Ngi va van trong th gii hn lon ti

Khi nhà phê bình James Wood sử dụng cụm từ "chủ nghĩa Hiện Thực Hỗn Loạn" Hysterical Realism, không chỉ phê phán về văn hóa, văn học, mà xác định tình trạng hiện sinh thế giới vào cuối t

Người và Văn

Trong Thế Giới Hỗn Loạn

Ngu Yên

Người và Văn

Trong Thế Giới Hỗn Loạn

Khi nhà phê bình James Wood sử dụng cụm từ "chủ nghĩa Hiện Thực Hỗn Loạn" (Hysterical Realism), không chỉ phê phán về văn hóa, văn học, mà xác định tình trạng hiện sinh thế giới vào cuối thế kỷ 20

Sự hỗn loạn này bắt đầu từ lực tương tranh ý thức

hệ giữa chủ nghĩa Hiện Đại và phong trào Hậu Hiện Đại Hai tác dụng văn hóa chưa được dung hòa, như nơi gặp gỡ của hai luồng nước, tạo ra vùng xoáy Những sinh vật sống trong vùng nước xoáy đều không được ổn định Thế giới đó, hỗn loạn

Sinh Vật Không Trọng Lượng

Tình trạng hỗn loạn được Alan Kirby nhận xét diện mục xã hội và nội tâm con người trong tác phẩm

Digimodernism: How New Technologies Dismantle the Postmodernism and Reconfigure our Culture,

2009, ông vi ết: "[ ] nỗi lo lắng nhập tâm này tràn

ra ngoài lãnh địa chính trị, ngập vào mọi khía cạnh đời sống đương đại: Từ những sợ hãi chung về xã hội sụp đổ và bản sắc thất lạc cho đến những ưu tư

về cách thức kiêng cữ ăn uống, bảo vệ sức khỏe; từ [gánh chịu] đau khổ do khí hậu biến đổi tàn phá cho đến các ảnh hưởng do tác động vô lý và bất lực của con người [ ] Thế giới giả tạo hiện nay rất đáng

sợ đã vượt ra vòng kiểm soát, chắc chắn sẽ thúc đẩy ước muốn trở về 'cách chơi đồ chơi' của trẻ con,

tiêu biểu cho thế giới ảo thuật văn hóa hiện đại Nơi tình trạng cảm thức như hôn mê bởi hoàn toàn bị tri thức mỉa mai cường điệu biến đổi, [bất mãn không vừa ý bất kỳ chuyện gì] Tình trạng sống bị nuốt chửng bởi các sinh hoạt

Thay vì chứng loạn thần của chủ nghĩa Hiện Đại và chứng tự chiêm ngưỡng cá nhân của Hậu Hiện Đại, chủ nghĩa Hiện Đại Giả Mạo (Pseudo-modernism) đưa thế giới sa đà bằng cách tạo ra một cõi ảo, không có trọng lượng, của chứng tự kỷ im lặng [biệt lập độc quạnh] Bạn nhấn chuột, gõ bàn chữ, chìm đắm, mê man, quyết định Bạn trở thành một loại 'văn ngữ' không cần độc giả, không tác giả, không

có nơi nào, thời gian nào, địa điểm nào Bạn hoàn toàn tự do: Bạn là văn bản, một loại văn bản đã được thay thế."

Con người khám phá về con người sinh ra nhân văn

và khoa học Con người vừa là tác giả, vừa là khán thính giả, vừa là người tiêu thụ Con người đó trong chủ nghĩa Hiện Đại là sinh vật có lý trí sống theo đạo lý, hoặc từ tôn giáo, hoặc từ lương tâm, hoặc từ đạo đức, luật pháp xã hội Nhưng những siêu bản, siêu nguyên lý đó chế ngự và dồn ép đời sống, nẩy sinh lực phản kháng Không thể thực hiện những tiêu chuẩn "toàn thiện, toàn chân," con người muốn trốn thoát hoặc phá vỡ

Con người đó đi qua phong trào Hậu Hiện Đại, không công nhận những siêu bản, siêu nguyên lý đã

có Họ phê bình, tích cực phê phán, tái xét tất cả những giá trị hiện hành, tạo ra một thể loại sinh vật

