Quan điểm đạo đức Hồ Chí Minh

Quan điểm đạo đức Hồ Chí Minh.

LỜI MỞ ĐẦU

Giả như con người không có nền đạo đức thì thế giới này sẽ ra sao? Nếu vậy ắthẳn con người sẽ không tồn tại Đạo đức là để hướng dẫn những hành vi của mình, nếucon người không có đạo đức thì con người cũng giống như bao nhiêu sinh vật khácvậy, không hơn không kém Con người khác với con vật là ở chỗ, con người có tìnhyêu thương được thể hiện trong quan hệ giữa người với người Những tiêu chuẩnhướng dẫn hành vi giúp con người sống đúng với hữu thể có lý trí và linh hồn Một xãhội mà trong đó con người không tôn trọng nhau, nghĩa là không được xây dựng trênnhững giá trị đạo đức thì xã hội ấy không còn là xã hội đúng như tên gọi của nó nữa.Một xã hội trong đó mọi người tôn trọng nhau, cư xử với nhau có trên có dưới thì xãhội đó mới thực là xã hội của con người

A/ NHỮNG KHÁI NIỆM Ở CÁC KHÍA CẠNH KHÁC NHAU VỀ ĐẠO ĐỨC.

- Theo chủ nghĩa Mác thì đạo đức là cái có thật trong ý thức xã hội, trong đời sống tinhthần của con người nghĩa là về lý luận nó là bộ phận của kiến trúc thượng tầng xã hội.Đạo đức tồn tại trong mọi ý thức, hoạt động giao lưu, trong toàn bộ hoạt động sống củacon người

- Góc độ xã hội: Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội đặc biệt được phản ánh dướidạng những nguyên tắc, yêu cầu, chuẩn mực điều chỉnh (hoặc chi phối) hành vi củacon người trong các mối quan hệ giữa con người với tự nhiên với xã hội, giữa conngười với nhau và với chính bản thân mình

- Góc độ cá nhân: Đạo đức chính là những phẩm chất, nhân cách của con người, phảnánh ý thức, tình cảm, ý chí, hành vi, thói quen và cách ứng xử của họ trong các mốiquan hệ giữa con người với tự nhiên, với xã hội, giữa bản thân họ với người khác và

trong đời sống xã hội, đòi hỏi tất yếu mỗi người phải ý thức được ý nghĩa, mục đíchhoạt động của mình trong quá khứ, hiện tại và tương lai Những hoạt động đó bao giờcũng có sự chi phối của những quan hệ giữa các cá nhân, cá nhân và xã hội Nhữngmối quan hệ đó qui định giới hạn nhất định nhằm đảm bảo lợi ích của cộng đồng và xãhội Những qui định này tự giác tạo thành động lực cho phát triển xã hội Đó là các quitắc, chuẩn mực hoàn toàn tự giác trong hành động của mỗi cá nhân trong tất cả cácquan hệ xã hội Nói cách khác, đó chính là đạo đức của con người trong xã hội.

- Đạo đức là một hiện tượng xã hội phản ánh các mối quan hệ hiện thực bắt nguồn từ

bản thân cuộc sống của con người.

- Đạo đức là một hình thái ý thức xã hội, là tổng hợp các qui tắc, nguyên tắc, chuẩnmực xã hội nhờ nó con người tự giác điều chỉnh hành vi của mình sao cho phù hợp vớilợi ích và hạnh phúc của con người, với tiến bộ xã hội trong quan hệ cá nhân - cá nhân

và quan hệ cá nhân - xã hội

- Đạo đức là toàn bộ những qui tắc, chuẩn mực nhằm điều chỉnh và đánh giá cách ứng

xử của con người với nhau trong quan hệ xã hội và quan hệ với tự nhiên

- Đạo đức là hệ thống các qui tắc, chuẩn mực biểu hiện sự tự giác trong quan hệ conngười với con người, con người với cộng đồng xã hội, với tự nhiên và với cả bản thânmình

B/ NỘI DUNG CỦA VẤN ĐỀ ĐẠO ĐỨC THEO QUAN ĐIỂM CỦA HỒ CHÍ MINH LÀM GÌ ĐỂ NÂNG CAO ĐẠO ĐỨC TRONG CÔNG VIỆC.

I Phân tích đạo đức theo quan điển của Hồ Chí Minh.

