SANG KIEN KINH NGHIEM - THUAN HAY- 2010

Hiện nay các trờng trong huyện ,giáo viên dạy chuyên Mĩ thuật ở một số trờng còn thiếu , phần lớn là giáo viên dạy đủ 9 môn .Trong quá trình giảng dạy và qua dự giờ tôi thấy có giáo viên

A - phần mở đầu:

I/ Lí do chọn đề tài:

1- Cơ sở lí luận:

Nói đến nghệ thuật là nói đến cái đẹp , con ngời luôn luôn vơn tới cái

đẹp , cái hoàn mĩ Chính vì vậy mà cái đẹp có một vị ttí quan trọng trong đời sống xã hội, cái đẹp luôn luôn hiện diện xung quanh chúng ta mà ngày nay trong xã hội hiện đại không thể thiếu nó

Nghệ thuật luôn phản ánh hiện thực, nhìn vào nghệ thuật không những

ng-ời ta có thể hiểu rõ về một quốc gia, một nền văn minh mà ở mỗ giai đoạn đều

có sự khác nhau Nhìn vào đó ta có thể thấy đợc lịch sử phát triển từng giai đoạn của một dân tộc , một xã hội , một thời đại đồng thời cũng thấy đợc cái mâu thuẫn và các làn sóng phát triển của xã hội đó Nghệ thuật là tấm gơng sáng của thời đại

Trong công cuộc Cách mạng khoa học kĩ thuật hiện nay đang đợc dấy lên

và phát triển mạnh mẽ, nó đã và đang làm cho bộ mặt của xã hội Việt Nam ngày càng đổi mới , đa xã hội tiến lên một xã hội văn minh Điều này còn phụ thuộc rất nhiều vào việc đào tạo những con ngời có ích cho xã hội mà trong đó các tr-ờng học chiếm một vị trí quan trọng.Đặc biệt là cấp Tiểu học -nơi đặt viên gạch

đầu tiên cho thế hệ , là nơi sản sinh ra những nhân tài cho đất nớc.Chính vì vậy

mà ngay từ bậc Tiểu học trang bị cho học sinh những kiến thức ở tất cả các môn học là một vấn đề cơ bản, cấp thiết và nóng bỏng

Mĩ thuật là một trong những môn học đợc giảng dạy trong chơng trình Tiểu học , với những mảng đề tài và chủ đề khác nhau mang những sắc thái riêng

;trong đó tranh dân gian là mảng đề tài quan trọng đóng góp đáng kể trong việc cung cấp cho các em kiến thức về văn hoá dân tộc , khơi gợi cho các em có tình yêu quê hơng đất nớc, con ngời Việt Nam, giúp cho các em thấy đợc cuộc sống của ông cha ta từ xa đến nay

Mặt khác do lòng yêu thích và say mê nghệ thuật muốn tìm tòi, khám phá

ra cái hay cái đẹp trong tranh dân gian , hiể sâu hơn về đờng nét,màu sắc trong tranh dân gian Với lí do nh vậy tôi đã chọn:"Đờng nét -màu sắc trong tranh dân gian áp dụng vào bài vẽ trang trí "Để làm đề tài nghiên cứu của mình

Khi chọn đề tài về tranh dân gian Việt Nam tôi đã căn cứ vào một số lí do sau :

-Lí do thứ nhất:Bản thân yêu thích muốn tìm hiểu về tranh dân gian Việt

Nam

-Lí do thứ hai:Muốn giúp cho các em học sinh hiểu rõ hơn về tranh dân

gian Việt Nam

-Lí do thứ ba:Thông qua đề tài này tôI mong muốn các giáo viên khác

khi dạy tìm hiểu về đờng nét và màu sắc của tranh dân gian áp dụng vào bàI dạy

vẽ trang trí tốt hơn

2-Cơ sở thực tiễn :

Trong nhà trờng hiện nay mặc dù môn Mĩ thuật đã đợc đa vào chơng trình chính khoá, nhng vẫn còn không ít nhà trờng giáo viênvà học sinh chỉ coi là môn học phụ, nên dạy Mĩ thuật cha đợc coi trọng.Điều này đợc thể hiện ở: Phân bổ

tiết học không hợp lí , thời lợng cho một tiết không nhiều (có nơi học Mĩ thuật

chỉ 35 phút /tiết /tuần ); phơng tiện thiết bị phục vụ cho việc dạy học Mĩ thuật

thiếu, học sinh chểnh mảng trong học tập ; đội ngũ giáo viên tuy đã đợc bổ sung nhng vẫn còn thiếu so với yêu cầu.ở nhiều trờng trong huyện không có giáo viên

Mĩ thuật chuyên trách, phải bố trí giáo viên dạy Âm nhạc sang dạy Mĩ thuật hoặc giáo viên Mĩ thuật dạy kiêm các môn học khác

