Co cau dan so theo tuoi va gioi

MUC TIÊU- Tính được các chỉ số về giới tính - Phân tích được tháp tuổi - Trình bày, tính được các chỉ số DSH liên quan tuổi và giới như Chỉ số già, chỉ số phụ thuộc theo tuổi... QUY LUẬ

CƠ CẤU DÂN SỐ

THEO TUỔI VÀ GIỚI TÍNH

TS BS NGÔ THỊ THÙY DUNG

MUC TIÊU

- Tính được các chỉ số về giới tính

- Phân tích được tháp tuổi

- Trình bày, tính được các chỉ số DSH liên quan tuổi và giới như Chỉ số già, chỉ số phụ thuộc theo tuổi.

- Trình bày được “dân số vàng”

2

KHÁI NIỆM

KHÁI NIỆM: Cấu trúc dân số

Quy mô dân số

KHÁI NIỆM: Độ tuổi

KHÁI NIỆM: Giới tính

PHÁI (SEX) VÀ GIỚI TÍNH (GENDER)

Theo TCYTTG

Tính chất sinh học, sinh lý khác nhau

TẦM QUAN TRỌNG: phân tích cấu

trúc DS

khỏe →xây dựng biện pháp can thiệp hữu hiệu

CHỈ SỐ ĐO LƯỜNG

8

CHỈ SỐ GIỚI TÍNH

Tỷ lệ giới tính: Nam/DS; Nữ/DS

Tỷ số giới tính: Nam/Nữ

TỶ LỆ GIỚI TÍNH VIỆT NAM

% nam/dân số

1990 2000 2012 2015 2017

48,78 49,16 50,54 49,35 50

10

TYû SỐ NAM / TS GIỚI TÍNH

sex ratio

Tỷ số nam = Số nam : Số nữ

Ý nghĩa: số nam so với 100 nữ

3 TỶ SỐ GIỚI TÍNH QUAN TRỌNG

•TSGT chung cho cả dân số

•TSGT theo tuổi

•TSGT lúc sinh

12

TỶ SỐ GIỚI TÍNH CHUNG VN (2018)

Tỉ số giới tính chung của một số nước (2017)

TỶ SỐ GIỚI TÍNH CHUNG THEO VÙNG

BTB,duyên hải miền trung

Tây Nguyên ĐNB ĐB Sông

Cửu Long

16

TỶ SỐ GIỚI TÍNH CHUNG THEO VÙNG 2019

QUY LUẬT TỶ SỐ GIỚI TÍNH THEO TUỔI

Gapminder- 2018

Độ

Tuổi

Việt Nam

Trung Quốc

Thụy Điển

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH

Tỉ số giới tính khi sinh Việt Nam 2006 – 2014

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH

Tổng cục thống kê- 2019

115-128 nam/100 nữ ở 16 tỉnh thành.

22

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH

Phân biệt giới tính Sexism

24

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH

• Phân biệt/ Kỳ thị giới tính:

- Thuật ngữ xuất hiện giữa TK 20

- 1 giới là hạ đẳng, kém khả năng và kém giá trị hơn

giới còn lại.

- Bên Nội, Ngoại !!!! Ai Lấy họ mẹ

- Địa vị pháp lý: Đến 1875 pháp luật Mỹ mới thừa nhận

PN là con người và 1920 có quyền bỏ phiếu

- Aristote "Một PN quá mạnh mẽ hoặc quá thông minh

là không thích hợp".

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH KHI SINH – Ví dụ: Hậu Quả ở Trung Quốc

Chỉ trong 10 năm , TQ thiếu

40-60 triệu phụ nữ

26

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH

KHI SINH VN: Trầm trọng và lan rộng

• Sẽ mất quân bình giới tính nghiêm trọng trong

vòng 10 năm nữa.

- Mộc Nam, Duy Tiên, Hà Nam 2015: 320 bé trai/100 bé gái

- 2050: VN thiếu # 2,3-4,3 triệu phụ nữ

- Làn sóng phụ nữ VN ra nước ngoài lấy chồng: 80.000 sang Đài Loan, 60.000 sang Hàn Quốc Vì hai nước đã

bị MCBGT.

→ Nhập khẩu cô dâu?

• Bế mạc Hội nghị TW6, khóa 12 ngày 11/10/2017, TBT Nguyễn Phú Trọng: “…Đưa tỷ lệ giới tính về mức cân bằng …”

VẤN ĐỀ: MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH

KHI SINH VN: Hậu quả

28

LÀM GIẢM

“MẤT CÂN BẰNG GIỚI TÍNH”

BẰNG CÁCH NÀO?

QUY LUẬT TỶ SỐ GIỚI TÍNH THEO TUỔI

Gapminder- 2018

Độ

Tuổi

Việt Nam

Trung Quốc

Thụy Điển

QUY LUẬT GIỚI TÍNH: Trội tử nam ?

