Năm nhân tố đánh bại chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản: - Sự suy sụp của chủ nghĩa phát xít Đức, Italia ở châu Âu làm cho Nhật Bản mất chỗ dựa và r ơi vào thế tuyệt vọng.1,0 điểm - Sự thất b[r]
Trang 11 CÁCH MẠNG HÀ LAN GIỮA THẾ KỈ XVI
Cõu 1: Kết quả và ý nghĩa lịch sử của cỏch mạng Hà Lan
Kết quả :
+ Cuộc cách mạng Hà Lan đã lật đổ chế độ phong kiến Tây Ban Nha ở Nêđéclan, mở đờng cho chủ nghĩa t bản phát triển
+ Tạo điều kiện cho sản xuất và thơng nghiệp phát triển
+ Hà Lan tăng cờng xâm lợc thuộc địa
ý nghĩa : là cuộc cách mạng t sản đầu tiên trên thế giới, mở đầu thời đại mới – thời cận đại với sự
thắng lợi của chủ nghĩa t bản
Tính chất : là cuộc cách mạng t sản dới hình thức chiến tranh giải phóng dân tộc.
Động lực chủ yếu là công nhân và nông dân ; giai cấp t sản lãnh đạo cách mạng
2 CUỘC CÁCH MẠNG TƯ SẢN ANH GIỮA THẾ KỈ XVII
Cõu 1: Tính chất, ý nghĩa lịch sử của cách mạng
Cuộc Cách mạng t sản Anh do quý tộc tộc mới liên minh với t sản lãnh đạo, đợc đông đảo quần chúng nhân dân ủng hộ, đã lật đổ chế độ phong kiến, đa nớc Anh phát triển theo con đờng t bản
chủ nghĩa
Có ý nghĩa to lớn đối với sự phát triển của xã hội loài ngời trong thời kì quá độ từ chế độ phong kiến sang chế độ t bản
Đây là cuộc cách mạng t sản không triệt để
4 CÁCH MẠNG TƯ SẢN PHÁP CUỐI THẾ KỈ XVIII
Cõu 1: Vỡ sao thời kỳ chuyờn chớnh Gia – cụ – banh là đỉnh cao của Cỏch mạng tư sản Phỏp?
Thời kỳ chuyờn chớnh Gia – cụ – banh là đỉnh cao của Cỏch mạng tư sản Phỏp vỡ:
- Hoàn cảnh: 0.5 điểm
31-5-1793 quần chỳng Pari lật đổ phỏi Gi rụng đanh, giành chớnh quyền về tay Gia cụ Banh Trước những khú khăn, thử thỏch phỏi Gia cụ banh đưa ra những biện phỏp kịp thời
- Chớnh sỏch: 1.5 điểm
+ Giải quyết vấn đề ruộng đất cho nụng dõn, thụng qua hiến phỏp mở rộng quyền tự do, dõn chủ
+ Thụng qua sắc lệnh tổng động viờn huy động sức mạnh nhõn dõn chống thự trong giặc ngoài
+ Ban hành luật giỏ tối đa đối với lương thực, thực phẩm cho cụng nhõn
- Kết quả: dập tắt được mọi cuộc nổi loạn từ trong nước, giành thắng lợi trờn chiến trường , cỏch mạng đạt đến đỉnh cao
11 CễNG XÃ PARI (1871)
Cõu 1 : Chứng minh Cụng xó Pari là một nhà nước kiểu mới?
Nhà nước kiểu mới là là nhà nước cú bộ mỏy tổ chức chớnh trị do cỏch mạng vụ sản thành lập nhằm bảo vệ và phỏt triển thành quả cỏch mạng, bảo vệ quyền lợi của nhõn dõn lao động Khỏc với nhà nước trước đú, nú khụng phải là cụng cụ ỏp bức, búc lột của giai cấp thống trị
Cụng xó Pari là một nhà nước kiểu mới, bởi vỡ :
Sau khi Cỏch mạng 18/3/1871 thắng lợi, nhiệm vụ của Cụng xó Pari là thủ tiờu bộ mỏy nhà nước
cũ, tập trung quyền hành phỏp và lập phỏp lại thành một, thành lập chớnh quyền của giai cấp cụng nhõn Một chớnh quyền hoàn toàn mới, lấy lối giải quyết tập thể mọi vấn đề thay thế cho lối độc tài, cỏ nhõn, quan liờu
Tại Pari đó lập nờn một trật tự chưa từng thấy :
- Về cơ cấu tổ chức Cụng xó :
Để thay thế cho chớnh quyền tư sản cũ, một chớnh phủ cỏch mạng được bầu ra theo nguyờn tắc phổ thụng đầu phiếu
+ Cơ quan cao nhất của nhà nước mới là Hội đồng Cụng xó, tập trung trong tay quyền lập phỏp và quyền hành phỏp
+ Cụng xó thành lập 10 Uỷ ban, đứng đầu mỗi uỷ ban là một Uỷ viờn Cụng xó : Ub Quõn sự, Ub An ninh xó hội, Ub Đối ngoại, Ub Tư phỏp, Ub Tài chớnh, Ub Lương thực, Ub Thương nghiệp, Ub Giỏo dục, Ub Cụng tỏc xó hội và Uỷ ban Cứu quốc
Trang 2+ Nhiều cụng nhõn được đề bạt lờn nắm cỏc chức vụ quan trọng, và họ đó điều hành cụng việc một cỏch xuất sắc Trờn thực tế, cụng nhõn đó tham gia vào cụng việc quản lớ nhà nước (điều mà nhà nước trước chưa làm được) Về quyền lợi : tất cả cỏc cỏn bộ nhà nước được lĩnh lương ngang với mức lương trung bỡnh của cụng nhõn mà khụng được nhận hơn Những cỏn bộ nào khụng được nhõn dõn tớn nhiệm thỡ cú thể bị bói miễn
- Hoạt động của Cụng xó thụng qua cỏc sắc lệnh :
+ Sắc lệnh đầu tiờn của Cụng xó là giải tỏn quõn đội và bộ mỏy cảnh sỏt của chớnh quyền cũ, thay vào đú
là lực lượng vũ trang và lực lượng an ninh nhõn dõn
