ĐỐI TƯỢNG VÀ PHƯƠNG PHÁP NGHIÊN CỨU
Mục tiêu
1 Phân tích dược triệu chứng lâm sàng và cận lâm sàng theo độ sâu của bỏng.
2 Trình bày được cách sơ cứu và đều trị bỏng và di chứng.
Nội dung
Bỏng là tổn thương da chủ yếu do nhiệt, nhưng có thể gây ra các biểu hiện bệnh lý toàn thân, dẫn đến nguy cơ tử vong cao, đặc biệt là ở trẻ em Những trường hợp bỏng rộng và sâu có thể gây rối loạn nước, điện giải và nhiễm độc, đồng thời để lại di chứng nghiêm trọng nếu người bệnh sống sót.
2.2.1 Đặc điểm giải phẫu và tổ chức học của da
Da là cơ quan lớn nhất trong cơ thể, chiếm 15% trọng lượng cơ thể và bao phủ toàn bộ Diện tích da của người lớn, đặc biệt là người Việt Nam, khoảng 1.5 m².
- Da có nhiều chức năng: Làm ấm cơ thể, tạo cảm giác và bảo vệ cơ thể.
Hình 2.1: Cấu tạo lớp da
Lớp biểu bì trong cấu trúc da là phần duy nhất có khả năng tái sinh thực sự Khi da bị tổn thương, hàng rào bảo vệ bên ngoài bị hư hại, dẫn đến những biến đổi phức tạp trong môi trường bên trong Những thay đổi này có thể rất nghiêm trọng và đa dạng.
- Bỏng nhiệt xuất hiện từ khi con người biết tạo ra lửa, sử dụng lửa.
Khoảng 5665 năm trước công nguyên, con người đã bắt đầu sản xuất đồ gốm và sử dụng nồi, ấm bằng sành, sứ để đun nấu, dẫn đến sự xuất hiện của bỏng do nhiệt ướt.
Tai nạn, hỏa hoạn và thiên tai như núi lửa gây ra bỏng ngày càng trở nên phổ biến Khi nền công nghiệp phát triển, nguy cơ bị bỏng cũng gia tăng đáng kể.
Bỏng do tai nạn sinh hoạt thường chiếm 60 - 65%, đứng thứ hai là bỏng do tai nạn lao động.
Tác nhân gây bỏng chủ yếu là do nhiệt: Theo Lê Thế Trung bỏng do nhiệt ướt chiếm 39 - 61%, nhiệt khô 27 - 49%.
Trong điều trị bỏng, việc sử dụng thuốc bôi lên vết thương thường được chú trọng trước tiên, mà chưa chú ý đến hồi sức và phòng ngừa sốc bỏng Khi vi khuẩn được phát hiện, kháng sinh thường chỉ được áp dụng qua đường bôi hoặc đắp lên vùng bỏng.
- Vấn đề hồi sức bỏng được quan tâm nhiều nhất từ trong chiến tranh thế giới thứ
2 (1939 - 1945): Đặc biệt là bù lại khối lượng định truyền ngay trong những ngày đầu.
Phẫu thuật bỏng được áp dụng khi vết bỏng sâu, khó lành sẹo hoặc có di chứng Lĩnh vực này đang ngày càng được nghiên cứu và thực hành nhiều hơn.
2.2.3 Đánh giá mức độ tổn thương bỏng
Bỏng là tổn thương do yếu tố lý hóa gây ra, chủ yếu ảnh hưởng đến da và có thể dẫn đến rối loạn toàn thân Để đánh giá mức độ nghiêm trọng của bỏng, cần dựa vào 5 định luật xác định tình trạng nặng nhẹ của bệnh.
- Có rất nhiều tác nhân gây bỏng: Mức độ huỷ hoại của tác nhân càng mạnh, thời gian tiếp xúc với tác nhân càng lâu thì bỏng càng nặng.
- Nhiệt độ cao đến 45 0 C đã đe dọa tổn thương da, khoảng 55 0 C thương tổn bỏng còn có thể hồi phục, trên 65 0 C da đã bị hoại tử. a) Bỏng nhiệt
- Bỏng do kim loại nóng chảy, nung đỏ Điện thế cao, ra lửa điện gây tổn thương bỏng tại chỗ và gây ra những rối loạn về thể dịch.
Nắng hè, tia hồ quang, tia X và bức xạ có thể gây ra bỏng và rối loạn cấu trúc da Ngoài ra, bỏng hóa chất cũng là một yếu tố nguy hiểm cần được chú ý.
- Axit mạnh pH dưới 4, kiềm mạnh pH trên 10, phospho trắng làm bỏng tại chỗ và gây nhiễm độc toàn thân. c) Bỏng do vôi tôi nóng
Vừa do nhiệt vừa do hóa chất (kiềm).
Bỏng có mức độ nặng nhẹ khác nhau tùy thuộc vào vị trí trên cơ thể, với những vùng da mỏng và dễ nhiễm trùng như đầu, mặt, cổ, nách và bàn tay có nguy cơ nghiêm trọng hơn.
Bệnh nhân bị bỏng, đặc biệt là trẻ em, người già yếu và những người có bệnh mãn tính như tim mạch hay tiết niệu, thường có tình trạng nặng hơn.
