Ở đó, trái tim thơ Xuân Quỳnh là cánh chuồn chuồn báo bão cứ chao đi chao về, mệt nhoài giữa biến động và yên định, bão tố và bình yên, chiến tranh và hoà bình..._Nhà phê bình Chu Văn Sơn_Để học tốt bài thơ Sóng, hãy học thêm những bài thơ hay để liên hệ tác phẩm, giúp bài làm chất lượng hơn.
Trang 1Một số bài thơ hay liên hệ trong bài “Sóng”
_Xuân Quỳnh_
(Những phần in nghiêng và tô đậm của mỗi bài theo mình nghĩ là đặc sắc và có thể liên hệ với nhiều đoạn thơ trong bài
“Sóng”, mình vẫn sẽ trích cả bài thơ đầy đủ để các bạn tham khảo nhé!)
1. “Thuyền và biển”
Em sẽ kể anh nghe
Chuyện con thuyền và biển:
“Từ ngày nào chẳng biết
Thuyền nghe lời biển khơi
Cánh hải âu, sóng biếc
Đưa thuyền đi muôn nơi
Lòng thuyền nhiều khát vọng
Và tình biển bao la
Thuyền đi hoài không mỏi
Biển vẫn xa còn xa
Những đêm trăng hiền từ
Biển như cô gái nhỏ
Thầm thì gửi tâm tư
Quanh mạn thuyền sóng vỗ
Cũng có khi vô cớ
Biển ào ạt xô thuyền
Trang 2(Vì tình yêu muôn thuở
Có bao giờ đứng yên?)
Chỉ có thuyền mới hiểu
Biển mênh mông nhường nào
Chỉ có biển mới biết
Thuyền đi đâu, về đâu
Những ngày không gặp nhau
Biển bạc đầu thương nhớ
Những ngày không gặp nhau
Lòng thuyền đau - rạn vỡ
Nếu từ giã thuyền rồi
Biển chỉ còn sóng gió”
Nếu phải cách xa anh
Em chỉ còn bão tố
(Bài thơ này đã được các nhạc sĩ Phan Huỳnh Điểu, Hữu Xuân phổ nhạc thành các bài hát cùng tên.)
2. “Thơ viết cho mình và những người con gái
khác”_Xuân Quỳnh_
I
Các cô gái cùng thời với tôi
Tôi giống các cô và lại khác các cô
Trán tôi dô ra bướng bỉnh hơn, bàn tay thô lại còn vụng nữa
Vụng đến nỗi không chỉ mó tới đâu là đổ vỡ
Trang 3Mà khi nói chuyện với ai, tôi thấy tay thừa không biết dấu vào đâu
Như các cô tôi có một tình yêu rất sâu
Rất dữ dội nhưng không bao giờ yêu được hết
Ở các cô, các cô âm thầm chịu đựng
Cho đến ngày tình yêu ấy tắt đi.
Còn ở tôi, tôi mang nó nặng nề
Muốn nguôi quên, nó lại ngày càng lớn
Luôn xao động, tôi không sao ngủ được.
Không làm sao có thể ngồi nguyên
Tôi sợ màu trời sau khung cửa bình yên
Con đường vắng, người đi và rừng cây lặng gió
Tôi yêu những dòng sông mùa nước lũ
Sau phá phách ngàn đời vẫn là lượng phù sa
Cơn mưa rào, yêu biết mấy cơn mưa
Qua sấm sét, cỏ cây từng trải
Tôi không thích nhìn ngôi nhà lộng lẫy,
Bằng những công trình còn sắt thép ngổn ngang
Những công trình giống như tuổi thanh niên
Chưa hoàn chỉnh nhưng đó là hi vọng
Nếu được đổi nghề tôi sẽ xin đi xây dựng
Không phải ở trong nhà rộng mát này đâu
Với nghề kia tôi luôn được bắt đầu
Mùi vôi vữa bao giờ cũng mới
Những cái chính chúng ta ta thường chả nói
Mà bọn con gái mình hay nói xấu lẫn nhau
Bọn con trai nghe lỏm đôi câu:
Trang 4"Cô này lác, cô kia thì cằm lẹm "
Họ khinh chúng ta và lời cửa miệng:
"Chuyện đàn bà"
Họ có biết đâu
Biết bao điều mãi tận thẳm sâu
Ta chịu đựng hy sinh vì họ
II
Dẫu sao con trai cũng là đáng quí
Mỗi người sinh ra đã hướng sẵn một chân trời
Việc hôm nay họ không để ngày mai
Họ lượng sức, lượng đường "đi phải đến"
Đầu óc họ đã quen tính toán
Mỗi khoản trong đời đều xếp thành ngăn:
Ngăn làm thơ, ngăn đánh giặc, gia đình
Tình yêu nữa cũng trong ngăn của họ
Ôi con trai thật kì lạ
Tôi yêu tất cả mọi người mà chẳng yêu được riêng ai Không sĩ diện đâu, nếu tôi yêu được một người
Tôi sẽ yêu anh ta hơn anh ta yêu tôi nhiều lắm
Tôi yêu anh dẫu ngàn lần cay đắng
Con gái chúng mình mang tiếng nhỏ nhen chật hẹp, Nhưng hơn bọn con trai cái đức biết hi sinh
Ta yêu người con trai không phải vì mình
Mà họ yêu ta vì họ yêu chính họ
Được yêu hai lần, họ cao lên một bậc
Ta không được yêu cảm thấy thấp dần đi
Vì chính ta cũng chẳng yêu ta.
