chuong 4 HÀNG HOÁ CÔNG VÀ CHI TIÊU CÔNG

Phân loại hàng hóa côngTùy theo mức độ thỏa mãn 2 đặc tính của hàng hóa công: Hàng hóa công thuần túy Hàng hóa công không thuần túy Hàng hóa công thuần túy  Hội đủ cả hai thuộc tính

HÀNG HÓA CÔNG VÀ

CHI TIÊU CÔNG

NGUYỄN THỊ MỸ HẠNH

P R E P A R E D B Y

4.1 Khái niệm và phân loại

của hàng hoá công

Khái niệm hàng hóa công

 Không loại trừ (non-exclusive)

 Không thể hoặc quá tốn kém đề cản trở người khác tiêu dùng hay tiếp nhận lợi ích của hàng hóa

Phân loại hàng hóa công

Tùy theo mức độ thỏa mãn 2 đặc tính của hàng hóa công:

Hàng hóa công thuần túy

Hàng hóa công không thuần túy

Hàng hóa công thuần túy

 Hội đủ cả hai thuộc tính không tranh giành và không loại trừ.

 Hàng hóa công không thuần túy

 Chỉ có một trong hai thuộc tính trên

+ Hàng hóa công có thể loại trừ qua giá

+ Hàng hóa công có tính cạnh tranh

Phân loại hàng hóa công

-Truyền hình cáp -Con đường thưa người có thu phí

Hàng hóa công không thuần túy

- Cá ở đại dương -Đường đông người không thu phí

Hàng hóa công thuần túy

-Quốc phòng -Pháp luật

 Sự phân loại hàng hóa công không mang tính tuyệt đối, nó phụ thuộc vào điều kiện thị trường và tình trạng công nghệ.

 Hàng hóa công không thuần túy ***

 Hàng hóa tư không thiết do khu vực tư sản xuất

 Hàng hóa công không bắt buộc khu vực công

cung cấp

 Một vài thứ không được quy ước như hàng hóa nhưng lại có tính chất của hàng hóa công.

07/06/21 8

SỰ THẤT BẠI CỦA KHU VỰC TƯ

Vấn đề trong việc đạt hiệu quả

Qc Số lượt đi

qua cầu

Qe Qm

Số lượt không đi qua

cầu do thu phí

P

Nhu cầu đi lại

Khả năn

g cây cầu

Giá

E

0

A

Tổn thất phúc lợi

Đối với hàng hĩa

07/06/21 9

SỰ THẤT BẠI CỦA KHU VỰC TƯ

Vấn đề trong việc đạt hiệu quả

0

Qm Lượng

Qe Q0

P

Giá

E

A

C

B Chi phí sản suất

Chi phí giao dịch

Khu vực tư cung cấp hàng hĩa cơng làm tăng

chi phí

07/06/21 10

SỰ THẤT BẠI CỦA KHU VỰC TƯ

Vấn đề người ăn theo

0

Khi một cá nhân đầu tư và mang lại lợi ích

chung thì cá nhân sẽ đầu tư dưới mức tiềm

năng Và một khi sự hưởng thụ của bạn

không phụ thuộc duy nhất vào sự đóng góp

của bạn thì bạn sẽ đóng góp ít hơn.

Khu vực tư có thể khắc phục vấn đề người

hưởng tự do thông qua các mô hình: Từ

thiện; Lòng nhiệt thành; Sự ham muốn hàng

hóa công….

Tại sao hàng hóa công là một thất

bại của thị trường?

Chính phủ can thiệp

 Ở Dhaka, Bangladesh, những nỗ lực tư nhân hóa dịch vụ thu rác công không mang lại kết quả như mong muốn của chính phủ

 Đơn giản là mọi người tìm cách bỏ rác vào người hàng xóm bên cạnh để không phải trả tiền rác hàng tháng

nguyện trả tiền rác.

Ví dụ

Ví dụ

vực tư là hiện tượng “người ăn theo” - the free rider problem

trong việc cung cấp hàng hóa công và cho thấy khu vực tư có khuynh hướng sẽ cung cấp dưới mức tiềm năng của họ.

Ai nên sản xuất hàng hóa công?

Sau khi chính phủ thu tiền cho việc cung cấp HH công thông

qua công cụ thuế, ai nên sản xuất nó?

Công ty tư nhân? Chính phủ?

Cả hai?

Ai nên sản xuất hàng hóa công?

 Chính phủ cần cân đo xem xét giữa:

 Lợi ích từ việc giảm chi phí giao dịch và

Ai nên sản xuất hàng hóa công?

 Những hàng hóa công càng mang tính thuần túy nên để cho chính phủ cung cấp

 Hàng hóa công không thuần túy có thể để khu vực tư hoặc cả khu vực tư và khu vực công.

Hợp tác công tư

Đấu thầu công trình

Vấn đề đối với cung cấp

hàng hóa công

 Vai trò hàng hóa là rất quan trọng trong nền kinh tế Rất hữu ích để cho rằng hàng hóa công như là hàng hóa có ngoại tác tích cực và phạm vi rộng lớn.