Hiện nay các trờng trong huyện ,giáo viên dạy chuyên Mĩ thuật ở một số trờng còn thiếu , phần lớn là giáo viên dạy đủ 9 môn Trong quá trình giảng dạy

và qua dự giờ tôi thấy có giáo viên rất thích giảng dạy môn học này nhng do kiến thức về Mĩ thuật còn hạn chế và khả năng hớng dẫn cha đúng hớng tìm hiểu nội dung bài dạy cha kĩ cha linh hoạt trong quá trình giảng dạy Đặc biệt là thiếu về tranh dân gian Việt Nam (bản gốc)Điều đáng suy nghĩ là một số giáo viên cha thực sự hiểu rõ đợc đặc trng của bộ môn này, cha nắm rõ đợc thể loại tranh dân gian Việt Nam nên trong quá trình giảng dạy chỉ cho học sinh biết chung chung, cha đề cập sâu tới tranh dân gian đặc biệt là đờng nét và màu sắc của tranh Đôi khi có giáo viên còn cho học sinh xem tranh in trong vở mang tính chất áp đặt khi đến phần thực hành yêu cầu học sinh vẽ màu theo thầy cô giáo không để học sinh tự tìm màu để vẽ.; dẫn tới không phát huy đợc tính độc lập sáng tạo trong khi thực hành, hiệu quả của bài dạy cha cao

Cuối tiết dạy giáo viên không củng cố cho học sinh thấy đợc sự yêu thích tranh dân gian và cách bảo vệ giữ gìn nét văn hoá của dân tộc

Một phần do một số học sinh khi học tìm hiểu về thể loại tranh này cha có

sự chuẩn bị tốt về các loại nguyên liệu để tạo ra màu cho tranh cũng nh trong quá trình học còn cha chú ý nghe giảng

II/Mục đích chọn đề tài:

Để có thể hiểu đợc tình cảm của ngời dân sâu sắc đến mức độ nào cũng

nh sự cảm nhận về cuộc sống xung quanh mình ra sao không thể không tìm hiểu

và nghiên cứu về tranh dân gian thì không thể hiểu hết đợc

Tranh dân gian không những biểu hiện đời sống tình cảm , đời sống vật chất của con ngời mà còn phản ánh ý thức lao động , sản xuất của nhân dân Việt Nam và tình hình xã hội thời xa về nhiều mặt : kinh tế , chính trị , phong tục tập quán của ngời dân.Từ lòng yêu thích say mê muốn tìm hiểu sâu hơn về tranh dân gian Việt Nam để khi giảng dạy sẽ giúp cho học sinh hiểu đợc về thể loại tranh này

Mặt khác khi chọn đè tài này tôi mong muốn không chỉ giúp cho bản thân tôi giảng dạy tốt mà các giáo viên không chuyên cũng có thể áp dụng nội dung phơng pháp , cách thức giảng dạy để giúp cho học sinh yêu thích và say mê môn học này.Đặc biệt là phần tìm hiểu về đờng nét ,màu sắc của tranh dân gian Việt Nam

Qua đề tài này còn giúp cho tôi mở rộng tầm nhìn về tranh dân gian , hiểu

đợc cuộc sống của cha ông ta thời xa.Cảm nhận đợc vẻ đẹp của tranh sẽ giúp cho tôi khi dạy học sẽ dễ dàng hơn, nhằm giúp cho các em hiểu đợc ý nghĩa cũng nh hiểu bàI học một cách nhanh nhất

Đi sâu tìm hiểu đề tài này với mục đích:

1- Tìm hiểu nội dung kiến thức của bài dạy Vẽ trang trí :vẽ màu vào hình

có sẵn tranh dân gian ở lớp 3

2 - Tìm hiểu cuộc sống sinh hoạt và những t tởng, tình cảm của nhân dân

ta từ xa đến nay

3-Tìm hiểu về màu sắc, đờng nét có trong tranh dân gian

4 - Phân tích những nguyên nhân dẫn đến việc khi dạy bài Vẽ trang trí :Vẽ màu vào hình có sẵn không đạt hiệu quả.Từ đó, tìm ra những biện pháp, phơng pháp giảng dạy có hiệu quả giúp cho học sinh không những hiểu sâu hơn về tranh dân gian Việt Nam mà còn áp dụng vào bài học đạt hiệu quả

iii/ Ph ơng pháp nghiên cứu:

Để giải quyết đợc đề tài này tôi sã vận dụng và áp dụng các phơng pháp sau:

1-Phơng pháp khảo sát, điều tra

2-Phơng pháp gợi mở

3-Phơng pháp tổng hợp

4-Phơng pháp so sánh

5- Phơng pháp phân tích

6- Phơng pháp tổng kết kinh nghiệm

IV/ Phạm vi nghiên cứu:

Mảng đề tài tranh dân gian Việt Nam rất phong phú nhng trong đề tài này tôi xin đi sâu nghiên cứu về đờng nét, màu sắc trong trang dân gian và cách dạy bài vẽ trang trí

Mảng đề tài này tôi nghiên cứu và áp dụng vào dạy ở khối lớp 3 trong tr-ờng Tiểu học

V-điều tra thực trạng:

1-Đối với giáo viên :

Điều tra thực tế việc giảng dạy Mĩ thuật ở một số trờng bạn đặc biệt là phần có liên quan đến tranh dân gian Việt Nam

Giáo viên hớng dẫn học sinh tìm hiểu về đờng nét , màu sắc trong tranh dân gian cha kĩ và sâu

Có một số giáo viên còn coi nhẹ việc giảng dạy Mĩ thuật

Hiện nay đồ dùng môn Mĩ thuật vẫn còn thiếu đặc biệt là phụ bản hay bản gốc tranh dân gian cha nhiều

