- Tạo môi trường chữ cái trong lớp Giáo viên tổ chức môi trường chữ cái trong lớp phong phú để trẻ được “tắm mình trong chữ viết “, nội dung này không mới nhưng khi thực hiện cô cần chú [r]
Trang 1MỘT SỐ BIỆN PHÁP PHÁT TRIỂN NGÔN NGỮ CHO TRẺ MẪU GIÁO 5-6 TUỔI TRƯỜNG MG HƯNG PHÚ THÔNG
QUA HOẠT ĐỘNG LÀM QUEN CHỮ VIẾT
A/ MỞ ĐẦU
1 Tính cấp thiết của đề tài
Cuộc sống con người luôn thay đổi và phát triển không ngừng ,những cái không còn phù hợp với yêu cầu của xã hội cần phải thay đổi Và chương trình giáo dục cũng vậy ,Chương trình giáo dục mầm non mới là một sự thay đổi phù hợp với sưu thế hiện nay nhằm giúp trẻ mầm non phát triển một cách toàn diện ,để đáp ứng được mục tiêu của xã hội sau này góp phần hình thành cho trẻ nhân cách con người mới ,con người XHCN
Chương trình giáo dục mầm non mới đặc biệt coi trong việc tổ chức các hoạt động phù hợp với sự phát triển của từng cá nhân trẻ kích thích trẻ hoạt động một các chủ động, tích cực, hồn nhiên, vui tươi đồng thời tạo cơ hội cho giáo viên phát huy khả năng sáng tạo trong việc lựa chọn và tổ chức các hoạt động chăm sóc giáo dục trẻ một cách linh hoạt, mềm dẻo, thực hiện phương châm “học bằng chơi, chơi mà học”, đáp ứng mục tiêu phát triển trẻ một các toàn diện về mọi mặt
Trong sự đổi mới của Chưong trình giáo dục Mầm non hiện nay yêu cầu trẻ phát triển theo 5 lĩnh vực :Nhận thức ,thể chất ,thẫm mỹ,tình cảm xã hội ,ngôn ngữ trong đó lĩnh vực phát triển ngôn ngữ qua hoạt động làm quen chữ viết là một hoạt động đóng vai trò hết sức quan trọng trong việc dạy trẻ phát triển vốn
từ, phát triển ngôn ngữ, khả năng phát âm-đọc chuẩn chữ, hoàn thiện tiếng mẹ
đẻ, để phát triển các giác quan và hoàn thiện các nhân cách cho trẻ
Hoạt động làm quen với chữ viết là chuẩn bị cho trẻ kỹ năng tiền biết đọc biết viết ,trẻ được làm quen với sách nắm được nguyên tắt đọc và viết tiếng Việt Đây là một lĩnh vực chuyên biệt cần phải chuẩn bị hành trang cho trẻ bước vào lớp một ở Tiểu học
Riêng bộ chuẩn phát triển trẻ em 5 tuổi cũng có những yêu cầu nhất định về lĩnh vực phát triển ngôn ngữ nói chung và hoạt động làm quen chữ viết nói riêng là những kết quả mong đợi mà trẻ cần phải đạt được dưới sự tác động của giáo dục.Tuy nhiên khả năng của trẻ mẫu giáo ở các lớp vùng nông thôn vẫn còn rất yếu rất khó đạt được hết những yêu cầu đó trẻ chưa được “tắm mình trong môi trường chữ cái “chưa được tự mình khám phá trãi nghiệm như trong các hoạt động sao chép chữ ,chưa nắm đươc quy trình đọc viết ,chơi với chữ cái trong sách báo tạp chí… để có thể đạt được hết các yêu cầu trên cần phải có
sự nổ lực rất nhiều từ phía giáo viên ,nhà trường và xã hội
Trang 2Tuy nhiên trong việc dạy trẻ làm quen với chữ viết với giáo viên cũng còn rất nhiều lúng túng đa phần các cô thực hiện hoạt động này chủ yếu là cho cháu nhận biết phát âm chữ cái và dạy trẻ tô đồ chữ là xong ,việc cho trẻ làm quen với 29 chữ cái vẫn còn mang tính chất hoat động biệt lập Chưa đáp ứng được nhiệm vụ của chương trình là tổ chức cho trẻ làm quen với việc hoc đọc và học viết ,phương pháp chưa thu hút, về hình thức chưa phát huy được tính tích cực chủ động tích cực sáng tạo của cháu khi tham gia hoạt động này, khả năng ghi nhớ mặt chữ cái chưa cao, trẻ nhanh quên, chưa có những kỹ năng tiền biết đọc biết viết …