+ Cụng xó quyết định thủ tiờu cụng cụ ỏp bức nhõn dõn về mặt tinh thần – sắc lệnh về tụn giỏo : Tỏch nhà thờ ra khỏi những hoạt động của trường học và nhà nước, tuy nhiờn, nhà nước vẫn đảm bảo cỏc quyền tự do tớn ngưỡng của nhõn dõn Huỷ bỏ ngõn sỏch tụn giỏo
+ Cụng xó cũn thi hành nhiều chớnh sỏch kinh tế - xó hội tiến bộ khỏc như : Thực hiện quyền là chủ của cụng nhõn đối với những xớ nghiệp mà bọn chủ bỏ trốn ; đối với những xớ nghiệp cũn chủ ở lại thỡ Cụng
xó tiến hành quản lớ nhà mỏy thụng qua việc kiểm soỏt chế độ tiền lương, giảm lao động ban đờm, cấm cỳp phạt và đỏnh đập cụng nhõn
Cụng xó ban hành chế độ ngày làm 8h ; giải quyết nạn thất nghiệp, ra lệnh hoón trả tiền thuờ nhà, hoón trả nợ ; ban hành đạo luật quy định lại giỏ bỏnh mỡ…
Về văn hoỏ giỏo dục, Cụng xó đề ra chế độ giỏo dục bắt buộc, khụng mất tiền cho toàn dõn ; nhà trường khụng được dạy Kinh Thỏnh ; lựa chọn giỏo viờn mới thay thế cho giỏo viờn cũ, quyết định tăng lương cho giỏo viờn lờn gấp đụi, gấp 3 lần so với trước
Cụng xó ra sắc lệnh đảm bảo quyền cụng dõn cho phụ nữ ; lập hệ thống nhà giữ trẻ, vườn trẻ… cựng nhiều cải cỏch kinh tế xó hội khỏc nhằm đỏp ứng quyền lợi của người lao động
Cụng xó đó cố gắng đảm bảo cho nhõn dõn tham gia vào đời sống chớnh trị và đó thành lập nhiều tổ chức quần chỳng như cỏc cõu lạc bộ chớnh trị, cụng đoàn, hội phụ nữ… trở thành nơi liờn hệ giữa uỷ viờn Cụng xó với nhõn dõn… Cụng xó luụn luụn lắng nghe ý kiến của nhõn dõn đẻ hoạt động cú hiệu qủa hơn
Túm lại, xột về cơ cấu tổ chức, cỏc chớnh sỏch và hoạt động thực tế của Cụng xó Pari đó chứng
tỏ Cụng xó Pari là một nhà nước hoàn toàn khỏc hẳn cỏc kiểu nhà nước của giai cấp búc lột trước kia Đõy là một nhà nước kiểu mới, một nhà nước mà theo Lờnin là “một kiểu nhà nước đặc biệt” – nhà nước vụ sản, nhà nước của dõn, do dõn và vỡ dõn.
Cõu 2: Nguyờn nhõn thất bại và ý nghĩa lịch sử của Cụng xó Pa-ri
Nguyên nhân thất bại :
+ Giai cấp công nhân cha đủ lực lợng và kinh nghiệm để đánh bại hoàn toàn giai cấp t sản
+ Cha có chính đảng lãnh đạo Giai cấp t sản và các thế lực phản động cấu kết lại với nhau
ý nghĩa :
+ Đây là cuộc cách mạng vô sản đầu tiên nhằm xoá bỏ chủ nghĩa t bản, thiết lập nền chuyên chính vô sản
+ Cổ vũ tinh thần cách mạng của giai cấp công nhân
Bài học : Công xã Pari để lại nhiều bài học kinh nghiệm quý báu về vai trò lãnh đạo của đảng vô sản, về
liên minh công nông, về việc đập tan bộ máy nhà nớc cũ thiết lập nhà nớc mới của dân,
14 NHẬT BẢN (Từ giữa thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX)
Caõu 1: Trỡnh baứy noọi dung cuỷa caỷi caựch Duy taõn Minh Trũ ụỷ Nhaọt Baỷn naờm 1868 Taùi sao caỷi caựch Minh Trũ mang tớnh chaỏt moọt cuoọc caựch maùng tử saỷn khoõng trieọt ủeồ?
* Sụ lửụùc boỏi caỷnh lũch sửỷ
- Chớnh trũ: cheỏ ủoọ phong kieỏn Maùc Phuỷ khuỷng hoaỷng
- Kinh teỏ: noõng nghieọp laùc haọu maõu thuaón coõng nghieọp phaựt trieồn
- Xaừ hoọi: phaõn chia ủaỳng caỏp, maõu thuaón vụựi nhau gay gaột
- Sửù xaõm nhaọp cuỷa tử baỷn phửụng Taõy vaứ vieọc Maùc phuỷ kớ caực ủieàu ửụực baỏt bỡnh ủaỳng vụựi caực ủeỏ quoỏc daón ủeỏn phong traứo “ ẹaỷo Maùc” 1868
* Noọi dung caỷi caựch:
Trang 3Tháng 1/1868, Sơ-gun bị lật đổ Thiên hồng Minh Trị lên nắm chính quyền, thực hiện một số cải cách tiến bộ- lịch sử gọi là “cải cách Minh Trị”
Về chính trị:
- Thủ tiêu chế độ Mạc phủ, lập chính phủ mới
- Thực hiện quyền bình đẳng, ban bố quyền tự do
- Thiết lập chế độ quân chủ lập hiến (1889)
Về kinh tế:
- Thống nhất tiền tệ, thị trường
- Cho phép mua bán ruộng đất
- Xây dựng cơ sở hạ tầng, cầu cống, đường sá…
- Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ đạo: khai mỏ, giao thông, đóng tàu
Là cuộc cách mạng công nghiệp lần thứ nhất, đặt cơ sở đầu tiên cho công cuộc công nghiệp hóa
ở Nhật, đưa nước Nhật từ một nước phong kiến lên TBCN, vươn lên địa vị quốc tế đầu tiên ở châu Aù
Về quân sự: được tổ chức huấn luyện theo kiểu phương Tây, chú trọng đóng tàu chiến, sản xuất
vũ khí đạn dược, thực hiện chế độ nghĩa vụ quân sự, mời chuyên gia nước ngoài huấn luện quân đội
Về văn hố- giáo dục: được coi là nhân tố chìa khóa trong công cuộc hiện đại hóa đất nước.
