Phương pháp phỏng vấn toạ đàm: Bằng phương pháp này chúng tôi đã thu thập những số liệu liên quan, đề tài đã phỏng vấn trao đổi trực tiếp và bằng phiếu hỏi các giáo viên đang trực tiếp g[r]
Trang 1ĐẶT VẤN ĐỀ
Trong những năm gần đây nền kinh tế Việt Nam đã có những bước độtphá đáng kể Sự kiện Việt Nam gia nhập WTO trong năm 2007 đã đánh dấu
sự chuyển mình mạnh mẽ của hình ảnh Việt Nam trong con mắt bạn bè quốc
tế Sự thay đổi không ngừng của đất nước đã tạo ra thời cơ và vận mệnh mớicho nền TDTT của nước nhà
Cùng với sự phát triển mạnh mẽ của nền TDTT nước ta nói chung và
sự vươn lên không ngừng của Điền Kinh - môn thể thao "nữ hoàng"nói riêngthể thao nước nhà đã có sự tiến bộ vượt bậc cả về chiều rộng lẫn chiều sâu.Điền kinh là một trong những môn đã có nhiều VĐV tham gia thi đấu ở các
kỳ Olympic, á vận hội, Seagame và đã đạt được nhiều thành tích khởi sắctrong khu vực và châu lục như: Bùi Thị Nhung, Vũ Thị Hương, TrươngThanh Hằng, Nguyễn Đình Cương Tuy nhiên để đạt được thành tích đó lànhờ sự quan tâm đúng đắn của Đảng và Nhà nước đồng thời có sự phấn đấuhết mình của đội ngũ cán bộ, giáo viên học sinh các trường trung học trong cảnước
Phú thọ là tỉnh miền núi nên nền kinh tế còn gặp nhiều khó khăn Điđôi với sự phát triển kinh tế, tỉnh đã nhận thấy tầm quan trọng của TDTTtrong sự phát triển toàn diện của con người cũng như thúc đẩy nền kinh tế vănhoá xã hội Vì lẽ đó tỉnh đã có sự quan tâm công tác phát triển TDTT đặc biệt
là phát triển TDTT trong các trường phổ thông, trong đó Điền Kinh là mộtmôn cơ bản đó là vấn đề có ý nghĩa quan trọng trong việc rèn luyện các emtrở thành một con người phát triển toàn diện cả về chất và tinh thần Quá trìnhtập luyện và thi đấu đòi hỏi các em phải có đủ các tố chất nhanh, mạnh bền,khéo léo, mềm dẻo Trong đó sức bền đặc biệt quan trọng vì nó là một trongnhững yếu tố quyết định đến thành tích thể thao Vì vậy tập luyện để nâng caosức bền chuyên môn trong chạy 800m ở trường phổ thông giúp các em nâng
Trang 2cao sự kiên trì bền bỉ, nghị lực trong học tập cũng như các hoạt động xã hộikhác.