Vì thấy được tầm quan trọng của hoạt động làm quen chữ viết Làm thế nào để giúp các cháu ở trường tôi trong hoạt động làm quen chữ viết tốt hơn ,chuẩn bị sẳng sàng cho trẻ vào lớp 1để không gặp trở ngại về mặt chữ viết chính là điều tôi băng khoăn nên tôi quyết tâm thực hiện đề tài này’Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ thông qua hoạt động làm quen chữ viết “
2 Mục đích nghiên cứu
Trên cơ sở nghiên cứu thực trạng nhằm tìm ra một số biện pháp để phát triển ngôn ngữ qua hoạt động làm quen chữ viết cho trẻ lớp lá 5 trường Mẫu giáo Hưng phú
3 Khách thể và đối tượng nghiên cứu
3.1 Khách thể nghiên cứu
Đề tài chỉ nghiên cứu trên 39 cháu lớp lá 5 trường mẫu giáo Hưng Phú
3.2 Đối tượng nghiên cứu
Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt dộng làm quen chữ viết cho 5 tuổi trường Mẫu giáo Hưng phú
4 Nhiệm vụ nghiên cứu
- Nghiên cứu một số vấn đề lí luận về một số biện pháp phát triển ngôn ngữ qua hoạt động làm quen chữ viết
- Khảo sát thực trạng các biện pháp phát triển ngôn ngữ cho trẻ mẫu gáo 5-6 tuổi qua hoat động làm quen chữ viết ở trường Mẫu giáo Hưng phú
- Đề xuất một số biện pháp nhằm phát triển ngôn ngữ qua hoạt động làm quen chữ viết cho trẻ lớp lá 5 trường Mẫu giáo Hưng Phú
5 Phạm vi nghiên cứu
Đề tài chỉ nghiên cứu Một số biện pháp phát triển ngôn ngữ thông qua hoạt động làm quen chữ viết cho trẻ 5-6 tuổi trường Mẫu giáo Hưng Phú
6 Phương pháp nghiên cứu
- Phương pháp nghiên cứu lý thuyết
- Phương pháp quan sát
- Phương pháp thực nghiệm
Trang 3B/ NỘI DUNG
I/ CƠ SỞ LÍ LUẬN CỦA ĐỀ TÀI
Ngôn ngữ là phương tiện giao tiếp ,nhờ có ngôn ngữ mà con người hiểu được nhau, cùng nhau hành động vì mục đích chung: lao động, đấu tranh, xây dựng và phát triển xã hội
Quá trình trưởng thành của đứa trẻ bên cạnh thể chất là trí thức công cụ
để phát triển tư duy trí thức chính là ngôn ngữ Ngôn ngữ là công cụ để trẻ học tập và vui chơi những hoạt động chủ yếu của trường mầm non Ngôn ngữ được trong tất cả các loại hình giáo dục, ở mọi nơi, mọi lúc, như vậy, ngôn ngữ cần cho tất cả các hoạt động và ngược lại mọi hoạt động tạo cơ hội cho ngôn ngữ trẻ phát triển
Chính vì vậy, ngôn ngữ còn là phương tiện để giáo dục trẻ một cách toàn diện về 5 mặt giáo dục, đức, trí, lao thể mỹ
Phát triển ngôn ngữ cho trẻ có rất nhiều các nội dung khác nhau như phát âm và dùng ngữ điệu đúng, thích hợp khi sử dụng tiếng mẹ đẻ, phát triển vốn từ và nói đúng ngữ pháp
Vậy hoạt động làm quen chữ viết là một phần, một bộ phận của việc phát triển ngôn ngữ trong chương trình chăm sóc giáo dục trẻ 5-6 tuổi, do đó làm quen với chữ viết nó có ý nghĩa quan trọng việc phát triển ngôn ngữ cho trẻ
Trước hết làm quen với chữ viết là rèn luyện khả năng nghe , khả năng phát âm, khả năng hiểu ngôn ngữ tiếng Việt nhận diện được 29 chữ cái tiếng Việt
Thông qua việc làm quen với chữ viết cung cấp thêm vốn từ về thế giới xung quanh Cho trẻ làm quen với chữ viết còn giúp trẻ hiểu được mối quan hệ giữa ngôn ngữ nói với ngôn ngữ viết, trẻ hiểu thế nào là đọc và viết sau này ở trường phổ thông, thông qua viêc tìm kiếm các chữ cái khác nhau ở các vị trí khác nhau của từ giúp trẻ phát triển óc quan sát, ghi nhớ có chủ định