2-Đối với học sinh :

Học sinh cha chịu su tầm tranh dân gian Việt Nam cũng nh nguyen liệu nguyên liệu để tạo ra màu sắc có trong tranh

Thiếu về màu vẽ

Chuẩn bị đồ dùng học tập phục vụ cho môn Mĩ thuật

B - Nội dung nghiên cứu:

I - Tranh dân gian trong đời sống:

Tranh dân gian Việt Nam có từ rất xa xa đã tồn tại thực sự trong đời sống của nhân dân.Tranh dân gian đã đi sâu vào trong tâm thức của ngời Việt nam bằng những bức tranh lợn tranh gà treo trong ngày tết ở mỗi gia đình cho trang hoàng nhà cửa và quan trọng hơn là để trừ tà, tôn kính tổ tiên cầu mong những

điều tốt đẹp Bên cạnh tranh Tết ở mỗi gia đình ,theo tín ngỡng bản địa còn có tranh thờ ở các điện , các phủ và nhà dân khi có vận hạn Những tờ tranh ấy bừng sáng những căn nhà tối ,thấp, đã mang theo tiếng cời vui đến mọi nhà ,và nhất là giúp mọi ngời nh cảm giao với thần linh, yên tâm có cuộc sống bình an và thịnh vợng.Vậy ngời nhân dân ta đã sử dụng tranh dân gian nh thế nhng để hiểu đợc tranh dân gian bắt nguồn từ đâu ?Bức tranh phản ánh những gì ?Nội dung , ý nghĩa của tranh ra sao ?Và đặc biệt hơn cả là màu sắc, đờng nét của tranh phản

ánh và nói lên điều gì?

Nh chúng ta đã biết cách đây 350 nghìn năm cùng với sự xuất hiện của chữ viết thì ngôn ngữ hội hoạ cũng bắt đầu ra đời.Cơ sở của tranh dân là từ trong lòng xã hội nguyên thuỷ và trải qua các thời kì trong lịch sử xã hội loài

ng-ời Trải qua quá trình lao động ,sinh hoạt hàng ngày đã làm nảy sinh dần những cảm xúc thẩm mĩ trong con ngời, hớng tới Chân -Thiện -Mĩ.Họ muốn ghi lại những sinh hoạt hàng ngày của mình thông qua bàn tay và khối óc đầy sức sáng tạo của các nghệ nhân đã đu đờng cho chúng ta gặp nghệ thuật dân gian từ thời nhà Lý(1009 - 1225 ) rồi trải qua thời nhà Trần (1226-1400) và phát triển rực rỡ vào thời nhà Lê sơ (1427-1527)

Cuộc sống hình hình ảnh đợc ông cha ta ghi rõ nét, sinh động.Những hình

ảnh sinh động đó đợc khắc ghi nổi bật nhất trtong hai dòng tranh chính :tranh

Đông Hồ (Bắc Ninh ) và tranh Hàng Trống (Hà Nội ).Ngoài ra còn có tranh Kim Hoàng ,tranh làng Sình, tranh Đồ Thế Nam Nghệ thuật dân gian đã len lỏi vào khắp mạch máu của ngời Việt Nam từ xa đến nay

Tranh dân gian có từ từ lâu đời, nó gắn liền với phong tục tập quán cùng sinh hoạt đời sống của nhân dân Tờ tranh trở thành một nhu cầu tinh thần bên cạnh nhu cầu của mỗi gia đình ngời Việt Nam Trong cái thúng của bà nội trợ đi sắm tết cạnh con gà, con cá, mớ da là cuộn tranh buộc bàng rơm nếp vàng óng.Bởi vì không có cảnh :"Đì đẹt ngoài sân tràng pháo chuột

Om sòm trên vách bức tranh gà"

thì sẽ không ra Tết

Hàng năm mỗi dịp tết đến xuân về, những bức tranh dân gian lại xuất hiện

ở các phiên chợ góp thêm vẻ vui tơi, rực rỡ đón xuân Nhân dân vốn thích chơi tranh ngoài mục đích trang trí thởng thức vẻ đẹp của tranh, ngời ta còn say mê thích thú với những ý nghĩa ,nội dung sâu sắc của tranh Bằng những hinh ảnh nghệ thuật tờ tranh đã tái tạo các mặt của cuộc sống xã hội , phản ánh chân thực

đời sống của nhân dân Nội dung các bức tranh còn có tác dụng khích lệ tinh thàn yêu nớc ,giáo dục khuyên dăn mọi ngời làm điều tốt về lao động về đạo

đức, yêu điều hay lẽ phải, yêu chính nghĩa , ghét phi nghĩa ,đồng thời tích cực phê phán ,đấ u tranh với những mặt tiêu cực

Tranh dân gian vào dịp Tết cùng đến với mọi ngời, mọi nhà Có đủ các loại tranh phù hợp với mọi lứa tuổi , tuỳ theo ý thích của ngời lớn hay trẻ em mà dán tranh khác nhau trên tờng vách

