Hình ảnh những chiếc xe không kính vốn không hiếm trong chiến tranh, nhưng phải có hồn thơ nhạy cảm với nét ngang tàng, tinh nghịch như Phạm Tiến Duật mới nhận ra được và đưa nó vào thàn[r]
Trang 1Tuần : 10 Ngày soạn:
27/10/2012
Tiết PPCT: 47 Ngày dạy:
29/10/2012
Văn bản: BÀI THƠ VỀ TIỂU ĐỘI XE KHÔNG KÍNH
Phạm Tiến Duật
A MỨC ĐỘ CẦN ĐẠT:
- Thấy được vẻ đẹp của hình tượng người chiến sĩ lái xe Trường Sơn những năm tháng đánh Mĩ
ác liệt và chất giọng hóm hỉnh, trẻ trung trong một bài thơ của Phạm Tiến Duật
B TRỌNG TÂM KIẾN THỨC, KỸ NĂNG, THÁI ĐỘ:
1 Kiến thức:
- Những hiểu biết bước đầu về nhà thơ Phạm Tiến Duật
- Đặc điểm thơ Phạm Tiến Duật qua một sáng tác cụ thể: giàu chất hiện thực và tràn đầy cảm
hứng lãng mạn
- Hiện thực cuộc kháng chiến chống Mĩ cứu nước được phản ánh trong tác phẩm; vẻ đẹp hiên
ngang, dũng cảm, tràn đầy niềm lạc quan cách mạng…của những con người đã làm nên con
đường Trường Sơn huyền thoại được khắc họa trong bài thơ
2 Kỹ năng:
- Đọc – hiểu một bài thơ hiện đại
- Phân tích được vẻ đẹp hình tượng người chiến sĩ lái xe Trường Sơn trong bài thơ
- Cảm nhận được giá trị ngôn ngữ, hình ảnh độc đáo trong bài thơ
3 Thái độ: - Giáo dục HS tình cảm trân trọng hình ảnh những người lính trong chiến đấu.
C PHƯƠNG PHÁP: - Vấn đáp giải thích minh họa, phân tích, bình giảng, trực quan.
D TIẾN TRÌNH DẠY HỌC:
1 Ổn định lớp: Kiểm diện HS: 9A1: Sĩ số ……Vắng: ……(P:………… ; KP:………… )
2 Kiểm tra bài cũ: Đọc thuộc lòng và nêu ý nghĩa bài thơ Đồng chí – Chính Hữu?
Nêu cảm nhận của em về vẻ đẹp của tình đồng chí qua 3 câu thơ cuối?
3 Bài mới: GV cho HS nghe bài hát Trường Sơn Đông, Trường Sơn Tây và vào bài “Cùng
mắc võng trên rừng Trường Sơn Hai đứa ở hai đầu xa thẳm…”Nghe những câu thơ này của
nhà thơ Phạm Tiến Duật chắc hẳn không ai có thể quên được những tháng năm hào hùng cả
nước ta tham gia đánh Mỹ Những cánh rừng Trường Sơn khốc liệt phải hứng chịu hàng ngàn,
hàng vạn tấn bom…lớp lớp thế hệ thanh niên lên đường tòng quân trong đó Phạm Tiến Duật nổi
lên như một nhà thơ - chiến sĩ của những chàng lái xe dũng cảm, những cô thanh niên xung
phong xinh xắn, tươi trẻ “Bài thơ về tiểu đội xe không kính” đã góp một tiếng nói nghệ thuật
mới mẻ về đề tài thế hệ trẻ chống Mỹ cứu nước
GIỚI THIỆU CHUNG
GV: Hãy giới thiệu về tác giả Phạm Tiến Duật? Hoàn cảnh
ra đời, thể thơ?