"thường xuyên không hài lòng" Một loại nhân vật nghi ngờ nhập tâm Đối diện với người khác, vấn

đề, hoặc đối tượng, họ xử lý bằng tâm trạng tiêu cực, thấy khuyết điểm rất sắc sảo, nhưng đui mù

trước ưu điểm, vì họ được thuần hóa bởi căn cước

"mỉa mai", khôi hài hóa chê bai Họ trở thành sinh vật tự ngưỡng mộ bản thân Tự chiêm bái mình vì phê bình bắt đầu và kết thúc từ giá trị riêng của cá nhân đó sở hữu Khi phê phán tất cả, người đó tự nhận đã sở hữu một gia tài giá trị vượt lên các tài sản của người khác Họ trở thành những trung tâm bay bổng không còn trọng lượng tốt đẹp của nhân sinh Họ tự nhận rất tài giỏi, rất hay đẹp, cho dù thực tế không có gì chứng minh, hoặc chứng minh không bảo đảm Họ là sinh vật hoang tưởng và giả tạo một cách chân thành

Phê phán không giải pháp, một thời gian, họ đâm ra lúng túng Phủ nhận mà không có gì để công nhận, con người tự thất lạc Hành động với nỗi lo sợ ngấm ngầm, không biết thành công hay thất bại, không biết cuối cùng của đạo lý ở đâu, chỉ sinh thêm hỗn loạn

Vào cuối thời chủ nghĩa Hiện Đại, Nietzsche đã nhận ra vấn nạn, ông đề nghị một 'sinh vật siêu nhân' Một loại người có cảm thức chân thiện mỹ cao độ, có khả năng giải quyết những khó khăn trong đời một cách tích cực, có quyền lực nâng cấp

xã hội và thế giới Nhưng hình ảnh siêu nhân đó bị Hitler làm tổn thương, bị triết học làm mờ mịt và bị nhân loại tháo gỡ xuống

Sartre cảm nhận được ước mơ siêu nhân của Nietzsche và biết rõ con người không thể thực hiện, nếu không tự ý thức về bản thân trong diễn trình sinh tồn Ông kêu gọi ý thức về hiện sinh để con người tự biết rõ mình là ai Tuy nhiên, nỗ lực của Sartre cũng bị trào lưu "ngưỡng mộ bản thân" và sự hỗn loạn làm nhạt nhòa

Những tư tưởng về sau, thông thường, hoặc đào sâu vào một khía cạnh triết học, hoặc lập luận lập thuyết thực tế trên đối tượng chính trị và xã hội Ví

dụ như Tác phẩm Philosophical Investigation của Ludwig Wittgenstein được xem là một trong vài tác phẩm giá trị hàng đầu của tư tưởng thế kỷ 20, có nội dung sâu sắc về bản thể và nhân dụng của ngôn ngữ Nói một cách khác, đa số những tư tưởng đáng kể sau Sartre, chỉ tư duy về con người trong mối liên hệ nhất định nào đó đối với thế giới Bản sắc con người ít được khảo sát cho đến khi chủ nghĩa Hậu Nhân Bản xuất hiện Nơi căn cước con người được dự tưởng, có thể đổi thay hoặc chấm dứt

Thời đương đại, chưa có sự nhận diện thỏa thuận

về bản sắc con người Con người hôm nay rối loạn Con người mai sau là ai?

Nhà Văn 21 Là Ai?