Trong kho tàng tranh dân gian Việt Nam rất phong phú, đa dạng.Phân loại tranh là chia tranh dân gian ra thành từng nhóm để tìm hiểu Tranh dân gian đ ợc phân loại theo phong cách để phân ra các tranh , tìm hiểu các trung tâm sản xuất tranh.Nhng cách phân loại trang dân gian căn cứ vào kĩ thuật in ,vẽ, thậm chí theo kích thớc , thời gian vùng sản xuất tranh

Tuy nhiên cách phân biệt dễ nhận thấy nhất đó là dựa vào nội dung của tranh để phân loại tranh theo tính chất

Trớc đây các nhà nghiên cứu tranh dân gian Việt Nam đã phân ra 8 nhóm là:

Tranh chúc tụng

Tranh tôn giáo,thờ cúng

Tranh lịch sử

Tranh cảnh vật

Tranh truyện

Tranh sinh hoạt xã hội

Tranh châm biếm đả kích

Tranh tuyên truyền cổ động

Xét về mặt kĩ thuật của tranh không tránh khỏi khiên cỡng,tranh dân gian

là Tết dán nhà dân vào ngày vui nhất; hoặc tranh thờ dán nơi trang nghiêm trong các đền điện hay nơi thờ cúng của gia đình thì không có ác ý , châm chọc hay đả kích ai Nếu đả kích cổ động cho cuộc đấu tranh thì tranh phải đợc dán ở nơi công cộng có đông ngời qua lại, dán vào ngày thờng để kích thích mọi ngời vào cuộc chiến.Khi chia ra nh vậy sẽ bị xé vụn Để có đợc kết quả và mọi ngời dễ nhớ ngời ta chia tranh dân gian thành 4 nhóm: Tranh thờ cúng, tranh chúc tụng ,tranh sinh hoạt,tranh minh hoạ văn học- lịch sử

1-Tranh thờ cúng:

ở nhiều đền, điện ,phủ cũng có những ván in bùa nhằm trừ tà yểm quỷ Phổ biến nhất là tranh ông tớng canh cửa vẽ hai vị võ quan uy nghiêm , đợc ghi kèm với tên là "Vũ Đinh "và "Thiên ất"những vị quan vị thần này có tài bắt

ma, nuốt quỷ; cũng có khi lịch sử hoá , ngời ta gắn với hai vị tớng Trung Hoa.Tranh này đợc dán ngay ở cổng nhà Còn phần cử nhà thờng dán bộ tranh

""Tiến Tài- Tiến Lộc" vận triều phục ăn quan hy vọng sẽ mang cho chủ nhà thịnh vợng

2-Tranh chúc tụng :

Mỗi năm khi tết đến xuân về , tất cả mọi ngời đều tơi vui mới mẻ.Trong năm mới mọi ngời luôn mong muốn mọi điều tốt lành, làm ăn phát đạt hơn năm cũ.Do đó mà ngày Tết đầu năm ngời ta dành hết cho nhau những lời chúc tụng tốt đẹp nhất Tất cả những lời chúc tụng ,điều mong ớc của nhân dân đều đợc các nghệ nhân thể hiện phản ánh thông qua tranh Tết và câu đối Tết.Các nghệ nhân

đã gửi gắm vào đó những tình cảm cũng nh những khát vọng chung của mọi ng-ời.Vẫn là cách chúc tụng các nghệ nhân đã có nhiều cách thể hiện khác nhau nh tranh :Vinh hoa, đại cát, lợn ăn dáy Qua bức tranh đã toát lên cảnh gia đình sum họp , ấm no, hạnh phúc cũng nh những mong muốn của ngời dân

Ngày xa :"Đông con nhiều cháu "quả là khát vọng của nhân dân ta.Trong nhiều tranh về em bé luôn toát ra ý đồ đó đợc nói rõ trong hình và tranh Nào là

"Đào hiến thiên xuân ", "Lựu khai bách tử" Một hớng chúc tụng khác nhằm vào ngời cao tuổi ,mà điển hình là tờ tranh Tam Đa với ba ông gia đợc hởng Phúc của tổ tiên , Lộc của vua ban và tuổi Thọ trời cho.Cả đến tranh cảnh vật cũng không thuần tuý chỉ là cái đẹp, mà thông qua đó cả lời chúc mừng hạnh phúc lớn lao của cả dân tộc

3-Tranh sinh hoạt:

Mảng đề tài tranh sinh hoạt rất phong phú và vui Đề tài này phản ánh những trò vui xuân , lễ hội Tranh về đề tài sinh hoạt phản ánh khá rõ nét về đời sống sinh hoạt của con ngời và sự đổi thay của thời tiết trong năm Các tờ tranh mang tính liên hoàn dựng lại quá trình lao động từ cày cấy cho đến khi xay thóc

và giã gạo Điêù đặc sắc nhất trong loại tranh sinh hoạt là những hoạt cảnh, hoặc trực tiếp lấy con ngời kể chuyện hoặc kể chuyện thông qua những con vật quen thuộc.Tiêu biểu nh bức tranh "Đánh ghen", chuột đỗ cao cới vợ (hay tiến sĩ chuột vinh quy )Tất cả đều tái hiện lại cuộc sống hàng ngày của nhân dân lao

động

Đánh ghen hoặc Vinh quy

4-Tranh minh hoạ văn học -lịch sử:

Xem tranh về thể loại này mặc dù những ngòi dân không biết chữ cũng thuộc nội dung của bức tranh ý nói gì.Những nội dung đó đợc các nghệ nhân vẽ thành tranh Có truyện đợc vẽ liên hoàn nhiều cảnh trong một bức , bốn bức hợp thành một bộ nh :truyện Kiều ,Thạch Sanh Còn một số truyện kể của Trung Quốc các nghệ nhân cũng thành một số hồiNhờ những bức tranh dân gian mọi

ngòi đều có thể kể truyuền cho nhau thành tựu văn học của dân toọc mình ,dân tộc bạn Đồng thời ở đề tài trên tranh dân gian còn minh hoạ lịch sử , đi vào những giai thoịa anh hùng chiến thắng.Lịch sử của dân tộc cũng đợc đi vào tranh dân gian

II-Đ ờng nét và màu sắc trong tranh dân gian :

1- Đờng nét :

Mặc dù dsã trải qua bao thời kì lịch sử nhng tranh dân gian vẫn tồn tại và

đợc lu truyền tới ngày nay đó là nhờ vào các ván khắc do ông cha ta để lại và lu truyền cho con cháu.Đờng nét của tranh dân gian đó là danh giới giữa mảng này với mảng khác mà ông cha ta đã khai thác triệt để tạo hình cho bức tranh Đ ờng

nét của tranh dân gian chủ yếu dùng nét theo lối vẽ "đơn tuyến bình đồ "tức là

dùng nét để chững lại hình và các nét đều bằng nhau Chính nhờ sự ổn định về đ-ờng nét trong tranh đã làm cho toàn bộ hình cũng ổn định, tạo nên sự ăn nhịp với mảng màu trong bức tranh gây hiệu quả hài hoà trong toàn bộ bức tranh

Trong nghệ thuật tạo hình các nghệ nhân không cần đến chi tiết làm trang sức mà đi tìm cái đẹp bản chất trên hình thể chủ yếu là sự vật và chỉ thể hiện bằng rất ít nét Đờng nét chẳng những là cơ sở cho dáng hình mà còn khắc hoạ , làm sống lại tính cách và chất đối tợng

Các đờng cong uốn lợn , mềm mại trong tranh tạo cho ngời xem cái cời sảng khoái, yêu đời nh bức tranh "Hứng dừa "Trong tranh có rất nhiều đờng cong trên thân hình vạm vỡ của chàng trai leo trên cây để hái dừa, đứng phía dới là chị nông dân phốp pháp, mặc yếm hở mình, tóc xoã ngang lng, vén váy tênh hênh

đứng đón hai trái dừa rơi xuống đờng nét trong tránh thật uyển chuyển trên thân hình của cô gái và cái yếm đào Dới gốc cây là hình ảnh hai đứa trẻ hay hai chàng trai cũng nhập cuộc theo cách riêng của mình ; kẻ đạo mạo quay mặt đi nhng lại liếc nhìn kín đáo , ngời hóm hỉnh thì đứng khuất để tiện quan sát.Đờng cong không những đợc thể hiện trên dáng vẻ của con ngời mà ngay ở hình ảnh

nh cây dừa cũng thể hiện rất sinh động Tất cả đều mơn mởn, nhởn nhơ mang

đậm chất trữ tình, toát ra cả sự êm mát của da thịt , sự lạc quan hồ hởi của tâm trí Các đờng viền tuy có đậm nhng mềm mại khiến bức tranh toát nên vẻ tinh nghịch , tình tứ , yêu đời nhng không trớng mắt không thô lỗ

Với những đờng cong uốn lợn , mềm mại cùng với nét viền mạnh chắc ấy lại tạo ra sự ngoa ngoắt , đanh đá của hai bà vợ và sự mềm mỏng thớ lợ của đức

ông chồng :

"Thôi thôi bớt giận làm lành

Chi điều sinh sự nhục mình nhục ta"

Nhng cho dù ở trạng thái nào cũng vẫn gợi ra sự kì thú của thể chất ra thịt Cách sử dụng đờng cong rất tài tình đó của các nghệ nhân đữa mang đến cho ngời xem những ấn tợng sâu sắc, thấy đợc nhiều mặt của vấn đề của cuộc sống

Tranh hứng dừa

Nghệ thuật của đờng nét thờng là sử dụng những nét viền dứt khoát , cúng

rõ ràng còn có ngững nét run rẩy mềm mại thể hiện qua bức tranh 'Đánh ghen "

nh bên cạnh những chiếc kéo sắc nhọn của hai cánh tay thì cặp đùi của ngời vợ

bé đó là những nét run rẩy, nhấp nhô nh gợn sóng của đứa trẻ ngơ ngác và của

ông chồng đa thê trên viền tay áo ôm choàng, ngòi vợ lẽ thể hiện một phần nào

đó sự run sợ mềm mỏng, ngọt nhạt làm lành-một cách thể hiện tình cảm thật độc

đáo và đặc sắc mà các nghệ nhân đã sử dụng và vận dụng đờng nét trong tranh một cách linh hoạt tạo cho bức tranh thêm sinh động

Hình tợng con gà đợc sáng tạo rất nhiều trong ca dao ,truyện cổ tích, thần thoại và trong thơ ca nhng mỗi thể loại đều mang một sắc thái riêng , nhng trong tranh dân gian hình tợng con gà đợc các nghệ nhân thể hiện rất tài tình chỉ bằng những nét mềm mại của những vệt lông , cái mào nh trong bức tranh Đại cát Sự mập mạp của cơ thể bên cạnh những nét xiên thẳng cong cứng thể hiện một sức mạnh quyền uy ,mỗi bớc đi của con gà là một lời chúc tụng tốt đẹp.Con

gà có "Nhân " là khi nó biết gọi bầy cùng ăn ; có nghĩa là khi gà mẹ chết , nó biết thay thế nuôi con ; có "Văn "là hình thức đẹp , oai vệ có "Dũng "là khi có

diều quạ tấn công.

