Toan van luan an_ NCS Dao Phuong Anh

xu t các tiêu chí cho nhƠ nông thôn ..... ó là nh ng không gian... Hình d ng: V X là không gian xanh khép kín bao quanh thành ph... Vành đai xanh London, Anh Vành đai xanh Hong Kong Vành

Tôi xin cam đoan lu n án ti n s ắT ch c không gian đi m dơn c nông

thôn trong hành lang xanh Hà N i” lƠ công trình nghiên c u c a riêng tôi Các s

li u, tài li u trong lu n án là trung th c vƠ ch a đ c công b trong b t k công trình nghiên c u nào

Hà N i, n m 2019

Nghiên c u sinh

Ơo Ph ng Anh

L I C M N

Tôi xin bày t s bi t n chân thành và sâu s c đ n PGS.TS Tr nh H ng

oàn và PGS.TS L ng Tú Quyên đã t n tình h ng d n, đ ng viên, khuy n khích

tôi trong su t quá trình th c hi n Lu n án

Tôi xin trân tr ng c m n tr ng i h c Ki n trúc Hà N i, khoa Sau đ i h c,

B môn Sau đ i h c Nhà , Khoa Quy ho ch ô th và Nông thôn c ng nh các Khoa, Phòng ban khác trong Tr ng đã t o đi u ki n t t nh t giúp tôi hoàn thành

M C L C

M C L C I DANH M C CÁC CH VI T T T IV DANH M C CÁC HỊNH V V DANH M C CÁC B NG VIII

M U 1

1 Lý do ch n đ tài 1

2 i t ng và ph m vi nghiên c u 2

3 M c đích nghiên c u 2

4 Ph ng pháp nghiên c u 3

5 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài 4

6 Nh ng đóng góp m i c a lu n án 4

7 Các khái ni m s d ng trong lu n án 5

8 C u trúc lu n án 6

CH NG 1: T NG QUAN V T CH C KHỌNG GIAN I M DỂN C NỌNG THỌN TRONG HÀNH LANG XANH HÀ N I 7

1.1 So sánh hành lang xanh Hà N i v i hƠnh lang xanh vƠ vƠnh đai xanh trên th gi i 7

1.2 T ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh trên th gi i 14

1.2.1 T ch c không gian 15

1.2.2 T ch c ki n trúc nhƠ 18

1.2.3 Các bài h c kinh nghi m 20

1.3 Th c tr ng t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh Hà N i 22

1.3.1 Th c tr ng hƠnh lang xanh HƠ N i 23

1.3.2 Th c tr ng không gian đi m dơn c nông thôn 25

1.3.3 Th c tr ng ki n trúc nhƠ 33

1.4 Các công trình nghiên c u liên quan 40

CH NG 2: C S KHOA H C V T CH C KHỌNG GIAN I M

DỂN C NỌNG THỌN TRONG HÀNH LANG XANH HÀ N I 44

2.1 C s lý thuy t 44

2.1.1 Lý thuy t v quy ho ch đô th vƠ nông thôn 44

2.1.2 Lý thuy t v t ch c không gian đi m dơn c nông thôn 45

2.1.3 Lý thuy t v t ch c ki n trúc nhƠ nông thôn 46

2.2 C s pháp lý 49

2.2.1 Các v n b n quy ph m pháp lu t 49

2.2.2 Các quy chu n, tiêu chu n 50

2.2.3 Các đ nh h ng, chi n l c vƠ quy ho ch liên quan 53

2.3 Các y u t tác đ ng đ n t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N i 59

2.3.1 Y u t t nhiên 59

2.3.2 Y u t kinh t xư h i 62

2.3.3 Các đ c tr ng v t ch c không gian đi m dơn c nông thôn 64

2.3.4 Tác đ ng c a đô th hóa, công nghi p hóa 69

2.3.5 Y u t tác đ ng c a khu v c hƠnh lang xanh 70

2.3.6 M t s ch tiêu áp d ng cho không gian đi m dơn c nông thôn 73 2.3.7 Y u t phơn lo i đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh 75

2.4 Kinh nghi m th c ti n 76

2.5 Nh n xét chung 84

CH NG 3: GI I PHÁP T CH C KHỌNG GIAN I M DỂN C NỌNG THỌN TRONG HÀNH LANG XANH HÀ N I 85

3.1 Quan đi m vƠ m c tiêu 85

3.1.1 Quan đi m 85

3.1.2 M c tiêu 85

3.2 Nguyên t c và quy trình 88

3.2.1 Nguyên t c 88

3.2.2 Quy trình 88

3.3 xu t gi i pháp t ch c không gian 90

3.3.1 xu t các bi n pháp ki m soát phát tri n 90

3.3.2 Xác đ nh tiêu chí t ch c không gian 91

3.3.3 Phơn lo i đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N i 94

3.3.4 xu t gi i pháp nh m t ng c ng kh n ng ti p c n 99

3.3.5 T ch c không gian 103

3.4 xu t gi i pháp t ch c ki n trúc nhà 113

3.4.1 xu t các tiêu chí cho nhƠ nông thôn 113

3.4.2 Phơn lo i nhƠ nông thôn 114

3.4.3 Gi i pháp t ch c xơy m i nhƠ có ch c n ng truy n th ng 115

3.4.4 Gi i pháp t ch c xơy m i nhƠ có ch c n ng m i 123

3.4.5 Gi i pháp c i t o nhƠ hi n tr ng ch a phù h p tiêu chí 128

3.4.6 Các gi i pháp k thu t, môi tr ng, n ng l ng 130

3.5 Nghiên c u áp d ng 131

3.6 Bàn lu n v k t qu nghiên c u 143

K T LU N VÀ KI N NGH 146

BÀI BÁO KHOA H C Ã CỌNG B LIểN QUAN N LU N ÁN i

TÀI LI U THAM KH O ii

DANH M C CÁC CH VI T T T

DANH M C CÁC HÌNH V

Hình 1.1: Hành lang xanh Hà N i vƠ ý t ng th c hi n 9

Hình 1.2: So sánh hình d ng hành lang xanh, vƠnh đai xanh 11

Hình 1.3: M t s không gian xanh bi n th c a vƠnh đai xanh 14

Hình 1.4: Không gian đi m dơn c nông thôn trong vƠnh đai xanh Tokyo 15

Hình 1.5: VƠnh đai xanh London 16

Hình 1.6: VƠnh đai xanh Seoul 17

Hình 1.7: VƠnh đai xanh B c Kinh 18

Hình 1.8: a gi i hành chính các huy n ti n hành kh o sát 22

Hình 1.9: So sánh s d ng đ t m t s hành lang xanh, vƠnh đai xanh 23

Hình 1.10: S d ng đ t trong hành lang xanh Hà N i qua các th i k 23

Hình 1.11: Các d án trong hành lang xanh Hà N i n m 2011 24

Hình 1.12: Phân b đi m dơn c nông thôn hƠnh lang xanh HƠ N i, 2016 26

Hình 1.13: T ng quan phơn b , t l di n tích đi m dơn c nông thôn 26

Hình 1.14: So sánh s d ng đ t trong hành lang xanh Hà N i qua các n m 27

Hình 1.15: Quá trình phát tri n t phát c a các đi m dơn c nông thôn 27

Hình 1.16: M t s đi m dơn c nông thôn có nguy c k t n i v i nhau 28

Hình 1.17: Hi n tr ng c nh quan, môi tr ng, h t ng các huy n 32

Hình 1.18: Nhà truy n th ng đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh 35

Hình 1.19: Di n tích khuôn viên nhà b t n d ng t i đa 36

Hình 1.20: Quá trình chia nh khuôn viên đ t đ xây nhà 37

Hình 1.21: Tình hình th c tr ng khu v c hành lang xanh Hà N i 39

Hình 2.1: C s lý thuy t v t ch c không gian đi m dơn c nông thôn

trong hành lang xanh Hà N i 48

Hình 2.2: T ch c không gian đi m dơn c nông thôn theo các v n b n quy ph m pháp lu t, quy chu n, tiêu chu n 52

Hình 2.3: Các mô hình nhà t i các đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh Hà N i 55

