Định hướng hoạt động của học sinh bằng cách nêu rõ mục đích của việc cần thao tác mẫu , tên công việc , trình tự công việc , yêu cầu học sinh quan sát Làm mẫu toàn bộ quá trình thực [r]
Trang 2mục lục
3 Một số phơng pháp giúp học sinh áp dụng kiến thức đã
học vào thực tế.
5
b Thầy làm việc và trò cũng hoạt động 7
3.2 Tổ chức các buổi quan sát thực tế 12
PHềNG GIÁO DỤC VÀ ĐÀO TẠO HUYỆN LẠC THỦY
TRƯỜNG THCS AN BèNH
HỌ VÀ TấN: NGUYỄN THỊ TUYẾT
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM
PHƯƠNG PHÁP GIÚP HỌC SINH VẬN DỤNG KIẾN THỨC
MễN CễNG NGHỆ VÀO THỰC TẾ SẢN XUẤT
Năm học 2012 - 2013
Trang 3phần I- mở đầu
1 Lí do chọn đề tài
Trong dạy học núi chung, trong dạy học Cụng Nghệ núi riờng, vấn đề đặt ra là cần phải đổi mới chiến lược đào tạo con người Đặc biệt cần đổi mới phương phỏp dạy học theo hướng phỏt triển thế hệ mới năng động, sỏng tạo nhằm tạo ra nguồn lực nội sinh cho mỗi con người đồng thời tạo nờn động lực cho sự phỏt triển kinh tế - xó hội
Luật giỏo dục điều 24.2 đó ghi rừ: “phương phỏp dạy học phổ thụng phải phỏt huy tớnh tớch cực, tự giỏc, chủ động, sỏng tạo của học sinh, phự hợp với từng đặc điểm của từng lớp học, mụn học; bồi dưỡng phương phỏp tự học, rốn luyện kỹ năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn; tỏc động đến tỡnh cảm, đem lại niềm vui, hứng thỳ học tập cho học sinh”
Mục đớch, nội dung và phương phỏp luụn cú mối quan hệ biện chứng với nhau Song song với việc nõng cao chất lượng nội dung sỏch giỏo khoa thỡ việc đổi mới phương phỏp dạy học là điều bức thiết
Chúng ta biết môn công nghệ có những đặc thù riêng so với môn học khác đây
là môn học tơng đối mới so với môn học khác và là môn học gắn với thực tiển, với công nhgệ với sản xuất
Là một giáo viên Công Nghệ đ ợc đào tạo đúng chuyên ngành và
đợc giảng dạy môn Công Nghệ tại tr ơng THCS AN Bình trăn trở với việc làm sao để nâng cao chất l ợng môn học phục vụ cho cuộc sống t
-ơng lai của học sinh tôi đã mạnh dạn áp dụng một số ph -ơng pháp mới trong việc dạy học môn Công Nghệ để các em vân dụng tốt kiến thức vào thực tế sản xuất
Trang 42 Mục đích nghiên cứu
Nhiệm vụ của dạy học môn Công nghệ chính là làm sao để các
em
thích, hứng thú với môn học, vận dụng đợc những kiến thức đã học vào thực tế, tạo ra các sản phẩm của riêng mình, phụ giúp gia đình, giải quyết nhũng tình huống đơn giản trong thực tế Việc nghiên cứu áp dụng các phơng pháp này nhằm giúp việc dạy và học môn Công nghệ trở nên hứng thú và đạt hiệu quả hơn
3 Nhiệm vụ nghiên cứu.
Nghiên cứu một số phơng pháp dạy hoc giúp học sinh học tốt và vận dụng có hiệu quả kiến thức môn công nghệ vào thực tế
4 Phạm vi và đối tợng nghiên cứu.
- Nghiên cứu trong phạm vi chơng trình môn Công nghệ THCS đặc biệt
là các bài thực hành
- Đối tợng nghiên cứu là học sinh trong trờng THCS An Bình - Lạc Thủy
- Hòa Bình
Trong quá trình nghiên cứu đề tài tôi đã sử dụng mọt số phơng pháp sau:
- Nghiên cứu tài liệu
- Điều tra, khảo sát
- Thử nghiệm thực tế
- Tổng kết, so sánh, rút kinh nghiệm
- Tham khảo ý kiến của các đồng nghiệp nhất là những giáo viên trực tiếp giảng dạy bộ môn Công nghệ