Chạy cự ly trung bình trong đó có cự ly 800m làm cho thể chất các emphát triển đồng thời qua đó giúp các cơ quan nội tạng phát triển hơn Biếntriển trực tiếp là hệ thống hô hấp, hệ tim mạch, hệ cơ qua đó tạo điều kiệnnâng cao và phát triển thể lực chung
Vì vậy việc lựa chọn và xây dựng hệ thống bài tập phát triển thể lựcchuyên môn phù hợp với đối tượng nghiên cứu nhằm đạt thành tích cao trongmôn chạy nói chung và trong chạy 800m nói riêng Song một vấn đề ở đây làlàm thế nào để phát triển toàn diện các tố chất thể lực trong đó có sức bềnchuyên môn đạt hiệu quả cao
Chạy cự ly 800m không đòi hỏi tốc độ tối đa mà phải biết phân phối sửdụng tốc độ cao trên toàn cự ly Vì vậy việc phát triển sức bền chuyên môngiúp cho cơ thể VĐV chịu được lượng vận động trong thời gian nhất định đápứng được các yêu cầu bài tập đưa ra Nếu các em chạy 800m không có sứcbền chuyên môn thì khả năng chống lại cực điểm sẽ bị giảm sút Chính vì vậynâng cao sức bền chuyên môn cho các nữ học sinh trường trung học phổthông là điều không thể thiếu được Để đáp ứng chiến lược đào tạo làm côngtác huấn luyện sau này cần phải nghiên cứu xem xét tìm ra hệ thống phát triểnsức bền chuyên môn cho học sinh nữ trong các trường phổ thông giúp cho các
em phát triển được sức bền chuyên môn, làm cơ sở đánh giá rút kinh nghiệmcho bản thân, giúp tích luỹ kinh nghiệm trong quá trình học tập Cho nên việcđưa ra hệ thống bài tập hợp lý nhằm phát triển sức bền chuyên môn cho nữhọc sinh trung học phổ thông là vấn đề cấp thiết Song để đạt được điều đócần chú ý đến phương pháp và kế hoạch tập luyện
Song song với việc tìm hiểu sức bền chuyên môn chúng tôi đã tìm hiểuđối tượng tập luyện là các nữ học sinh THPT Thanh Sơn _Phú Thọ, do thời
Trang 3gian và điều kiện tập luyên còn ít, phương pháp, phương tiện tập luyện cònhạn chế nên trình độ tập luyện còn yếu Do vậy mà thành tích chưa cao trongcác cuộc thi đấu ở các hội khoẻ Phù đổng do huyện và tỉnh tổ chức.
Trên thực tế đã có một số tác giả nghiên cứu về khía cạnh sức bềnchuyên môn, tuy nhiên để xây dựng phương pháp tập luyện nào cho phù hợpvới thực tiễn của địa phương, từ đó đạt kết quả tốt nhất
Từ ý nghĩa quan trọng đó chúng tôi đã tiến hành nghiên cứu đề tài:
" Nghiên cứu lựa chọn và ứng dụng bài tập nhằm phát triển sức bền chuyên môn cho nữ học sinh chạy 800m đội tuyển điền kinh trường THPT Thanh Sơn_Phú Thọ".
Với mục đích:
Xây dựng hiệu quả ứng dụng hệ thống bài tập nhằm phát triển bềnchuyên môn cho nữ học sinh chạy 800m qua đó giúp đánh giá được tình trạngthể chất của học sinh THPT, cũng như sự phối hợp lý để nâng cao thành tíchchạy cho học sinh THPT Trên cơ sở đó giúp các em có đủ điều kiện rút ra vàđúc rút kinh nghiệm ngay từ khi còn học, tập luyên làm cơ sở cho công tácsau này
Trang 4CHƯƠNG 1 TỔNG QUAN VẤN ĐỀ NGHIÊN CỨU 1.1 Những khái niệm và quan điểm sức bền.
Trong huấn luyện thể thao thì huấn luyện sức bền là vấn đề được sựquan tâm đặc biệt của các nhà khoa học, các chuyên gia, huấn luyện viên thểthao, song khi đề cập đến vấn đề này chúng tôi đã thấy các tác giả có nhiềuquan điểm khác nhau
Theo quan điểm của các nhà lý luận cho rằng: Sức bền là khả năng thựchiện một hoạt động với cường độ cho trước hay là năng lực duy trì khả nănghoạt động trong thời gian dài nhất mà cơ thể chịu đựng được Hay nói cáchkhác: Sức bền là năng lực của cơ thể chống lại mệt mỏi trong hoạt động nào
đó Về khái niệm sức bền luôn liên quan đến khái niệm mệt mỏi; mệt mỏi là
sự giảm sút tạm thời khả năng vận động hoặc hoạt động do sự vận động gâynên
Chúng ta đã biết, sức bền có rất nhiều loại và đa dạng, nó tuỳ thuộc vào
cơ chế mệt mỏi do các hình thức vận động khác nhau gây nên Nhưng dựavào khả năng chuyển động sức bền từ hoạt động này sang hoạt động khác mà
ta có thể phân chia sức bền thành 2 loại: Sức bền chung và sức bền chuyênmôn
+ Sức bền chung: Là sức bền đối với hoạt động kéo dài và cường độtrung bình, có sự tham gia của phần lớn hệ cơ
+ Sức bền chuyên môn: Là khả năng duy trì hoạt động cao trong cácbài tập nhất định
Trang 5- Căn cứ vào nguồn cung cấp Oxy, sức bền được chia thành 3 loại: Sứcbền ưa khí, sức bền yếm khí và sức bền hỗn hợp.