Kích thước cơ thể lớn hơn

Nhạy cảm hơn với bệnh tật:

◦ TL đàn ông tử vong do chấn thương, tự tử, ung thư đường hô hấp, bệnh gan mãn tính và bệnh tim mạch vành cao hơn phụ nữ

◦ Những gene miễn dịch trên nhiễm sắc thể X → nữ giới được tạo hóa ban cho khả năng chống viêm nhiễm và ung thư tốt hơn so với nam giới

◦ Bệnh tim: Estrogen làm tăng cholesterol tốt (HDL) và làm giảm cholesterol xấu

(LDL)

Nhiều thói quen có hại: Hút thuốc, ăn uống và căng thẳng quá mức góp

phần làm tăng huyết áp và nguy cơ bệnh tim, rút ngắn tuổi thọ của con người

Nghề nghiệp có độ rủi ro cao

Kết nối xã hội yếu hơn: Phụ nữ có xu hướng kết nối mọi người với tần số

tương tác nhiều hơn, chia sẻ tình cảm, tâm tư qua trò chuyện với người xung

34

QUY LUẬT GIỚI TÍNH: Trội tử nam ?

Làm thế nào biết phải nam tử vong nhiều hơn pháinữ?

→ Phương pháp phân tích trội tử nam:

- So sánh cấu trúc dân số theo tuổi

- So sánh tỉ suất tử vong theo giới

- So sánh tuổi thọ theo giới

36

KHÁC BIỆT TUỔI THỌ NAM/NỮ VN

THỨ HẠNG TUỔI THỌ THEO GIỚI TÍNH 2019

CAÁU TRUÙC THEO TUOÅI

40

PHÂN TÍCH THEO TUỔI

➢Yếu tố tuổi liên quan đến nhiều lãnh vực

THÁP TUỔI

42

THÁP TUỔI – BIÊN NIÊN SỬ CỦA MỘT CỘNG ĐỒNG

➢ Thể hiện DS theo tuổi và giới tính

➢ Số liệu về các thế hệ của cộng đồng, mỗi thế

hệ chịu sư chi phối nhiều mặt như KT, XH,

Chính trị, Chiến tranh

NAM NỮ

DS TRẺ

DS LAO ĐỘNG

DS GIÀ

TUỔI

CÁC YẾU TỐ TÁC ĐỘNG SỰ CHUYỂN TIẾP CỦA

THÁP TUỔI

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI

1 HÌNH DÁNG TỔNG QUÁT

2 CÁC SỰ KIỆN GHI DẤU TRÊN THÁP TUỔI

3 PHÂN TÍCH CÁC NHÓM TUỔI: TRẺ , LAO ĐỘNG ,

GIÀ

4 XEM XÉT TUỔI TRUNG VỊ

5 XEM XÉT TỶ SỐ GIỚI TÍNH

48

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI (1)

1 HÌNH DÁNG TỔNG QUÁT

Độ dốc ? Nơi hẹp, thắt ? Độ rộng của đáy ? Diện tích ? Độ cao ?

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI (1)

1 HÌNH DÁNG TỔNG QUÁT

DÂN SỐ TRẺ DS Ổ ĐỊNH DS GIÀ

DÂN SỐ TĂNG DS Ổ ĐỊNH DS THOÁI BIẾN

50

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI (1)

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI (2)

2 CÁC SỰ KIỆN LỊCH SỬ GHI DẤU LÊN THÁP

TUỔI

52

BABY BOOM

Chiến tranh Trung – Nhật 1938 - 1939

WW2:

1943 1945 1966: Bính Ngọ

WW 1

54

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI (3)

PHÂN TÍCH CÁC NHÓM TUỔI: TRẺ - LAO ĐỘNG - GIÀ

Trẻ (0-14t): Thời gian đào

DÂN SỐ GIÀ

Tháp tuổi thế giới 2016

58

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI (3)

60

CÁCH ĐỌC THÁP TUỔI (4)

XEM XÉT TUỔI TRUNG VỊ: Một chỉ số giúp

xác định dân số già hay trẻ

Trung bình ≠ trung vị

- Tuổi trung bình dễ xác định và sử dụng, tuy

nhiên?

62

TUỔI TRUNG VỊ THEO QUỐC GIA

TUỔI TRUNG VỊ THEO QUỐC GIA

Tuổi trung vị của Việt Nam tăng nhanh

25,5 t (2005) chấm dứt “DS TRẺ”,

32,3 tuổi năm 2020 42,4 tuổi năm 2050

CÁC CHỈ SỐ ĐÁNH GIÁ TÍNH CHẤT DÂN SỐ

VN: Giảm từ 33% năm 1999 xuống 25% năm 2009

→DS VN không còn trẻ và bắt đầu già hóa.