- Thi hành chính sách giáo dục bắt buộc
- Chú trọng nội dung khoa học kỹ thuật trong giảng dạy
- Cử HS giỏi di du học phương Tây
- Thực hiện mục đích giáo dục: tinh thần yêu nước, trung quân, nâng cao dân trí
Tính chất không triệt để, vì:
- Cuộc cải cách do vua tiến hành từ trên xuống do vậy còn nhiều hạn chế
- Vua ( Thiên Hoàng) nắm quyền tối cao và vô hạn
- Tư sản liên kết với quý tộc phong kiến nắm chính quyền ( còn tồn tại nhiều tàn dư phong kiến)
- Quyền sở hữu ruộng đất vẫn còn duy trì
- Chế độ phân chia đẳng cấp xã hội:
+ tầng lớp Samurai giữ nhiều đặc quyền
+ xây dựng quân đội phù hợp tầng lớp Samurai với tinh thần võ sĩ đạo
+ Nhật Bản ráo riết gây chiến tranh xâm lược, xây dựng đất nước trên sức mạnh quân sự, tranh giành thuộc địa
Câu 2: Cải cách Minh trị ở Nhật Bản (1868), Cải cách Ra-ma V ở Xiêm và cuộc Duy tân Mậu Tuất
(1898) ở Trung Quốc cĩ những gì giống và khác nhau? Từ đĩ cĩ thể rút ra bài học kinh nghiệm gì?
So sánh:
Giống nhau:
+ Hồn cảnh: Trong hồn cảnh đất nước đang bị khủng hoảng, đang đứng trước nguy cơ bị các nước đế
quốc xâm lược
Trang 4+ Mục đích: Tiến hành cải cách nhằm đưa đất nước vượt qua khủng hoảng và tránh tình trạng rơi vào
hoàn cảnh bị phụ thuộc hoặc trở thành thuộc địa của các nước Phương Tây
* Khác nhau:
+ Bối cảnh: Mỗi nước tiến hành trong bối cảnh khác nhau: VD Xiêm và Nhật Bản còn tương đối độc
lập, còn Trung Quốc thì đã trở thành thuộc địa
+ Người tiến hành: Ở Xiêm và Nhật Bản đều do những người đứng đầu nhà nước tiến hành và kết quả là
cuộc cải cách thắng lợi Tuy nhiên cuộc Duy Tân tại Trung Quốc do sỹ phu tiến hành, dù nhận được sự ủng hộ của vua Quang Tự nhưng vua lại không nắm thực quyền dẫn đến kết quả là bị thất bại
+ Lực lượng: Ở Xiêm và Nhật Bản đều có sự hỗ trợ của các lực lượng quan trọng, lớn mạnh trong xã
hội(Ở Nhật Bản là các Sô-gun), còn ở TQ thì lực lượng còn chưa đủ mạnh để thực hiện Tóm lại là nó chưa có cơ sở để thực hiện
+ Cơ sở: Nếu như ở Nhật Bản và Xiêm đã có sẵn nền tảng về kinh tế, về lực lượng rất thuận lợi cho
việc tiến hành cải cách thì ở Trung Quốc những tiền đề này đều rất hạn chế nên thất bại là điều khó tránh khỏi
+ Kết quả: Ở Xiêm và Nhật Bản thì công cuộc cải cách thành công còn ở Trung Quốc bị thất bại; Sau
công cuộc cải cách, Nhật Bản đã trở thành một nước có nền kinh tế phát triển, trở thành một nước đế quốc hùng mạnh, một nước độc lập duy nhất ở Châu Á; Xiêm kinh tế phát triển và độc lập một cách tương đối
Bài học kinh nghiệm:
- Để cuộc cải cách thành công thì nó phụ thuộc vào rất nhiều nhân tố: trong đó có nhân tố thuộc
về bối cảnh của đất nước
- Phụ thuộc vào người tiến hành phải là người đứng đầu một nhà nước, nắm quyền lãnh đạo tuyệt đối
- Cơ sở để thực hiện: Phải có cơ sở về kinh tế và được các lực lượng khác ủng hộ
Ngoài ra còn các nhân tố khác như nội dung cải cách, thời gian…
Câu 3 Lập bảng so sánh cuộc cải cách Minh trị ở Nhật Bản và phong trào Duy Tân ở Trung Quốc
( 1898) theo nội dung:
Nội dung so sánh cách Minh trị ở Nhật Bản phong trào Duy Tân ở Trung Quốc ( 1898)
Người lãnh đạo Quí tộc mới,tư sản đưng đầu
là Thiên hoàng
Các phần tử tri thức phong kiến tiến bộ,đứng đầu Lương Khải Siêu,khang Hữu Vi
Nội dung cải cách SGK -Kinh tế: Lập ngân hàng xây dựng đường sắt
-Chính trị :chủ trương thành lập chế độ quân chủ lập hiến,quyền tự do ngôn luận,tự do xuất bản báo,
V ăn hóa giáo giục sửa đổi chế độ thi cử -Quân sự: trang bị và huấn luyện theo kiểu phương Tây
kết quả -Mở dường cho chủ nghĩa
Tư Bản phát triển,đưa Nhật
từ nước Phong kiến thành nước TBCN
Bảo vệ được độc lập,thoát khỏi số phận một nước thuộc địa
-Tiến hành 100 ngày bị thất bại -Trung quốc đứng trược nguy cơ xâm lược Phương Tây
-Tính chất Là cuộc cách mạng tư sản
không triệt đẻ Có khuynh hướng làm cách mạng tư sản
Câu 4: Nhật Bản thoát khỏi số phận một nước thuộc địa, trở thành một cường quốc vì:
Đứng trước cuộc khủng hoảng 1868 Thiên hoàng Minh trị tiến hành cải cách :
+ Chính trị: thủ tiêu chế độ Mạc phủ, thành lập chính phủ mới , thực hiện quyền bình đẳng giữa các công dân (1 điểm)
