Bằng thể thơ 8 chữ xen lẫn 7 chữ, với giọng thơ thủ thỉ nhẹ nhàng, và kể chuyện hồi ức, nhà thơ Phi Tuyết Ba đã thể hiện một cách tinh tế tình cảm của một cô gái khi đang yêu. Một tình y[r]
Trang 1ĐẾN VỚI MỘT BÀI THƠ HAY
ĐIỀU ANH KHÔNG BIẾT ( Phi Tuyết Ba)
Riêng điều ấy không bao giờ anh biết
Có một lần em lỡ hẹn với anh Chiều vàng xanh nơi góc phố xanh
Em đến gần cánh cửa xanh hé mở…
Bên bậc cửa có một đôi guốc đỏ Đôi chân em sao khó bước qua Chỉ một bước thôi là hết cách xa Anh gần lắm… phía bên kia đôi guốc
Chẳng biết vì sao chân em lui bước Chiều đương xanh bên cánh cửa xanh
Có lẽ nào em lỡ hẹn cùng anh Đôi guốc đỏ biết rằng em đã tới…
Trong tình yêu, nhiều khi lòng cao thượng- sự ích kỉ, nỗi ghen tuông - sự rụt rè,
sự táo bạo- lòng yếu mền luôn đi liền với nhau Nếu tuyệt đối hoá phương diện nào cũng có thể dẫn đến sự đỗ vỡ, để rồi hạnh phúc vụt qua tâm tay ta mãi mãi Cả ta và người ta yêu phải sống trong những hoài niệm khắc khoải, tiếc nuối khôn nguôi Chỉ một lần không giám đối diện hiện thực mà chúng ta có thể vĩnh viễn đánh mất người mình yêu Phi Tuyết Ba rất tài tình khi gợi lên tâm trạng đầy khắc khoải đó của cô gái
trong bài thơ Điều anh không biết:
Riêng điều ấy không bao giờ anh biết
……
Đôi guốc đỏ biết rằng em đã tới…
Phi Tuyết Ba sinh năm 1946 tại Đồng Hới, Quảng Bình Là một nhà thơ nữ nên
Bà rất cảm thông và thấu hiểu trước tình cảm những cô gái đang yêu Nhân vật trữ tình xưng “em” trong bài thơ rất có thể có một phần nào đó của nhà thơ Bài thơ chỉ vỏn vẹn 3 khổ, được viết theo thể thơ 8 chữ xen lẫn 7 chữ Bài thơ là tâm sự của một cô gái trước tình cảnh bị người yêu phụ bạc với giọng thơ kể lể, phân trần Cả bài thơ là một hoài niệm, một nỗi niềm trăn trở đầy day dứt, tiếc nuối
Câu thơ mở đầu như một lời xưng tội:
Riêng điều ấy không bao giờ anh biết
Với cách viết nay rất dễ đánh lừa người đọc, bởi lẽ điều ấy khiến ta liên tưởng đến một việc làm dấu diếm nào đó của cô gái Chẳng hạn như:
Riêng điều ấy không bao giờ anh biết Đứa con này đâu phải… của anh đâu.
Trang 2Song đọc những câu tiếp theo chúng ta mới giật mình bởi cái lôgích của nó Cô gái kể tiếp:
Chiều vàng xanh nơi góc phố xanh
Em đến gần cánh cửa xanh hé mở…
thì ra đó là bối cảnh của một cuộc hẹn hò Tình yêu ngoài trái đắng còn có hạnh phúc ngọt ngào Cô gái đang có những phút giây ngất ngây vì hạnh phúc ấy Tuy là hai câu
tả cảnh nhưng lại diễn đạt sâu sắc tâm trạng của người con gái đang yêu Biết bao hồi hộp, trông đợi, bao nhiêu ý nghĩ, bao nhiêu niềm hi vọng đầy vui sướng, phấn khởi cứ trào dâng Đó là chưa kể đến những lúc thắc thỏm đợi chờ trong những ngày vừa qua
Ca dao từng viết:
Nhớ ai bổi hổi bồi hồi Như ngồi đống lửa như ngồi đống than
hay:
Đêm nằm lưng chẳng tới dường Mong cho mau sáng ra đường gặp anh
thử hỏi làm sao mà không vui cho được khi sắp được gặp người thương? Chính vì thế
mà cái vui không phải chỉ có ở lòng người mà còn lan sang cả không gian vạn vật Làm nền cho khổ thơ là một màu xanh: xanh trời, xanh phố, xanh cánh cửa nhà người yêu Nhà thơ không ngại ngần sử dụng phép lặp từ “xanh” đến 3 lần trong hai câu thơ:
Chiều vàng xanh nơi góc phố xanh
Em đến gần cánh cửa xanh hé mở…
Người ta nói màu xanh là màu của hi vọng, của tuổi trẻ, của tình yêu quả thật không ngoa chút nào Hai câu thơ như một thiên đường tình ái Tất cả như đang mời gọi, thôi thúc, cánh cửa của thiên đường đó cũng đang sẵn sàng chào đón: cánh
cửa xanh hé mở…
Khi tình yêu đến, nhất là giây phút sau bao nhiêu mong đợi nay có thể gặp lại người mình thương, lòng người đẹp hơn, thiên nhiên đẹp hơn, cái vô lí thành điều có lí
Thực ra ở khổ thơ này không chỉ duy nhất một gam màu - màu xanh Câu thơ Chiều vàng xanh nơi góc phố xanh…, còn có màu vàng của sắc nắng nữa Nhưng cái sắc
“vàng” kia đã bị “xanh hoá” đi rồi Đó là màu của tình yêu Kể cũng lạ! Kết thúc khổ thơ xuất hiện 3 dấu chấm, phải chăng như ngân vọng thêm cái dư âm hạnh phúc của cô gái? phải chăng như báo hiệu một dự cảm không lành sắp xẩy ra?