1 Nội dung cơ bản của quan điểm “Đức là gốc”

Hồ Chí Minh không để lại những trước tác đạo đức lớn (xét về dung lượng tác phẩm)nhưng những tư tưởng lớn của Người về đạo đức lại hiển hiện rất rõ trong những bàinói, bài viết ngắn gọn, cô đọng, hàm súc, theo phong cách lý luận phương Đông và rấtquen thuộc với con người Việt Nam Đạo đức Hồ Chí Minh bắt nguồn từ truyền thốngđạo đức của dân tộc Việt Nam, đồng thời kế thừa những tư tưởng đạo đức phươngĐông, những tinh hoa đạo đức của nhân loại và đặc biệt quan trọng là tư tưởng đạo đứccủa chủ nghĩa Mác – Lênin Trong lĩnh vực đạo đức, Hồ Chí Minh có sử dụng một sốkhái niệm và mệnh đề tư tưởng đạo đức của Nho giáo, nhưng trên cơ sở mới, chuyểntải những nội dung mới, và vì vậy, về thực chất, đó là đạo đức mới – đạo đức cáchmạng

Quan điểm “đức là gốc” của con người đã xuất hiện từ xa xưa trong học thuyết “đứctrị” của Nho giáo Rõ ràng, quan điểm “đức là gốc” của Nho giáo chứa đựng nhữngyếu tố hợp lý nhất định, nhưng vấn đề ở đây là “đức” mà Nho giáo nói đến lại là nhữngchuẩn mực đạo đức phong kiến trói buộc con người vào những lễ giáo hủ bại, phục vụcho chế độ đẳng cấp, tôn ti trật tự hết sức hà khắc của giai cấp phong kiến “Đức làgốc” trong tư tưởng Hồ Chí Minh là đạo đức mới – đạo đức cách mạng mang bản chấtgiai cấp công nhân, kết hợp truyền thống đạo đức tốt đẹp của dân tộc và những tinh hoacủa đạo đức nhân loại Sự khác biệt giữa đạo đức cũ với đạo đức mới đã được Hồ ChíMinh chỉ rõ: “Có người cho đạo đức cũ và đạo đức mới không có gì khác nhau Nóinhư vậy là lầm to Đạo đức cũ và đạo đức mới khác nhau nhiều Đạo đức cũ như ngườiđầu ngược xuống đất chân chổng lên trời Đạo đức mới như người hai chân đứng vữngdưới đất, đầu ngẩng lên trời Đó quyết không phải là đạo đức thủ cựu “Nó là đạo đứcmới, đạo đức vĩ đại, nó không phải vì danh vọng cá nhân, mà vì lợi ích chung củaĐảng, của dân tộc, của loài người

Xét về lý luận, quan điểm “đức là gốc” của Hồ Chí Minh có nội dung phong phú, bao

bước đầu, có thể hiểu quan điểm “đức là gốc” của Hồ Chí Minh gồm những nội dung

cơ bản như sau:

Thứ nhất, đạo đức là “gốc”, là nền tảng của người cách mạng Giống như cây phải có

gốc, sông, suối phải có nguồn, người cách mạng phải có đạo đức cách mạng làm nềntảng thì mới hoàn thành được sự nghiệp cách mạng cực kỳ gian khổ khó khăn Khôngphải ngẫu nhiên mà khi Lênin mất, Hồ Chí Minh đã viết những dòng đầy xúc độngtrước tấm gương đạo đức trong sáng mẫu mực của người thầy vĩ đại : “Không phải chỉthiên tài của Người, mà chính là tính coi khinh sự xa hoa, tinh thần yêu lao động, đời tưtrong sáng, nếp sống giản dị, tóm lại là đạo đức vĩ đại và cao đẹp của người thầy, đãảnh hưởng lớn lao tới các dân tộc châu Á và đã khiến cho trái tim của họ hướng vềngười, không gì ngăn cản nổi Còn trong “Đường kách mệnh” tác phẩm “gối đầugiường” của những người cách mạng Việt Nam, Hồ Chí Minh đã giành chương đầutiên để bàn về tư cách người cách mệnh, sau đó mới nói về lý luận và đường lối cáchmạng Với Hồ Chí Minh, “đức là gốc” cho nên, đạo đức cách mạng không chỉ giúp cảitạo xã hội cũ, xây dựng xã hội mới mà còn giúp người cách mạng không ngừng cầutiến bộ và hoàn thiện bản thân mình Người có đạo đức cách mạng thì khi gặp khó khăngian khổ, thất bại tạm thời cũng không rụt dè lùi bước, khi gặp thuận lợi và thànhcông, vẫn giữ vững tinh thần gian khổ, khiêm tốn, chất phác, không công thần, địa vị,kèn cựa hưởng thụ, thật sự trở thành người “lo trước thiên hạ, vui sau thiên hạ” Vì

“đức là gốc” cho nên đạo đức cách mạng là thước đo lòng cao thượng của con người.Theo quan điểm của Hồ Chí Minh, trong đời sống xã hội cũng như trong hoạt độngcách mạng, mỗi người có công việc, tài năng, vị trí khác nhau, người làm việc to,người làm việc nhỏ, nhưng bất cứ ai giữ được đạo đức cách mạng đều là người caothượng