Trang 5+ Kinh tế: thống nhất tiền tệ, thị trường, mua bỏn ruộng đất , phỏt triển kinh tế tư bản ở nụng thụn (1 điểm)
+ Quõn sự: tổ chức và huấn luyện theo kiểu Phương Tõy, chế độ nghĩa vụ (1 điểm)
+ Giỏo dục: thực hiện giỏo dục bắt buộc, giảng dạy khoa học kỷ thuật (1 điểm)
- í nghĩa: (1 điểm)Mở đường cho CNTB phỏt triển, Nhật giành được nền độc lập
16 TRUNG QUỐC
(Từ giữa thế kỉ XIX đến đầu thế kỉ XX)
Cõu 1: Nờu tớnh chất, ý nghĩa và hạn chế của cuộc cỏch mạng Tõn Hợi năm 1911 ở Trung Quốc
- Kết quả, ý nghĩa: Cỏch mạng Tõn Hợi đó lật đổ triều đại Món Thanh, chấm dứt chế độ quõn chủ chuyờn chế tồn tại lõu đời ở Trung Quốc, mở đường cho chủ nghĩa tư bản phỏt triển và cú ảnh hưởng nhất định đến cuộc đấu tranh giải phúng dõn tộc ở một số nươc chõu Á
- Hạn chế: Khụng thủ tiờu thực sự giai cấp phong kiến, khụng đụng chạm đến cỏc nước đế quốc xõm lược và khụng giải quyết vấn đề ruộng đất cho nụng dõn
19 CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ NHẤT (1914 – 1918)
Cõu 1: nguyờn nhan
Vào cuối thế kỉ XIX đầu thế kỉ XX, sự phát triển không đều giữa các nớc t bản về kinh tế và chính trị đã làm thay đổi sâu sắc so sánh lực lợng giữa các nớc đế quốc
Mâu thuẫn về vấn đề thuộc địa đã dẫn tới các cuộc chiến tranh đế quốc đầu tiên : chiến tranh Mĩ -Tây Ban Nha (1898) ; chiến tranh Anh - Bôơ (1899 -1902) ; chiến tranh Nga -Nhật (1904 -1905)
Để chuẩn bị một cuộc chiến tranh lớn nhằm tranh giành thị trờng, thuộc địa, các nớc đế quốc đã thành lập hai khối quân sự đối lập : khối Liên minh gồm Đức – áo - Hung (1882) và khối Hiệp ớc của Anh, Pháp và Nga (1907) Cả hai khối đều tích cực chạy đua vũ trang nhằm tranh nhau làm bá chủ thế giới Cõu 2: Kết cục của cuộc chiến tranh thế giới thứ nhất
Chiến tranh gây nên nhiều tai họa cho nhân loại : 10 triệu ngời chết, hơn 20 triệu ngời bị thơng, nhiều thành phố, làng mạc, đờng sá bị phá huỷ, chi phí cho chiến tranh lên tới 85 tỉ đôla
Chiến tranh chỉ đem lại lợi ích cho các nớc đế quốc thắng trận, nhất là Mĩ Bản đồ chính trị thế giới đã bị chia lại : Đức mất hết thuộc địa, Anh, Pháp và Mĩ đợc mở rộng thêm thuộc địa của mình
Tuy nhiên, vào giai đoạn cuối của chiến tranh, phong trào cách mạng thế giới tiếp tục phát triển, đặc biệt
là sự thắng lợi của Cách mạng tháng Mời năm 1917 ở Nga và sự ra đời nớc Nga Xô viết
22 CÁCH MẠNG THÁNG MƯỜI NGA NĂM 1917 VÀ CUỘC ĐẤU TRANH BẢO VỆ CÁCH MẠNG (1917 – 1921)
Cõu 1: Trỡnh baứy yự nghúa lũch sửỷ Caựch maùng thaựng Mửụứi ( 1917) Haừy neõu nhửừng daón chửựng maứ em bieỏt veà aỷnh hửụỷng to lụựn cuỷa Caựch maùng thaựng Mửụứi ủoỏi vụựi caựch maùng Vieọt Nam
- Đối với thế giới:
+ Làm thay đổi cục diện thế giới với sự ra đời của chế độ XHCN
+ Cổ vũ, thỳc đẩy phong trào cỏch mạng thế giới.
- Đối với nước Nga: làm thay đổi hoàn toàn tỡnh hỡnh đất nước và xó hội Nga: nhõn dõn lao
động và cỏc dõn tộc trong đế quốc Nga được giải phúng, làm chủ đất nước, làm chủ vận mệnh của mỡnh
* Nhửừng daón chửựng:
- 1920 sau khi ủoùc xong Luaọn cửụng veà “ Vaỏn ủeà daõn toọc vaứ thuoọc ủũa” cuỷa Leenin, ủoàng chớ Nguyeón Aựi Quoỏc ủaừ tỡm ra ủửụùc con ủửụứng cửựu nửụực cho daõn toọc Vieọt Nam laứ ủi theo cuoọc Caựch maùng thaựng Mửụứi Nga 1917 Con ủửụứng cửựu nửụực cuù theồ laứ keỏt hụùp phong traứo coõng nhaõn vaứ phong traứo yeõu nửụực vụựi tinh thaàn quoỏc teỏ voõ saỷn, treõn neàn taỷng cuỷa chuỷ nghúa Maực-Leõnin
- Toồ chửực tieàn thaõn cuỷa ẹaỷng: Hoọi Vieọt Nam caựch maùng thanh nieõn ủửụùc sửù huaỏn luyeọn
Trang 6giảng dạy trực tiếp của Nguyễn Aùi Quốc đã nâng cao ý thức chính trị cho thanh niên Việt Nam Đó là những bài giảng vạch trần tội ác của thực dân Pháp, truyền bá chủ nghĩa Mác – Lênin, kinh nghiệm tổ chức Đảng kiểu mới ở Nga… Còn ảnh hưởng đến Việt Nam thông qua con đường sách báo bí mật, qua các thanh niên tiến bộ dự lướp huấn luyện của Hội Việt Nam cách mạng thanh niên
- Từ kinh nghiệm thắng lợi của cách mạng tháng Mười là được sự lãnh đạo Đảng ĐCS Việt Nam ra đời ngày 2/3/1930 lãnh đạo cách mạng Việt Nam đi từ thắng lợi này đến thắng lợi khác
Câu 2: Vì sao nước Nga phải tiến hành hai cuộc cách mạng trong năm 1917?