HS suy nghĩ và trả lời
GV: Thời điểm này cuộc kháng chiến chống Mỹ đang
bước vào giai đoạn khốc liệt nhất trên tuyến đường mòn
Hồ Chí Minh có hệ thống những * Bài thơ được tặng giải
I.GIỚI THIỆU CHUNG:
1.Tác giả: Phạm Tiến Duật (1941- 2007)
- Quê: Thanh Ba – Phú Thọ
- Là nhà thơ trưởng thành trong kháng chiến chống Mỹ
- Thơ ông tập trung vào thế hệ trẻ trong kháng chiến trên đường Trường Sơn
Trang 2nhất cuộc thi thơ do Báo Văn nghệ (1969 – 1970) tổ chức
ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN
GV hướng dẫn HS cách đọc và tìm hiểu từ khó 2 HS đọc
-> Nhận xét
GV: Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào? Bố cục bài
thơ?
HS: Thể thơ câu dài, nhịp điệu linh hoạt như văn xuôi, ít
vần
GV: Nhan đề bài thơ có gì khác lạ? Bài thơ có mấy hình
ảnh đựơc khắc họa? Vậy có thể chia đoạn bài thơ theo hai
hình ảnh này được không?
HS: suy nghĩ và trả lời
- Nhan đề làm nổi bật một hình ảnh rất độc đáo của toàn
bài và đó là hình ảnh hiếm gặp trong thơ - hình ảnh những
chiếc xe không kính.
- Vẻ khác lạ còn ở hai chữ “bài thơ” tưởng như rất thừa
nhưng là sự khẳng định chất thơ của hiện thực, của tuổi trẻ
hiên ngang, dũng cảm, vượt lên nhiều thiếu thốn, hiểm
nguy của chiến tranh
GV: Tìm những câu thơ trực tiếp miêu tả hình ảnh những
chiếc xe?
GV: Những chiếc xe không kính còn được miêu tả cụ thể
hơn qua những câu thơ nào? Hai câu thơ này có giọng điệu
thư thế nào? Mục đích của tác giả là gì?
GV: Tác giả đã sử dụng biện pháp nghệ thuật gì để miêu tả
những chiếc xe? Tác dụng?
GV: Miêu tả hình ảnh những chiếc xe bị hư hỏng đến mức
trần trụi thế này, tác giả muốn nói điều gì về chiến tranh?
Sự khốc liệt của chiến tranh ở Trường Sơn
GV: Lý do nào khiến những chiếc xe như thế này vẫn tiến
về phía trước?
GV bình: Xưa nay hình ảnh thơ thường được miêu tả mĩ lệ
hoá mang ý nghĩa tượng trưng hơn tả thực như cỗ xe tam
mã, chiếc xe trong “Bài ca lái xe đêm” của Tố Hữu, “Tiếng
hát Con tàu” của Chế Lan Viên, “Đoàn thuyền đánh cá”
của Huy Cận Hình ảnh những chiếc xe không kính vốn
không hiếm trong chiến tranh, nhưng phải có hồn thơ nhạy
cảm với nét ngang tàng, tinh nghịch như Phạm Tiến Duật
mới nhận ra được và đưa nó vào thành hình tượng thơ độc
đáo của chiến tranh chống Mĩ ác liệt trên tuyến đường
Trường Sơn đầy bom đạn
GV: Tư thế của người lính lái xe được miêu tả qua câu thơ
2.Tác phẩm:
a Xuất xứ: Bài thơ được viết vào năm 1969,
in trong tập “Vầng trăng quầng lửa”, được giải nhất báo Văn nghệ 1969
b Thể thơ: tự do
II ĐỌC – HIỂU VĂN BẢN:
1 Đọc – Tìm hiểu từ khó:
2 Tìm hiểu văn bản:
a Bố cục:
- 7 khổ thơ: xoay quanh và làm nổi bật chủ đề: hiện thực khốc liệt của chiến tranh và sức mạnh của những người chiến sĩ lái xe trên Trường Sơn thời chống Mĩ
b Phân tích:
b1 Nhan đề bài thơ:
- Nhan đề lạ, dài so với những bài thơ khác, gợi hình ảnh những chiếc xe không bình thường, không có kính
-> Thể hiện chất thơ vút lên từ trong cuộc sống chiến đấu đầy gian khổ, hi sinh
b2.Hiện thực khốc liệt của chiến tranh
* Hình ảnh độc đáo - những chiếc xe không
kính : Không có kính không … có kính
Bom giật, bom rung kính vỡ đi rồi
-> Giải thích, thanh minh lý do khiến xe không kính
+ Không có đèn + Không có mui xe + Thùng xe xước
-> Bút pháp tả thực, liệt kê, câu thơ gần văn xuôi, giọng ngang tàng, lý sự với những động từ mạnh
Hình tượng thơ mới lạ và độc đáo, bằng chứng sống của tính chất khốc liệt do chiến tranh gây ra
b3 Sức mạnh tinh thần của những người
chiến sĩ lái xe:
Trang 3nào? Nhận xét về dấu hiệu nghệ thuật được sử dụng trong
hai câu thơ này?