Thứ hai, trong mối quan hệ giữa đức và tài thì “đức là gốc” nhưng đức và tài phải đi

đôi với nhau, không thể có mặt này mà thiếu mặt kia được Bởi người nào có đức màkhông có tài thì chẳng khác gì ông bụt ngồi trong chùa, không làm hại ai, nhưng cũng

chẳng ích gì, còn nếu có tài mà không có đức thì chỉ có hại cho dân cho nước còn sựnghiệp bản thân thì sớm muộn cũng đổ vỡ Hồ Chí Minh yêu cầu: tài lớn thì đức càngphải cao Vì khi đã có cái trí thì cái đức chính là cái đảm bảo cho người cách mạng giữvững được chủ nghĩa mà mình đã giác ngộ, đã chấp nhận và lựa chọn tin theo Chính vìthế, Hồ Chí Minh khẳng định: “Cũng như sông thì có nguồn mới có nước, không cónguồn thì sông cạn Cây phải có gốc, không có gốc thì cây héo Người cách mạng phải

có đạo đức, không có đạo đức thì dù tài giỏi đến mấy cũng không lãnh đạo được nhân dân Vì muốn giải phóng cho dân tộc, giải phóng cho loài người là một công việc to

tát, mà tự mình không có đạo đức, không có căn bản, tự mình đã hủ hóa, xấu xa thì còn

làm nổi việc gì “Đức là gốc” vì trong đức đã có tài, có cái đức sẽ đi đến cái trí Bởi

người thật sự có đức thì bao giờ cũng cố gắng học tập, nâng cao trình độ, rèn luyệnnăng lực để hoàn thành mọi nhiệm vụ được giao Và khi đã thấy sức không vươn lênđược thì sẵn sàng nhường bước, học tập và ủng hộ người tài đức hơn mình, để họ gánhvác việc nước việc dân Như vậy, “đức là gốc” ở đây phải là “đức lớn” – đức tận tâm,tận lực phấn đấu hy sinh vì cách mạng, vì nước vì dân, nó không đồng nhất với nhữngphẩm chất đạo đức thông thường cụ thể, như hiền lành, ngoan ngoãn, tốt bụng trongđời sống hàng ngày

Thứ ba, "Đức là gốc" trong xây dựng Đảng là Đảng phải “là đạo đức, là văn minh”.

Như vậy, theo Hồ Chí Minh, Đảng phải "là đạo đức, là văn minh" trong đó đạo đức là

"gốc", vẫn là vấn đề được Hồ Chí Minh đặt lên trên hết, trước hết Bởi Đảng cộng sảnmuốn đóng được vai trò tiên phong thì trước hết phải là một đảng tiêu biểu cho đạo đứccách mạng, tận tâm, tận lực phụng sự tổ quốc và nhân dân Có lẽ trong lịch sử phongtrào cách mạng thế giới, hiếm có một lãnh tụ cách mạng nào coi trọng vấn đề đạo đứcđến tầm mức như Hồ Chí Minh, đã đặt đạo đức lên vị trí hàng đầu trong công tác xâydựng Đảng Bởi thế, một đảng nếu xa rời mục tiêu lý tưởng cách mạng, nếu thoái hóa

về đạo đức thì tức là đã hỏng từ "gốc" và cuộc cách mạng nếu được tiếp tục, tất yếu sẽ

bị biến chất và không còn ý nghĩa Tất nhiên, một đảng tiên phong cách mạng nếu chỉ

có đạo đức cách mạng thì chưa đủ mà Đảng còn phải "là văn minh", phải tiêu biểu chotrí tuệ của cả dân tộc Ngoài đạo đức cách mạng là yêu cầu tiên quyết, Đảng còn phải

có trí tuệ, có năng lực nhận thức quy luật và hành động cách mạng đúng đắn, biết phântích chính xác tình hình, đề ra đường lối, chủ trương sát đúng, đưa cách mạng tiến lêntừng bước

Có thể nhận thấy, quan niệm "Đảng ta là đạo đức, là văn minh", đạo đức là "gốc" trongxây dựng Đảng là một tư tưởng xuyên suốt, nhất quán trong tư tưởng Hồ Chí Minh HồChí Minh cho rằng, Đảng sẽ mất vai trò lãnh đạo và không được nhân dân tín nhiệmnữa nếu Đảng yếu kém, không trong sạch, suy thoái về đạo đức Người cảnh báo: "Mộtdân tộc, một Đảng và mỗi con người, ngày hôm qua là vĩ đại, có sức hấp dẫn lớn,không nhất định hôm nay và ngày mai vẫn được mọi người yêu mến và ca ngợi nếulòng dạ không trong sáng nữa, nếu sa vào chủ nghĩa cá nhân Do đó, thường xuyên tựđổi mới và tự chỉnh đốn Đảng là một yêu cầu khách quan của chính sự nghiệp cáchmạng trong tất cả các thời kỳ Trong di chúc của mình, phần nói về những công việcphải làm sau thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Mỹ, Hồ Chí Minh cũng đã chỉ rõ:

"việc cần phải làm trước tiên là chỉnh đốn lại Đảng, làm cho mỗi đảng viên, mỗi đoànviên, mỗi chi bộ đều ra sức làm tròn nhiệm vụ Đảng giao phó cho mình, toàn tâm toàn

ý phục vụ nhân dân Làm được như vậy, thì dù công việc to lớn mấy, khó khăn mấychúng ta cũng nhất định thắng lợi Và, không chỉ trong Di chúc, mà chính trong bài viếtcuối cùng mà Hồ Chí Minh để lại cũng là bài viết về đạo đức Phải chăng, Người muốndành bài viết cuối cùng cho điều mà Người tâm huyết nhất và cũng là điều mà Ngườitrăn trở nhất trong sự nghiệp cách mạng - Đó là vấn đề "nâng cao đạo đức cách mạng,quét sạch chủ nghĩa cá nhân", là "thắng lợi của chủ nghĩa xã hội không thể tách rờithắng lợi của cuộc đấu tranh trừ bỏ chủ nghĩa cá nhân"

Vậy:

"Đức là gốc" là quan điểm cơ bản, xuyên suốt trong tư tưởng đạo đức Hồ Chí Minh

của Hồ Chí Minh không chỉ tiếp nối và nâng cao quan niệm đạo đức truyền thống củaphương Đông và Việt Nam mà còn là một cống hiến quan trọng của Người đối với khotàng lý luận của chủ nghĩa Mác - Lênin Đối với dân tộc ta, di sản tư tưởng Hồ ChíMinh, trong đó có tư tưởng về đạo đức cách mạng là tài sản tinh thần vô giá, là ngọn cờthắng lợi của cách mạng Việt Nam Mà không chỉ là tư tưởng, cuộc đời cách mạngkhông một gợn một chút riêng tư của chủ tịch Hồ Chí Minh đã để lại cho chúng tanhững bài học lớn về đạo làm người Xét đến cùng, triết lý lớn về con người trong tư

tưởng Hồ Chí Minh là triết lý về đạo làm người được tóm gọn trong sáu chữ: Thành người, làm người và ở đời Và phải chăng, "tầm cỡ của một hiền triết chưa chắc ở chỗ

giải đáp mối tương quan giữa tồn tại và tư tưởng ở chỗ lựa chọn giáo điều quen thuộchay sáng tạo mới lạ, mà chung quy là ở mức quan tâm đến con người, con người thậtđang phải sống trên quả đất này và chắc còn sống lâu dài đến vô tận thời gian, lấy đólàm trung tâm của mọi suy tư và chủ đích của mọi hành động Cụ Hồ thuộc loại hiềntriết đó

2 Quan điểm nhân, nghĩa, trí, dũng:

- Nhân là thật thà thương yêu, hết lòng giúp đỡ đồng chí và đồng bào Vì thế mà kiênquyết chống lại những người, những việc có hại đến Đảng, đến nhân dân Vì thế màsẵn lòng chịu cực khổ trước mọi người, hưởng hạnh phúc sau thiên hạ Vì thế màkhông ham giàu sang, không e cực khổ, không sợ oai quyền

Những người đã không ham, không e, không sợ gì thì việc gì phải họ đều làm được

- Nghĩa là ngay thẳng, không có tư tâm, không làm việc bậy, không có việc gì phảigiấu Đảng Ngoài lợi ích của Đảng, không có lợi ích riêng phải lo toan Lúc Đảng giaocho việc, thì bất kỳ to nhỏ, đều ra sức làm cẩn thận Thấy việc phải thì làm, thấy việcphải thì nói Không sợ người ta phê bình mình, mà phê bình người khác cũng luôn luônđúng đắn

- Trí vì không có việc tư túi nó làm mù quáng, cho nên đầu óc trong sạch, sáng suốt.

Dễ hiểu lý luận Dễ tìm phương hướng Biết xem người Biết xét việc Vì vậy, mà biếtlàm việc có lợi, tránh việc có hại cho Đảng, biết vì Đảng mà cất nhắc người tốt, đềphòng người gian

- Dũng là dũng cảm, gan góc, gặp việc phải có gan làm Thấy khuyết điểm có gansửa chữa Cực khổ khó khăn, có gan chịu đựng Có gan chống lại những sự vinh hoa,phú quý không chính đáng Nếu cần, thì có gan hy sinh cả tính mệnh cho Đảng, cho Tổquốc, không bao giờ rụt rè, nhút nhát

1.Quan điểm đạo đức trung với nước, hiếu với dân.