phần II: nội dung
1 Cơ sở lí luận.
Môn công nghệ là môn học mang nhiều tính thực tiễn do vậy phơng pháp chủ yếu trong giảng dạy là kết hợp lí thuyết với thực hành, thực hành một mặt cũng cố lí thuyết cho học sinh mặt khác để hình thành những kĩ năng cần thiết cho học sinh và tập cho học sinh vận dụng các kiến thức kĩ năng đã đơc học vào thực tế vào cuộc sống hàng ngày, qua đó gây thêm sự hứng thú và lòng say mê
Trang 5của học sinh đối môn học góp phần chuẩn bị cho học sinh phân luồng để một
bộ phận sẽ vào học các lĩnh vực giáo dục phổ thông, giáo dục nghề nghiệp, số còn lại sẽ đi vào cuộc sống lao động
Để tăng hiệu quả học tập, nhằm rèn luyện kĩ năng, thái độ đúng đắn, khoa học trong lao động, làm việc theo quy trình rèn luyện tác phong công nghiệp thì trong dạy học cần áp dụng phơng pháp nhằm phát huy tối đa khả năng của học sinh
2 Cơ sở thực tế.
Thực tế cho thấy học sinh ở các tr ờng THCS đại đa số còn coi
đây là môn học phụ, bên cạnh đó giáo viên dạy bộ môn Công Nghệ còn thiếu, kể cả giáo viên kiêm nhiệm Nên môn học này ch a đầu t thích đáng về thời gian nghiên cứu tài liệu, đầu t cho các giờ dạydẫn
đén chất lợng cha cao, mục tiêu của môn học ch a đợc đảm bảo.Học sinh cha có hứng thú với môn học, ch a nám vững đợc kiến thức vì vây
đa số cha biết vận dụng vào thực tế
3 Một số phơng pháp giúp học sinh áp dụng kiến thức đã học vào
thực tế.
3.1 Đổi mới ph ơng pháp dạy học.
Nhiều người cho rằng, cụng nghệ là một mụn học phụ khụng cần phải đổi mới nhiều, nhưng thực tế cho thấy, nếu giỏo viờn (GV) bộ mụn biết tỡm tũi sỏng tạo
và cú những phương phỏp giảng dạy linh hoạt thỡ vẫn đem lại hiệu quả cao và gõy nhiều hứng thỳ cho học sinh Lỳc đú khụng cũn ranh giới giữa mụn chớnh
và mụn phụ theo quan niệm của người học
a Khụng nờn đọc - chộp
Trang 6Đặc thù của bộ môn công nghệ là đi theo chương trình của từng khối lớp với nhiều phân môn khác nhau: may mặc, nấu ăn, trang trí (công nghệ 6), trồng trọt, chăn nuôi (công nghệ 7) kỹ thuật điện, cơ khí (công nghệ 8) Do có liên quan trực tiếp đến cuộc sống nên các lĩnh vực này rất gần gũi với con người, phục vụ nhu cầu cơ bản hàng ngày cho con người Không như các bộ môn khác, tài liệu tham khảo của bộ môn công nghệ phải nói rất phong phú và đa dạng Ngoài sách báo, internet… học sinh có thể học hỏi trực tiếp từ ông bà, bố
mẹ, anh chị trong gia đình thông qua các công việc hàng ngày như chuẩn bị bữa ăn, chăm sóc cây trồng, vật nuôi, sửa chữa điện Tuy nhiên, do độ tuổi học sinh THCS chưa chọn được hệ thống thông tin hoàn chỉnh nên vai trò hướng dẫn của GV rất cần thiết để giúp các em có định hướng đúng đắn khi chọn lựa thông tin Từ đó các em chủ động để tự ghi chép nội dung bài học mà không cần GV phải đọc từng câu, từng chữ theo kiểu đọc - chép như trước đây
Theo tôi, đổi mới phương pháp giúp học sinh tự ghi bài trong môn công nghệ cũng là cách để nâng cao chất lượng dạy và học Qua cách ghi chép bài học có tính khoa học còn rèn thêm cho học sinh các phẩm chất cơ bản như tính tích cực, chủ động sáng tạo và hành động hợp lý
b Thầy làm việc và trò cũng hoạt động.