Ở nước Nga vào năm 1917 đã diễn ra một thực trạng chưa từng cĩ trong lịch sử đĩ là tình trạng hai chính quyền song song tồn tại
- Khi cách mạng tháng Hai diễn ra mới chỉ hồn thành được nhiệm vụ là đánh đổ chế độ Phong Kiến, và lúc này thực tế là cĩ hai chính quyền cùng tồn tại: chính quyền của các Xơ viết đại biểu cơng – nơng – binh và chính phủ lâm thời của tư sản
- Để chấm dứt tình trạng này nước Nga cịn phải tiến hành một cuộc cách mạng nữa để chấm dứt tình trạng hai chính quyền song song tồn tại, lật đổ chính quyền của giai cấp tư sản và thiết lập chính quyền của các xơ viết
- Chính vì lý do trên mà ở nước Nga đã diễn ra hai cuộc cách mạng
Câu 3: Hãy so sánh theo bảng sau :
Nội dung Cách mạng Tân Hợi 1911 Cách mạng tháng Mười Nga 1917
Tư tưởng Học thuyết Tam dân của Tơn Trung
Lực lượng
tham gia
Trí thức tư sản, tiểu tư sản, địa chủ, thân sĩ…, cơng nhân và nơng dân
Cơng nhân và nhân dân lao động
Kết quả Triều đình Mãn Thanh bị lật đổ, mở
đường cho CNTB phát triển…
Thành lập Chính quyền Xơ Viết do Lê Nin đứng đầu…
23 LIÊN XƠ XÂY DỰNG CHỦ NGHĨA XÃ HỘI (1917 – 1921)
Cấu 1: Tại sao năm 1921 Nước Nga Xơ viết thực hiện chính sách kinh tế mới (NEP)? Nội dung cơ bản và ý nghĩa của chính sách này? Chỉ rõ bài học kinh nghiệm chính sách kinh tế mới để lại đối với cơng cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở Việt Nam.
1 Hồn cảnh
- Sau khi chiến thắng thù trong giặc ngồi, nước Nga Xơ viết bước vào thời kỳ hịa bình, xây dựng đất nước trong hồn cảnh hết sức khĩ khăn Bốn năm chiến tranh đế quốc và 3 năm nội chiến đã để lại những hậu quả nặng nề cho đất nước
+ Kinh tế: nền kinh tế quốc dân bị tàn phá nghiêm trọng, với tổng thiệt hại lên đến 39 tỉ rúp, bằng 1/4 tài sản quốc gia năm 1913
+ Chính trị: các lực lượng phản cách mạng điên cuồng chống phá, liên tiếp gây bạo loạn ở nhiều nơi; Tình trạng đĩi kém làm phân tán và làm suy giảm tinh thần đội ngũ cơng nhân; chính sách Cộng sản thời chiến khơng cịn phù hợp…Nước Nga Xơ viết lâm vào một cuộc khủng hoảng kinh tế- chính trị, điều này đe dọa sự tồn vong của chính quyền Xơ viết
- Nhằm khắc phục khủng hoảng, nhanh chĩng hàn gắn vết thương chiến tranh và phát triển kinh tế, Đại hội X Đảng Bơnsêvích Nga, tháng 3-1921 đã quyết định thực hiện chính sách Kinh tế mới (NEP) do V.I Lê-nin đề xướng
2 Nội dung
- Trong nơng nghiệp, nhà nước thay thế chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thu thuế lương thực.
Thuế lương thực nộp bằng hiện vật Sau khi nộp đủ thuế đã quy định từ trước mùa gieo hạt, nơng dân
Trang 7toàn quyền sử dụng số lương thực dư thừa và được tự do bán ra thị trường.
- Trong công nghiệp, Nhà nước tập trung khôi phục công nghiệp nặng, cho phép tư nhân được thuê
hoặc xây dựng những xí nghiệp loại nhỏ (dưới 20 công nhân) dưới sự kiểm soát của nhà nước, khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư, kinh doanh ở Nga Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ chốt…
- Trong lĩnh vực thương nghiệp và tiền tệ, tư nhân được tự do buôn bán, trao đổi; Nhà nước mở lại các
chợ, khôi phục và đẩy mạnh mối liên hệ kinh tế giữa thành thị và nông thôn Năm 1924, Nhà nước phát hành đồng rúp mới thay cho các loại tiền cũ
- Chính sách kinh tế mới thể hiện sự chuyển đổi kịp thời từ nền kinh tế nhà nước nắm độc quyền về mọi mặt sang nền kinh tế nhiều thành phần và tự do buôn bán, nhưng nhà nước vẫn nắm các vị trí then chốt để thực hiện vai trò kiểm soát và điều tiết kinh tế
3 Ý nghĩa
- Chính sách Kinh tế mới đưa nước Nga Xô viết vượt qua cuộc khủng hoảng kinh tế- chính trị…
- Chính sách kinh tế mới khẳng định trong khôi phục kinh tế cần bắt đầu từ nông nghiệp đó là khâu căn bản; Chính sách kinh tế mới đã để lại những bài học kinh nghiệm đối với công cuộc xây dựng chủ nghĩa xã hội ở một số nước sau này
4 Bài học để lại cho Việt Nam
- Chính sách kinh tế mới đã chỉ ra và xác định rõ nội dung kinh tế của thời kỳ quá độ từ CNTB lên CNXH đó là nền kinh tế hàng hóa nhiều thành phần có sự điều tiết của nhà nước Cần xác định nông nghiệp là một mặt trận quan trọng…
Câu 2: Đánh giá vai trò của Lê Nin trong cách mạng tháng mười Nga năm 1917? và trong cuộc đấu tranh xây dựng ,bảo vệ chính quyền Xô Viết (1917-1920)?