GV: Nhà thơ muốn diễn tả tư thế như thế nào của người
lính? (bình tĩnh, tự tin, hiên ngang)
GV: Lái những chiếc xe không kính, người lính gặp phải
những khó khăn nào?
GV: Nhận xét về biện pháp nghệ thuật sử dụng trong
những câu thơ này? Tác dụng?
GV: Gió, bụi, mưa tác động như thế nào đến người lái xe?
GV: Trước những khó khăn này, người lính có thái độ và
hành động thế nào?
GV: Cách diễn đạt như thế này cho em biết gì về tinh thần
của người lính?
GV: Tìm câu thơ thể hiện tình đồng đội giữa những người
lính? …Gặp bạn bè suốt dọc đường đi tới Bắt tay nhau qua
cửa kính vỡ rồi…Chung bát đũa nghĩa là gia đình đấy…
GV: Nhận xét về hình ảnh thơ được sử dụng và tác dụng
của nó? Hình ảnh thơ chân thực gợi tả tình đồng đội gắn bó
thân thiết
GV: Nhà thơ đã lý giải những phẩm chất trên đây của
người lính qua câu thơ nào?
GV: So sánh hai cặp câu thơ để phát hiện ra biện pháp
nghệ thuật được sử dụng?
Thảo luận nhóm – 4 phút
GV: Em hiểu như thế nào về hình ảnh: trong xe có một
trái tim?
Hình ảnh hoán dụ: Tượng trưng cho ý chí quyết chiến
quyết thắng vì mục đích cao đẹp: tất cả vì miền Nam thân
yêu Trái tim cầm lái Sức mạnh không phải ở phương tiện
kỹ thuật hiện đại Sức mạnh ở tinh thần con người
GV: Nhà thơ Phạm Tiến Duật từng nói: đặt nhan đề Bài
thơ về tiểu đội xe không kính là ông muốn nói đến chất thơ
của hiện thực ấy Em hiểu như thế nào về chất thơ trong
bài thơ này?
GV bình: Biện pháp hoán dụ, đối lập để khẳng định : ý chí
nghị lực phi thường là yếu tố hoàn thiện chân dung của họ
Kết thúc bài thơ là hình ảnh trái tim, có trái tim chiếc xe
trở thành cơ thể sống để không có 1 bom đạn nào, sức
mạnh quân sự nào,mất mát đau thương nào có thể ngăn trở
những đoàn xe đêm ra trận rái tim là nhãn tự của bài hội tụ
vẻ đẹp của người cuộc sống Nhà thơ Lâm Thị Mĩ Dạ lấy
trái tim tượng trưng cho sự bất tử Phải chăng trong các
anh đã thấm nhuần chủ nghĩa yêu nước được kết tụ và lưu
truyền qua các thế hệ cha ông “Một trái tim biết yêu …”
Quyết tâm giải phóng miền Nam không lay chuyển, tình
yêu miền Nam là sức mạnh vô song (xe có thể thiếu nhiều
Ung dung buồng lái ta ngồi.