Muốn học sinh thực hiện được yêu cầu, GV phải vạch được cho mình một kế hoạch cụ thể trong bài giảng, cụ thể thông qua các bước sau:
* Xác định trọng tâm bài học Đây là công việc cần thiết vì giúp quá trình dạy và học diễn ra thuận lợi, đúng trọng điểm không chệch hướng Ví dụ: Trọng tâm kiến thức của bài 10 là lợi ích của việc giữ gìn nhà ở sạch sẽ, ngăn nắp
Trang 7* Chuẩn bị đồ dùng dạy học Đồ dùng dạy học phù hợp nội dung bài giảng sẽ trở thành phương tiện truyền tải thông tin hiệu quả, đó là nguyên tắc bất di bất dịch Ngoài ra, đồ dùng dạy học có thể thay thế được một bài diễn giải dài dòng, tiết kiệm thời gian và sức lực cho GV đứng lớp; đồng thời giúp học sinh hình tượng và hệ thống vấn đề cụ thể, nhanh chóng rõ ràng Ví dụ:
GV đưa một bức tranh ngôi nhà ngăn nắp với ngôi nhà rất lộn xộn, thiếu vệ sinh để các em tự so sánh mà không cần phải nói nhiều Xây dựng hệ thống câu hỏi và các tình huống có vấn đề hợp lý Quá trình dạy học diễn ra chủ yếu dựa trên các câu hỏi Câu hỏi là nền tảng xây nên ngôi nhà kiến thức Câu hỏi ngắn gọn gắn liền với thực tế được đặt ra đúng lúc, vừa sức sẽ giúp học sinh dễ hiểu
và giải quyết nhanh, hợp lý Tổng kết các câu trả lời đúng với yêu cầu sao cho ngắn gọn, đầy đủ, cô đọng và mang tính đúc kết GV mời học sinh nhắc lại song song với quá trình tự ghi bài Như vậy vừa giúp các em ôn bài tại chỗ vừa
hệ thống hóa kiến thức Tuyên dương, khen thưởng những học sinh tích cực, trả lời hay nhằm động viên tinh thần và gây không khí học tập sôi nổi, sinh động Nêu những nhiệm vụ học sinh cần làm để chuẩn bị cho tiết học kế tiếp
Các em học sinh phải thực hiện các bước sau: Chuẩn bị bài học trước khi đến lớp Đọc sách giáo khoa, tài liệu tham khảo, trả lời câu hỏi, sưu tầm tranh ảnh, xem bài cũ Gạch dưới, ghi chú những vấn đề chưa rõ, cần giải quyết Những thông tin thu thập được từ nhiều nguồn khác nhau có thể mâu thuẫn, chưa phù hợp thực tế nên học sinh có thể ghi chú để giải quyết ngay tại lớp Nhờ đó các em nắm được bài học tốt hơn, sâu sắc hơn Tập trung cao độ: mắt quan sát, tai lắng nghe, suy nghĩ tích cực, tham gia trả lời câu hỏi, có thể giải quyết độc lập hoặc theo nhóm các vấn đề do thầy cô và các bạn đưa ra Đây là cách để học sinh có thể tự rút tỉa kiến thức và ghi chép một cách chọn lọc nhất Ghi nhận nội dung bài học: Không nên đi theo lối cũ là GV đọc học sinh chép
mà chỉ hướng dẫn tổng kết từng phần thông qua hoạt động Vì thế các em phải
Trang 8quan sát lắng nghe, suy nghĩ ghi nhận ngay từng phần của bài học Nhận xét tinh thần học tập của bản thân và các bạn Học sinh có thể tuyên dương hoặc phê bình tinh thần làm việc của các thành viên khác Đây là cách để các em tự đánh giá và nhìn lại mình
c §æi míi ph¬ng ph¸p d¹y thùc hµnh
Tăng cường vận dụng các phương pháp thực hành rèn luyện kĩ năng thực hành
là đặc thù của môn công nghệ , khi dạy thực hành và rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh các thao tác mẫu của thầy phải thật chính xác , đúng theo qui trình công nghệ , vì rằng nếu học sinh đã quen với thao tác không chính xác thì sau này sửa chữa các enm rất khó Cho nên mỗi thầy cô giáo dạy thực hành cần phải rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh , kết thúc cuối buổi thực hành cần được đánh giá sản phẩm học sinh làm ra muốn vậy giáo viên phải áp dụng hai phương pháp để dạy là :