Dựa theo lập luận của Kirby, nhận xét nhà văn, bao gồm nghệ sĩ và hầu hết nhân vật "sĩ", có thể là "văn bản" trí thức, đúng hơn là "văn ngữ" hiện sinh Vốn

có căn cước hoài nghi và chống đối, sau khi hít thở tiêm nhiễm không khí Hậu Hiện Đại trong hầu hết các lãnh vực đời sống, ngày nay, họ trở thành những sinh vật hàng đầu về nghi vấn và "khó chịu" Khó có gì làm cho họ vừa ý, ngoại trừ những gì do

họ tạo ra Từ cái tôi bị áp chế dưới siêu bản, qua cái tôi đả phá muốn thoát thân, đến cái tôi tự ngưỡng

mộ mình, con người đang tự giải tỏa vấn nạn làm người bằng hoang tưởng Nhà văn, từ xưa đến nay, vốn đi hàng đầu trong cuộc diễn hành tưởng tượng

và hư cấu

Đặc tính của tự ngưỡng mộ tạo ra sự biệt lập, cô đơn, tiếp cận cô độc và sinh ra giả hình Từ cái tôi lợi dụng đạo lý, đến cái tôi chống đạo lý giả, trở thành thiếu đạo lý, cho đến cái tôi hoang ảo, con người là sinh vật mất căn cước, chỉ còn bản sao và

đã bị sao y bản sao nhiều lần

Thế giới giả mạo, khẩu hiệu này treo trước cổng vào thế kỷ 21 Hai bên đường, con người bắt đầu dựng lên những bảng quảng cáo: chủ nghĩa Kết Hợp, chủ nghĩa Hậu Nhân Bản, chủ nghĩa Điện Tử Đại, chủ nghĩa Đa Diện Nhà văn bước vào đại lộ muôn chiều đó, phải làm gì để biết mình là ai? Phong thái văn chương nghệ thuật thời Hiện Đại và Hậu hiện Đại mâu thuẫn, xáo trộn trong phong thái văn chương nghệ thuật đương đại Nói theo biện chứng, văn chương đương đại đang ở thời đa tiền

đề, cuộc tranh luận và minh chứng vừa khởi sự sau thập niên 2010 Chưa có nổi bật, chưa có độc đáo, chưa có thuyết phục, chưa có nhân vật chính, chưa

có tác phẩm nhưng có đe dọa

Hỗn Loạn và Tái Hỗn Loạn

Bắt đầu từ năm 2000, văn học quan tâm đến thuật ngữ "Hysteric realism" của nhà phê bình danh tiếng người Anh, James Douglas Graham Wood, qua bài viết phê bình tiểu thuyết White Teeth của Sadie Smith Ông nhận xét tham vọng của tiểu thuyết là

"biết cả ngàn thứ, nhưng không biết sự sống của con người." Ông cho rằng truyện trở thành lý thuyết

xã hội Trình bày chức năng thế giới như thế nào, thay vì kể cho chúng ta những gì con người cảm nhận Tầm phê phán bao trùm luôn các tác giả tài danh đương thời như Don DeLillo, Thomas Pynchon, David Foster Wallace, Salman Rushdie

Tuy Wood không định nghĩa rõ ràng về Hiện Thực Hỗn Loạn, nhưng qua những tiểu luận của ông, truyện không phản ảnh được con người trong bối cảnh hỗn loạn Ông viết, phong cách tường thuật dường như không thể hiện được bi kịch và sự khổ đau về đạo đức, sức sống của bản năng sinh tồn trở thành kịch diễn của đời sống Truyện đang tập trung quá độ vào nhân vật tìm kiếm những nối kết, liên hệ,

so sánh, liên tục với điều gì hoang tưởng Các nhân vật không thật sự sống, không hoàn toàn như con người, đưa đến khái niệm "hơn" con người Dường như văn chương đang thể hiện sự khủng hoảng và thiếu nhân đạo

Quan điểm của Wood nhận ra kết quả bi quan của Hậu Hiện Đại để lại trong văn chương Những thảm họa, diệt vong, ác độc và vô cảm của con người thời đại là phản ứng của kẻ mất lòng tin và tự bảo

vệ bản thân một cách quyết liệt Tuy nhiên khái niệm "hơn" con người là khái niệm được mở rộng

và sáng sủa với chủ nghĩa Kết Hợp, chủ nghĩa Hậu Thiên Kỷ, và chủ nghĩa Hậu Nhân Bản, đang bắt đầu thịnh hành trong cùng một thời gian với tình trạng tái hỗn loạn