Trang 5Chúng ta cam lòng với việc tần tảo nuôi con việc đồng ruộng hậu phương là việc phụ
Con trai cho rằng ra mặt trận, làm thơ là việc chính của đời kia
Nhưng họ đâu biết rằng nếu không có chúng ta thì họ cũng chẳng đánh giặc làm thơ
Không có chúng ta, chỉ họ sống với nhau thôi họ sẽ trở thành ngu ngốc
III
Và cả anh, anh yêu của riêng em
Khi anh nói yêu em, trái tim em đập chừng mạnh quá Mạnh đến nỗi em tưởng là nghe rõ
Tiếng tim anh đang đập vì em
Em yêu anh, yêu anh như điên
Em viết những bài thơ tình yêu tưởng anh là ý tứ
Trán em bớt dô ra, bàn tay không vụng nữa
Tay này đây, em may áo cho anh
Bàn sẽ cắm hoa, tường sẽ treo tranh
Em sẽ làm theo những điều anh mơ ước
Và khi nào anh buồn, em sẽ hát
Bài hát tình yêu ca ngợi con trai
Khi chỉ anh nghe, hát cho cả mọi người
Để họ biết thế nào là hạnh phúc
Em yêu sự thông minh hóm hỉnh
Đến thói thường hay cáu gắt của anh
Nếu đời anh đã xếp thành ngăn
Em sẽ đảo tung lề thói cũ.
Điều đơn giản anh hiểu ra tất cả
Rằng tình yêu không thể tách rời
Trang 6Khi ấy em là cơ thể anh rồi
Nếu cắt đi anh sẽ ngàn lần đau đớn
Nhưng mà anh thì vẫn là anh
Anh không vượt qua bọn con trai ấy nữa
Anh tính nỗi đau, niềm vui bằng tháng, bằng tuần lễ Nhưng với em, em hiến cả cuộc đời
Anh tiếc thời gian chúng ta đã qua rồi
Em, em biết không gì mất được
Bài thơ nói về trái tim anh lại viết bằng bộ óc
Đọc bài thơ yêu em thấy sự chia xa
Và bỗng nhiên em lại bơ vơ
Tay vẫn vụng, trán dô ra như trước
Biết bao giờ em trở nên tốt được
Vì khi già tay còn vụng về hơn!
3. “Em bảo anh đi đi”
Em bảo: “Anh đi đi”
Sao anh không đứng lại?
Em bảo: “Anh đừng đợi”
Sao anh vội về ngay?
Lời nói thoảng gió bay
Đôi mắt huyền đẫm lệ
Mà sao anh dại thế
Không nhìn vào mắt em
Mà sao anh dại thế
Không nhìn vào mắt em
Trang 7Không nhìn vào mắt sầu
Không nhìn vào mắt sâu?