* Trong cách mạng tháng mười Nga
-Cách mạng dân chủ tư sản tháng hai năm 1917 thành công chế độc chuyên chế Nga Hoàng bị lật đổ cuọc diện hai chính quyền song song tồn tại
-Trước tình hình đó Lê Nin và Đảng Bônsêvich đã chuẩn bị kế hoạch tiếp tục làm cách mạng lật đổ chính phủ tư sản lâm thời
-Lê Nin quyết định chuyển sang đấu tranh Vũ trang giành chính quyền
-7-10-1917 Lê Nin từ phần Lan về Pê tơ rô grát trực tiếp chỉ đạo cách mạng
*Xây dựng chính quyền Xô Viết
-Việc làm đầu tiên là đập tan bộ máy nhà nước cũ
-Tiến hành cuộc hữu hóa các xí nghiệp
* bảo vệ chính quyền Xô Viết:
-Cuối năm 1918 ,14 nước đế quốc
-Lê Nin thực hiện chính sách cộng sản thời chiến
Câu 3: Em hãy trình bày hoàn cảnh, nội dung "Chính sách kinh tế mới" của Lê -nin đề xướng năm 1921 Em hãy so sánh nền kinh tế Việt Nam hiện nay với nền kinh tế được xây dựng trong chính sách đó? Từ đó, em có nhận xét gì về "chính sách kinh tế mới" của Lê- nin?
- Hoàn cảnh:
+ Nước Nga bước vào xây dựng chủ nghĩa xã hội trong hoàn cảnh khó khăn
+ Nền kinh tế bị chiến tranh tàn phá
+ Chính trị không ổn định
+ Lực lượng phản cách mạng nổi dậy
- Nội dung:
+ Nông nghiệp: Nhà nước thay chế độ trưng thu lương thực thừa bằng thu thuế lương thực Thuế lương thực được nộp bằng hiện vật Sau khi nộp thuế đã quy định từ trước mùa gieo hạt, nông dân toàn quyền
sử dụng số lương thực dư thừa và được tự do bán ra thị trường
+ Trong công nghiệp: Nhà nước tập trung khôi phục công nghiệp nặng, cho phép tư nhân được thuê hoặc xây dựng những xí nghiệp loại nhỏ có sự kiểm soát của nhà nước; khuyến khích tư bản nước ngoài đầu tư kinh doanh ở Nga Nhà nước nắm các ngành kinh tế chủ chốt như công nhiệp, giao thông vận tải, ngân hàng, ngoại thương Nhà nước chấn chính việc tổ chức, quản lí sản xuất công nghiệp Phần lớn các
Trang 8xí nghiệp chuyển sang chế độ tự hạch toán kinh tế, cải tiến chế độ tiền lương nhằm nâng cao năng suất lao động
+ Thương nghiệp: Tư nhân được tư do buôn bán , trao đổi, mở lại các chợ, khôi phục và đẩy mạnh mối liên hệ giữa thành thị và nông thôn Năm 1924, Nhà nước phát hành đồng rúp mới thay cho các loại tiền cũ
- So sánh với kinh tế Việt Nam hiện nay và nhận xét:
+ Nông nghiệp: đang thực hiện chính sách giao ruộng đất cho nông dân để thu thuế lương thực
+ Công nghiệp: tồn tại nền kinh tế đa dạng, nhiều thành phần cùng tồn tại
+ Thương nghiệp: Các loại hình trao đổi hàng hóa, buôn bán được tạo điều kiện phát triển
Thực chất chúng ta đang thực hiện chính sách kinh tế mới của Lê-nin
24 KHÁI QUÁT VỀ CÁC NƯỚC TƯ BẢN CHỦ NGHĨA GIỮA HAI CUỘC CHIẾN TRANH THẾ GIỚI (1918 – 1939)
Câu 1: Trình bày nguyên nhân, đặc điểm và hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới
(1929 – 1933) Cho biết tác động của cuộc khủng hoảng đối với cách mạng Việt Nam trong thời
kì này ?
* Nguyên nhân của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 – 1933)
- Trong những năm 1924 - 1929, các nước tư bản ổn định chính trị và đạt được mức tăng trưởng cao về kinh tế, nhưng do sản xuất ồ ạt, chạy đua theo lợi nhuận dẫn đến tình trạng hàng hóa ế thừa, cung vượt quá xa cầu Tháng 10/1929, khủng hoảng kinh tế bùng nổ ở Mĩ rồi lan ra toàn bộ thế giới tư bản
* Đặc điểm và hậu quả của cuộc khủng hoảng kinh tế thế giới (1929 – 1933)
- Diễn ra trên tất cả các ngành kinh tế, khủng hoảng một cách trầm trọng
- Từ khủng hoảng kinh tế kéo theo sự khủng hoảng trên các mặt khác, để lại hậu quả hết sức nghiêm trọng:
+ Về kinh tế: Tàn phá nặng nề nền kinh tế các nước tư bản, đẩy hàng trăm triệu người (công nhân, nông
dân và gia đình họ) vào tình trạng đói khổ
+ Về chính trị - xã hội: bất ổn định Những cuộc đấu tranh, biểu tình diễn ra liên tục khắp cả nước, lôi
kéo hàng triệu người tham gia
+ Về quan hệ quốc tế: Làm hình thành 2 khối đế quốc đối lập Một bên là Mĩ, Anh, Pháp và một bên là
Đức, I-ta-li-a, Nhật Bản ráo riết chạy đua vũ trang, báo hiệu một nguy cơ của một cuộc chiến tranh thế giới mới
* Tác động của cuộc khủng hoảng kinh tế đối với Việt Nam:
+ Pháp đẩy mạnh quá trình khai thác áp bức, bóc lột nhằm vơ vét của cải bù đắp cho những thiệt hại ở chính quốc
+ Chính quyền thực dân càng gia tăng chính sách cai trị, đàn áp các cuộc đấu tranh của nhân dân
+ Làm cho mối mâu thuẫn giữa nhân dân VN với đế quốc Pháp ngày càng trở nên gay gắt làm bùng nổ nhiều phong trào cách mạng trong đó tiêu biểu nhất là phong trào cách mạng 1930-1931
