
Trang 4- Ngoài ra chúng ta chỉ cần chọn một trong những nét nỗi bật của nhân vật
để minh hoạ nhắm khắc sâu hình ảnh của nhân vật lịch sử vào trong trí nhớ của các
em
3 Ngoài việc chọn hình dáng đặc điểm riêng của từng nhân vật lịch sử để gây
hứng thú học tập cho học sinh , thì người giáo viên cũng phải biết chọn lọc những hoạt động tiêu biểu hay sự nghiệp của nhân vật đó để khắc sâu kiến thức cho các em
4 Đối với những bài mà kiến thức cơ bản gắn bó chặt chẽ với nhân vật lịch sử
thì phải khắc họa những nét tiểu sử quan trọng của nhân vật đó
5 Đối với một số bài chỉ cần nêu đặc trưng, tính cách của nhân vật đó mà
thôi, không cần phải trình bày toàn bộ tiểu sử nhân vật
* MỘT SỐ VÍ DỤ MINH HỌA TRONG PHƯƠNG PHÁP KHẮC HỌA NHÂN VẬT LỊCH SỬ:
* Ví dụ 1: Ở mục III “ Cuộc chiến tranh giành độc lập của các thuộc địa Anh
ở Bắc Mĩ” của bài 1 “ Những cuộc cách mạng tư sản đầu tiên”
Giáo viên cần phải khắc sâu nhân vật Oa - Sinh -Tơn qua hoạt động quân sự của Oa - Sinh -Tơn , trong SGK chỉ nêu: “ Oa- sinh -tơn là một chủ nô giàu , có tài quân sự và tổ chức , được cử làm tổng chỉ huy nghĩa quân” Vì vậy, giáo viên cần phải giới thiệu thêm một vài hoạt động tiêu biểu của ông , để cho học sinh thấy thêm rằng Oa- sinh-tơn là một thủ lĩnh quân sự đáp ứng được nhu cầu giải quyết mâu thuẫn lúc bấy giờ giữa dân tộc 13 thuộc địa Bắc Mỹ với bọn thực dân Anh:
- Ngay từ đầu cuộc chiến tranh , Đại hội đã bầu ông làm Tổng chỉ huy các lực lượng vũ trang của nghĩa quân Ở chức vụ này, ông đã thể hiện những phẩm chất đạo đức cao cả, lòng dũng cảm, tài chỉ huy quân sự của mình
- Vào cuối cuộc chiến tranh, một nhóm sĩ quan phản động âm mưu tổ chức xây dựng chế độ quân chủ và đề nghị trao ngai vàng cho Oa-sinh-tơn, và ông đã từ chối lời đề nghị đó
- Trong quá trình diễn ra cuộc chiến tranh, ông đã dựa vào thế hiểm trở của rừng núi, tạo ra cách đánh du kích, bắn tỉa từ xa nên đã làm cho quân Anh nhanh chóng thất bại
- 1789, Oa-sinh-tơn được bầu làm tổng thống đầu tiên của Hợp chủng quốc Hoa Kì
* Ví dụ 2: Ở mục 2 “ sự ra đời của chủ nghĩa Mác”, của bài 4: “ Phong trào
công nhân và sự ra đời của chủ nghĩa Mác”
Giáo viên phải tìm hiểu kĩ về những hoạt động tiêu biểu nhất của hai ông Mác và Ănghen , trong SGK chỉ giới thiệu đơn giản về tiểu sử Mác và Ăng ghen, nhưng ít giới thiệu về quá trình hoạt động của Mác và Ăng ghen ,trên cơ sở đó giáo viên cần giới thiệu thêm đôi nét về hai ông như Mác có “ đôi mắt đen lay láy”, ‘ cái nhìn sắc sảo dưới đôi lông mày đen sẫm”, không những học giỏi đỗ tiến sĩ mà vừa là
Trang 5một nhà nghiên cứu khoa học , tham gia cách mạng , vừa là lãnh đạo phong trào công nhân quốc tế Đối với Ăng ghen cần cho học sinh nắm rõ, đó là Ăng ghen được sinh ra trong một gia đình chủ xưởng giàu có ở Đức , nhưng Ông từ bỏ nghiệp làm giàu của gia đình, quyết định đi tìm hiểu nỗi thống khổ của giai cấp công nhân
và đấu tranh cho sự nghiệp giải phóng giai cấp công nhân Từ sự giới thiệu đó giáo viên có thể cho học sinh thấy được phẩm chất cách mạng, những điểm giống nhau trong tư tưởng của Mác và Ăng ghen và cũng bắt đầu từ quan điểm chung đó, hai Ông đó gặp nhau và trở thành đôi bạn tri kỉ, lâu bền và cảm động như trong SGK nêu Bên cạnh đó giáo viên có thể gợi ý cho các em cách nhớ năm sinh của 2 nhân vật này, đó là Mác sinh năm 1818, còn Ăng – ghen nhỏ hơn 2 tuổi tức là Ăng – ghen sinh năm 1820