Xét về mối quan hệ của đạo đức thì Bác Hồ đặt ưu tiên hàng đầu cho mối quan hệgiữa dân với nước, giữa nhân dân với tổ quốc Đây là mối quan hệ chi phối tất cả cácmối quan hệ khác Chính vì vậy, Bác Hồ đặt phẩm chất trung với nước, hiếu với dân làphẩm chất hàng đầu của người đảng viên Trung hiếu là khái niệm thuộc đạo đứctruyền thống nhưng được Bác Hồ vận dụng theo quan điểm mới phù hợp với hoàn cảnhmới của lịch sử

Theo quan điểm Bác Hồ, “trung với nước, hiếu với dân” có mối quan hệ gắn bóchặt chẽ với nhau Vì “dân là dân của nước, nước là nước của dân” Nghĩa là nhân dân

là chủ của đất nước Còn theo quan điểm của đạo đức phong kiến, coi nước là của vua,vua là người quyết định tất cả, còn dân chỉ có nhiệm vụ làm tôi trung theo quan điểm

“Quân xử thần tử thần bất tử bất trung” (Vua xử tôi phải chết thì tôi phải chết, khôngtuântheo lệnh vua là tôi không trung thành) Rõ ràng, quan điểm của Bác hoàn toànkhác hẳn với quan niệm của đạo đức phong kiến Bác Hồ chỉ rõ: “Trung là trung với tổquốc, hiếu là hiếu với nhân dân” Và cũng chính Người là biểu tượng cao đẹp thể hiệnphẩm chất này Suốt cuộc đời vì dân, vì nước Đến khi chuẩn bị vĩnh biệt thế giới nàyBác cũng tính toán sao cho khỏi tốn kém thì giờ và tiền bạc của nhân dân đối với việc

riêng của mình Bác khẳng định: “Bất kỳ bao giờ, bất kỳ ở đâu, tôi cũng chỉ theo đuổimột mục đích là làm cho ích nước, lợi dân.

Còn “hiếu với dân” được Bác cụ thể hóa bằng chủ trương “Đảng và Chính phủ là đày

tớ của nhân dân”, “chính quyền phải có trách nhiệm lo cho dân: Làm cho dân có ăn,làm cho dân có mặc, làm cho dân có chỗ ở, làm cho dân có học hành” Bác còn chỉ rõ:

“Chính sách của Đảng và Chính phủ phải hết sức chăm nom đến đời sống của nhândân Nếu dân đói, Đảng và Chính phủ có lỗi; nếu dân rét là Đảng và Chính phủ có lỗi;nếu dân dốt, Đảng và chính phủ có lỗi; nếu dân ốm là Đảng ta và Chính phủ có lỗi Vìvậy, cán bộ Đảng và chính quyền từ trên xuống dưới, đều phải hết sức quan tâm đếnđời sống của nhân dân” Bác dạy rằng cán bộ các cấp đều là “công bộc của dân, nghĩa

là gánh vác việc chung cho dân” Và, “việc gì có lợi cho dân ta phải hết sức làm, việc

gì có hại cho dân phải hết sức tránh” Phẩm chất trung với nước, hiếu với dân được coi

là hạt nhân cơ bản của tư tưởng Hồ Chí Minh

4 Cần, kiệm, liêm, chính, chí công vô tư.

Chủ tịch Hồ Chí Minh đã nói: “Một dân tộc biết cần kiệm, biết liêm chính là một dân tộc giàu về vật chất, mạnh về tinh thần, là một dân tộc văn minh, tiến bộ”; Người còn nhấn mạnh: “Cán bộ muốn cho xứng đáng phải làm được việc Muốn làm được việc, thì phải được dân tin dân phục dân yêu Muốn được dân tin dân phục dân yêu, cán bộ phải tự mình làm đúng đời sống mới Nghĩa là phải siêng năng, tiết kiệm, trong sạch, chính đáng Nếu không thực hành bốn điều đó mà muốn được lòng dân, thì cũng như bắc dây leo trời”.

Cần: Tức là siêng năng, chăm chỉ, cố gắng dẻo dai Dao siêng mài thì sắc bén Ruộng

siêng làm cỏ thì lúa tốt Người siêng học tập thì mau tiến Siêng nghĩ ngợi thì hay cósáng kiến Siêng hoạt động thì có sức khỏe Người siêng năng thì mau tiến bộ Cả nhàsiêng năng thì chắc ấm no Cả làng siêng năng thì làng phồn thịnh Cả nước siêng năng

thì nước giàu mạnh Muốn cho chữ cần có nhiều kết quả hơn, thì phải có kế hoạch chomọi công việc.