27 CHIẾN TRANH THẾ GIỚI THỨ HAI.
Câu 1: Hãy phân tích nguyên nhân bùng nổ của Chiến tranh thế giới thứ hai
- Sâu xa: Do sự phát triển không đều về kinh tế, chính trị của các nươc tư bản trong thời đại chủ nghĩa
đế quốc mâu thuẩn với nhau về các vấn đề thuộc địa
- Do mâu thuẫn về quyền lợi giữa các nước đế quốc sau chiến tranh thế giới thứ nhất lại tiếp tục nảy
sinh
- Trực tiếp: Do cuộc khủng hoảng kinh tế 1929 – 1933 đã dẫn đến sự ra đời và lên cầm quyền của chủ
nghĩa phát xít ở Đức, I-ta-li-a và Nhật Bản nhằm gây chiến tranh để chia lại thế giới
- Do chính sách thoả hiệp, “dung dưỡng” của các nước phương Tây đã tạo điều kiện cho bọn phát xít phát động chiến tranh
- Các nước đế quốc hình thành hai khối đối lập nhau:
+ Anh, Pháp, Mĩ thi hành chính sách thoả hiệp nhượng bộ nhằm đẩy khối phát xít tấn công Liên Xô, đỉnh cao của chính sách này là Hiệp ước Muy-ních, “bán đứng” Tiệp Khắc cho Đức Tuy vậy, thấy chưa
đủ sức tấn công Liên xô, Hit-le tấn công các nước châu Âu trước
Trang 9+ Ngày 1-9-1939, phát xít Đức tấn công Ba Lan, chiến tranh thế giới thứ hai bùng nổ.
Câu 2: Trình bày những nét chính khi quân Đồng Minh chuyển sang phản công?
- Từ tháng 11 – 1942 đến tháng 2 – 1943, Hồng quân Liên Xô phản công tại Xta-lin-grát đã tạo ra bước ngoặt của chiến tranh thế giới, Hồng quân Liên Xô và phe Đồng minh chuyển sang tấn công đồng loạt trên các mặt trận
- Từ ngày 5 – 7 đến ngày 23 – 8 – 1943, Hồng quân Liên Xô bẻ gãy cuộc phản công của quân Đức tại vòng cung Cuốc-xcơ, tiếp tục tấn công đến tháng 6 – 1944 đã giải phóng phần lớn lãnh thổ Liên Xô
- Mặt trận Bắc Phi: quân Anh, Mĩ tấn công mạnh mẽ (từ tháng 3 đến tháng 5 – 1943) quân Đức và I-ta-li-a phải hạ vũ khí
- Ở I-ta-li-a, quân Đồng minh đổ bộ đánh chiếm đảo Xi-xi-li-a (7 – 1943) Phát xít I-ta-li-a sụp đổ Nhưng quân Đức đã giải thoát cho Mút-xô-li-ni lập lại chính phủ phát xít chống cự đến tháng 5 – 1945 mới khuất phục
- Ở Thái Bình Dương, quân Mĩ đánh bại Nhật trong trận Gu-a-đan-ca-nan (từ tháng 8 – 1942 đến tháng
1 – 1943) đã tạo ra bước ngoặt trên mặt trận Mĩ chuyển sang phản công
- Đầu năm 1944, Hồng quân Liên Xô đã liên tục phản công quét sạch quân Đức khỏi lãnh thổ Liên Xô
- Mặt trận Tây Âu: Ngày 6 – 6 – 1944, quân Anh, Mĩ đổ bộ lên Noóc-măng-đi (miền Bắc nước Pháp),
mở Mặt trận thứ hai
- Sau thắng lợi của Hồng quân Liên Xô ở chiến dịch công phá Bec-lin(4 – 1945), ngày 9 – 5 – 1945, chính phủ mới của Đức đầu hàng vô điều kiện Chiến tranh kết thúc ở châu Âu
- Mặt trận Thái Bình Dương, Mĩ tăng cường uy hiếp, đánh phá các thành phố lớn của Nhật Bản bằng không quân Ngày 8 – 8, Hồng quân Liên Xô đánh tan đạo quân Quang Đông của Nhật Ngày 6 và 9 – 8,
Mĩ thả hai quả bom nguyên tử xuống hai thành phố Hi-rô-si-ma và Na-ga-xa-ki của Nhật làm chết hơn
10 vạn người
- Ngày 15 – 8 – 1945, Nhật Bản đầu hàng không điều kiện Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc
Câu 3:Hậu quả của cuộc chiến tranh thế giới thứ hai? Đánh giá vai trò của Lin xô trong cuộc chiến tranh này?
* Hậu quả:
- CTTG thứ hai kết thúc với sự sụp đổ hoàn toàn của phe phát xít Đức, I-ta-li-a và Nhật Bản Thắng lợi
vĩ đại thuộc về các dân tộc trên thế giới đ kin cường chiến đấu chống chủ nghĩa phát xít Trong cuộc chiến đấu ấy, ba cường quốc Liên Xô, Mĩ Anh là lực lượng trụ cột, giữ vai trị quyết định trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít
- Gây ra hậu quả nặng nề đối với nhân loại: hơn 70 quốc gia với 1700 triệu người đã bị lôi cuốn vào vòng chiến, khoảng 60 triệu người chết, 90 triệu người bị tàn phế Nhiều thành phố, làng mạc, và nhiều
cơ sở KT bị tàn phá
- Chiến tranh thế giới thứ hai kết thúc đ dẫn đến những thay đổi căn bản trong tình hình thế giới
* Đánh giá: Liên xô là 1 trong ba cường quốc luôn giữ vai trò đi đầu và là một lực lượng chủ chốt cng
với các nước đồng minh Anh, Mĩ góp phần giành thắng lợi trong việc tiêu diệt CNPX
- Là thành viên chủ chốt trong phe đồng minh chống phát xít, tham gia chiến tranh với mục đích bảo vệ hòa bình thế giới, giúp đỡ các dân tộc trên thế giới đấu tranh giành độc lập
- Đập tan cuộc chiến tranh xâm lược của phát xít Đức, giải phóng lãnh thổ của mình, giúp đỡ các nước Đông Âu giải phóng đất nước khỏi ách phát xít Tiến công đến tận sào huyệt của chủ nghĩa phát xít Đức
và tiêu diệt chúng
Câu 4: Chiến thắng Xtalingrát có ý nghĩa lịch sử như thế nào?