* Ví dụ 3: Ở mục 3 “ cuộc vận động duy tân và phong trào chống thuế ở
Trung Kì (1908)” của phần I “phong trào yêu nước trước chiến tranh thế giới thứ Nhất”, bài 30 “ Phong trào yêu nước chống Pháp từ đầu thế kĩ XX đến năm 1918” Trong SGK chỉ cho học sinh biết được năm sinh và mất, và thới gian Phan Bội Châu đứng đầu Hội Duy Tân (1904) Vì vậy, giáo viên cần giới thiệu cho các
em biết thêm về tiểu sử và quá trình hoạt động của ông để học sinh hiểu thêm và ghi nhớ được nhân vật
+ Phan Bội Châu quê ở huyện Nam Đàn, tỉnh Nghệ An Trong một gia đình Nho giáo có truyền thống yêu nước lại là nơi phong trào chống Pháp mạnh mẽ, ngay từ thời trẻ Phan Bội Châu đã sôi sục nhiệt tình cứu nước
+ Năm 17 tuổi, ông viết hịch “ Bình Tây thu Bắc” để cổ động nhân dân, năm 19 tuổi hưởng ứng chiếu “ Cần Vương”
+ 1900 thi đỗ Cữ nhân 1904 ông bắt đầu hoạt động đấu tranh giải phóng dân tộc, thành lập hội Duy Tân 1-1905 Phan Bội Châu sang Nhật mở đầu phong trào Đông Du, mặc dù hoạt động ở nước ngoài nhưng ông vẫn liên hệ với phong trào trong nước đấu tranh chống Pháp, khôi phục nền độc lập dân tộc 1925 ông bị bắt, thực dân Pháp nhiều lần thủ tiêu ông nhưng không thành Trước áp lực đấu tranh mạnh mẽ của công chúng, thực dân Pháp phải tuyên bố tha bổng Phan Bội Châu
IV KẾT QUẢ THỰC HIỆN:
Qua quá trình thực hiện phương pháp khắc họa nhân vật lịch sử trong tiết
dạy lịch sử lớp 8 đã đạt được kết quả như sau:
*Năm 2010 – 2011
sinh Hứng thú học môn lịch sử Không hứng thú học môn lịch sử
Trang 68/1 31 24 77,4% 7 22,6%
V KHẢ NĂNG NHÂN RỘNG:
Trong quá trình thực hiện phương pháp khắc họa nhân vật lịch sử ở khối lớp 8, tôi đã thu được một kết quả khá khả quan Vì vậy tôi tiếp tục áp dụng phương pháp này đối với học sinh khối 8 và 9 ở năm học 2011-2012 Với tổng số học sinh là 154
em ( trong đó mức độ hứng thú đạt 141 em chiếm tỉ lệ 91,2%)
VI KẾT LUẬN VÀ ĐỀ XUẤT:
1 Kết luận:
Trong quá trình đổi mới trong phương pháp dạy và học ở trường phổ thông, người thầy giáo phải khéo léo tổ chức cho học sinh nắm được kiến thức và nâng cao nhận thức cho các em, và đây là việc cần phải làm của giáo viên, vì việc tạo hứng thú là chiếc cầu nối, là phương tiện để góp phần nâng cao việc dạy và học tập bộ môn lịch sử hiện nay Như chúng ta đã biết, nhân vật lịch sử có vai trò vô cùng quan trọng, là bằng chứng cho sự hình thành và phát triển cho một quá trình lịch sử nếu không có nhân vật lịch sử thì các sự kiện lịch sử trở nên nhàm chán, thiếu sinh động, thiếu tính trung thực Do đó, phương pháp khắc họa nhân vật lịch sử trong tiết dạy đóng vai trò quan trọng việc tạo hứng thú học tập lịch sử của học sinh
2 Đề xuất:
- Nhà trường nên đầu tư thêm cơ sở vật chất và đồ dùng dạy học nhất là các tài liệu lịch sử, tranh ảnh, băng đĩa phục vụ bộ môn lịch sử
- Phụ huynh cần quan tâm hơn đến việc học tập của con em mình và phối hợp chặt chẽ với nhà trường và xã hội để giáo dục thông qua môn học lịch sử
Mỹ Hòa, ngày 22 tháng 5 năm 2012
Người viết
Trang 7BÙI THỊ THU THẮM
Duyệt của BGH Duyệt của Tổ bộ môn