 Khó khăn:

quyết định chính sách công.

kinh tế chính trị.

XEM XÉT MỨC TỐI ƯU CUNG CẤP

HÀNG HÓA

 Giả sử nền kinh tế có 2 người B và J

 Nền kinh tế có các loại hàng hóa: pháo hoa (hàng hóa công) và kem, bánh (hàng hóa tư)

B và J sẽ lựa chọn tiêu dùng các loại hàng hóa như thế

nào?

ưu hàng hóa tư

07/06/21 20

XÁC ĐỊNH MỨC TỐI ƯU CUNG CẤP HÀNG HÓA TƯ

 Quy tắc xác định đường cầu của thị trường hàng hóa tư: P =

P B = P J

Q = Q B + Q J

 Đối với hàng hóa tư, tất cả mọi người đánh giá lợi ích như nhau (cùng nhận thấy 1 mức giá) nhưng quyết định tiêu dùng các lượng hàng hóa khác nhau nên lượng cầu được cộng theo chiều ngang

 Hàng hóa tư cung cấp tối ưu khi chi phí biên bằng lợi ích biên: MB = MC

 Hàng hóa công cung cấp tối ưu: chi phí biên bằng tổng lợi ích biên xã hội.

Cung cấp tối ưu hàng hóa công

Tại mức sản lượng hiệu quả, tối ưu của

hàng hóa công: ∑MB = MC

Tại mức sản lượng hiệu quả, tối ưu của hàng

Ví dụ - Tường quanh đảo

• 3 gia đình trên đảo: gia đình có thu nhập cao (High income), gia đình có thu nhập vừa (Medium income) và gia đình có thu nhập thấp (Low income)

Có nên xây một tường bảo vệ (HH công) quanh đảo

để bảo vệ khỏi bọn cướp biển?

• Cướp biển thỉnh thoảng lại đến cướp bóc

Tường quanh đảo – đồ thị

hộ nào sẽ tự xây tường:

MB < MC

• Tỷ lệ của các đường MB là:

3:2:1

P

Tường quanh đảo – đồ thị

∑ MB > MC

Nhưng rộng bao

nhiêu?

∑ MB

Cung cấp tối ưu hàng hóa công

Cộng đồng sẽ ra quyết định chung như thế nào liên

quan đến hàng hóa công?

• Mỗi gia đình, một cách riêng lẻ, sẽ không xây

tường, nhưng nếu họ phối hợp với nhau và cùng

nhau quyết định, họ sẽ xây tường

• Mỗi gia đình cần thành thực về đường MB của họ

• Mỗi gia đình đồng ý chịu một phần chi phí đúng bằng tỷ

lệ của đường MB của họ

Nguyên tắc đồng thuận

Unanimity rule – tất cả các gia đình (không ai phản đối)

đồng ý xây tường với một độ dày nhất định

đến sự hiệu quả

Nguyên tắc đa số

D

mỏng dày vừa

L

mỏng vừa dày

Nguyên tắc đa số – nếu hai trong ba gia đình ủng hộ cho một độ

dày nào đó của tường, thì tường sẽ được xây.

KHÁI NIỆM CHI TIÊU CÔNG

 Chi tiêu công là các khoản chi tiêu của các cấp chính quyền, đơn vị hành chính, sự nghiệp của chính phủ, phản ánh trị giá của các loại hàng hóa mà chính phủ mua vào để qua đó cung cấp các loại hàng hóa công cho xã hội nhằm thực hiện các chức năng của nhà nước

 Chi tiêu công thực hiện chính sách tái phân phối thu nhập

ĐẶC ĐIỂM CHI TIÊU CÔNG

 Phục vụ cho lợi ích chung của cộng đồng

 Gắn liền với bộ máy Nhà nước và những nhiệm vụ kinh tế-chính trị-xã hội mà nhà nước thực hiện

 Các khoản chi tiêu hoàn toàn mang tính công cộng

 Các khoản chi tiêu công cộng mang tính hoàn trả không trực tiếp hoặc không hoàn trả.

PHÂN LOẠI CHI TIÊU CÔNG

 Căn cứ chức năng vĩ mô của nhà nước

PHÂN LOẠI CHI TIÊU CÔNG

 Căn cứ vào tính chất kinh tế

 Chi thường xuyên

 Chi đầu tư

 Chi khác

 Căn cứ quy trình lập ngân sách

 Chi tiêu công theo các yếu tố đầu vào: chính phủ xác lập mức kinh phí tài trợ

 Chi tiêu công theo các yếu tố đầu ra: phân bổ kinh phí dựa vào khối lượng công việc đầu ra và kết quả tác động.