Hình 2.4: nh h ng t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh theo quy ho ch Hà N i đ n 2030 56 Hình 2.5: S đ vƠ th c tr ng h th ng sông thƠnh ph HƠ N i 61 Hình 2.6: C u trúc đi m dơn c nông thôn truy n th ng 65 Hình 2.7: M t s hình nh đ c tr ng c a đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh Hà N i 66 Hình 2.8: c tr ng t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh Hà N i 68 Hình 2.9: So sánh hành lang xanh Hà N i theo quy ho ch và hi n tr ng 70 Hình 2.10: Quy ho ch c i t o lƠng 1350 dơn trong vƠnh đai xanh B c Kinh 79 Hình 2.11: Chính sách m r ng nhà trong vƠnh đai xanh Birmingham 80 Hình 2.12: H ng d n thay th nhà trong vƠnh đai xanh Aberdeen 81 Hình 2.13: H ng d n thi t k c a s và c a ra vào 82 Hình 2.14: H ng d n thi t k nhà nông thôn trong vƠnh đai xanh Surrey 83 Hình 3.1: Quy trình t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh Hà N i 89 Hình 3.2: Các tiêu chí không gian đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh

Hà N i 92 Hình 3.3: M i quan h gi a các đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh v i các đi m dơn c đô th c a Hà N i 98 Hình 3.4: T o h sinh thái c nh quan cho hành lang xanh Hà N i 100 Hình 3.5: C c u t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh

Hà N i 104 Hình 3.6: Giao thông đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N iầ.105 Hình 3.7: Quá trình t ch c ngõ xanh bán công c ng 107 Hình 3.8: H th ng không gian xanh t i các đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh Hà N i 109 Hình 3.9: Mô hình không gian đi m dơn c nông thôn s n xu t nông nghi p trong hành lang xanh 111 Hình 3.10: Phân lo i nhà đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh 115 Hình 3.11: Các b c t ch c ki n trúc nhà xây m i 116

Hình 3.12: Nguyên t c t ch c khuôn viên nhà nông thôn 118

Hình 3.13: Nguyên t c t ch c khuôn viên nhà có ch c n ng truy n th ng 119 Hình 3.14: Gi i pháp t ch c khuôn viên nhà có ch c n ng truy n th ng 120

Hình 3.15: Gi i pháp xây d ng nhà linh ho t 122

Hình 3.16: T ch c khuôn viên nhà th 2 124

Hình 3.17: T ch c nhà kinh doanh d ch v l u trú (homestay) 127

Hình 3.18: V trí và gi i h n đi m dơn c nông thôn Phú Vinh 132

Hình 3.19: S d ng đ t Phú Vinh qua các th i k 133

Hình 3.20: So sánh s d ng đ t Phú Vinh qua các th i k 133

Hình 3.21: So sánh s d ng đ t xư Phú Ngh a qua các th i k 134

Hình 3.22: So sánh m t đ xây d ng đi m dơn c nông thôn Phú Vinh 134

Hình 3.23: Th c tr ng cây xanh m t n c đi m dơn c nông thôn Phú Vinh 135 Hình 3.24: Hi n tr ng c nh quan và h t ng Phú Vinh 135

Hình 3.25: M t s công trình công c ng Phú Vinh 136

Hình 3.26: S n ph m mơy tre đan Phú Vinh 136

Hình 3.27: M t s nhà c còn t n t i Phú Vinh 137

Hình 3.28: T ch c không gian đi m dơn c nông thôn Phú Vinh 141

Hình 3.28: Các ph ng án c i t o t h p nhà nông thôn 142

DANH M C CÁC B NG

B ng 1.1: So sánh hành lang xanh Hà N i v i hành lang xanh vƠ vƠnh đai xanh

th gi i 12

B ng 1.2: Các khu v c b lo i tr kh i vƠnh đai xanh Seoul 17

B ng 1.3: Chính sách m r ng nhà trong vƠnh đai xanh London 19

B ng 1.4: Quy đ nh cho phép nhà đ c m r ng 20

B ng 1.5: H th ng khu công nghi p và c m công nghi p làng ngh trong hành lang xanh Hà N i 23

B ng 1.6: T l di n tích đ t nông nghi p các huy n trong hành lang xanh 24

B ng 1.7: Phân lo i đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N i

theo quy mô di n tích 25

B ng 1.8: Quy mô đi m dơn c nông thôn t i m t s vùng c a Vi t Nam 25

B ng 1.9: Di n tích đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N i 26

B ng 1.10: M t đ dơn c c a các đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh Hà N i n m 2016 29

B ng 1.11: T l các lo i nhà t i m t s xã trong hành lang xanh 34

B ng 1.12: So sánh khuôn viên nhà nông thôn trong hành lang xanh 37

B ng 2.1 Ch tiêu s d ng đ t đi m dơn c nông thôn 50

B ng 2.2: Ch tiêu đ t xây d ng đi m dơn c nông thôn 51

B ng 2.3: S d ng đ t t i khu v c nông thôn Hà N i 54

B ng 2.4: Di n tích các khu v c c a Hà N i 57

B ng 2.5: D báo dân s trong hành lang xanh Hà N i 58

B ng 2.6: B ng th ng kê các d ng đ a hình c b n c a Hà N i 59

B ng 2.7: Tình hình t ng tr ng và chuy n d ch c c u kinh t các huy n trong hành lang xanh Hà N i n m 2015 62

B ng 2.8: T l các c s s n xu t t i các làng ngh Hà N i 64

B ng 2.9: S d ng đ t trong hành lang xanh Hà N i đ n 2030 71

B ng 2.10: So sánh đi m dơn c nông thôn thông th ng vƠ đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh 72

B ng 2.11: M t s ch tiêu m t đ xây d ng tham kh o 73

B ng 2.12: M t s ch tiêu m t đ không gian xanh tham kh o 73

B ng 2.13: Các ch tiêu v di n tích đ t tham kh o 74

B ng 2.14: M t s ch tiêu tham kh o v m t đ xây d ng t i đa

trong khuôn viên nhà nông thôn 74

B ng 3.1: Phân c p m t s tiêu chí phân lo i đi m dơn c nông thôn

theo ch tiêu không gian 97

B ng 3.2: Các tiêu chí đánh giá ti m n ng phát tri n du l ch 99

B ng 3.3: Tiêu chí không gian đi m dơn c nông thôn s n xu t th công nghi p và phát tri n du l ch 112

B ng 3.4: Tiêu chí không gian đi m dơn c nông thôn Phú Vinh 138

M U

1 Lý do ch n đ tài

Xây d ng nông thôn là nhi m v tr ng tơm, có ý ngh a kinh t - chính tr -

xã h i, mang đ n l i ích thi t thơn cho ng i dân khu v c nông thôn (chi m kho ng 70% dân s c n c) Chính vì v y, đ tài v nông thôn đư đ c nhi u

lu n v n, lu n án, đ tài nghiên c u khoa h c đ c p Tuy nhiên, các đ tài ch

y u t p trung vào hai c p đ : quy ho ch đi m dơn c nông thôn vƠ t ch c ki n trúc nhà nông thôn Nh v y, t n t i kho ng trung gian gi a đi m dơn c nông thôn và nhà nông thôn (không gian đi m dơn c nông thôn) ch a đ c nghiên

c ng đ ng nông thôn và gi a không gian nông thôn v i không gian đô th

Thêm vƠo đó, đ c đi m riêng c a quy ho ch Hà N i là hành lang xanh bao trùm khu v c nông thôn, v i ch c n ng phơn tách, gi i h n ng ng phát tri n c a

đô th ; t o l p c nh quan, môi tr ng s ng t t; qua đó hình thƠnh giá tr đ c tr ng cho Hà N i Do đó, hƠnh lang xanh chính lƠ y u t hình thành b n s c cho mô hình đ nh c c a nông thôn Hà N i

Hành lang xanh có di n tích 2341 km2, chi m 70% di n tích đ t t nhiên toàn thành ph , g m ph n b o t n và ph n phát tri n cân b ng d a trên b o t n

Di n tích dành cho b o t n chi m 57%, bao g m: khu v c ắxanh” t nhiên; di n tích đ t nông nghi p và các di s n v n hóa Di n tích đ c phát tri n cân b ng

d a trên b o t n là 43%, bao g m: h th ng đi m dơn c nông thôn; các khu đô

th hi n h u; các khu công nghi p, c m công nghi p làng ngh ; các khu du l ch sinh thái, vui ch i gi i trí; công trình đ u m i; công c ng ngoài qu n lý đô th