Diện tích vết bỏng được xác định bằng tỷ lệ phần trăm giữa bề mặt vết bỏng và bề mặt da toàn thân Do đó, vết bỏng càng lớn thì mức độ nghiêm trọng của nó càng cao.
- Người lớn bỏng trên 20% là nặng, bỏng trên 30% là rất nặng.
- Trẻ em bỏng trên 10% là nặng, trên 20% là bỏng rất nặng.
Có nhiều cách tính diện tích vết bỏng, thường dùng 3 công thức sau: a) Công thức con số 9
Diện tích da trên cơ thể bệnh nhân được chia thành các phần tương đối bằng nhau, với mỗi phần chiếm khoảng 9% tổng diện tích da Đối với các phần da nhỏ hơn, tỷ lệ được sử dụng là 1%, 3% và 6%.
Hình 2.2: Sơ đồ cách tính diện tích bóng theo "Công thức con số 9"
Công thức này áp dụng cho bệnh nhân là người lớn và trẻ lớn > 5 tuổi, diện bỏng rộng, bỏng đồng đều.
- Ở trẻ em dưới 5 tuổi, giữa các vị trí thường cân đối, trừ ở đầu mặt cổ (ĐMC) và chi dưới có sự không tương xứng, tùy theo tuổi.
Bảng 2.1: Bảng phân loại diện tích da của trẻ < 5 tuổi
Tuổi Diện tích da ở ĐMC (%)
Diện tích da ở chi dưới
- Trẻ sơ sinh - Trẻ < 6 tháng - 6 - 12 tháng - 12 - 24 tháng - 2 - 3 tuổi - 3 - 4 tuổi - Trẻ 5 tuổi 0
Diện tích da ở chi dưới (%)
Biểu đồ 2.1 trình bày phân loại diện tích da của trẻ em dưới 5 tuổi Công thức số 3 được áp dụng dựa trên cách tính cơ bản của công thức số 9, nhưng được điều chỉnh để dễ dàng hơn và cho phép tính toán nhanh chóng.
1 %: Da bộ sinh dục ngoài, da mu tay, mu chân
3 %: Da một bàn tay, 1 bàn chân, da đầu phần có tóc, da mặt, da cổ, 1 cẳng tay, 1 cánh tay
9 %: 1 chi trên, 1 đùi, đầu mặt cổ, 1 nửa thân có thể là nửa trên, đó thể là nửa dưới, có thể nửa trái, phải, phía trước hoặc sau
18 %: 1 chi dưới, 1 thân trước, 1 thân sau.
Công thức lòng bàn tay quy định rằng diện tích lòng bàn tay tương đương 1% diện tích da toàn thân Phương pháp này thường được sử dụng để tính toán mức độ bỏng ở những vị trí nhỏ, mặc dù hiện nay ít được áp dụng.
KẾT QUẢ NGHIÊN CỨU
[1] Phạm Lê An (2013), "Y Học Gia Đình", nhà xuất bản Y Học Tp Hồ Chí Minh,pp. tr 35-40.
[2] Bộ môn Tin học, Khoa Khoa Học Cơ Bản, Đại Học Y Dược Tp Hồ Chí Minh
(2013), "Giáo trình Tin học nâng cao dành cho bác sĩ CK2, NCS",pp tr 28-32.
[3] Nguyễn Chấn Hùng, Ung thư vòm hầu, in Ung thư học Lâm Sàng1986, Đại học Y dược TP Hồ Chí Minh p tr 108-115.
[4] Nguyễn Sỹ Huyên, Trần Thống (1998), Máy tạo nhịp tim: cơ bản và thực hành Tạp chí Tim Mạch Học Việt Nam, số 16, pp tr 6-9.
[5] Nguyễn Thị Ngọc Lan (2009), "Loãng xương nguyên phát, Bệnh học cơ xương khớp nội khoa", nhà xuất bản Y Học,pp tr 274-285.
Nguyễn Sào Trung, trong tác phẩm "Bệnh học ung bướu cơ bản", đã trình bày về bướu của đường hô hấp tiêu hóa trên Tài liệu này được xuất bản năm 1992 bởi Trung tâm đào tạo và bồi dưỡng cán bộ y tế tại Tp Hồ Chí Minh, trang 29-44.
[7] Vũ Văn Vũ, Đại cương hóa trị ung thư đầu - cổ, in Ung bướu học nội khoa,
Nguyễn Chấn Hùng, Editor 2004, nhà xuất bản Y Học: Tp Hồ Chí Minh p tr 207- 223.
[8] Amash A., Holcberg G., Sapir O., Huleihel M (2012), Placental secretion of interleukin-1 and interleukin-1 receptor antagonist in preeclampsia: effect of magnesium sulfate J Interferon Cytokine Res, 32 (9), pp 432-41.
[9] Baron R., Mannien J., de Jonge A., Heymans M W., Klomp T., Hutton E K., Brug
J (2013), Socio-Demographic and Lifestyle-Related Characteristics Associated with Self-Reported Any, Daily and Occasional Smoking during Pregnancy PLoS One, 8
[10] Dhakal M., Dhakal O P., Bhandari D (2013), Polycystic kidney disease and chronic renal failure in tuberous sclerosis BMJ Case Rep, 2013 (oct02_1), pp.