CÁC NHÂN TỐ ẢNH HƯỞNG ĐẾN SỰ GIA

TĂNG CHI TIÊU CÔNG

 Sự phát triển vai trò chính phủ

 Gánh vác thêm nhiệm vụ mới

 Xã hội hóa các rủi ro (chính phủ bảo hiểm, phụ cấp lương và tái phân phối các gánh nặng cho toàn xã hội)

 Thuyết gia trưởng hay phụ quyền (Paternalism)

 Sự thay đổi quan niệm tổng quát về tài chính công

 Chi tiêu công không chỉ tài trợ cho các hoạt động hành chính của Chính phủ mà còn tài trợ cho các hoạt động kinh tế và ổn định xã hội

 Phối hợp giữa bàn tay chính phủ và bàn tay thị trường: quy mô chi tiêu công có sự giới hạn

35

VAI TRÒ CỦA CHI TIÊU CÔNG

 Thu hút vốn đầu tư của khu vực tư và chuyển dịch cơ cấu kinh tế

 Góp phần điều chỉnh chu kì kinh tế

 Góp phần tái phân phối thu nhập xã hội giữa các tầng lớp dân cư, thực hiện công bằng xã hội

ĐÁNH GIÁ CHI TIÊU CÔNG

 Mục đích đánh giá:

nguồn lực tài chính công thông qua ưu tiên hóa

các khoản chi tiêu nhằm đem lại lợi ích thiết thực

vì mục đích phát triển kinh tế - xã hội

NỘI DUNG ĐÁNH GIÁ CHI TIÊU CÔNG

phân tích trên hai khía cạnh:

 Mặt định tính: Lựa chọn những loại hàng

hóa công mà chính phủ nên cung cấp cho

xã hội.

 Mặt định lượng: Xem xét chi phí bỏ ra để

cung cấp hàng hóa công và lợi ích mà hàng

hóa công mang lại.

NỘI DUNG ĐÁNH GIÁ CHI TIÊU CÔNG

 Được tiến hành theo các bước:

 Phân tích tổng thể chương trình chi tiêu công

 Phân tích chi tiết thất bại của thị trường (độc quyền,

thất bại thị trường, ngoại tác, thông tin bất cân xứng, tái phân phối thu nhập…)

 Xác lập những hình thức can thiệp của chính phủ

(tổ chức sản xuất, (đánh thuế) trợ cấp, ủy thác).

 Đánh giá tính hiệu quả (tác động đến khu vực tư và

nền kinh tế thông qua hiệu quả kinh tế và hiệu quả

xã hội)

 Đánh đổi giữa công bằng và hiệu quả

Câu hỏi ôn tập

 Một hàng hóa công thường được miêu tả như là hàng hóa tạo ra ngoại tác tích cực Giải thích ý nghĩa này.

 Chúng ta cộng tất cả nhu cầu của hàng hóa tư theo

chiều ngang nhưng cộng tất cả nhu cầu hàng hóa công theo chiều dọc khi xác định lợi ích biên đối với xã hội Tại sao có sự khác nhau này?

BÀI TẬP

 Bài 1 : Rodolfo và Mimi cùng ở chung 1 phòng Bảng dưới cho

thấy nhiệt độ trong phòng, lợi ích biên đối với Rodolfo, lợi ích

biên đối với Mimi và chi phí biên

 Giải thích nhiệt độ trong căn phòng này là hàng hóa công?

 Xác định nhiệt độ hiệu quả của căn phòng

BÀI TẬP

do mà không trả tiền” Bạn có giải pháp gì để

khắc phục hay không?

 Bài 3 : Các loại hàng hóa dưới đây, loại nào là

hàng hóa công, loại nào là hàng hóa tư Tại sao:

 Vùng hoang dã không có người làm chủ

 Cung cấp nước đô thị

 Ti vi công cộng

 Internet

Bài tập

 Bài 4 : Năm 1980, chính quyền của bang Caliphonia (Mỹ) đã tổ chức đấu thầu giữa các công ty tư nhân để chọn một trong các công ty đó đảm nhiệm dịch vụ phòng cháy, chữa cháy của bang (chính quyền trả tiền) Khi đó, chính quyền của liên bang Mỹ đã phản đối việc này và cho rằng: Dịch vụ phòng cháy, chữa cháy phải do các công ty nhà nước đảm nhiệm Theo bạn:

sản xuất?

phòng cháy, chữa cháy, sau đó ký hợp đồng với các công ty tư nhân để

họ sản xuất dịch vụ này cho bang?

Bài tập

chống lại bọn cướp biển, An và Bình quyết định xây dựng một bức tường bao quanh đảo Lợi ích cận biên của bức tường trên đối với

An là 12 - Z, và với Bình là 8 - 2Z Trong đó, Z là độ dày của tường Biết rằng, chi phí cận biên của mỗi mét độ dày tường là $10.

cận biên của hai người đó.

tường có được xây không? Vì sao?

phân bổ cho mỗi người là bao nhiêu?

Bài tập

20-4p về điện đường; và 10 người, mỗi người có đường cầu Q’ = 8 – p điện đường Chi phí biên cung cấp hàng hóa này là 36 $

như thế nào?