Ngoài ra nghệ thuật dùng mảng tạo hình, nét chỉ là điểm xuyết và lấy chính màu để làm nền tạo nét cũng là một nghệ thuật rất phổ biến

Mảng tạo hình: nét điểm xuyết cụ thể trong các tranh :Đám cới chuột các nghệ nhân đã dùng màu trắng điệp để in thẳng vào tranh tạo lên mảng bẹt và kín, viền đen chỉ là điểm xuyết cho mảng màu, tạo hình không bị nhoà trên nền, có nhiều chỗ đã lơi đi không cần viền nét nhng cho dùn có viền hay không thì giá trị của tờ tranh vẫn không bị giảm đi Chính nhờ những nét mảnh mờ đó đã giúp cho bức hình mảng trong tranh thanh thoát và a nhìn

Nền tạo nét : Đây là một cách sáng tạo khá độc đáo của các nghệ nhân mà khi in tranh đã lợi dụng những nét trống trên gỗ để tạo nét.Nh trong tranh "Lợn

ăn dáy” nhờ những nét trắng ở viền cổ chân, ở dới bụng, một phần của âm dơng

và phần trắng của mắt cũng đều là màu của nền

Tóm lại, tranh dân gian chủ yếu là diễn đờng chu vi, có tính khái quát cao, là khung cốt đơn sơ nhng cứng cáp Trong quá trình khắc ván in các nghệ nhân đã biết khai thác và tận dụng những nét sơ của gỗ; cũng nh những đờng đục

gỗ để lấy sự sinh động cho tranh Đặc biệt tuỳ theo nội dung và đề tài cần in mà các nghệ nhân đã vận dụng đờng nét một cách linh hoạt và có sự ăn nhập, tinh tế

và hài hoà tạo cho tờ tranh khi in ra có thể chứa đựng những cảm xúc riêng của các nghệ nhân

Nghệ thuật tranh dân gian là nghệ thuật của đờng nét , các nghệ nhân đã nắm bắt đợc đặc điển này để phối hợp các đờng nét một cách thành thạo

Phối hợp đờng cong với đờng thẳng , đờng cong với đờng xiên tạo thế cân bằng cho tranh

Dùng nét để tạo hình ,tạo dáng

Dùng hình ,dùng mảng, dùng nền để tạo nét

Bên cạnh những nét đơn có nét phức tạp.Phối hợp những nét rõ đậm ,dứt khoát, chắc khoẻ là những nét mềm mại lơi đi khi cần thiết

Nói tóm lại, các nghệ nhân đã biết vận dụng và sử dụng có hiệu quả yếu tố

đờng nét trong tranh dân gian để tạo hiệu qủa cho bức tranh mà cho tới ngày nay khi ngời xem tranh vẫn thấy phù hợp và có giá trị trong tiềm thức con ngời

2-Màu sắc của tranh dân gian Việt Nam:

Mặc dù đã trải qua bao thời kì lịch sử nhng tranh dân gian Việt Nam vẫn còn tồn tại và lu giữ bởi vẻ đẹp tinh tế không những của đờng nét mà còn có vẻ

đẹp của màu sắc trong tranh Với khuôn khổ tranh 26 cm x 36 cm rát thuận tiện cho việc vận chuyển Mặt khác khổ tranh và màu tranh cũng phù hợp voí những ngôi nhà thấp nhỏ Những tờ tranh treo trong nhà đã làm bừng sáng những ngôi nhà tối thấp Nhờ đó đã mang lại niềm vui cho mọi nhà dã làm cho con ngờigiao cảm đợc với thần linh yên tâm có cuộc sống bình an và thịnh vợng

Tranh dân gian có rất nhiều yếu tố : đờng nét, nội dung , màu sắc và bố cục của tranh thì màu sắc trong tranh đợc chú ý hơn cả Màu sắc trong tranh dân gian đựoc lấy từ thiên nhiên nh : màu đỏ đỏ sẫm , màu đỏ là màu ,màu đỏ là màucủa niềm tin đợc lấy từ cây gỗ vang ,cácnghệ nhân đã cho màu này vào trong tranh đều có dụng ý

Với màu đen xốp nhẹ nhàng đợc lấy từ than lá tre, cọng rơm đốt qua lửa màu đen đã tạo cảm giác chắc chắn bí mật , đây là màu trung tính và dễ dung hoà với màu khác.Màu đen trong tranh dùng đẻ chững hình cho tranh