Nhìn đất, nhìn trời, nhìn thẳng
-> Đảo ngữ, điệp ngữ, so sánh: tư thế ung dung, hiên ngang, coi thường hiểm nguy
Không có kính ừ thì có bụi Chưa cần rửa phì phèo châm điếu thuốc Không có kính ừ thì ướt áo
Chưa cần thay lái trăm cây số nữa
-> So sánh, động từ mạnh: Thái độ bất chấp những khó khăn, nguy hiểm
Gặp bè bạn suốt dọc đường đi tới Bắt tay qua cửa kính vỡ rồi
-> Tinh thần lạc quan, yêu đời vượt lên mọi gian khổ khó khăn
Xe vẫn chạy vì miền Nam Chỉ cần trong xe có một trái tim
-> Không vật chất - Có tinh thần (Đối lập: nhiều- một) Hình ảnh hoán dụ “trái tim”- Trái tim yêu nước, lòng dũng cảm, ý chí vì sự thống nhất của dân tộc Khẳng định quyết tâm giải phóng miền Nam không lay chuyển
Hình ảnh những người chiến sĩ lái xe: trẻ trung, tinh nghịch , ngang tàng mà kiên định lạc quan, yêu đời Sức mạnh tinh thần của họ = sức mạnh của dân tộc Việt Nam
3.Tổng kết:
a Nghệ thuật:
- Lựa chọn chi tiết độc đáo, có tính chất phát hiện, hình ảnh đậm chất hiện thực
- Sử dụng ngôn ngữ của đời sống, tạo nhịp điệu linh hoạt thể hiện giọng điệu ngang tàng, tinh nghịch
b Nội dung:
* Ý nghĩa văn bản:
Bài thơ ca ngợi người chiến sĩ lái xe Trường Sơn dũng cảm, hiên ngang, tràn đầy niềm tin
Trang 4thứ, nhưng không thể thiếu được trái tim hướng về miền
Nam - xe chạy = trái tim = xương máu của những người
chiến sĩ anh hùng)
HS rút ra vài nét nghệ thuật chính và ý nghĩa văn bản?
HƯỚNG DẪN TỰ HỌC
GV gợi ý: So sánh để thấy được vẻ đẹp độc đáo của hình
tượng người chiến sĩ qua hai bài thơ Đồng chí và Bài thơ
về tiểu đội xe không kính
* Giống nhau: Cả hai bài thơ đều khắc họa hình ảnh người
lính vượt qua mọi hoàn cảnh khó khăn, khắc nghiệt để
chiến đấu vì lí tưởng , độc lập dân tộc
* Khác nhau: - Đồng chí xây dựng hình ảnh người lính trên cơ sở cùng chung cảnh ngộ, xuất thân, cùng lí tưởng…gắn bó bền chặt - Bài thơ về tiểu đội xe không kính: hình ảnh người lính là những con người lãng mạn, hào hoa, hiên ngang, dũng cảm, ngang tàng nhưng cũng rất lạc quan, yêu đời… chiến thắng trong thời kì chống giặc Mĩ xâm lược III HƯỚNG DẪN TỰ HỌC: * Bài cũ: Học thuộc lòng, đọc diễn cảm bài thơ. Nắm nội dung, nghệ thuật và ý nghĩa văn bản - Thấy được sức mạnh, vẻ đẹp tinh thần của người lính cách mạng – những người đồng chí thể hiện qua chi tiết, hình ảnh, ngôn ngữ chân thực, cô đọng, giàu sức biểu cảm - So sánh để thấy được vẻ đẹp độc đáo của hình tượng người chiến sĩ qua hai bài thơ Đồng chí và Bài thơ về tiểu đội xe không kính * Bài mới: Soạn Đoàn thuyền đánh cá , chuẩn bị tiết sau: "Tổng kết từ vựng" (Sự phát triển của từ vựng… Trau dồi vốn từ) E RÚT KINH NGHIỆM: ………
………
………
………
………
………