Hoạt động làm quen với chữ cái, giúp trẻ nhận dạng chữ cái một cách chính xác chữ cái ,vị trí trong không gian của các nét chữ ,nhận ra chữ cái trong một tập hợp các chữ cái tạo ra từ ,câu và phát âm chính xác các âm đó
Ngoài ra còn dạy cho trẻ một số kỹ năng như: cầm bút, cầm sách, mở sách từng trang, tư thế ngồi, cách tô trùng khít…Hoạt động làm quen chữ cái bao giờ cũng gắn với 4 nội dung: Nghe - Nói - Đọc - Viết
+ Nghe âm tìm chữ: nghe để hiểu được từ khái quát với từ trái nghĩa, nghe còn thực hiện được 2 hoặc 3 yêu cầu liên tiếp của cô Ví dụ: con tìm chữ cái đã học, rút ra chữ cái đó phát âm chữ cái đó
+ Nói là phát âm chữ cái có phụ âm đầu gần giống nhau và các thanh điệu như: l- n, s- x, ch - tr, b - p, và trẻ còn bày tỏ được nhu cầu hiểu biết của bản
Trang 4thân rõ ràng, dễ hiểu, biết trả lời những câu hỏi về so sánh điểm giống nhau, khác nhau của nhóm chữ cái đang học và trẻ đặt được câu hỏi: tại sao? Như thế nào? Làm bằng gì?
+ Đọc - Viết: Trẻ đọc được một số ký hiệu thông thường trong cuộc sống hàng ngày Ví dụ: tên các con đường, các bảng tên trường hay đơn vị cơ quan cháu nhìn thấy hàng ngày
LQCC nhằm giúp trẻ tham gia vào hoạt động học tập một cách say mê, thích thú, không nhàm chán mà lại khắc sâu kiên thức Tạo cho trẻ có cảm giác nhẹ nhàng, thoải mái trong tiết học nhưng vẫn đảm bảo đầy đủ nội dung yêu cầu và nhiệm vụ của môn học đề ra Cùng với nó là chuẩn bị hành trang cho trẻ bước vào lớp 1 trường tiểu học
Cho trẻ làm quen với chữ viết còn góp phần kích thích phát triển tư duy
và hình thành tính tích cực của trẻ, nó giúp trẻ định hướng trong không gian, giúp trẻ điều khiển những hoạt động của các giác quan Làm quen với chữ viết còn giáo dục tình cảm, mở rộng hiểu biết cho trẻ, chuẩn bị tích cực cho trẻ vào trường tiểu học Như vậy làm quen với chữ viết là không thể thiếu được trong nội dung phát triển ngôn ngữ cho trẻ 5-6 tuổi
II/THỰC TRẠNG
Đầu năm tôi được giao nhiệm vụ dạy ở lớp lá 5 của trường sau chủ đề
đầu tiên ,tôi nhận thấy các cháu ở lớp tôi khả năng làm quen chữ viết rất yếu ,nên tôi tiến hành khảo sát cháu ở lớp mình và thấy các cháu và có những ghi nhận sau :
- Cháu chưa hứng thú trong hoạt động làm quen chữ viết
- Các cháu lớp tôi có hơn 50 % là các cháu tháng tuổi nhỏ ,cháu sinh vào khoảng tháng 11 -12 cuối năm nên khả năng nhận biết của các cháu này chậm hơn các cháu có tháng tuổi lớn hơn Thường cháu học theo kiểu học vẹt theo trình tự thì đọc được ,đọc từng chữ cái riêng biệt ,cháu chưa dược làm quen với 3 kiểu chữ
- Một nữa lớp các cháu chưa qua lớp mẫu giáo 4 tuổi nên khả năng học tập và nề nếp của cháu yếu hơn các cháu còn lại ,cháu chưa có kỉ năng viết như viết tay trái ,ngồi không đúng tư thế viết ,tô chưa thành thạo
- Một số trẻ phát âm chưa chính xác còn ngọng đớt
- Trẻ vẫn còn quen cách học như củ chưa tích cực chủ động nhiều trong các hoạt động
- Một số cháu rất thụ động ,không mạnh dạn tự tin trong việc học
- Kỹ năng lật sách ,mở sách chưa đúng chưa nhận biết hướng đọc …