H th ng đi m dơn c nông thôn lƠ thƠnh ph n ch c n ng quan tr ng c a hành lang xanh Hà N i, vì nó chi m t l di n tích l n nh t trong ph n phát tri n;

lƠ n i sinh s ng c a h n 3 tri u ng i dân; lƠ n i t n t i, l u gi các giá tr truy n

th ng đ c tr ng c a khu v c nông thôn Tuy quan tr ng nh ng hi n nay, h th ng

đi m dơn c nông thôn l i là thành ph n ch c n ng thi u b n v ng; gây nên nh ng kho ng đ t g y, gián đo n cho hành lang xanh do s khác bi t c b n v tính ch t

c a hai khu v c Trong khi hành lang xanh đ c đ c tr ng b i không gian xanh,

m t đ th p; thì các đi m dơn c nông thôn có m t đ xây d ng dƠy đ c, ít không

gian xanh vƠ đang ch u tác đ ng m nh c a đô th hóa Trong khi hành lang xanh

c n duy trì không gian xanh đ ng n ch n s phát tri n lan t a c a đô th thì đi m dơn c nông thôn c n thêm qu đ t đ phát tri n kinh t , nơng cao đ i s ng cho

ng i dân, đóng góp vƠo s phát tri n kinh t chung c a Th đô Chính vì v y, các đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh Hà N i c n phát tri n đ đ m

b o đ ng th i hai m c tiêu: phát tri n theo h ng n i li n kho ng đ t g y đ m

b o cho s t n t i và phát tri n c a hành lang xanh; phát tri n kinh t , duy trì giá

tr nông thôn truy n th ng

M c dù, đ án quy ho ch chung xây d ng th đô HƠ N i đ n n m 2030,

t m nhìn đ n n m 2050 đư đ nh h ng ắphát tri n d a trên b o t n”; đư có quy

ho ch m ng l i và mô hình phát tri n cho các đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh, tuy nhiên cho đ n nay vi c t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh v n g p ph i nhi u khó kh n vƠ thách th c, nh h ng

đ n tính kh thi c a mô hình Các thách th c đ n t vi c c n duy trì s cân b ng

gi a ph n xây d ng vƠ môi tr ng thiên nhiên, duy trì m t đ xây d ng th p và

n đ nh trong b i c nh dân s v n ti p t c t ng v i t l 0.2% vƠ tác đ ng c a đô

th hóa ngƠy cƠng t ng cao, thi u ki m soát; t c đ chuy n đ i c c u kinh t nhanh d n đ n s suy gi m di n tích đ t nông nghi p và h sinh thái t nhiên; c u trúc làng xóm bi n đ i nh h ng không nh t i h th ng di s n, l i s ng và giá

tr v n hóa truy n th ng

H n n a các đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh Hà N i vô cùng

đa d ng và riêng bi t t đi u ki n hi n tr ng, quy mô dân s , quy mô không gian

đ n đ c đi m s n xu t kinh t Do đó, đ khuy n khích phát tri n có hi u qu các

đi m dơn c nông thôn, phù h p v i m c đích vƠ m c tiêu c a khu v c hành lang xanh, vi c t ch c không gian t i các đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh Hà N i là vô cùng c p thi t

Ph m vi không gian: Hành lang xanh Hà N i theo Quy ho ch chung xây

d ng Th đô HƠ N i đ c Th t ng phê duy t trong Quy t đ nh s 1259/Q TTg ngày 26/7/2011

-Ph m vi th i gian: Lu n án nghiên c u giai đo n đ n n m 2030, t m nhìn

2050 theo Quy ho ch chung xây d ng Th đô HƠ N i

3 M c đích nghiên c u

Nghiên c u đ xu t gi i pháp v t ch c không gian và t ch c ki n trúc nhà t i các đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N i nh m: phát huy vai trò c a khu v c hành lang xanh thành ph Hà N i; nơng cao đi u ki n s ng, sinh k cho ng i dân nông thôn; các đi m dơn c nông thôn phát tri n hài hòa, thân thi n, b o v môi tr ng; duy trì và phát tri n giá tr nông thôn truy n th ng

4 Ph ng pháp nghiên c u

4.1 Ph ng pháp kh o sát hi n tr ng

Ti n hành kh o sát th c ti n t i các đi m dơn c nông thôn trong khu v c hành lang xanh Hà N i Do khu v c hành lang xanh Hà N i có di n tích quá l n, nhi u khu v c có đ c đi m t ng đ ng nên lu n án l a ch n ph ng pháp kh o sát theo m u đi n hình Ch n m u đi n hình g m 7 huy n trên t ng s 16 qu n, huy n, th xã trong khu v c nông thôn trong hành lang xanh Vi c l a ch n đ c

th c hi n d a theo 3 tiêu chí: (1) c đi m phát tri n kinh t , s n xu t hi n t i; (2) c đi m đ a hình, đ a lý; (3) Kho ng cách t i đô th trung tâm Vi c kh o sát

th c tr ng h th ng đi m đi m dơn c nông thôn s thu đ c k t qu mang tính khách quan, bao trùm khu v c nông thôn trong hành lang xanh Hà N i

Ph ng pháp d báo lƠ ph ng pháp d a vào các s li u th ng kê hi n

tr ng và các công th c toán h c đ c thi t l p đ d báo nhu c u cho t ng lai

đ t đ c hi u qu cao khi ti n hành d báo c n th c hi n theo các b c: xác

đ nh m c tiêu d báo; xác đ nh th i gian c n d b o; ch n mô hình d báo; thu

th p các s li u liên quan ơy lƠ ph ng pháp vô cùng c n thi t đ d báo v dân s phát tri n, nhu c u v nhà , s n xu t, h t ng xã h i trong t ng lai Qua

đó, m i có mô hình đ xu t đáp ng đ c các nhu c u phát tri n trong t ng lai 4.4 Ph ng pháp s đ

S đ là m t công c toán h c đ c s d ng r ng rưi trong các l nh v c khoa h c S d ng ph ng pháp s đ đ mô t và mô hình hóa c u trúc các v n

đ c n nghiên c u, giúp hình dung m t cách tr c quan các m i liên h gi a các

y u t trong c u trúc giúp s p x p vƠ đi u khi n t i u v n đ nghiên c u

4.5 Ph ng pháp ch ng l p b n đ

Ph ng pháp ch ng l p b n đ đ c lu n án s d ng đ phân tích các s

li u thu c v không gian, đ có th xây d ng m t b n đ m i mang đ c tính hoàn toàn c a các b n đ tr c đơy K t qu th hi n tr c ti p b ng hình nh tuy nhiên

có nh c đi m lƠ các đánh giá ph thu c nhi u vào ch quan c a ng i đánh giá

Do đó, nên đ c s d ng song song v i các ph ng pháp nghiên c u khác 4.6 Ph ng pháp phân tích và ti p c n h th ng

Ph ng pháp nƠy đ c s d ng nh m thu th p các tài li u khoa h c, lu n

án, lu n v n có liên quan đ n đ tƠi đ phân tích tìm ra c u trúc vƠ xu h ng phát tri n c a v n đ c n nghiên c u T ng h p và liên k t t ng khía c nh thông tin đư

đ c phân tích nh m t o ra h th ng lý thuy t m i, đ y đ , sâu s c v hành lang xanh c ng nh t ch c không gian t i các đi m dơn c nông thôn trong khu v c hành lang xanh Hà N i Thông qua đó, d đoán đ c các xu h ng phát tri n m i

c a khoa h c và th c ti n

4.7 Ph ng pháp chuyên gia

ơy lƠ ph ng pháp s d ng trí tu , khai thác ý ki n đánh giá c a chuyên gia có trình đ cao đ xem xét, nh n đ nh v v n đ nghiên c u Lu n án s d ng

2 ph ng pháp chuyên gia, đó lƠ ph ng v n vƠ ph ng pháp h i đ ng Ph ng v n

lƠ đ a ra nh ng câu h i v i ng i đ i tho i đ thu th p thông tin Ph ng pháp

h i đ ng lƠ đ a ý ki n ra tr c nhóm chuyên gia đ nghe th o lu n và phân tích

5 ụ ngh a khoa h c và th c ti n c a đ tài

ụ ngh a khoa h c

a ra các lu n c khoa h c v t ch c không gian , ki n trúc nhà t i

đi m dân c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N i

- Xác đ nh đ c nguyên t c vƠ quy trình sáu b c v t ch c không gian

đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh Hà N i

- xu t các gi i pháp t ch c không gian và ki n trúc nhà đi m dân

c nông thôn trong hƠnh lang xanh HƠ N i

7 Các khái ni m, thu t ng s d ng trong lu n án

7.1 i m dân c nông thôn

M c 16, đi u 3, ch ng 1, Lu t Xây d ng s 50/2014/QH13 quy đ nh:

ắ i m dơn c nông thôn lƠ n i c trú t p trung c a các h gia đình g n k t v i nhau trong s n xu t, sinh ho t và các ho t đ ng xã h i khác trong m t ph m vi khu v c nh t đ nh, đ c hình thƠnh do các đi u ki n t nhiên, đi u ki n kinh t -

xã h i, v n hóa vƠ các y u t khác”

i u 29, m c 4, ch ng 2, Lu t Xây d ng s 50/2014/QH13: ắQHXD nông thôn bao g m QHC xây d ng xã và QH chi ti t xây d ng đi m dơn c nông thôn”

Trong h th ng t ch c hƠnh chính c a n c ta, c quan hƠnh chính c p c

s nông thôn lƠ ắxư” Tuy nhiên, theo t p quán truy n th ng, ắlƠng” t n t i nh

m t đ n v c ng đ ng d i đ n v hƠnh chính c p c s [35] Nh v y, m i đ n

v hƠnh chính c s ắxư” s bao g m m t s đi m dơn c nông thôn (lƠng, xóm) Trong đó, có m t đi m dơn c trung tơm xư

Tuy nhiên, d i tác đ ng c a đô th hóa, công nghi p hóa, nhi u làng, xóm

đư phát tri n m r ng di n tích d n đ n k t n i vƠo nhau Do đó, có nh ng đi m dơn c nông thôn ch bao g m 1 lƠng, xóm; l i có nh ng đi m dơn c nông thôn bao g m hai ho c nhi u lƠng, xóm ghép l i Khi đó, ph m vi ranh gi i c a đi m dơn c nông thôn đ c l y theo ranh gi i khuôn viên th c c a h n m sát mép ngoƠi, xung quanh lƠ đ ng ru ng

7.2 Không gian đi m dân c nông thôn

Theo lu n án ti n s : ắGi i pháp quy ho ch ki n trúc nh m nâng cao ch t

l ng không gian t i các khu đô th m i Hà N i”, n m 2005 c a Nguy n V n

H i, ắKhông gian bao g m không gian trong và ngoài c n h ó là nh ng

không gian riêng t , không gian bán riêng t , không gian bán công c ng và không

gian sinh ho t c ng đ ng xung quanh ngôi nhà” Theo đó, các gi i pháp quy

ho ch ki n trúc c n t p trung gi i quy t hai v n đ chính, đó lƠ: t ch c không gian c n h và t ch c không gian bán công c ng ngoƠi c n h

T ng t , không gian đi m dân c nông thôn có th đ c đ nh ngh a lƠ: không gian trong và ngoài khuôn viên nhà nông thôn ó là nh ng không gian

riêng t , không gian bán riêng t , không gian bán công c ng và không gian sinh

ho t c ng đ ng xung quanh ngôi nhà

Tuy nhiên, khác v i lu n án ti n s c a Nguy n V n H i, các đi m dơn c nông thôn đ c đ c p trong lu n án này thu c khu v c đ c thù là hành lang xanh

Hà N i Do đó, các v n đ nghiên c u c n đ c m r ng, bao quát h n đ làm

n i b t đ c tính ch t c a đi m dơn c nông thôn trong hƠnh lang xanh, qua đó,

m i có các gi i pháp t ch c không gian đi m dơn c nông thôn, t ch c không gian bán công c ng ngoài khuôn viên nhà và t ch c ki n trúc nhà nông thôn

7.3 Vành đai xanh

Osborn đ nh ngh a vƠnh đai xanh (greenbelt) là không gian xanh bao quanh thành ph hay khu v c xây d ng l n [108] Lu t quy ho ch đô th và nông thôn Anh, 1990 đ nh ngh a: vƠnh đai xanh là không gian xanh bao quanh thành ph

nh m gi i h n s phát tri n c a thành ph đó t trong vƠnh đai xanh b ki m soát ch t ch đ h n ch phát tri n xây d ng t i đa [124] Yokohari đ nh ngh a vƠnh đai xanh là khu v c bao quanh thành ph n i các ho t đ ng phát tri n b

ki m soát nghiêm ng t [130]

7.4 Hành lang xanh

Theo lu t quy ho ch đô th và nông thôn n c Anh n m 1990, hành lang xanh (green corridor) là h th ng không gian xanh d ng tuy n liên k t khu v i khu trung tơm, hay n i lƠm vi c nh m khuy n khích ng i dơn đi b hay xe đ p

trong đô th [124] Theo Jongman, hành lang xanh là tuy n không gian xanh d c

theo đ ng giao thông, sông su i hay thung l ng ph c v cho m c đích gi i trí, sinh thái, v n hóa [94] Kurtaslan đ nh ngh a hành lang xanh là d i xanh liên t c

k t n i các khu v c c nh quan c a thành ph thông qua đ ng đi b , đi xe đ p hay c i ng a [97]

8 C u trúc lu n án

Lu n án g m 3 ph n: Ph n m đ u, ph n n i dung, ph n k t lu n và ki n ngh Trong đó ph n n i dung nghiên c u bao g m 3 ch ng

CH NG 1: T NG QUAN V T CH C KHÔNG GIAN I M DÂN

C NỌNG THỌN TRONG HÀNH LANG XANH HÀ N I

1.1 So sánh hành lang xanh Hà N i v i hành lang xanh và vƠnh đai xanh

th gi i

Trong quá trình nghiên c u v HLX Hà N i, lu n án nh n th y có s khác

bi t gi a HLX Hà N i (Hanoi green corridor) và HLX th gi i (green corridor)

H n n a, trong m t s nghiên c u Vi t Nam, các tác gi đư áp d ng kinh nghi m

th c hi n V X (greenbelt) cho HLX HƠ N i Vì v y, c n nghiên c u v HLX Hà

N i và HLX, V X trên th gi i, qua đó, tìm ra b n ch t c a HLX Hà N i

a Hành lang xanh Hà N i

án QHC xây d ng Th đô HƠ N i đ n 2030 và t m nhìn 2050 đ c Th

T ng Chính ph phê duy t theo Quy t đ nh 1259/Q -TTg quy đ nh v HLX

nh sau: Thi t l p HLX là trung gian gi a b o t n và phát tri n HLX là không

gian b o t n vùng nông nghi p-nông thôn; h n ch s phát tri n lan t a c a đô

th , đ m b o phát tri n Th đô trên c s b o t n, cân b ng vƠ b n v ng [58]

HLX có di n tích 2341 km2 chi m 70% di n tích t nhiên c a Hà N i, bao

g m không gian xanh ch y d c sông áy, sông Tích, vùng núi Ba Vì vƠ H ng Tích, theo đ ng vƠnh đai 4 v t qua sông H ng k t n i v i khu v c xanh quanh

n Sóc Trong đó, 40% (t ng di n tích Th đô) đ c b o t n; 30% (t ng di n tích Th đô) còn l i đ hình thành các khu v c phát tri n d a trên b o t n

ụ ngh a c a HLX Hà N i bao g m: phân tách, gi i h n ng ng phát tri n

c a đô th ; thi t l p ranh gi i, qu n lý s phát tri n thi u ki m soát c a đô th ; b o

v vùng nông nghi p n ng su t cao; b o v các vùng d x y ra l ; b o t n v n hóa và di s n; khuy n khích ho t đ ng xanh, thân thi n môi tr ng; duy trì, nâng

c p làng ngh truy n th ng, thúc đ y du l ch sinh thái; t o thu n ti n cho giao thông công c ng gi a đô th v tinh vƠ đô th trung tâm

b Hành lang xanh th gi i

Quá trình đô th hóa vƠ t ng nhanh dơn s b t đ u sau cu c cách m ng công nghi p gi a th k 18 đư khi n không gian xanh trong thành ph l n liên t c b thu h p và cô l p [85] S thay đ i này gây h u qu nghiêm tr ng cho h sinh thái, đa d ng sinh h c vƠ môi tr ng Vì v y, vi c k t n i các không gian xanh

t o thành m t h th ng c nh quan và sinh thái liên t c là nhu c u c n thi t giúp

đô th phát tri n b n v ng [97] T quan đi m đó, HLX (green corridor) đư ra đ i,

là y u t k t n i h th ng c nh quan, không gian xanh trong đô th Ngày nay, HLX đư đ c áp d ng t i r t nhi u qu c gia trên th gi i, nh : HLX Braga, B