Cây gỗ bất kỳ to nhỏ đều có gốc và ngọn Công việc bất kỳ to nhỏ đều có điều nên làmtrước, nên làm sau Nếu không có kế hoạch, điều nên làm trước mà để làm sau, điềunên làm sau mà đưa làm trước, như thế sẽ hao tổn thời giờ, mất công nhiều mà kết quả

ít Siêng năng và kế hoạch phải đi đôi với nhau Kế hoạch lại phải đi đôi với phân công

để nhằm vào hai điểm: công việc (làm trước sau) và nhân tài (năng lực ai vào việcnấy) Cần và chuyên phải đi đôi với nhau Cần là phải biết cách nuôi dưỡng, phân bổ cảtinh thần, vật chất và lực lượng của mình một cách hợp lý để làm việc lâu dài

Đêm 30 Tết năm 1957, Bác đến thăm ba đồng chí cảnh vệ trực Phủ Chủ tịch và dạyanh em cách pha trà Lượt nước đầu tiên và thứ hai, Bác đều rót vào một chiếc ca to,đậy kín lại Lượt nước thứ ba, Bác rót ra 4 chén con để mọi người cùng uống Tiếpnhững lượt nước sau, Bác chuyển trà từ ca vào ấm rồi thêm nước sôi vào, nhờ thế nướctrà vẫn đậm đà Cuối buổi, Bác mới nói: “Nghe nói mấy chú đầu tháng “trung nông”,giữa tháng “bần nông”, cuối tháng “cố nông” như thế là chi tiêu không kế hoạch Nếucác chú chi tiêu theo lối pha trà của Bác thì vừa đủ tiền tiêu, vừa khỏi phải trả nợ”

Kiệm: Là tiết kiệm, không xa xỉ, không hoang phí, không bừa bãi Cần với kiệm phải

đi đôi với nhau như hai chân của con người Cần mà không kiệm, làm chừng nào, xàochừng nấy như cái thùng không đáy Kiệm mà không cần thì không tăng thêm, khôngphát triển được Thời giờ cũng phải được tiết kiệm như của cải Của cải hết còn có thểlàm thêm nhưng khi thời giờ đã qua rồi, không bao giờ kéo trở lại được Biết tiết kiệmthời giờ của mình, lại phải tiết kiệm thời giờ của người khác

Thánh hiền có nói: Một tấc bóng là một thước vàng Tiết kiệm không phải là bủn xỉn.Khi không nên tiêu xài thì một hạt gạo, một đồng xu cũng không nên tiêu Khi có việcđáng làm, việc ích lợi cho đồng bào, cho Tổ quốc, thì dù hao bao nhiêu công, tốn bao

nhiêu của, cũng vui lòng Kết quả chữ cần kiệm to lớn như vậy cho nên người yêunước thì phải thi đua thực hành cần kiệm.

Tháng 4/1969, Bộ Chính trị họp bàn chuẩn bị tổ chức 4 ngày lễ lớn năm sau Bác đangmệt nặng nên vắng mặt Sau đó trên giường bệnh, nghe báo cáo lại cuộc họp, Người

nói: “ Các chú nên bàn bạc cho kỹ Còn ý kiến của Bác, Bác chỉ đồng ý 3/4 nghị quyết Bác không đồng ý đưa 19/5 làm ngày kỷ niệm lớn năm 1970 Hiện nay các cháu học sinh sắp vào năm học mới, giấy mực tiền bạc dùng tuyên truyền về ngày sinh của Bác thì các chú nên dùng để in sách giáo khoa và mua dụng cụ học tập cho các cháu, khỏi lãng phí”.

Liêm: Là trong sạch, không tham lam Liêm có nghĩa rộng hơn là trung với Tổ quốc,

hiếu với nhân dân Chữ liêm phải đi đôi với chữ kiệm Có kiệm mới liêm được vì xa xỉ

mà sinh tham lam Tham tiền, tham địa vị, tham danh tiếng, tham ăn ngon, sống yênđều là bất liêm Để thực hiện chữ liêm, cần có tuyên truyền và kiểm soát, giáo dục vàpháp luật, từ trên xuống, từ dưới lên Trước nhất là cán bộ các cơ quan, các đoàn thể,cấp cao thì quyền to, cấp thấp thì quyền nhỏ mà thiếu lương tâm là có dịp đục khoét, códịp ăn của đút, có dịp di công - dinh tư