Điều đó không sai Bao nhiêu hi vọng, bao nhiêu trông đợi của cô gái đến câu thơ thứ nhất của khổ thơ thứ 2 bổng nhiên tắt lịm hẳn Cái hình ảnh sờ sờ đập ra trước mắt, day dứt, ám ảnh, tương phản hoàn toàn với gam màu xanh ở khổ 1 đó chính là
“đôi guốc đỏ” Đôi guốc đỏ, chắc chắn không phải là của đàn ông Vậy là của ai? ai là chủ nhân? Một cô gái, đúng, đó là của một cô gái Một sự thật khủng khiếp khiến “ em” chết lặng trước cửa nhà “anh” Đến đây tôi liền nhớ tới tâm trạng của cô gái trong
Trang 3bài hát Hoa mười giờ Cũng sau bao nhiêu đêm trằn trọc trông đợi ngày Chủ nhật để được gặp người yêu, khi đến hẹn, thì mọi sự đã thành:
Nhưng sao nay quá mười giờ, hoa tím đã nở rồi,
mà sao anh không đến, cho em luôn ngóng chờ anh
âu lo từng giây phút lệ buồn rơi ướt mi
Em bơ vơ quay trở về, qua phố chợ chợt nghe tiếng sét nổ ầm bên tai, khi em chợt trông thấy anh cùng ai bước chung đường
người đẹp của anh bên anh màu áo tím,
em nghe quá chua cay.
Nhưng trong lời bài hát trên, tất cả đã rõ ràng Sự thật thì chàng trai kia là kẻ bội tình Còn trong khổ thơ này tất cả hãy còn chưa rõ ràng Ai mà biết được chủ nhân có đôi guốc đỏ ở bên trong lần cánh cửa xanh khép hờ là ai? Có quan hệ như thế nào với người yêu của cô? Rõ ràng nhân vật “em” trong bài thơ đang ghen, một cái ghen tất yếu của đàn bà ( ớt nào mà ớt chẳng cay, gái nào mà gái chẳng hay….) vả lại cuộc hẹn giữa cô và chàng trai là cuộc hẹn được báo trước, chẳng lẽ chàng trai kia quá “ ngốc nghếch” trong việc “ bắt cá hai tay”?