Ơo Nha; HLX Manchester, Anh; HLX Cheshire East, Anh; HLX Singaporeầ

ụ t ng v HLX (green corridor) v i m c đích k t n i t o ra tính liên t c cho không gian xanh đô th đ c d a trên khái ni m ắParkways” c a Olmsted [122] Theo J.Ahern, HLX là s k t n i c a các tuy n không gian đ c lên k

ho ch, thi t k và qu n lý cho m c đích: sinh thái, gi i trí, v n hóa, th m m [63] Theo lu t quy ho ch đô th và nông thôn Anh n m 1990, HLX là h th ng không gian xanh d ng tuy n liên k t khu v i khu trung tâm, không gian công c ng hay

n i lƠm vi c nh m khuy n khích ng i dơn đi b hay xe đ p trong đô th [124]

Ho c theo Salici, HLX là các tuy n đ ng đ p d c theo các con sông, con su i hay các đ ng tuy n đ ng s t c ph c v cho các ho t đ ng ngoài tr i nh ch y

b , leo núi, đi xe đ p d c theo b sông [119]

NgoƠi ra, HLX còn đem l i nhi u tính n ng b n v ng cho đô th nh : cung

c p không gian xanh; ki m soát ô nhi m; t o tính k t n i và liên t c; t o đ c tr ng

c nh quan; góp ph n thi t l p c u trúc đô th ; t ng tính đa d ng, kh n ng ti p c n

c a h th ng giao thông; t ng tính liên k t vƠ c h i vui ch i gi i trí [77]

Tuy nhiên, HLX d b t n th ng do thay đ i s d ng đ t; tính liên t c c a chúng d dàng b phá v đ phát tri n giao thông, khu , khu công nghi p [74]

c VƠnh đai xanh th gi i

Ch ng trình nh c Con ng i Liên H p Qu c nh n đ nh phát tri n đô

th tràn lan thi u ki m soát là m t trong nh ng thách th c hƠng đ u hi n nay th

gi i ph i đ i m t i u này kích thích các nghiên c u gi i pháp qu n lý s phát tri n c a đô th [126] Pendall đư t ng k t đ c ba lo i chính sách ng n ch n s phát tri n tràn lan c a đô th [110]: V X (greenbelts); ranh gi i phát tri n đô th (urban growth boundaries) và ranh gi i d ch v đô th (urban service boundaries) Trong đó, V X đ c coi là chính sách ki m soát phát tri n nghiêm ng t nh t

ụ t ng không gian xanh bao quanh thành ph ra đ i t n m 1580, khi n hoàng Elizabeth I c m các tòa nhà m i xây d ng trong bán kính 3 d m (4.8 km) ngo i vi London Tuy nhiên, đ n 1902, khái ni m ắvƠnh đai xanh” m i chính th c

xu t hi n trong thành ph v n c a Ebenezer Howard [86],[114],[104],[132]

N m 1935, V X đ u tiên trên th gi i đ c thành l p t i London K t đó, V X

tr thành công c quy ho ch đô th h u ích, áp d ng t i Châu Âu, châu Á và B c

M do đư thƠnh công trong vi c ng n ch n s phát tri n lan t a c a đô th

Ngoài ch c n ng chính lƠ ng n ch n s phát tri n lan t a c a khu v c đô

th , V X có m t s ch c n ng khác, bao g m: ng n ch n s m r ng và k t n i

c a các làng nông thôn; h tr b o v di n tích đ t nông nghi p; b o t n các giá

tr truy n th ng vƠ v n hóa c a c ng đ ng nông thôn; h tr tái t o đô th thông qua khuy n khích phát tri n trong đô th

n ng chính, m c đ ki m soát phát tri n, ti n ích c a các không gian xanh

nh ngh a: Theo lu t quy ho ch đô th và nông thôn n c Anh n m 1990,

HLX (green corridor) là h th ng không gian xanh d ng tuy n liên k t khu v i khu trung tơm, hay n i lƠm vi c nh m khuy n khích ng i dơn đi b hay xe đ p

trong đô th [124] Theo Jongman, HLX là tuy n không gian xanh d c theo đ ng

giao thông, sông su i hay thung l ng ph c v cho m c đích gi i trí, sinh thái, v n hóa [94] Kurtaslan đ nh ngh a HLX là d i xanh liên t c k t n i các khu v c c nh quan c a thành ph thông qua đ ng đi b , đi xe đ p hay c i ng a [97]

Trong khi đó, Osborn đ nh ngh a V X (greenbelt) lƠ không gian xanh bao quanh thành ph hay khu v c xây d ng l n [108] Lu t quy ho ch đô th và nông thôn Anh, 1990 đ nh ngh a: V X lƠ không gian xanh bao quanh thƠnh ph nh m

gi i h n s phát tri n c a thành ph đó t trong V X b ki m soát ch t ch đ

h n ch phát tri n xây d ng t i đa [124] Yokohari đ nh ngh a V X là khu v c bao quanh thành ph n i các ho t đ ng phát tri n b ki m soát nghiêm ng t [130]

Theo đ án QHC xây d ng Th đô HƠ N i đ n 2030, HLX Hà N i là không gian xanh ch y d c sông áy, sông Tích, vùng núi Ba Vì vƠ H ng Tích, theo

đ ng vƠnh đai 4 v t qua sông H ng k t n i v i khu v c xanh quanh n Sóc

Hình d ng: V X là không gian xanh khép kín bao quanh thành ph Tuy nhiên, do đi u ki n đ a lý, xã h i, m t s thành ph đư không th hình thành m t vòng tròn hoàn ch nh, d n đ n V X có khá nhi u hình d ng khác nhau (hình 1.2)

Ví d , Hong Kong, h th ng núi cao bao quanh thành ph đư khi n cho V X không liên t c T i Adelaide, Úc V X ch bao quanh m t ph n c a thành ph

V X c ng có th là m t t p h p các công viên c p vùng nh V X Berlin

HLX có hình d ng đ ng nh t là tuy n xanh dài, h p ngang Hi n nay, có hai mô hình HLX ph bi n là HLX d ng vòng và HLX d ng kh p n i [84]

Hình d ng c a HLX Hà N i là không gian xanh bao b c phía Tây và m t

ph n phía ông B c c a đô th trung tâm

V trí: V X lƠ không gian xanh n m ngoài, bao b c quanh đô th trung tơm HLX thông th ng n m trong đô th , có m t s ít HLX làm nhi m v k t

n i gi a đô th và nông thôn [84]

Kích th c: V X có kích th c đa d ng, ph thu c nhi u vào di n tích

thành ph trung tơm V X l n nh t th gi i lƠ V X Ontario, Canada có di n tích

7280 km2 g p 11 l n di n tích thành ph Ontario V X London có di n tích 4978

km2, g p 3.1 l n thành ph So v i V X, di n tích HLX nh h n nhi u do chi u

r ng c a tuy n không gian xanh khá nh , ch kho ng t 100-500m [115] HLX

Hà N i có di n tích 2341 km2, g p h n 2,5 l n so v i đô th trung tâm

Ch c n ng: Ch c n ng chính c a V X là h n ch s phát tri n lan t a c a

đô th Tuy nhiên, V X c ng có m t s ch c n ng đ c bi t khác Ví d , V X Tokyo là hàng rào phòng không c a thành ph trong th chi n th II Hay, V X

nh b l c gi m ô nhi m không khí và ti ng n Kolkata, n

Ch c n ng chính c a HLX là k t n i các khu v c đô th , t o nên không gian xanh m HLX còn là c u n i gi a đô th và nông thôn t o nên liên k t sinh thái và b n v ng gi a hai khu v c [89] HLX Hà N i có ch c n ng chính lƠ ki m soát s phát tri n lan t a c a đô th trung tơm vƠ các đô th v tinh

M c đ ki m soát phát tri n: Các phát tri n trong V X th gi i đ c

ki m soát ch t ch nh m duy trì m t đ th p, b o v di n tích xanh trong khu v c Theo đ nh h ng QHC xây d ng th đô HƠ N i, HLX s đ c phát tri n cân b ng

d a trên b o t n Trong khi đó, HLX trên th gi i d dàng b đ t g y b i vi c xây

d ng công trình th ng m i, d ch v , công nghi p [74]