- Trận Xtalingrát là một trong những trận đánh lớn, tiêu biểu nhất về nghệ thuật quân sự, có ý nghĩa xoay chuyển toàn cuộc chiến, giáng những đòn khủng khiếp vào tinh thần chiến đấu của quân Đức Nó
đã chứng tỏ sức mạnh vật chất và tinh thần lớn lao của Hồng quân và nhân dân Liên xô, cổ vũ quân dân Liên xô tiếp tục chiến đấu giành thắng lợi cuối cùng Chiến thắng Xtalingrát đã đánh dấu bước ngặt của chiến tranh thế giới, buộc phát xít phải chuyển từ tấn công sang phòng ngự Đồng thời bắt đầu từ đây, Liên xô và phe đồng minh chuyển sang tấn công đồng loạt trên các mặt trận
Câu 5: Nêu tính chất của chiến tranh thế giới thứ hai? Đánh giá vai trò của Liên Xô và các nước
Trang 10đồng minh Mĩ, Anh trong việc tiêu diệt phát xít Đức và Nhật Bản
- Tính chất :
+ Giai đoạn 1939 – 1941: là cuộc chiến tranh đế quốc, xâm lược phi nghĩa Sự bành trướng của phát xít Đức ở châu Âu đã chà đạp nghiêm trọng lên quyền độc lập, tự chủ thiêng liêng của các dân tộc, đã đẩy hàng triệu người dân vô tội vào chết chóc
+ Giai đoạn 1941 – 1945: là cuộc chiến tranh chống chủ nghĩa phát xít do các cường quốc Liên Xô, Mĩ, Anh đi đầu
- Vai trò:
+ Liên Xô, Mĩ và Anh đều là lực lượng trụ cột trong việc tiêu diệt phát xít Đức (thời gian 1944 – 1945) Việc Liên Xô mở mặt trận tấn công Đức ở mặt trận phía Đông và quân Đồng minh mở cuộc tấn công ở mặt trận phía Tây đã làm cho phát xít Đức bị kẹp giữa hai gọng kìm, bị uy hiếp về tinh thần và nhanh chóng đi đến thất bại Liên Xô đã đóng vai trò lớn lao trong trận công phá Béc-lin, tiêu diệt chủ nghĩa phát xít Đức tại sào huyệt cuối cùng của chúng
+ Ở mặt trận Thái Bình Dương, từ năm 1944 liên quân Mĩ Anh đã triển khai các cuộc tấn công đánh chiếm Miến Điện và quần đảo Philippin
+ Liên Xô, Mĩ, Anh đều là lực lượng trụ cột, giữ vai trò quyết định trong việc tiêu diệt chủ nghĩa phát xít Nhật Cuộc tấn công của Mĩ, Anh ở khu vực chiếm đóng của Nhật ở Đông Nam Á đã thu hẹp dần thế lực của phát xít Nhật Việc quân Mĩ uy hiếp, đánh phá các thành phố lớn của Nhật bằng không quân, đặc biệt việc Mĩ ném hai quả bom nguyên tử xuống Nhật Bản đã có tác dụng lớn trong việc phá huỷ lực lượng phát xít Nhật cả về vật chất lẫn tinh thần Tuy nhiên, cũng không thể phủ nhận việc Mĩ ném hai quả bom nguyên tử xuống Nhật Bản là một tội ác, gieo rắc thảm hoạ chết chóc kinh hoàng cho nhân dân Nhật Bản
Câu 6: Bằng kiến thức đã học về cuộc “Chiến tranh thế giới thứ II (1939-1945)”,em hãy rút ra những
nhân tố góp phần đánh bại chủ nghĩa quân phiệt Nhật
Năm nhân tố đánh bại chủ nghĩa quân phiệt Nhật Bản:
- Sự suy sụp của chủ nghĩa phát xít Đức, Italia ở châu Âu làm cho Nhật Bản mất chỗ dựa và r ơi vào thế tuyệt vọng.(1,0 điểm)
- Sự thất bại trên các đảo Thái Bình Dương, Đông Nam Á, sự tấn công của quân Anh,2 quả bom nguyên tử tạo tâm lí hoảng sợ (1,0 điểm)
- Việc Liên Xô tham chiến ở Viễn Đông đã xuất kích một lực lượng hùng hậutiêu diệt đạo quân Quan Đông đã dặt Nhật Bản vào thế thất bại là không tránh khỏi.(1,0 điểm)
- Quân giải phóng Trung Quốc đã chuyển sang tổng phản công và nhiều nước Đông Nam Á khác phong trào chống Nhật sôi sục ( ở Việt Nam, Inđônêxia, Malaixia )(0,5 điểm)
- Sức ép của nhân dân và phái chủ hòa trong nội bộ giới cầm quyền ở Nhật Bản.(0,5 điểm)
Câu 7: Nước Mĩ, Anh, Pháp có phải chịu một phần trách nhiệm về sự bùng nổ cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai hay không? Vì sao?
- Thủ phạm gây ra cuộc Chiến tranh thế giới thứ hai là chủ nghĩa phát xít, nhưng các nước Mĩ, Anh, Pháp phải chịu một phần trách nhiệm về sự bùng nổ chiến tranh
- Thái độ cụ thể của các nước:
+ Mĩ là nước giàu mạnh nhất, nhưng lại theo “chủ nghĩa biệt lập” ở Tây bán cầu, không tham gia vào Hội Quốc liên, không tham gia vào sự kiện ngoài châu Mĩ
+ Anh và Pháp vừa lo sợ sự bành chướng của chủ nghĩa phát xít, vừa thù ghét chủ nghĩa cộng sản, nên không liên kết với Liên Xô để chống phát xít, mà thực hiện chính sách nhượng bộ phát xít để đổi lấy hoà bình
+ Tại Hội nghị Muy-ních (9-1938), không có Tiệp Khắc và Liên Xô tham dự, Anh và Pháp đã kí một hiệp định trao vùng xuy-đét của Tiệp Khắc cho Đức để đổi lấy sự cam kết của Hít-le về việc chấm dứt mọi cuộc thôn tính ở châu Âu
+ Như vậy, trước hành động xâm lược của liên minh phát xít, các nước Mĩ, Anh, Pháp đều không hợp tác với Liên Xô để chống phát xít và nguy cơ chiến tranh, hơn nữa còn có hành động dung dưỡng, thoả hiệp chủ nghĩa phát xít nên Chiến tranh thế giới thứ hai đã bùng nổ