Vì vậy cán bộ phải thực hành chữ liêm trước để làm kiểu mẫu cho dân Quan tham vìdân dại Nếu dân hiểu biết không chịu đút lót thì quan dù không liêm cũng phải hóa raliêm Vì vậy cần phải biết quyền hạn của mình, phải biết kiểm soát cán bộ, để giúp cán

bộ thực hiện chữ liêm Pháp luật phải thẳng tay trừng trị những kẻ bất liêm, bất kỳ kẻ

ấy ở địa vị nào, làm nghề nghiệp gì Cán bộ thi đua thực hành liêm khiết thì sẽ gây nêntinh thần liêm khiết trong nhân dân

Thời kỳ chống chiến tranh phá hoại Mỹ năm 1965, nhân dân Hà Nội phải ăn cơm độn

mỳ sợi, ngô, bột, bo bo Bác yêu cầu: “Các chú thổi cơm độn cho Bác Nhân dân, cán

bộ ta ăn độn bao nhiêu phần trăm, cứ độn cho Bác từng ấy, giống như cán bộ với dân”,anh em cấp dưỡng thương Bác quá bèn thưa rằng quy định các cụ già trên 70 tuổikhông phải ăn độn, nhưng Bác không đồng ý Anh em bèn xay nhỏ ngô trộn vào gọi làthì Bác vẫn nhắc lại rõ ràng: “50% cơ mà!”.

Chính: Tức là không tà, thẳng thắn, đứng đắn Cần - kiệm - liêm là gốc rễ của chính.

Nhưng một cây có gốc rễ, lại cần có nhành, lá, hoa, quả mới là cây hoàn toàn Mộtngười phải cần - kiệm - liêm nhưng còn phải chính mới hoàn toàn Trong xã hội, tuy cótrăm công nghìn việc, song những công việc ấy có thể chia làm hai thứ: việc chính vàviệc tà Bất kỳ ở tầng lớp nào, giữ địa vị nào, làm nghề nghiệp gì, sự hoạt động của mộtngười trong xã hội đều phải xác định cái đúng, cái tốt trong bản thân mình đối với mọingười và đối với công việc Bản thân luôn tự kiểm điểm, tự phê bình sửa chữa khuyếtđiểm và hoan nghênh người khác phê bình mình

Với mọi người phải chân thành khiêm tốn, thật thà đoàn kết, chớ nịnh trên, xem thườngdưới Trong công việc phải để việc công lên trên việc tư, việc nhà Bất kỳ việc to, việcnhỏ phải có sáng kiến, kế hoạch, cẩn thận, quyết tâm làm cho thành công Việc thiệnthì dù nhỏ mấy cũng làm Việc ác thì dù nhỏ mấy cũng tránh Mới giữ cương vị mộtthời gian ngắn, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã đứng ra nhận trách nhiệm trước quốc dân:

“Chính phủ do tôi đứng đầu chưa làm được việc gì đáng kể cho nhân dân Có thể nóirằng: những khuyết điểm đó là vì thời gian còn ngắn ngủi, vì nước ta còn mới, hoặc vì

lẽ này, lẽ khác

Nhưng không, tôi phải nói thật: những sự thành công là nhờ đồng bào cố gắng Nhữngkhuyết điểm là lỗi tại tôi Người đời không phải thánh thần, không ai tránh khỏi khuyếtđiểm Chúng ta không sợ có khuyết điểm, nhưng chỉ sợ không biết kiên quyết sửa nóđi” Trong thư riêng gửi ông Vũ Đình Hòe, Bác viết: “ Việc ân xá, ân sám ở Thái Bìnhnhư thế là xong Ông giám đốc N.V.H tỏ ra tận tâm với chức vụ, thì Chính phủ nênkhen Nhưng trong việc ở Thái Bình vừa rồi, ông ấy làm quá đáng, thì chúng ta phải

phê bình giúp ông ấy sửa chữa và tiến bộ Không vì công mà quên tội Đó là cách chícông vô tư, để rèn luyện và cất nhắc cán bộ”.

Tại buổi họp của Hội đồng Chính phủ ngày 30/12/1967, Bác đã thẳng thắn góp ý:

“Chính phủ ta tuy đã cố gắng nhưng phải cố gắng nhiều hơn nữa Trong khi ngườicông nhân, người nông dân, người chiến sĩ hy sinh làm tròn nhiệm vụ của mình, cònchúng ta những người làm lãnh đạo có khi lại làm chưa hết nhiệm vụ của mình Tôi nóinhư vậy có đồng chí không thích, nhưng tôi nói có sách mách có chứng cả Chúng taphải gương mẫu trong quản lý và bảo vệ của công Việc đoàn kết nội bộ trong các Bộ,các ngành chưa được tốt Lề lối làm việc của chúng ta cũng có nhiều điểm chưa tốt, cótình trạng là nói mà không nghĩ, nghĩ mà không quyết, quyết rồi mà không làm ”