Phương pháp làm mẫu :
Giáo viên thực hiện – học sinh quan sát bắt chước Đây là một quá trìng
sư phạm do giáo viên tổ chức , nhằm trang bị cho học sinh những hiểu biết kĩ thuật , hình thành kĩ năng, kĩ xảo và thực hiện những chức năng giáo dục điêu này rất quan trọng để học sinh lĩnh hội kiến thức của môn công nghệ , vận dụng tốt vào trong thực tế là phải có sự tương quan hợp lí giữa lời nói của giáo viên với các thao tác kĩ thuật Việc thực hiện mẫu là biểu diễn hành động kĩ thuật kết hợp với lời nói giải thích vµ hành động thao tác kĩ thuật Trước khi làm mẫu giáo viên cần trình bày cho học sinh biết được qui trình thực hiện với các công đoạn của qui trình phân tích các công việc thao tác mẫu để xác định các công việc đó gồm những thao tác nào cần thực hiện , xác định những công việc khó để đầu tư luyện tập Chuẩn bị đầy đủ các dụng cụ thiết bị để thực hiện
Giai đoạn thực hiện thao mẫu giáo viên cần thực hiện theo các bước :
Trang 9 Định hướng hoạt động của học sinh bằng cỏch nờu rừ mục đớch của việc cần thao tỏc mẫu , tờn cụng việc , trỡnh tự cụng việc , yờu cầu học sinh quan sỏt
Làm mẫu toàn bộ quỏ trỡnh thực hành , qua đú giỳp cỏc em cú được (hỡnh mẫu )khỏi quỏt về toàn bộ nội dung cụng việc cần thực hiện tạo ra sự hứng thỳ và chỳ ý trong quỏ trỡnh theo dừi thực hành vấn đề quan trọng ở đõy
là giỏo viờn phải rốn luyện cho được kĩ năng thực hành tạo ra sản phẩm đạt theo cỏc tiờu chớ
Giỏo viờn thực hiện thao tỏc mẫu với tốc độ chậm , chi cụng việc thành cỏc bước thao tỏc , đọng tỏc riờng biệt để hướng dẫn , dừng lại ở những thời điểm cần thiết , ở những chỗ khú để giải thớch học sinh hiểu , nhắc nhở học sinh trỏnh sai lầm , nếu cần thiết giỏo viờn làm lại nhiều lần những thao tỏc khú
để học sinh quan sỏt kĩ lưỡng
Giỏo viờn làm lại với tốc độ bỡnh thường toàn bộ cụng việc để giỳp cho học sinh hệ thống lại toàn bộ quỏ trỡnh thực hành theo cụng việc
Sau đú giỏo viờn thao tỏc mẫu theo từng bước và giải thớch những thao tỏc khú để học sinh tiếp thu dễ dàng
Giai đoạn đỏnh giỏ rỳt kinh nghiệm : Đỏnh giỏ kết quả việc hướng dẫn học
sinh thực hành , thường được giỏo viờn dạy thực hành tự mỡnh rỳt ra kinh nghiệm về việc thực hiện thao tỏc mẫu để điều chỉnh cho phự hợp với mục tiờu
đề ra Để đỏnh giỏ được kết quả này giỏo viờn cần đánh giá trên cả ba mặt: kiến thức, kĩ năng, thái độ đã đợc nêu trong mục tiêu
* Đánh giá kiến thức:
Ngoài những phơng pháp đánh giá thông thờng nh: vấn đáp, ra câu hỏi, bài
tập giáo viên cần tăng cờng sử dụng các phơng pháp đánh giá bằng trắc nghiệm để đảm bảo tính khách quan, công bằng đồng thời tiết kiện đợc thời gian đánh giá
*Đánh giá kĩ năng:
Trang 10Môn công nghệ có đặc điểm là thời lợng thực hành khá nhiều Do vậy, đánh giá
kĩ năng có một ý nghĩa quan trọng, kĩ năng cần đợc đánh giá trên hai mặt Căn cứ vào sản phẩm học sinh làm ra hoặc kết quả công việc mà học sinh thực hiện Giáo viên tổ chức cho học sinh kiểm tra chéo sản phẩm giữa các nhóm với nhau nhằm giúp học sinh có thể đánh giá, nhìn nhận khách quan kết quả của mình Đây là cơ sở để giáo viên có thể đánh giá chính xác kết quả năng lực thao tác của học sinh và cũng góp phần giúp hs phấn đấu thi đua trong học tập Cách đánh giá này cần có một chuẩn mực đặt ra để học sinh