- Giáo viên thường ít quan tâm nhiều đến việc làm đồ dùng dạy học nhiều cho trẻ ,việc trang trí môi trường lớp học theo chủ đề còn chưa có sự sáng tạo,chưa chú ý nhiều đến việc luyện chữ cái cho trẻ mọi lúc ,giáo viên
Trang 5chưa có kế hoạch sáng tạo trong hoạt động làm quen chữ cái chỉ hướng dẫn trẻ một cách máy móc gập khuông
- Về phụ huynh đa phần phụ huynh là người lao động ,làm thuê cả ngày nên rất ít chú ý đến việc học của các cháu,cách hướng dẫn cho cháu của phụ huynh chưa thống nhất với ở trường,thường yêu cầu giáo viên cho cháu tự viết chữ cái như các cháu lớp 1
III/ GIẢI PHÁP
Tạo hứng thú cho cháu qua các trò chơi sáng tạo
- Trẻ “Học bằng chơi ,chơi mà học” chính vì thế tùy từng chủ đề ở các trò chơi trong hoạt động làm quen chữ cái tôi tổ chức chúng sinh động hơn dưới nhiều hình thức,hấp dẫn trẻ hơn không gây cho trẻ nhàm chán như cách thức hướng dẫn thông thường ,nó giúp cho trẻ hứng thú,phấn khởi khi chơi và cũng
cố chữ cái tốt hơn từ đó trẻ sẽ nhớ lâu hơn
VD: Trò chơi ‘Tam sao thất bản” Chủ đề nghề nghiệp
Xin chào ba đội chơi của lớp lá 5 đến vơi game show “Tam sao thất bản”
Phần thi đầu tiên “hiểu ý đồng đội” ba đội sẽ cử 3 bạn lên sẽ diễn tả cho đồng đội mình những chữ cái trong thùng các bạn còn lại xếp thành ba hàng dọc.Bạn được mời lên đưa tay vào thùng và sờ chữ cái (không nhìn vào thùng ) bạn đầu hàng sẽ trả lời đó là chữ cái gì Nếu đúng bạn sẽ lấy chữ cái đó ra rồi đến bạn thứ 2 nếu đoán không được đến bạn kế tiếp Hết giờ đội nào đoán chính xác nhiều chữ cái sẽ thắng Luật chơi bạn gợi ý không nói chữ cái không nhắc bạn
Phần 2”Chung sức “
Ba đội sẽ chọn tranh từ có chứa chữ cái theo yêu cầu đặt ra.Tranh đưa thư,cứu hỏa ,vòi phun,cái tủ ,cây búa ,hòm thư ……
Cô cũng có thể cho cháu tự chơi với nhau khi cháu muốn chơi ở mọi lúc mọi nơi
- Tổ chức cho trẻ vận dụng trí nhớ của mình một cách tích cực hơn qua việc nhận biết chữ cái bằng cách cô sẽ cho cháu đoán chữ cái đã được học qua hình vẽ trong không khí từ yêu cầu đó đòi hỏi trẻ phải tập trung và vận dụng trí óc nhiều hơn để quan sát và nhớ lại chữ cái đó là chữ cái gì đã được học.Cô cho các cháu tự đố lẫn nhau từ đó trẻ sẽ nhớ được chữ cái lâu hơn và hứng thú hơn khi học Lưu ý cô phải vẽ sau cho cùng chiều với trẻ
VD:Cô dùng tay vẽ trong không khí chữ cái e đã học và đố trẻ đoán xem
đó là chữ gì ? Lần đầu cô có thể vừa vẽ trong không khí vừa nói “Nó có một nét ngang nối liền với nét cong hở phải” trẻ đoán chữ e ,sau đó cô nâng cao yêu cầu không diễn tả bằng lời chỉ cho trẻ quan sát cô vẽ và đoán Cho trẻ chơi theo nhóm đố nhau
Trẻ nhận biết cấu tạo của chữ cái giúp trẻ chủ động hơn khi học ,trẻ có thể sáng tạo với những nét chữ để tạo thành nhiều chữ cái hơn theo ý thích của
Trang 6mình cô cho trẻ gọi tên chữ mà mình tạo được cộng với chút động viên khen ngợi đúng lúc từ cô , chắc chắn trẻ sẽ cảm thấy hứng thú tự tin hơn trong hoạt động này qua đó sẽ khắc sâu chữ cái được học
Vd : Trò chơi “Nét chữ kì diệu”
Cô chuẩn bị cho trẻ những nét chữ cái rời như l c -/\s ^ o
cô gắn lên bảng nét sổ thẳng cho trẻ tìm những nét khác ghép lại thành chữ cái
đã được học động viên trẻ phối hợp các nét với nhau để tạo thành nhiều chữ cái được học Mỗi cháu có một cách ghép khác nhau như nét cong gắn bên trái là chữ d,bên phải thành chữ b hoặt nét móc thành chữ h,…