Còn các màu nh màu vàng đợclấy từ hoa hoè hay qủa dành dành Màu xanh chàm đợc lấy từ lá chàm là màu của sự thuần khiết Còn màu trắng điệp óng nh màu bạc đợc lấy từ vỏ con điệp tán nhỏ mịn quét lên giấy gió tạo thành màu trắng óng ánh nh bạc Màu biểu hiện của sự tinh khiết, sự sáng sủa , sự trinh nguyên trong trắng , màu của sự thánh thiện Màu trắng là màu của trí thức của trí tuệ ,màu của hoà bình ,màu của tơng lai Nó có thể hoà hợp với muôn màu khác ,bất kì màu nào đứng cạnh nó đều đợc tôn nhau lên rất nhiều và nó thờng dùng làm nền trong tranh

Nh vậy, các màu trên là những màu cơ bản nhất trong tranh dân gian khi các màu này đwngs cạnh nhau để biểu thị tâm lí và màu sắccũng đợc ứng với luật ngũ hành : Màu vàng biểu thị sự lo âu ứng với Hoả ; màu đỏ biểu thị sự vui mừng ứng với Mộc ; màu xanh biểu thị sự nóng giận đợc ứng với Thổ; màu trắng biểu hiện sự buồn ứng với Kim ; màu đen biểu thị sự sợ hãi ứng với Thuỷ

Những màu bổ túc đặt cạnh nhau sẽ tôn nhau lên về tính chất thì màu bổ túc là màu đối lập về sắc độ hay nónglạnh để khi đi với nhau chúng luôn tạo đợc thế quan bình với tỷ lệ tơng đơng, màu sắcđặt cạnh nhau cho cảm giác yên tĩnh, với tỷ lệ chênh lệch , màu này bù sẽ thúc đẩy màu kia để tăng chất bù lợng

Trong một tờ tranh ta thấy có 3 màu :Lam , đỏ, lục ; nếu có một màu tách riêng thì hỗn hợp 2 màu kia hình thành với nó một cặp màu bổ túc Trong tranh dân gian cũng có 3 cặp màu bổ túc đó là:

Màu lam-màu vàng đối lập về sắc độ

Màu lục -màu cánh sen đối lập về sắc thái

Màu đỏ- xanh lục đối lập về nóng lạnh

Màu sẳc trong tranh dân gian có thể pha theo 3 cách :

*Cách 1:Cộng màu với ánh sáng màu hoà lại với nhau tạo thành một màu

sáng hơn

Ví dụ :đỏ với áng sáng lục tạo ánh sáng vàng

*Cách 2:Trừ màu với màu ;chồng màu lên nhau tạo thành màu đỏ hơn.

Ví dụ :Đỏ + lục = xám đen

*Cách 3:Trung bình cộng hay còn gọi là xen kẽ màu có ý nghĩa là đặt

màu nọ cạnh màu kia

Đó là màu sắc tơng quan chung trong tranh dân gian cácc nghệ nhân sử dụng màu rất táo bạo

Để tìm hiểu sâu về màu sẳc trong tranh chỉ thông qua một số tờ tranh nh-:"Gà đàn ", "Lợn ăn dáy".Màu trắng biểu hiện sự trong trắng ,tinh khiết , bất kì màu nào đặt lên nền trắng đều tạo sự tơng phản về màu.những sắc màu đợc sử dụng trên nền trắng để tạo sự phong phú hơn ; ngoìa mầu nâu đỏ và xanh lục thấy còn có màu vàng; khi phân tích kĩ từng nhân vật trong tranh còn thấy xuất hiện một số màu khác nh :màu nâu hay màu ghi ốc.Để đạt đợc màu này là do kĩ thuật chồng màu khéo léo của các nghệ nhân

Một kĩ thuật tài tình trong màu sắc là sự lơi màu mà các nghệ nhân sử dụng khi vẽ màu ở một số chỗ trong tranh không kín mà có chỗ bông xốp toạ cảm giác thoáng đãng nh tranh "gà đàn "nghệ nhân đã dùng kĩ thuật lơi màu tạo cảm giác mát dợi cho thấy lông gà con óng mợt và bông xốp hơn

Những màu trên tranh đợc chững lại bằng những nét đen giúp cho hình khối vững vàng trên bề mặt của tranh

Tranh gà đàn

Với một số tranh các nghệ nhân dân gian đã sử dụng màu cam để làm nền:tranh Đánh ghen, trâu sen, hứng dừa

Màu cam trong ý nghĩa tạo hình là màu của sự kiêu hãnh và tự tin , đợc sử dụng rất nhiều , nếu sử dụng không khéo sẽ làm lấn át các màu khác.Nhng ở trong tranh dân gain các nghệ nhân đã sử dụng màu cam khéo léo và hài hoà

Để có thể xử lí các bức tranh có nền màu cam các nghệ nhân đã đã dùng màu bổ túc đứng cạnh nhau : Màu nâu đỏ và màu xanh lục đó là màu của áo và quần, trong tơng quan màu sắc 2 màu này đứng cạnh nhau sẽ tôn nhau lên tạo thêm vẻ rực rỡ, vẻ tơi sáng.Nếu thay một trong hai màu này bằng màu khác thì thì hiệu quả của bức tranh sẽ bị giảm đi Còn màu của da thịt đợc thể hiện bằng màu trắng đặt trên nền màu da cam, toát lên vẻ mịn màng, nhẵn nhụi hồng hào