Những chuyện buồn qua đi
Xin anh không nhắc lại
Em ngu khờ vụng dại
Anh mơ mộng viễn vông
Đời sống nghiệt ngã không
Cho chúng mình ấm mộng
Thì thôi xin gửi sóng
Đưa tình về cuối sông
Thì thôi xin gửi sóng
Đưa tình về cuối sông
Đưa tình về với mộng
Đưa tinh vào cõi không
(Nguồn: Lời phổ nhạc cho bài thơ của Vũ Thành An
Gửi bởi Vanachi )
4. “Về ngược trái tim mình”_Đinh Trần Toán_
Những người đàn bà ở đâu hầu như cũng thế
Hay nói ngược những gì mình đã nghĩ
Hay làm ngược những việc đã làm
Yêu đến chết vẫn nói chẳng thèm yêu
Ghen xốc ngược nhưng vẫn làm bộ ngơ… thanh thản
Chôn giấu biệt những điều bất hạnh
Trang 8Kềm nén nỗi khát khao cháy bỏng
Luôn chia sẻ niềm riêng dẫu cỏn con
Dù đơn chiếc vẫn siêng làm mai mối
Muốn cho người thành những lứa đôi
Sẵn sàng nhường phần hơn
Chấp nhận điều thua thiệt
Như là sự hiển nhiên
Như là sự hiển nhiên
Một chút đúm đàn đỏng đảnh
Một dúm chua ngoa bóng gió làm duyên
Một tí lắt lay đáo để
Thóc mách chính ở nơi mình
Rồi tự hờn ghen
Rồi tự dày vò
và tự hối
Cứ hay nói ngược để làm gì?
Những người đàn bà hầu như ở đâu cũng thế
Đều là nguồn… sự sinh sôi với bản tâm nhân hậu Hay buông xuôi
Để về ngược trái tim mình
Trái tim luôn luôn dại ngây nhạy cảm!
Trang 95. Ca dao về phụ nữ thời xưa (Liên hệ để thấy sự khác biệt của Xuân Quỳnh trong nhận thức)
“Thân em nh t m l a ào ư ấ ụ đ
Ph t ph gi a ch bi t vào tay ai” ấ ơ ữ ợ ế
“Thân em nh h t m a sa ư ạ ư
H t vào ài các, h t ra ru ng cày” ạ đ ạ ộ
“Thân em nh ch i ư ổ đầ u hè Phòng khi m a gió i v chùi chân ư đ ề
Chùi r i l i v t ra sân ồ ạ ứ
G i ng ọ ườ i hàng xóm có chân thì chùi”
…
“Em thương anh chẳng dám nói ra, Mỗi chiều mỗi dạo đi qua khóc thầm.”
“Em thương anh không dám nói ra
Sợ mẹ bằng biển, sợ cha bằng trời
Anh với em cũng muốn kết đôi
Sợ vầng mây bạc trên trời mau tan”.
6. “Vì sao”_Xuân Diệu_
“Làm sao cắt nghĩa được tình yêu
Có nghĩa gì đâu, một buổi chiều
Nó chiếm hồn ta bằng nắng nhạt
Bằng mây nhè nhẹ, gió hiu hiu…”
Trang 107. “Xa cách”_Xuân Diệu_
Có một bận em ngồi xa anh quá,
Anh bảo em ngồi xích lại gần hơn
Em xích gần thêm một chút: anh hờn
Em ngoan ngoãn xích gần thêm chút nữa Anh sắp giận Em mỉm cười, vội vã
Đến kề anh, và mơn trớn: "em đây!"
Anh vui liền, nhưng bỗng lại buồn ngay
Vì anh nghĩ: thế vẫn còn xa lắm
Đôi mắt của người yêu, ôi vực thẳm!
Ôi trời xa, vừng trán của người yêu!
Ta thấy gì đâu sau sắc yêu kiều
Mà ta riết giữa đôi tay thất vọng
Dầu tin tưởng: chung một đời, một mộng.
Em là em, anh vẫn cứ là anh.
Có thể nào qua Vạn Lí Trường Thành
Của hai vũ trụ chứa đầy bí mật.
Thương nhớ cũ trôi theo ngày tháng mất, Quá khứ anh, anh không nhắc cùng em
Linh hồn ta u ẩn tựa ban đêm,
Ta chưa thấu, nữa là ai thấu rõ.
Kiếm mãi, nghi hoài, hay ghen bóng gió, Anh muốn vào dò xét giấc em mơ.
Nhưng anh giấu em những mộng không ngờ, Cũng như em giấu những điều quá thực
Hãy sát đôi đầu! Hãy kề đôi ngực!
Hãy trộn nhau đôi mái tóc ngắn dài!
Những cánh tay! Hãy quấn riết đôi vai!
Hãy dâng cả tình yêu lên sóng mắt!