Nhà thơ đã rất tài tình khi bộc lộ tâm trạng nhân vật trữ tình Ban đầu là sự ngập ngừng của bước chân:
Đôi chân em sao khó bước qua
Kế đến, cô ý thức được khoảng cách không gian giữa cô và anh chỉ trong gang tấc:
Chỉ một bước thôi là hết cách xa
và “ Anh gần lắm…” nhưng có một lỗ hổng quá lớn trong khoảng cách tình cảm Trong
cô có sự mâu thuẫn, một nữa muốn vào theo cái lẽ thường của cơn ghen đàn bà (Theo
lệ thường, đã ghen thì phải hành động, phải lồng lộn lên để rồi phải làm cho “môn ra môn khoai ra khoai”.); nhưng một mặt cô không giám đối diện với sự thật đau lòng kia Có người bảo rằng cô gái rất tế nhị, rất cao thượng trong cách ứng xử trên Tôi cho đây là ý kiến không hợp lí Nêu là cách rút lui cao thượng thì cô sẽ không quằn quại trong day dứt khi nuối tiếc về mối tình của mình nữa Cái đáng chê trách ở đây là cô gái không biết giữ và đấu tranh cho hạnh phúc của mình Nếu bên kia cánh cửa đúng là điều mà cô đang suy nghĩ thì việc dứt bỏ mối tình cũng đáng, dầu rằng rất đau đớn Nhưng biết đâu lại có điều khác thì sao? Hoá ra cô lại là kẻ chạy trốn, là kẻ thất hứa
Nếu tác dụng của ba dấu chấm ở cuối khổ 1 là một dự cảm không lành thì ba dấu chấm giữa dòng cuối khổ 2 lại diễn đạt tâm trạng ngập ngừng, phân vân, có sự đấu tranh nội tâm của cô gái Ba dấu chấm này thực sự là một tín hiệu nghệ thuật tài năng
mà nhà thơ tạo ra Câu thơ có sự đa nghĩa Một mặt nó cộng hưởng ý Anh gần lắm với câu thơ thứ 3 (Chỉ một bước thôi là hết cách xa), mặt khác nó ngầm chỉ sức ám ảnh
Trang 4ghê gớm của hình ảnh “đôi guốc đỏ” Anh gần đấy, nhưng mà…đôi guốc đỏ nó đeo bám trí nghĩ của em nên không tài nào em bước qua ranh giới đó được Đồng thời với hình thức 3 dấu chấm cách giữa dòng còn khiến cho người đọc còn có cảm giác “anh” gần với đôi guốc đỏ chứ không phải là “em” Ta thử đọc theo cách:
Anh gần lắm… (nhưng gần)… phía bên kia đôi guốc
Có một sự uất nghẽn, chua xót trong câu thơ
Đến khổ cuối, cô gái đã đưa ra quyết định của mình, một quyết định sai lầm mà chính bản thân cô cũng không hiểu nỗi Cô tự thú:
Chẳng biết vì sao chân em lui bước
Cô gái chấp nhận rút lui một cách nhẹ nhàng Do bản chất hiền lành, lương thiện không muốn gây gỗ? Hay do sự cao thượng trong tình yêu? Có ý kiến cho rằng do cô yếu mềm không giám đối diện hiện thực? Cũng không rõ nữa Chỉ biết trong phút giây này trong lòng cô gái chất chứa tâm trạng nên hành động như một người vô thức:
(chẳng biết vì sao chân em lui bước) Càng đớn đau hơn, cuộc sống bên ngoài vẫn tiếp
diễn Trời chiều vẫn xanh, cánh cửa nhà chàng vẫn xanh:
Chiều đương xanh bên cánh cửa xanh
Tuy nhiên ta vẫn thấy tình yêu mà cô giành cho chàng trai vẫn chưa hoàn toàn bị phủ nhận Bởi lẽ câu thơ tiếp theo như một sự phân trần hơn là trách móc:
Có lẽ nào em lỡ hẹn cùng anh Đôi guốc đỏ biết rằng em đã tới…
Lại một lần nữa ta lại thấy sự đối lập trong gam màu ( xanh>< đỏ), lại một lần nữa cái màu đỏ quái gỡ xuất hiện Đôi guốc đỏ như một kẻ thù, nhưng nó lại là vị luật
sư bào chữa cho sự thất tín của cô Không ai biết sự có mặt của cô, không ai lí giải giùm cô sự vì sự thất hẹn, ngoại trừ đôi guốc đỏ Dầu chấp nhận xa chàng trai nhưng
cô không muốn ở chàng hiểu sai về mình - một người con gái mà một thời anh ta yêu Rằng cô vẫn như ngày nào
Đôi guốc đỏ trở thành một biểu tượng nghệ thuật ám ảnh người đọc Thông thường người ta hay ca ngợi màu đỏ, màu đỏ tượng trưng cho tình yêu chung thuỷ, cho
sự son sắt: Cuộc chia ly màu đỏ của Nguyễn Mỹ, câu thơ Rắn nát mặc dầu tay kẻ nặn.
Mà em vẫn giữ tấm lòng son của Hồ Xuân Hường …chẳng hạn; Nay đối với cô gái,
đối với nhà thơ Phi Tuyết Ba màu đỏ lại là màu của phản bội, màu của chia ly
Kết thúc bài thơ lại bằng 3 dấu chấm lửng Hình như cô chưa nói hết lời Ý bài thơ vẫn tiếp tục Cô gái vẫn tiếp tục có một hi vọng chàng trai sẽ hiểu mình
Bằng thể thơ 8 chữ xen lẫn 7 chữ, với giọng thơ thủ thỉ nhẹ nhàng, và kể chuyện hồi ức, nhà thơ Phi Tuyết Ba đã thể hiện một cách tinh tế tình cảm của một cô gái khi đang yêu Một tình yêu sâu sắc, vừa có cái gì đó cam chịu lại có sự rộng lượng, vừa có
sự hối hận, day dứt lại sẵn sàng tha thứ Câu thơ Có lẽ nào em lỡ hẹn cùng anh ta đã
thấy được nữ tính trong con người cô