66

GIÀ HÓA VÀ DÂN SỐ GIÀ

DÂN SỐ GIÀ HÓA VÀ DÂN SỐ GIÀ

Aging population vs old/elderly population?

Vấn đề mang tính toàn cầu, ảnh hưởng tới tất cả các quốc gia

68

Populations are getting older

Chỉ số dân số già hóa (1)

(population aging index)

DS ≥60 tuổi

TS già hóa = - x 100

DS < 15 tuổi

70

Chỉ số dân số già hóa VN

(population aging index)

“ Nước ta đang bước vào thời kỳ già hóa DS,

có nguy cơ già trước khi giàu!!!!”

72

Chỉ số dân số già hóa (2)

( population aging index)

Tỉ lệ người cao tuổi 60+ = (DS ≥ 60t / Tổng DS )x 100

Tỉ lệ người cao tuổi 65+ = (DS ≥ 65t / Tổng DS )x 100

➢ DS GIÀ HÓA bắt đầu khi

TL người ≥ 60t > 10% hoặc TL người ≥ 65t > 7%

➢ VN:

• CSGH ≥ 60t (2009) 9,5% → xấp xỉ già hóa

Chỉ số dân số già hóa (2)

( population aging index)

DS già: %60+ ≥ 20%; %65+ ≥14%

74

NGUYÊN NHÂN - GIÀ HÓA DÂN SỐ

Giảm sinh + giảm chết

Kế hoạch hóa gia đình

Thay đổi lối sống

Tăng tuổi thọ

76

How these extra 20 years can be

spent…

… It all depends on HEALTH

?

HẬU QUẢ CỦA GIÀ HÓA DÂN SỐ

78

HẬU QUẢ CỦA GIÀ HÓA DÂN SỐ

➢ Trên 70% NCT phải tự lao động kiếm sống – 25.5% có lương hưu/trợ cấp xã hội

➢ 72,3% số NCT sống cùng với con cháu nhưng VN đang chuyển từ gia đình truyển thống sang gia đình hạt nhân

➢ Tuổi thọ trung bình cao (73 tuổi) nhưng gánh nặng bệnh tật của người Việt cũng cao

➢ Gánh nặng bệnh tật kép (khoảng 95% NCT có bệnh, chủ yếu là bệnh mãn tính không lây truyền)

→ Hệ thống an sinh xã hội, chăm sóc sinh khỏe, tuổi hưu – kinh tế, hoạch định chính sách?!?

DÂN SỐ LAO ĐỘNG

80

DS Lao Động (Population active – Active population)

Tuỳ theo từng nước, tuổi hoạt động có thể từ

15 – 16 hay 18 – 20 tuổi đến 60 hay 65 tuổi

VN: Dân số hoạt động kinh tế (Lực lượng

lao động) bao gồm toàn bộ nười dân từ 15

tuổi đến 60 đối với nam và 55 tuổi đối với nữ, đang có hay không có việc làm nhưng có nhu cầu tìm việc

DÂN SỐ PHỤ THUỘC

Tỉ số dân số phụ thuộc

➢ Biểu thị gánh nặng của DS trong tuổi lao động

tuổi và lực lượng lao động.

➢Tỷ số phụ thuộc chung là % số người <15t và ≥65 t

(hay 60t) trên số người 15T – 64t (hay 59t).

84

Tỉ số dân số phụ thuộc

• Tỷ số giữa số trẻ em (0-14) với 100 người

trong tuổi lao động (15-64).

Tỷ số phụ

thuộc trẻ em

• Tỷ số giữa số người cao tuổi (từ 65 trở

lên) với 100 người trong tuổi lao động 64).

(15-Tỷ số phụ

thuộc người

cao tuổi

• Tỷ số phụ thuộc dân số bằng tổng tỷ số

phụ thuộc trẻ em và tỷ số phụ thuộc người cao tuổi.

Tỷ số phụ

thuộc chung

NHẬT CHÂU PHI

TỶ SỐ PHỤ THUỘCTHEO TUỔI

NGƯỜI LAO ĐỘNG

10 NGƯỜI LO CHO 10 NGƯỜI LO CHO 5 NGƯỜI

86

TSPT THEO TUỔI TĂNG LÀ DO

DÂN SỐ GIÀ GIA TĂNG TRÊN THẾ GIỚI

DÂN SỐ VÀNG

88

DÂN SỐ VÀNG

➢ Cửa sổ dân số demographic window,

➢ Quà tặng dân số demographic bonus,

➢ Lợi tức dân số demographic dividend

Mỗi quốc gia chỉ có một lần DS Vàng

Cơ cấu dân số theo tuổi VN

DÂN SỐ VÀNG VÀ QUÁ TRÌNH CHUYỂN TIẾP DSH

92

Dân số vàng và tỉ số phụ thuộc

GIAI ĐOẠN DÂN SỐ VÀNG:

94

ViỆT NAM 34 NĂM