Trả lời quan điểm và ý nghĩa của Hiện Thực Hỗn Loạn, Zadie Smith, trong tiểu luận "This is how it

feels to me", 2001, qua tờ báo The Guardian, mô tả tên gọi hỗn loạn là một thuật ngữ khổ não Bà viết,

"B ất kỳ thuật ngữ tập hợp nào cho một phong trào văn học luôn luôn là một cái lưới quá lớn, để bắt những cá Heo xứng đáng giữa một số cá Ngừ có thể tách biệt." Sự hỗn loạn từ thế kỷ trước kéo dài

và lịm dần vào khoảng 2008 Đến năm 2012 bùng lên trở lại bởi Stefano Ercolino, nhà phê bình văn học từ đại học Ý, L'Aquila

Trong tiểu luận "Comparative Literature", ông đã đưa ra nhận xét để xác định những thể loại văn bản

“lai giống” thẩm mỹ của truyện Quan điểm cho thấy không có kiểu mẫu đặc thù của phong trào, mà chỉ

có kiểu cách cá nhân Sự tồn tại của cá nhân quan trọng hơn sự tồn tại của xã hội

Franzen luận về hình ảnh nhà văn, một tiểu thuyết gia có trách nhiệm gần gũi với đời sống trong dòng chính (nhịp sống đương đại), bước đi giữa đường phố, va chạm với quần chúng, để mang đến độc giả những gì có ý nghĩa về đời sống trong thế giới hiện tại Một truyện xứng đáng luôn luôn mang trọng lượng của một mảnh, nhưng phản ảnh toàn xã hội đang bị xáo trộn, để giúp giải quyết những vấn đề hiện tại

Quan điểm này gần gũi với chủ nghĩa Hiện Đại, khác với truyện trong phong trào hậu Hiện Đại, hầu như chỉ tường thuật, phê phán nhưng ít khi đưa ra giải quyết

Chủ Nghĩa Hiện Thực Hỗn Loạn

Ở Pháp, người ta gọi chung những học thuyết hoặc phong trào tương tựa là Recherché Postmodernism Nhà phê bình James Wood phê phán những sáng tác cuối thế kỷ 20 là những "tiểu thuyết lớn đầy tham

vọng." Qua tờ báo The New Republic, ngày 23

tháng 7 năm 2000, trong tiểu luận, Human, All Too

Human, ông ch ỉ trích các tác phẩm như The Ground

Beneath Her Feet của Salman Rushdie, 1999;

Mason & Dixon c ủa Thomas Pynchon, 1997; Infinite

Jest của David Foster Wallace, 1996; nhưng chủ yếu là tác phẩm White Teeth của Zadie Smith, 2000

"Cu ốn tiểu thuyết đương đại là một bộ máy chuyển động không ngừng, có vẻ như mang một vận tốc

ngượng ngùng Dường như muốn phá tan sự yên

ổn, như thể xấu hổ vì sự yên ổn này, như thể một tên tội phạm chạy marathon từ thiện không ngừng." (Human, All Too Inhuman, James Wood.)

Ông sử dụng cụm từ Hysterical Realism để chỉ một thể loại văn học mang đặc tính tương phản mạnh

mẽ trong những truyện, cốt truyện, xây dựng nhân vật, phức tạp và vô lý Tuy nội dung, tình tiết, dữ kiện được điều tra, có bằng chứng cẩn thận, trong những hiện tượng xã hội đặc thù và thực tế, như tổ chức băng đảng, đời sống dân nghèo; kể cả những lãnh vực như lịch sử, chính trị, tôn giáo, đều được minh chứng đầy đủ tài liệu; nhưng những điều đó không tạo được giá trị Theo Wood, khái niệm về tình trạng Hiện Thực Hỗn Loạn là quan niệm hiện

đại "đeo đuổi sức sống bằng mọi giá." Ông chỉ trích

những thể loại xô đẩy truyện vào lý thuyết xã hội Hysterical Realism được tự điển Oxford định nghĩa:

Truyện hiện thực với đặc tính văn xuôi bị thổi phồng

và tâm trí bị lạc đề

Hiện tượng này bắt đầu từ khi chủ nghĩa Hiện Thực trong văn chương không còn khả năng thuyết phục độc giả Sự xuất hiện và thành tựu lớn mạnh của phong trào Magic Realism, Hóa Ảo Hiện Thực, đã làm cho những nhà văn phái Hiện Thực thức tỉnh

Từ đó, những thử nghiệm mới, những học thuyết mới, đua nhau ra đời, tạo nên một hiện tượng náo loạn, nhất là ở Hoa Kỳ và Âu Châu Tác giả sáng tác trong nhiều khuynh hướng Hiện Thực cải cách hoặc cách tân Tác phẩm xuất hiện không nằm trong một trật tự nào Hiện tượng hỗn loạn này xảy đến từ cuối thế kỷ 20, kéo sang đầu thế kỷ 21 Trong thực tế, tất cả những gì con người sở hữu đều là kết quả của hiện sinh Khi hiện sinh hỗn loạn,

tự nhiên mọi thứ liên hệ đều hỗn loạn Một đường: con người hỗn loạn tạo ra xã hội hỗn loạn Xã hội làm văn hóa hỗn loạn Văn hóa làm văn chương hỗn loạn Đường kia: xã hội làm khoa học hỗn loạn Khoa học làm kỹ thuật hỗn loạn Hai đường nhập lại, tình trạng càng hỗn loạn hơn

Chủ nghĩa Hiện Thực trong đa diện

Trong Hiện Thực Hỗn Loạn, cốt truyện xây dựng theo những qui ước của chủ nghĩa Hiện Thực một cách kiệt sức vì bị lạm dụng quá độ Kể truyện bị dư thừa, những dàn trải mưu tính bị thất bại vì không cung cấp đầy đủ tâm lý cho nhân vật

James Wood viết: "Thật sự đây có phải là bức tranh

biếm họa? Những tiểu thuyết gần đây, di tích chứng thật của thánh Vitus, viết bởi Rushdie, Pynchon, DeLillo, Foster Wallace, và một số nhà văn khác,

mô tả một nhạc sĩ chơi nhạc kích động, vừa sinh ra đời, đã lập tức chơi đàn guitar bằng tay khảy lên xương sườn của mình (Rushdie); hoặc một con chó biết nói, một con vịt bằng máy, một khối pho mát khổng lồ hình bát giác, và hai đồng hồ trò chuyện với nhau (Pynchon); một bà sơ tên Sister Edgard bị

ám ảnh bởi vi trùng, hiện thân thành J Edgar Hoover; một họa sĩ về hưu từ phi công lái máy bay thả bom B-52, sống trong sa mạc ở New Mexico (DeLillo); một nhóm khủng bố muốn giải phóng thành phố Quebec, gọi là Xe Lăn Tự Sát, và một cuốn phim rất hấp dẫn, mà bất kỳ ai xem cũng muốn chết (Foster Wallace) Giữa những truyện như vậy, cuốn tiểu thuyết của Zadie Smith viết về một nhóm khủng bố hồi giáo, có cơ sở ở miền bắc thành phố Luân Đôn với chữ viết tắt ngớ ngẩn (kevin), một nhóm bảo vệ quyền động vật kêu gọi số mệnh, một nhà khoa học Do Thái nghiên cứu kỹ thuật di truyền

của chuột, một người đàn bà sinh ra giữa trận động đất ở Kingston, Jamaica, năm 1907; một nhóm nhân chứng đạo Jehovah tin tưởng tận thế sẽ đến ngày

31 tháng 12 năm 1992; một cặp song sinh, người ở Bangladesh, người ở London, cả hai cùng gặp tai nạn gãy mũi cùng một lúc

Đây không phải là Hóa Ảo Hiện Thực (Magic Realism), mà là Hiện Thực Hỗn Loạn (Hystyerical Realism) "

Qua tầm nhìn của một nhà phê bình có vị trí được kính nể, chúng ta thấy được tình hình của truyện dài, truyện ngắn trong đầu thế kỷ 21