Vành đai xanh London, Anh Vành đai xanh Hong Kong Vành đai xanh Berlin, c

Vành đai xanh Adelaide, Úc Vành đai xanh Tokyo, Nh t Hành lang xanh Hà N i

Hành lang xanh Manchester,

Anh Hành lang xanh Singapore

Hành lang xanh Braga,

B ào Nha

Hình 1.2: So sánh hình d ng hành lang xanh Hà N i và hành lang xanh, vành

đai xanh th gi i

B ng 1.1: So sánh hƠnh lang xanh HƠ N i v i hƠnh lang xanh

vƠ vƠnh đai xanh th gi i

xanh đ c thi t k bao

b c xung quanh đô th

v i khu trung tâm, không gian công c ng hay n i lƠm

nh m ph c v cho m c đích

gi i trí, sinh thái vƠ v n hóa [94]

- Là d i xanh liên t c k t n i các khu v c c nh quan chính

Ba Vì vƠ H ng Tích, theo đ ng vƠnh đai 4

v t qua sông H ng

k t n i v i khu v c xanh quanh n Sóc

Kích

th c Kích th c l n, đ dày có th lên đ n 10-15 km Kích th c nh , đ dày ch kho ng 100-500m [115]

dày trung bình kho ng 13 km

v hay công nghi p [74]

c a đô th Khuy n khích các ho t đ ng

đi b , xe đ p, c i ng a

K t n i c nh quan đô th

B o v di n tích đ t nông nghi p

B o t n c ng đ ng nông thôn truy n

th ng Cung c p các ti n ích vui ch i gi i trí

C i thi n môi tr ng

Gi gìn c nh quan t nhiên

K t lu n: Nh v y, d a trên so sánh gi a V X, HLX trên th gi i và HLX

Hà N i (b ng 1.1), có th k t lu n r ng, d a trên ý t ng V X, đ án QHC xây

d ng Th đô Hà N i đ n 2030, t m nhìn đ n 2050, đư đ xu t m t không gian xanh đ c thù, phù h p đi u ki n hi n tr ng Hà N i, v i m c đích t o s cân b ng

gi a ph n phát tri n đô th và ph n tài nguyên thiên nhiên ơy c ng lƠ gi i pháp

mà nhi u đô th khác trên th gi i đư s d ng khi áp d ng chính sách V X i n hình nh : nêm xanh (greenwedges) Copenhagen và Stockholm; h th ng b o

v không gian m (system of protected open areas) Berlin và Vienna, m ng l i xanh (green network) Roma và Frankfurt; trái tim xanh (green heart) Randstad, Hà Lan; HLX (green corridor) Hà N i (hình 1.3)

Tuy nhiên, vi c ắphát tri n cân b ng d a trên b o t n” vƠ ắphát tri n m t HLX Hà N i linh ho t h n V X trên th gi i” m i ch lƠ đ nh h ng vƠ ý t ng phát tri n duy trì đ c di n tích không gian xanh, sinh thái này, Hà N i c n

nh ng chính sách, chi n l c và ch tiêu phát tri n c th Vi c nghiên c u và h c

t p kinh nghi m th c hi n chính sách V X c ng nh t ch c không gian đi m DCNT trong V X trên th gi i đ xây d ng m t di n tích không gian xanh b n

s c cho riêng mình là vô cùng c n thi t

TT Hình th c Thành ph Th lo i c tr ng

1

London Paris Seoul

V X (greenbelts)

H th ng không gian m bao b c xung quanh thành

ph

Stockholm

Nêm xanh (green wedges)

H th ng các không gian xanh phân tách khu v c phát tri n đô th

M ng l i không gian sinh thái trong vùng đô th

6 Hà N i HLX (green corridor) H th ng không gian m

bao b c m t ph n đô th

Hình 1.3: M t s không gian xanh bi n th c a vƠnh đai xanh

1.2 T ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh trên

Lu n án l a ch n 4 đô th đ nghiên c u: Tokyo, B c Kinh, Seoul, London,

vì các lý do sau đ y V X London lƠ V X đ u tiên vƠ cho đ n nay, đơy lƠ V X

đ c th c hi n bài b n, thành công nh t trên th gi i Bên c nh đó, thƠnh ph Tokyo đư v p ph i nhi u th t b i n ng n trong th i gian th c hi n V X V X

B c Kinh vƠ Seoul lƠ 2 đô th chơu Á có đi u ki n t nhiên, v n hóa xư h i

t ng đ i t ng đ ng v i đô th Hà N i

1.2.1 T ch c không gian

a VƠnh đai xanh Tokyo

V X Tokyo thành l p n m 1946, di n tích 140 km2 Ngay sau thành l p,

ng i dân trong V X đư ph n đ i quy t li t do h b c m các phát tri n trên đ t đai c a mình N m 1955, di n tích V X Tokyo gi m xu ng ch còn 98 km2 [64]

a Vành đai xanh Tokyo n m 1946 b Vành đai xanh Tokyo n m 1956

c So sánh s d ng đ t t i Ichikawa th i k

1960-1980 [76]

d S d ng đ t c a m t đ n v trong vành

đai xanh Tokyo [130]

Hình 1.4: Không gian đi m dơn c nông thôn trong vƠnh đai xanh Tokyo

Thành ph Tokyo thành l p V X l n th 2 vƠo n m 1956 Giai đo n này, chính quy n cho phép ng i dân đ c phát tri n 20-30% di n tích đ t c a h [64]

Do đó, V X xu t hi n nhi u đi m dơn c phát tri n N m 1965, tr c áp l c đô

th hóa, V X b bãi b và thay th b ng hƠnh lang c s h t ng ngo i ô

N m 1980, di n tích xây d ng trong V X c t ng lên kho ng 5 l n (hình 1.4, c) N m 1986, B xây d ng thành l p lu t quy ho ch m i nh m b o t n các khu đ t nông nghi p l n h n 500m2 [64] Tuy nhiên, các d án d i 1 ha v n

đ c c p phép xây d ng K t qu là, các m nh đ t nông nghi p nh l b bao vây

đ c ki m soát nghiêm ng t nên đ n n m 2001, di n tích xây d ng ch chi m 8%

t ng di n tích V X ơy lƠ ví d thành công nh t v th c hi n V X th gi i

a V X London b SD trong V X London,2001 [105]

Hình 1.5: VƠnh đai xanh London

Khi m i thành l p, V X London t n t i nhi u làng có m t đ dơn c cao,

đang ch u tác đ ng c a đô th hóa, nh h ng nghiêm tr ng đ n tính ch t V X

Do đó, m c 2.11, PPG2 (t v n cho chính quy n đ a ph ng l p k ho ch duy trì

V X) nêu quy đ nh qu n lý đ i v i các làng trong V X London nh sau [71]:

- Làng có m t đ xây d ng đ t gi i h n cho phép đ c coi là m t ph n c a

V X và ph i tuân th m i quy đ nh h n ch phát tri n c a V X

- Làng có m t đ xây d ng v t gi i h n s b lo i tr ra kh i V X

M t đ xây d ng t i đa cho phép trong V X London là 9 nhà/ha, trong khi

m t đ xây d ng trung bình t i đô th là kho ng 27 ngôi nhà/ha M t đ xây d ng

t i V X London n m 1998 là 7,15 nhà/ha [105]

c VƠnh đai xanh Seoul

Seoul t o l p V X n m 1971, di n tích 436.8 km2 Sau 4 l n m r ng, đ n

n m 1976 V X Seoul đ t di n tích 1.567 km2 [65] Ngay sau khi thành l p, chính

ph Hàn Qu c đư áp d ng nh ng chính sách h n ch phát tri n và ki m soát dân

s nghiêm ng t [98] Do đó, V X Seoul th c hi n r t t t ch c n ng c a mình

a Vành đai xanh Seoul n m 1998 b Quá trình m r ng vành đai xanh [65]

c S d ng đ t n m 1989 [83] d Quá trình m r ng vành đai xanh [65]

Hình 1.6: VƠnh đai xanh Seoul

N m 1990, Hàn Qu c n i l ng quy đ nh s d ng đ t, khi n cho dân s trong V X t ng lên thƠnh 355.000 ng i [64] N m 2000, chính ph ti n hành rà soát nh m lo i tr các khu v c không phù h p ra kh i V X n n m 2009, đư

có 1816 làng b lo i tr , di n tích V X gi m xu ng còn 1424 km2[99] Các khu

v c b lo i tr ra kh i V X Seoul đ c li t kê trong b ng 1.2

B ng 1.2: Các khu v c b lo i tr kh i vƠnh đai xanh Seoul [64]