có thể so sánh kết quả của mình so với chuẩn đợc quy định Ngoài ra cũng cần phải đánh giá quy trình học sinh thực hiện so với quy trình hợp lí mà học sinh đợc học là đúng hay sai Đây là yêu cầu đặt ra hết sức quan trọng song để đánh giá chính xác yêu cầu này là một vấn đề khó khăn vì quá trình thực hiện công việc theo thời gian cả tiết học nên để đánh giá đợc tiêu chí này giáo viên phải thờng xuyên theo giõi học sinh thao tác để hớng dẫn và uốn nắn kịp thời nếu học sinh thao tác sai quy trình, làm việc tuỳ tiện
* Đánh giá thái độ:
Đánh giá thái độ là một việc khó khăn, tuy nhiên cũng rất cần thiết nhằm rèn luyện cho học sinh tác phong công nghiệp, thói quen làm việc theo kế hoạch, đúng quy trình, ý thức tiết kiệm, tinh thần tập thể và tính say mê công việc giáo viên đánh giá thái độ của học sinh qua việc theo dõi quá trình học tập và tiến hành các công việc thực hành
Phương phỏp huấn luyện :
Giỏo viờn thực hiện – học sinh luyện tập Phương phỏp này được sử dụng khi giỏo viờn hướng dẫn học sinh trong cỏc bài thực hành cơ khớ và kĩ thuật điện đõy là phương phỏp giỏo viờn hướng dẫn cỏch thực hiện lặp đi lặp lại nhiều lần những thao tỏc , động tỏc một cỏch cú mục đớch hệ thống , cú kế hoạch nhằm hỡnh thành củng cố những kĩ năng kĩ xảo cần thiết Giỏo viờn yờu cầu học sinh thực hiện thành thạo cỏc bước thực hành , chỉ khi nào nắm chắc toàn bộ những thao tỏc mới thỡ mới cú được kết quả cao Trong quỏ trỡnh đú đũi hỏi học sinh phải tập trung cao độ làm đỳng theo sự chỉ dẫn của thầy, trỡnh
tự hướng dẫn của giỏo viờn như sau :
Trang 11Thao tỏc mẫu một lần
Tỏch từng thao tỏc nhỏ và giải thớch
Làm mẫu túm tắt cho học sinh ghi lại ấn tượng
Phương phỏp này thường được dựng sau khi giỏo viờn đó làm mẫu , khi học sinh luyện tập thực hành , huấn luyện giữ vai trũ quan trọng Giỏo viờn cần tập trung quan sỏt trỡnh tự cụng việc , kĩ năng thực hành cỏch sử dụng dụng cụ , vấn đề an toàn lao động Quan sỏt đồng thời uốn nắn tương ứng giỏo viờn cần thực hiện ớt nhất bốn khõu kiểm tra : Sự sẵn sàng , sự bắt đầu , quỏ trỡnh tiến hành và quỏ trỡnh kết thỳc ccụng việc Để cú được kĩ năng thực hành tốt đũi hỏi trong quỏ trỡnh thực hiện học sinh phải tuõn thủ theo cỏc yờu cầu sau :
Học sinh hiểu rừ mục đớch yờu cầu và cỏch thức tiến hành cụng việc
Học sinh theo dừi chặt chẽ từng cụng việc mà thầy hướng dẫn
Học sinh phải biết tự kiểm tra và điều chỉnh kịp thời trong quỏ trỡnh rốn luyện kĩ năng thực hành
Làm đợc sản phẩm hoàn chỉnh đạt được kĩ năng, kĩ xảo đạt yờu cầu chuẩn
3.2 Tổ chức các buổi quan sát thực tế
mục đích của việc tổ chức các bổi quan sát thực tế là giúp hình thành ở học sinh kỹ năng quan sát, giải quyết vấn đề, t duy khi quan sát, giải quyết các tình huống thực tiễn, rèn luyện khả năng nhẫn nại, tính sáng tạo, ham học hỏi
và nhạy cảm trớc các vấn đề thực tế Ví dụ khi quan sát thực tế sản xuất nông nghiệp sẽ giúp các em sử dụng mối liên hệ về trực giác và khả năng phân tích
để
vận dụng trở lại kiến thức đã học trên lớp Khi quan sát các em sẽ phải ghi chép
cụ thể, phân tích và đánh giá, liên hệ với những quy trình sản xuất cụ thể Trong thời gian quan sát sẽ rèn luyện cho các em có suy nghĩ và hành động tập trung, dứt khoát đồng thời hình thành cho các em tính cần cù, kiên nhẫn quan sát để
đạt đợc mục đích đề ra