Trò chơi này ta có thể cho cháu chơi ở góc học tập và trong giờ đón trả trẻ …
* Nắm được trình độ hiểu biết của trẻ
- Mỗi đứa trẻ sống trong những gia đình khác nhau, môi trường học tập cũng khác nhau nên sự hiểu biết của trẻ về chữ cái cũng khác nhau và điều này dễ làm cho 1 số trẻ chậm ngại ngùng khi làm quen với môi trường chữ viết Vì thế Giáo viên phải nắm được tâm lý của trẻ để hướng dẫn, động viên nhất là những trẻ nhút nhát, những trẻ chưa biết chữ,những trẻ chưa qua lớp 4 tuổi
và kể cả trẻ tháng tuổi nhỏ tháng học yếu hơn các bạn trong lớp để trẻ mạnh dạn, tự tin vào góc chơi với bạn để cùng phối hợp chơi với nhau dần dần cùng với sự nâng đỡ của cô, giúp đỡ của bạn bè trẻ sẽ trở nên mạnh dạn và hứng thú với môi trường chữ viết hơn
VD: Thay vì dạy trẻ: vẽ cho cô 2 nét xiên thì cô bảo trẻ vẽ 2 que kem ngon
hay vẽ chữ o có dạng quả trứng gà…tạo cho cháu sự liên hệ đồ vật với chữ cái, giúp cháu khắc sâu kiến thức hơn
* Tạo môi trường chữ cái xung quanh lớp ,Tổ chức môi trường chữ viết
phong phú
- Ở góc thư viện tôi sẽ để album chữ cái gồm bốn kiểu chữ in thường ,viết thường ,in hoa ,viết hoa và hình ảnh phù hợp trưng bày ở góc thư viện để cháu có thể vào đọc và so sánh nhận biết các kiểu chữ khác nhau Với các chủ đề khác nhau cô có thể làm những hình ảnh cùng chủ đề với chữ cái tương ứng trong chủ đề đó Cô tổ chức cho trẻ cùng làm với cô ở góc học tập cô dập lổ trẻ tô tranh và xỏ dây đóng thành cuốn và trang trí bìa Sau đó trưng bày
ở góc thư viện để cháu cùng các bạn có thể đến đó xem mọi lúc ,Đến cuối năm cháu sẽ có một bộ các kiểu chữ của 29 chữ cái hấp dẫn và có thể sử dụng cho năm học sau
Trang 7- Tạo môi trường chữ cái trong lớp Giáo viên tổ chức môi trường chữ cái trong lớp phong phú để trẻ được “tắm mình trong chữ viết “, nội dung này không mới nhưng khi thực hiện cô cần chú ý một vài điểm quan trong như sau: Chữ cái phải vừa tầm của trẻ ,không tạo chữ nghệ thuật,thẫm mỹ
VD: Cô cũng có thể tạo ra tên các góc chơi mở những tên góc là những chữ cái rời ghép lại và cô đặt sẳn các túi chữ cái các kiểu để cháu có thể tự mình gắn tên cho góc chơi dưới sự hổ trợ của cô
- Cần có một góc chữ cái trong lớp cô treo các bài thơ đã dạy cháu ,tranh chữ cái để cho trẻ đến đó tập đọc chữ vừa chỉ vào chữ vừa đọc thơ để trẻ nhận biết mối liên quan giữa lời nói và chữ viết
- Góc thư viện cô cần trang bị nhiều loại sách khác nhau phù hợp với trẻ chữ trong sách là chữ in thường ,bìa sách phải hấp dẫn trẻ Góc này sẽ giúp trẻ biết được cách sử dụng sách và nguyên tắt đọc ,hướng cho trẻ có ý thức giữ gìn và bảo vệ sách
- Chữ cái xung quanh bé Cô tạo điều kiện cho cháu nhận biết được chữ cái xung quanh mình và qua đó cũng cố các chữ cái đã được học bằng việc
Cô để tên ,nhãn mác cho tất cả đồ dùng,đồ chơi của lớp với kiểu chữ mà trẻ được học khi dùng một vật hay đồ chơi nào đó trẻ chỉ và đọc tên của nó theo chiều như cô đã đọc hay đơn giản hơn là đọc được những chữ cái đã được học VD: Cho trẻ tự đoc nhãn của chai sữa ,hộp bút ,hộp hạt me,số lượng của nó là bao nhiêu……,tìm xem đâu là hạn sử dụng , đâu là tên sản phẩm có chữ cái nào con đã học rồi
- Luyện phát âm cho trẻ
mẹ
m
Me
m