Lu t quy ho ch Hàn Qu c quy đ nh, di n tích sàn t i đa trong V X là 25%,

m t đ xây d ng t i đa trong m t khu đ t là 30%, 60% dành cho cây xanh [83]

d VƠnh đai xanh B c Kinh

V X B c Kinh thành l p n m 1958, di n tích 314 km2 Do dân s và chính sách h n ch phát tri n không kiên quy t nên di n tích V X ch còn 260 km2 n m

1983 khi n chính ph ph i đi u ch nh l i V X [106] ụ t ng chính là thành l p

5 công viên r ng và 9 khu v c c m phát tri n hoàn toàn có di n tích 67,5 km2

phân cách n i đô vƠ đô th m i D ki n n m 2000, V X bao g m 140 km2 không gian xanh, 100 km2 đ t nông nghi p và xây d ng Chính ph s tham gia chuy n

đ i đ t nông nghi p và trang tr i thành không gian xanh và ti n hƠnh tái đ nh c cho ng i dân M i ha đ t nông nghi p và trang tr i chuy n đ i, ng i dân s

nh n đ c 9.375$ và tr c p 225$ m i tháng [129] Tuy nhiên, sau đó V X v n

ph i đ i m t v i nh ng vi c th c hi n y u kém vƠ khó kh n trong vi c đi u ti t nhà , vi c làm và phát tri n công nghi p nên không gian xanh ngày b m t d n

Vành đai xanh B c Kinh S d ng đ t n m 2002 [129]

Hình 1.7 VƠnh đai xanh B c Kinh 1.2.2 T ch c ki n trúc nhà

a VƠnh đai xanh London

Hình nh các đi m DCNT, ki n trúc nhà trong V X London v n mang

đ m giá tr truy n th ng lƠm đ c đi u đó, chính quy n London đư áp d ng

nh ng chính sách vô cùng nghiêm ng t đ i v i các ho t đ ng xây d ng t i các

B ng 1.3: Chính sách m r ng nhà trong vƠnh đai xanh London [70]

th tích 80m3 (t ng thêm 20%)

c c p phép

b VƠnh đai xanh Tokyo

Tuy là qu c gia phát tri n, nh ng nông thôn Nh t B n, đ c bi t lƠ các đi m DCNT trong V X luôn gi gìn, trân tr ng giá tr b n s c truy n th ng Nhà nông thôn th ng có k t c u g đ ch ng đ ng đ t, nhà hài hòa v i thiên nhiên

v i sơn, v n hoa, cây c nh c u k Nhà có nhi u hành lang v i các ô c a s l n nhìn ra v n Không gian nhà linh ho t, có th thay đ i b ng các vách g [88]

Khi m i thành l p, chính quy n Tokyo c m m i phát tri n trong V X Theo th i gian, nhà c a ng i dân tr nên c đi, nhu c u c i thi n ti n nghi và

m r ng nhà ngày càng tr nên c p bách Tr c s ph n đ i c a ng i dân, chính quy n thành ph Tokyo cho phép ng i dân phát tri n 20-30% di n tích đ t đai c a mình Ng i dơn trong V X Tokyo đ c phép s d ng các công ngh

hi n đ i trong n i th t ngôi nhà, tuy nhiên hình th c bên ngoài v n ph i gi theo

ki u dáng và b c c truy n th ng [130]

c VƠnh đai xanh Seoul

V X Seoul không cho phép xây d ng nhà m i d i m i hình th c Tr c

d VƠnh đai xanh B c Kinh

Nh c đi m c a V X B c Kinh là dân s đông, di n tích xây d ng l n,

di n tích đ t trung bình/h dân th p, 100-500 m2 [129] Do đó, chính quy n B c Kinh cho phép t ng m t đ xây d ng trong lƠng xóm đ tránh nhu c u phát tri n

m r ng thêm Theo đó, đ a ph ng t ch c tích t , thu nh và phân b l i đ t đai Các lô đ t sau khi phân chia l i có di n tích t 200-300m2 Các công trình nhà c i t o và xây m i có m t đ n đ nh, t i đa 3 t ng và thi t k theo h ng sinh thái, b n v ng và thân thi n v i môi tr ng[106] Nh đó, các đi m DCNT không phát tri n m r ng, duy trì đ c di n tích đ t nông nghi p đ s n xu t

1.2.3 Các bài h c kinh nghi m

Trong b n V X nêu trên, London và Seoul đư th c hi n thành công chính sách V X; B c Kinh đang n l c đ c u vãn còn Tokyo là ví d đi n hình cho

s th t b i khi áp d ng Thông qua vi c nghiên c u t ng quan t ch c không gian

đi m DCNT trong V X trên th gi i, có th rút ra m t s kinh nghi m nh sau:

c a các b , ban ngành trong chính ph M t c u trúc thi t l p và qu n lý l ng ghép trách nhi m s đem l i hi u qu cao cho v n đ môi tr ng, nông nghi p, nông thôn, v n th ng có ít giá tr c nh tranh trong xã h i

Thành công c a V X London khi n các nhà quy ho ch cho r ng chính sách V X có th đ c áp d ng t i b t c thành ph nào[64] V X Tokyo đư s

d ng g n nh nguyên b n chính sách V X London, b t ch p vi c c i cách ru ng

đ t đư tái đ nh hình xã h i Nh t B n th i k đó và d n đ n th t b i nhanh chóng

Rõ ràng, các chính sách th c hi n V X đòi h i m t s thích nghi v i hi n tr ng

đ a ph ng, đi u ki n v n hóa l ch s và h th ng dơn c trong đó [80]

Các đi m DCNT trong V X trên th gi i luôn có các quy đ nh ch t ch v tiêu chu n, và các bi n pháp ki m soát phát tri n lƠm c s cho quá trình qu n lý

th c hi n sau này V các tiêu chu n, do đi m DCNT c n là b ph n ch c n ng

b n v ng c a V X, nên c n ph i có các tiêu chu n cao h n khi thi t l p Các tiêu chu n thông th ng áp d ng cho đi m DCNT trong V X bao g m: m t đ xây

d ng t i đa, t l không gian xanh t i thi u, t ng cao t i đaầ V ki m soát phát tri n, thông th ng bao g m các chính sách: thi t l p ranh gi i phát tri n cho các

đi m DCNT trong V X, lo i b nh ng đi m DCNT không phù h p, quy đ nh các ho t đ ng phát tri n đ c phép ho c c m phát tri n hoƠn toƠnầ

b T ng kh n ng ti p c n

M t trong nh ng u đi m c a V X lƠ tính m c a nó Khi V X cung c p

m t không gian xanh trong lành, c nh quan đ p, nh ng đ a ch vui ch i gi i trí

cu i tu n thì vi c khuy n khích kh n ng ti p c n v m t v t lý và kinh t lƠ đi u quan tr ng i u nƠy c ng góp ph n phát tri n kinh t , t o thêm thu nh p cho

ng i dân s ng trong V X

c T ch c không gian đi m dơn c nông thôn

T i các V X trên th gi i, vi c xây d ng m i các đi m DCNT là không

đ c phép Vi c t ch c không gian t i các đi m DCNT th c ch t là vi c c i

t o các không gian ch c n ng đ các đi m DCNT duy trì đ c c u trúc nông thôn truy n th ng, nơng cao đi u ki n s ng, c i thi n sinh k cho ng i dân và góp

ph n đ a đi m DCNT tr thành b ph n ch c n ng b n v ng c a V X

d T ch c ki n trúc nhà t i các đi m dơn c nông thôn

Trong V X trên th gi i, thông th ng nhà xây m i ch đ c ch p nh n

m t s l ng r t nh , còn l i là các ho t đ ng m r ng, c i t o ho c thay th đ i

v i nhà hi n tr ng Ch tiêu cho phép m r ng, thay th hay xây m i nhà r t khác nhau và ph thu c vƠo đi u ki n hi n tr ng, b n s c ki n trúc truy n th ng

c a t ng V X trên th gi i

1.3 Th c tr ng t ch c không gian đi m dơn c nông thôn trong hƠnh

lang xanh Hà N i

Nghiên c u t ch c không gian t i các đi m DCNT trong HLX Hà N i

nh t thi t ph i xu t phát t đi u ki n th c t , th c tr ng c a toàn b h th ng Tuy nhiên sau khi cân nh c v ti n đ , ch t l ng và kh n ng cá nhơn, NCS đư ti n hành kh o sát ch n m u Ch n m u đ c tr ng g m 7 huy n trên 16 qu n, huy n,

th xã trong khu v c nông thôn trong HLX Hà N i Vi c l a ch n đ c th c hi n

d a theo 3 tiêu chí: c đi m phát tri n kinh t , s n xu t hi n t i; c đi m đ a hình, đ a lý; Kho ng cách t i đô th trung tâm B y huy n ch n m u bao g m: huy n Phú Xuyên, Ch ng M , Phúc Th , M c, an Ph ng, Th ch Th t,