đầy sức sống của những nhân vật trong tranh

Toàn bộ bức tranh chỉ duy nhất có 2 màu và cuối cùng là màu đen đợc các nghệ nhân dùng đẻ chững lại hình bằng các đờng viền chu vi của nhân vật, cảnh vật

Với những màu rất mạnh đứng cạnh nhau, kể cả là màu nền nhng ta lại thấy bức tranh hết sức hài hoà, tơi vui và diễn tả ý nhiều ý nghĩa, các màu hoà quyện với nhau tạo cảm giác chín chắn; tuy là màu nguyên chất tơi và sáng chói nhng hai màu xanh, đỏ đã đợc dịu đi bởi màu đen viền nét chu vi của các khối

Khảo sát với những bức tranh có nền màu vàng: Đám rớc, thầy đồ cóc Màu vàng là màu của sự sung túc, no đủ , vui tơi , nó làm tôn thêm vẻ trang trọng , tôn kính của bức tranh Màu đợc diễn tả trên nền tranh bằng sự đơn

giản màu tới mức tối đa , thủ pháp chồng màu tài tình đến ngạc nhiên , tất cả những con cóc màu sắc rất phong phú , mỗi con mang một màu đặc trng nhng lại

đợc tạo ra bởi 2 màu chính:Nâu đỏ, xanh lục, không kể 2 màu trắng và đen.Còn

đậm nhất với màu nâu đỏ , xanh và den nguyên chất , đây là con trung tâm , con gây sự chú ý cho ngời xem nhất.Còn một số con còn lại cũng đều hoà quyện vào nhau, hoà sắc hài hoà cho bức tranh và tạo nên sự vui mắt, nhiều màu

Trong tranh đám rớc lại chỉ có một màu nâu đỏ điểm một số mảng nhỏ, còn các màu đen và trắng chỉ là 2 màu trung tính trong bảng màu th ờng không

kể đến ; thì ở bức trnh này đã dùng màu trắng để diễn hình , màu đen để bo hình

và trang trí Màu trắng đặt trên cạnh màu vàng tạo cho da thịt rất độc đáo, các nét đen thanh mảnh tạo hình của chàng trai khoẻ mạnh và khuôn mặt vui tơi hồ hởi của họ khi rớc trống trong ngày hội

Thông qua một số tranh cho ta thấy về cách sử dụng đờng nét và màu sắc của các nghệ nhân dân gian thật tài tình và khéo léo, tạo ra những tờ tranh dân gian mang đậm hồn dân tộc

Tranh đám rớc Đông Hồ

II-Cách dạy trang trí ở tr ờng tiểu học để nâng cao hiệu bài dạy:

Trong những năm đổi mới sự nghiệp giáo dục nói chung , giáo dục thẩm

mĩ nói riêng đợc chú trọng dặc biệt trong bậc học phổ thông , cũng nh ngoài xã hội các em đợc tiếp xúc với thể loại tranh khác nhau thông qua những phụ bản

in trong sách Mĩ thuật , cũng nh xem trên sách báo, trên vô tuyến hoặc đI thăm qaun thực tế ở viện bảo tàng hay vùng sản xuất tranh dân gian Qua đó các em hiểu đợc một phần về một số thể loại đặc biệt là đề tài tranh gian Việt Nam

Một vấn đề đáng quan tâm đó là tranh dân gian trớc đây đợc ngời dân rất a thích bằng việc mua những tờ tranh để treo vào dịp Tết tạo không khí ấm cúng trong căn nhà nhỏ chật hẹp Nhng tới ngày nay do đô thị hoá , ngói hoá các căn nhà nên ngời dân mua tranh về để rất ít ; đồng thời cũng do tầm nhận thức của một số bộ phận ngời dân cha nhận thức rõ về tầm tầm quan trọng của tranh dân gian có ý nghĩa về giá văn hoá, hiện nay có một số hộ gia đình ở vùng sản xuất tranh đã chuyển sang nghề làm hàng mã để phục vụ cho cuộc sống trớc mắt.Tuy các ván in cũng vẫn còn lu giữ nhng không còn in nhiều nh trớc kia

Hiện nay khi các em học sinh xem các laọi tranh khác các em cho rằng những bức tranh đó đẹp hơn tranh dân gian Việt Nam Tại sao các em có cách nhìn và cách suy nghĩ đó Bởi vì các thể loại tranh này hình ảnh và màu sắc rõ ràng có trứơc , có sau có xa có gần còn tranh dân gian thì ngợc lại

Do vậy để dạy tốt bài Vẽ trang trí:Vẽ màu vào hình có sẵn (phỏng theo

tranh dân gian ) Thì trớc hết giáo viên cần có kiến thức nhất định về Mĩ

thuật đặc biệt là phải hiểu sâu về tranh dân gian Việt Nam

Giáo viên cần có phơng pháp giảng dạy phù hợp với từng đối tợng học sinh ,bám sát nội dung của bài dạy Hiểu một cách đầy đủ về đờng nét và màu sắc có trong tranh dân gian để dạy tốt hơn

Nắm bắt đợc nguồn gốc ra đời của một số vùng sản xuất tranh dân gian Biết tạo ra những sân chơi tìm hiểu nghệ thuật dân tộc