Với những biến chuyển kinh tế, chính trị, tâm lý, khoa học, khủng bố Al Quaida, khủng bố Isis, nguyên tử, cộng với số lượng nhân mãn và những lãnh tụ dư thừa quyền hành, thế giới tuy ở trong một trật tự mới, nhưng là trật tự hỗn loạn Có lẽ nhân loại đang bước vào một thời kỳ cần tự đánh giá lại trước những tiến bộ khoa học ngoài sự tưởng tượng, làm những lãnh vực khác mất thăng bằng, vượt ra tầm kiểm soát Trong lúc tình trạng văn học thực tại của thế giới đang hoang mang, những chủ nghĩa, những học thuyết mới ra đời từ gần cuối thế

kỷ 20 sang đến đầu thế kỷ 21, hầu đáp ứng nhu cầu, bao gồm:

Altermodernism, Automodernism, Digimodernism, Dirty Realism, Magic Realism, Metamodernism, Minimalism, Neorealism, Post-millennialism, Post-postmodernism, Transrealism, Hyperrealism, Hysterrical Realism, Unrealism, Pseudomodernism, v v

Câu chuyện tìm hiểu về học thuyết và học thuật của nghệ thuật sáng tác truyện, còn rất dài Vì cho đến

hiện nay, nhiều học thuyết mới vừa thành hình, có học thuyết còn thai nghén, có học thuyết còn thử nghiệm khắp thế giới, chưa đủ dữ kiện, chưa có tập hợp tác phẩm, chưa có nghiên cứu đứng đắn

Có lẽ phải chờ qua hết nửa thế kỷ

Chưa kể phong trào Phản Lý Thuyết đang gióng lên hồi chuông báo động sự mê ngủ và báo tin cần một bình minh mới

Chưa kể lý thuyết là vui buồn trí tuệ, là xúi giục hành động, là khiển trách hiệu quả, là một thứ văn bản vòng xoắn không có chấm dứt

Nhận Định Về Hỗn Loạn

Bất kỳ trong khía cạnh nào, trong lãnh vực nào của đời sống, đều bị bao trùm bởi định luật chết Không chỉ con người phải chết mà vạn vật, sự kiện cũng phải chết Nguyên tắc Cũ / Mới và nguyên tắc Hợp Thời / Lỗi Thời nằm trong định luật chết

Khái niệm và hiệu quả của cũ và mới

Không có cũ thì không có mới, rồi cái mới nào cũng

sẽ cũ, đó là định luật thời gian, nếu nhìn bằng thực tại trong nguyên lý tự nhiên, nhưng nếu nhìn từ giá trị nhận thức, sẽ bị chi phối bởi ảnh hưởng tâm lý Cái cũ có giá trị, cất giữ vào bảo tàng Cái mới không giá trị, vất vào lãng quên Cái mới có giá trị thường gây tranh cãi, trước khi trở thành cái cũ được trọng vọng Cái cũ không giá trị, đã bị xóa bỏ lâu rồi Có nghĩa, một vật, một việc, một ý tưởng bất kỳ là thứ gì sẽ mới lúc khai sinh rồi sẽ

cũ theo thời gian, nhưng mức ranh giới phân chia giữa cũ và mới nằm ở đâu? Ai định?

Những sự vật cụ thể như cái xe, cái nhà, khá dễ dàng để xác định cũ mới, nhưng nhà cũ có thể sửa lại, trang hoàng cho mới, xe cũ có thể thay máy, chạy thêm mươi năm Đó là những thứ không có sự sống Nếu có sự sống, con người, mới là trẻ, cũ là già, còn ghép nội tạng, sửa sắc đẹp, gọi là tân trang Tư tưởng, quan niệm, cũng phân chia cũ mới

và tái tạo Tuy nhiên, sẽ có một số tư tưởng, khái niệm không có cũ mới, như Thượng Đế, tự do, từ bi v v Luận lý này cho thấy thời gian không hẳn hoàn toàn đóng vai trò phân định cũ mới Vì cũ có

thể tân trang, có thể tái tạo, có thể tái sinh, trở thành mới, nhất là trong lãnh vực trừu tượng, có nhiều khái niệm vượt qua thời gian