Th ng Tín bao ph khu v c HLX Hà N i (hình 1.8)

Ngoài vi c đi kh o sát hi n tr ng, lu n án đư t ng h p và phân tích các s

li u th ng kê c a các huy n nêu trên Bao g m: Niên giám th ng kê; quy ho ch

s d ng đ t; đi u ch nh quy ho ch s d ng đ t; quy ho ch chung xây d ng huy n ([53],[47],[48],[49],[50],[44],[43],[46],[45],[47],[54],[25],[19],[22],[29])

K t qu kh o sát hi n tr ng lƠ c s quan tr ng trong vi c cung c p s li u cho vi c đánh giá, phơn tích tình hình th c tr ng, đ ng th i là ngu n tài li u quan

tr ng cho vi c xây d ng m c tiêu ph ng h ng và gi i pháp cho lu n án ti n s

1.3.1 Th c tr ng hành lang xanh Hà N i

a Di n tích xây d ng l n

N m 2009, di n tích xây d ng trong HLX Hà N i kho ng 473 km2 chi m

23% di n tích HLX[58] Trong khi đó di n tích xây d ng trong V X London

n m 2001 ch chi m 8% t ng di n tích V X [105], con s này c a V X Seoul

ch lƠ 5% vƠo n m 1989 [83]

Hành lang xanh Hà N i, 2009 Vành đai xanh London, 2001 Vành đai xanh Seoul, 1989

Hình 1.9: So sánh s d ng đ t trong hành lang xanh Hà N i,

vƠnh đai xanh London và vƠnh đai xanh Seoul

b Các phát tri n ch a phù h p v i m c tiêu hành lang xanh

Trong khi đ t b ki m soát nghiêm ng t thì đ t xây d ng dành cho m c

đích khác l i phát tri n m nh N m 2009, đ t xây d ng ph c v đô th t i nông

thôn là 27,8 km2 thì đ n 2030, d ki n là 116 km2 t xây d ng các công trình

công c ng t i đi m DCNT n m 2030 d ki n t ng h n 35 km2 c bi t, các khu

công nghi p v n đ c ti p t c t n t i và phát tri n m nh trong HLX

Hình 1.10: S d ng đ t t i hành lang

xanh Hà N i qua các th i k [58]

B ng 1.5: H th ng KCN,CCN và c m CN-làng ngh t i hành lang xanh [58]

b T l di n tích đ t nông nghi p th p

Hi n tr ng n m 2011, di n tích đ t nông nghi p trong HLX ch chi m 51%

Cá bi t các huy n ông Anh ch có 28%, Gia Lâm 24% Theo quy ho ch s d ng

đ t đ n n m 2020 (Ngh quy t 06/NQ-CP), di n tích đ t nông nghi p Hà N i ch còn chi m 45,7% di n tích đ t t nhiên i v i khu v c đ c xác đ nh là không gian xanh cho đô th và phát tri n kinh t nông nghi p thì t l này là không cao

B ng 1.6: T l di n tích đ t nông nghi p t i các huy n trong hành lang xanh [58]

c T n t i nhi u d án trong hành lang xanh

Hi n t i các d án phát tri n đang t n t i dƠy đ c trong HLX Hà N i Riêng trong khu v c HƠ Tơy c , đư có h n 755 đ án quy ho ch, d án đ u t v i quy

mô 621 km2 (30% t ng di n tích HLX) N u th a nh n toàn b di n tích chi m

đ t nh hi n nay thì HLX s b bi n d ng nghiêm tr ng

Các d án đư đ c phê duy t T t c các d án

Hình 1.11: Các d án hi n t i trong hành lang xanh Hà N i n m 2011 [58]

1.3.2 Th c tr ng không gian đi m dơn c nông thôn

a Các đi m dơn c nông thôn phơn b lan t a vƠ dƠy đ c

H th ng đi m DCNT trong HLX Hà N i phát tri n d a trên n n t ng phân

b dơn c s n xu t nông nghi p Do đó, các đi m DCNT phân b lan t a và dày

đ c trong khu v c (hình 1.12) Trong đó, huy n Ch ng M có nhi u đi m dân

c nông thôn nh t (192 đi m dơn c ); huy n Phúc Th có ít đi m dơn c nông

thôn nh t (90 đi m dơn c ) Trung bình m i huy n trong HLX Hà N i có kho ng

136 đi m DCNT Nh v y, trên t ng di n tích t nhiên 116,082 ha c a 7 huy n

t n t i 952 đi m DCNT T ng đ ng, c 121 ha di n tích t nhiên c a huy n có

1 đi m DCNT có di n tích kho ng 16,9 ha Hay, trên m t c nh hình vuông 1100m

x1100m đ t t nhiên l i có m t đi m DCNT có di n tích 500m x340m (hình 1.13)

b Quy mô di n tích các đi m dơn c nông thôn đa d ng

Quy mô di n tích các đi m DCNT trong HLX Hà N i r t đa d ng Theo s

li u kh o sát; trong HLX Hà N i có kho ng 45,5% đi m DCNT có di n tích d i

10 ha; 40,2% đi m DCNT có di n tích t 10-25 ha; 13,4% đi m DCNT có di n

tích t 25-50 ha và 0,9% đi m DCNT có di n tích trên 50ha

B ng 1.7: Phân lo i đi m dơn c nông thôn trong hành lang xanh Hà N i

theo quy mô di n tích

th th y, đi m DCNT trong HLX Hà N i có quy mô di n tích khá l n (b ng 1.8)

B ng 1.8: Quy mô đi m dơn c nông thôn t i m t s vùng c a Vi t Nam [18]

Hình 1.12: Hi n tr ng phân b đi m dơn c nông

thôn trong hành lang xanh Hà N i n m 2016

(Ngu n: tác gi )

Hình 1.13: T ng quan phân b , t l di n tích

đi m dơn c nông thôn

B ng 1.9: T l di n tích c a các đi m dơn c nông thôn trong

hành lang xanh Hà N i

c nông thôn

Di n tích t nhiên (ha)

Di n tích đi m dân

c nông thôn (ha)

T l (%)

c C ác đi m dơn c nông thôn ngƠy cƠng m r ng, xu h ng k t n i vào nhau

Theo đ nh h ng QHC xây d ng th đô HƠ N i n m 2011, đ n n m 2020,

t ng di n tích đ t xây d ng trong HLX chi m 26,8 % di n tích đ t t nhiên khu

v c Trong đó, đ t xây d ng đi m DCNT chi m 9,6 % (x p x đ t xây d ng đi m DCNT hi n tr ng n m 2009)

Tuy nhiên, theo k t qu kh o sát c a NCS, đ n n m 2016, đ t xây d ng

đi m DCNT trong HLX Hà N i đư đ t đ n 15,2 % Nh v y, có th th y, do công tác qu n lý quy ho ch, xây d ng ch a ch t ch khi n cho di n tích xây d ng đi m DCNT không ng ng t ng thêm t n m 2009 đ n 2015 Theo đó, đ n n m 2020,

t ng di n tích xây d ng t i nông thôn Hà N i có th lên t i 32,4% (hình 1.14)

Do các đi m DCNT v n ti p t c phát tri n m r ng nên d n đ n nguy c

k t n i vào nhau t o nên các đi m DCNT có quy mô quá l n Tuy s l ng đi m DCNT có di n tích trên 50 ha ch chi m 0,9% t ng s đi m DCNT trong HLX

Hà N i, nh ng hi n trong khu v c t n t i r t nhi u đi m DCNT có di n tích

25-50 ha v trí g n nhau (hình 1.16) Kho ng cách gi a nh ng đi m DCNT này có khi ch a đ n 50m