Để quyết tâm xây dựng đất nước, hướng tới một tương lai tươi sáng, phồn vinh trongthế kỷ mới, mỗi người cần phải thấm nhuần lời dạy của Hồ Chủ Tịch: “Một hột gạo,một đồng tiền là mồ hôi, nước mắt của đồng bào Vì vậy, ta phải ra sức tiết kiệm.Hoang phí là một tội ác Có tiết kiệm, không hoang phí xa xỉ thì mới giữ được liêmkhiết, trong sạch Nếu hoang phí xa xỉ, thì ắt phải tìm cách xoay tiền, do đó mà sinh ra

hủ bại, nhũng lạm, giả dối Thậm chí làm chợ đen chợ đỏ, thụt két, buôn lậu Có cầnmới kiệm Có cần, kiệm mới liêm Có cần, kiệm, liêm mới chính”

5 Yêu thương, quý trọng con người.

Qua nghiên cứu, chúng ta thấy rằng Hồ Chí Minh đã kế thừa và phát huy truyềnthống nhân ái, nhân nghĩa của dân tộc kết hợp với chủ nghĩa nhân văn của nhân loại màđỉnh cao là chủ nghĩa nhân văn cộng sản chủ nghĩa Bác Hồ đã xác định phẩm chất yêuthương, quý trọng con người là một trong những phẩm chất, chuẩn mực đạo đức cáchmạng cao đẹp nhất của người đảng viên

Lòng yêu thương con người của Bác Hồ trước hết là dành cho đại đa số nhân dânlao động, người nghèo khổ, bị áp bức, bóc lột trên hành tinh chúng ta Tình yêu thương

con người của Bác thật bao la Tình yêu thương con người đối với đồng bào mình, Bác

Hồ chỉ có một ham muốn duy nhất là: “Tôi chỉ có một ham muốn duy nhất, ham muốntột bật là làm sao cho nước ta hoàn toàn độc lập, dân ta được hoàn toàn tự do, đồng bào

ai cũng có cơm ăn, áo mặc, ai cũng được học hành” Đối với Bác Hồ, cả cuộc đời chỉ

vì dân, vì nước không có gì lớn lao và quý báu hơn dân với nước Thương yêu dân tộcmình, thương yêu con người Bác từng nói: “Cả đời tôi chỉ có một mục đích là phấnđấu cho quyền lợi của tổ quốc và hạnh phúc của quốc dân Những khi tôi phải ẩn nấpnơi núi non, hoặc ra vào chốn tù tội, xông pha sự hiểm nghèo, là vì mục đích đó

Tấm lòng yêu thương con người của Bác Hồ còn được thể hiện rõ trong quan hệđồng chí, đồng đội, anh em Nhưng đối với bản thân mình Bác đòi hỏi phải nghiêmkhắc, nhưng đối với bạn bè, đồng chí phải rộng rãi, đòi hỏi tất cả mọi người phải có sựtôn trọng con người, tôn trọng lẫn nhau Đối với cán bộ, đảng viên, Bác dạy học chủnghĩa Mác-Lênin là để thương yêu nhau hơn Bác nói: “Học chủ nghĩa Mác-Lênin là

để sống với nhau cho có nghĩa, có tình” Đối với Bác chỉ có nâng con người lên, chứkhông cho phép hạ thấp, vùi dập con người xuống, dù cho họ có khuyết điểm, thiếusót Vì vậy, phải thực hiện tự phê bình và phê bình nhằm nâng cao điểm tích cực, hạnchế những tiêu cực để mỗi người,ngày càng tốt hơn, có ích hơn cho Đảng, cho đấtnước Và, Bác khuyên mọi người trong tự phê bình phải thẳng thắn, chân thành để giúp

đỡ lẫn nhau cùng tiến bộ Bác dạy “Ở đời ai cũng có chỗ tốt, chỗ xấu Ta phải khéonâng cao chỗ tốt, khéo sửa chữa chỗ xấu cho họ” Đối với Đảng, Bác đòi hỏi “Đảngphải thương yêu cán bộ, nhưng thương yêu không phải vỗ về, nuông chiều, thả mặc.Thương yêu là giúp cho họ học tập thêm, tiến bộ thêm

Tình thương yêu con người, thương yêu nhân dân của Bác càng thể hiện rõ hơntrong Di chúc của Bác Trong Di chúc, Bác căn dặn Đảng và Chính phủ thực hiện côngviệc đầu tiên trong hàn gắn vết thương sau chiến tranh là “Đầu tiên là công việc đối vớicon người” Đầu tiên là đối với cán bộ, binh sỹ, dân quân, du kích, thanh niên xungphong; đối với các liệt sĩ; với cha, mẹ, vợ, con thương binh, liệt sĩ; với phụ nữ, nông