Câu hỏi, phải chăng "giá trị" chính là ranh giới để phân chia cũ và mới? Vừa liếc qua đã thấy ngay trở ngại Một người già dù có giá trị cách mấy, cũng là già Một căn nhà vừa xây xong, gọi là mới Ở một thời gian, nhà bị hư hao, mất dần giá trị, gọi là cũ Thì ra, thời gian và giá trị cùng nhau xác định cũ mới Cũng chưa hẳn Tư tưởng của Heraclitus:

"Không ai có thể tắm hai lần trong cùng một dòng sông, vì dòng sông không phải cùng dòng sông và người không phải cùng một người.", rất mới lúc 535

năm trước dương lịch Sau đó trở thành cũ vì những tư tưởng triết học cao xa, phổ biến hơn, đến nay, tư tưởng này đã quá cũ, nhưng tồn tại vì giá trị Thật ra, nhất sinh nhị, nhị sinh tam, tam sinh vạn

vật, tư tưởng này có trước Heraclitus rất lâu Thuyết

biến hóa của Dịch có từ ngàn xưa, đến nay vẫn đúng, vẫn hữu dụng, vẫn giá trị, thỉnh thoảng đào sâu, lại thấy mới Như vậy, phải chăng giá trị tiếp cận tuyệt đối luôn luôn giữ sự việc, ý tưởng, trong tình trạng mới? Phải chăng khám phá một điều gì,

dù đã cũ, sẽ cho một nhận thức mới? Phải chăng phân định mới và cũ cần nhiều yếu tố khác ngoài thời gian, giá trị và nhận thức?

Đến đây, lý luận về cũ và mới đã bắt đầu hỗn loạn

Đó cũng là một nguyên nhân cơ bản cho sự hỗn loạn của truyện dài, truyện ngắn mà nhà phê bình James Wood đề cập Tuy nhiên, quan niệm cũ và mới trong nghệ thuật sáng tác còn nhiều tác động hơn là những nhận xét phiếm diện của James Wood Tuy vậy, sự chỉ trích của ông cho chúng ta nhìn thấy giữa chủ nghĩa Hiện Thực (Realism),

phong trào Magic Realism và phong trào Transrealism là những khoanh vùng ngự trị bởi hoang tưởng và hư cấu trên hiện thực, phải chăng

sự hoang tưởng quá độ tạo nên tình trạng hỗn loạn, cần phải điều chỉnh? Hoặc đây là sự hỗn loạn cần thiết cho những phong trào, học thuyết mới?

Tình trạng hỗn loạn hoặc tình trạng thụt lùi luôn luôn xảy ra trước khi tình trạng ổn định và bắt đầu phát triển Sự hỗn loạn của hiện thực là sự kiện cần thiết,

là việc phải có, để chủ nghĩa Hiện Thực sáng tạo ra những chủ nghĩa hoặc phong trào văn học khác, đáp ứng nhu cầu thay đổi của con người trong thế

kỷ 21

Năm 2015, mười lăm năm sau khi viết lời phê phán gay gắt kia, khi chuyển sang làm việc cho tờ báo The New York Time, trong một lần phỏng vấn, James Wood cũng tự nhận là mình đã quá đáng với những lời chỉ trích và phê phán năm xưa

Hợp thời, lỗi thời, và thời gian

Lỗi thời và hợp thời là hai khái niệm liên quan gần gũi với cũ và mới Có cái cũ lỗi thời và cái cũ hợp thời Có cái mới hợp thời và cái mới lỗi thời Yếu tố chính quyết định lỗi thời và hợp thời là sở thích Có

sở thích chung và sở thích cá nhân

Sở thích chung thành hình bởi những điểm tương đồng của đa số sở thích riêng, tuy nhiên sở thích riêng luôn luôn có điểm dị biệt với sở thích chung

Vì vậy, lỗi thời với người này có thể hợp thời với người khác Hợp thời với xã hội này có thể lỗi thời với xã hội kia Khi sở thích chung trở thành trào lưu thế giới, hợp thời và lỗi thời sẽ có tiêu chuẩn để so sánh và đánh giá