Trang 11Hãy khăng khít những cặp môi gắn chặt Cho anh nghe đôi hàm ngọc của răng; Trong say sưa, anh sẽ bảo em rằng:
"Gần thêm nữa! Thế vẫn còn xa lắm!"
8. Liên hệ nỗi nhớ
“Nhớ ai bồi hổi bồi hồi
Như đứng đống lửa, như ngồi đống than”
“Anh nhớ tiếng, anh nhớ hình, anh nhớ ảnh Anh nhớ em, anh nhớ lắm em ơi”
“Người đi một nửa hồn tôi mất
Một nửa hồn tôi bỗng dại khờ”
“Đêm nằm lưng chẳng tới giường
Mong cho tới sáng ra đường gặp anh”
9. “Tự hát”_Xuân Quỳnh_
Chả dại gì em ước nó bằng vàng
Trái tim em, anh đã từng biết đấy
Anh là người coi thường của cải
Nên nếu cần anh bán nó đi ngay
Em cũng không mong nó giống mặt trời
Vì sẽ tắt khi bóng chiều đổ xuống
Lại mình anh với đêm dài câm lặng
Mà lòng anh xa cách với lòng em
Trang 12Em trở về đúng nghĩa trái tim
Biết làm sống những hồng cầu đã chết
Biết lấy lại những gì đã mất
Biết rút gần khoảng cách của yêu tin
Em trở về đúng nghĩa trái-tim-em
Biết khao khát những điều anh mơ ước
Biết xúc động qua nhiều nhận thức
Biết yêu anh và biết được anh yêu
Mùa thu nay sao bão giông nhiều
Những cửa sổ con tàu chẳng đóng
Dải đồng hoang và đại ngàn tối sẫm
Em lạc loài giữa sâu thẳm rừng anh
Em lo âu trước xa tắp đường mình
Trái tim đập những điều không thể nói
Trái tim đập cồn cào cơn đói
Ngọn lửa nào le lói giữa cô đơn
Em trở về đúng nghĩa trái-tim-em
Là máu thịt, đời thường ai chẳng có
Cũng ngừng đập lúc cuộc đời không còn nữa Nhưng biết yêu anh cả khi chết đi rồi
10.Bổ sung
“Một thoáng tiếng còi tàu
Lòng ngã nam, ngã bắc”
“Rợp trời thương
Trang 13Màu xanh suốt
Em nghiêng hết
Về phương anh”
“Tình ta như hàng cây
Đã qua mùa bão gió
Tình ta như dòng sông
Đã yên ngày tháng lũ”
11.“Nhớ”_Hoàng Thị Minh Khanh
Khi anh ra đi, em tuy không buồn nhưng cũng nhớ Mỗi cánh chim bay qua cửa sổ
Em ước mình được vỗ cánh bay theo
Anh đi vượt qua trăm suối ngàn đèo
Bằng đôi chân vạn dặm
Mỗi bước chân cùng em đi theo
Để góp phần giải phóng quê hương
Tám năm dài kháng chiến
Bão táp, mưa ngàn anh chẳng quản
Ăn trái sim rừng uống nước trăm khe
Dặm đường xa anh đã mang đi
Cả tình em xóm nhỏ
Đến hôm nay trời dâng lửa đỏ
Đất ta dựng lại chiến hào
Anh đi vào cuộc chống Mỹ gian lao
Nhưng xích lại gần cho hai miền Nam Bắc
Trái tim ta mỗi lần đau Đất nước
Anh yêu ơi! Khi Tổ quốc yêu cầu
Ta sẵn sàng gửi nhớ thương nhau
Qua phút hành quân dài kháng chiến
Phút chia tay nhìn anh lưu luyến
Trang 14Biết mấy yêu thương, biết mấy tự hào
Em nhớ anh không chỉ trong giấc ngủ
Em nhớ anh không chỉ lúc dạo chơi
Em nhớ anh không chỉ đêm trăng tỏ
Em nhớ anh không chỉ lúc mưa rơi
Mà em nhớ anh cả những khi vào mùa rộn rã
Cả những khi tàu bay bắn phá
Súng trong tay em bắn trả ngoan cường.
Ôi cái nhớ sao mà kỳ diệu
Ôi cái thương sao khéo đậm đà
Có phải lúc xa nhau ta mới hiểu
Nỗi lòng những phút chia xa
_Update…_