+ Sức bền ưa khí: Là sức bền trong thời gian dài tức là sử dụng sức bềncần thiết để vượt qua một cự ly mà VĐV cần trên 11 phút cho đến 1 giờ
+ Sức bền yếm khí: Là sức bền trong thời gian ngắn, tức là sức bền cầnthiết để vượt qua một cự ly mà VĐV cần 45 giây đến 2 phút
+ Sức bền hỗn hợp: Là sức bền trong một thời gian trung bình, tức làsức bền cần thiết để vượt qua một cự ly mà VĐV cần 2 phút đến nhiều giờ
- Theo Anerextop Nhicop: Sức bền là khả năng hoạt động trong thờigian dài
- Theo quan điểm của Gunter Schanabel:Sức bền là tố chất thể lựcchống lại mệt mỏi trong LVĐ thể thao
- Theo quan điểm của VX Pharophen cho rằng: Thời gian mà conngười có khả năng duy trì được cường độ hoạt động nhất định trước là mộttrong những tiêu chuẩn đánh giá sức bền
- Theo tiến sĩ Dietrch Harre thì: Sức bền là khả năng chống lại mệt mỏitrong vận động với tốc độ gần tối đa và tối đa
Theo ông thì sức bền được chia thành:
+ Sức bền trong thời gian ngắn ( 40" - 2' )
+ Sức bền trong thời gian trung bình( 2' - 11' )
+ Sức bền trong thời gian dài( 11' - nhiều giờ )
- Theo Mat veep: Sức bền là cơ sở, là khả năng đối kháng lại của cơ thểVĐV khi thực hiện LVĐ trong thời gian kéo dài Sức bền là khả năng chốnglại mệt mỏi và duy trì hoạt động dài của VĐV
- Theo quan điểm của Nguyễn Toán và Phạm Danh Tốn: Sức bền làkhả năng thực hiện một hoạt động với cường độ cho trước hay duy trì khảnăng hoạt động trong thời gian dài cơ thể chịu đựng được
Trang 6- Theo quan điểm của Amacrot: Sức bền là khả năng hoạt động trongthời gian dài, khả năng chống lại mệt mỏi, duy trì năng lực mặc dù bị mệtmỏi Sức bền đảm bảo cho VĐV đạt được một cường độ tốt nhất (tốc độ dùngsức, nhịp độ chơi hay thi đấu, sử dụng lực) trong thời gian vận động kéo dàicủa thi đấu tương ứng với khả năng huấn luyện của mình.
Sức bền không những là nhân tố ảnh hưởng và xác định lớn tới thànhtích thi đấu mà còn là nhân tố xác định kích thích tập luyện và khả năng chịuđựng LVĐ của VĐV Sức bền tốt cũng là điều kiện để hồi phục nhanh
1.2 Cơ sở lý luận của sức bền:
Trong thể thao được hiểu là năng lực của cơ thể chống lại mệt mỏitrong một hoạt động nào đó, sức bền đảm bảo cho VĐV đạt được một cường
độ lớn Sức bền còn đảm bảo cho chất lượng động tác cao và giải quyết hoànhảo các hành vi kỹ thuật, chiến thuật tới cuối cự ly Do đó sức bền khôngnhững là nhân tố xác định và ảnh hưởng tới thành tích thi đấu mà còn là nhân
tố xác định thành tích tập luyện, khả năng chịu đựng LVĐ của VĐV, sức bềnphát triển tốt cũng là điều kiện để hồi phục nhanh
Mục đích của huấn luyện thể thao ảnh hưởng tới các yêu cầu của nănglực sức bền, nó phải được huấn luyện như các điều kiện cơ bản
Việc huấn luyện sức bền chuyên môn phụ thuộc trực tiếp cho việc hìnhthành và thể hiện thành tích thể thao, điều này cần phải nói tới các yêu cầutrong tập luyện và thi đấu, những yêu cầu này trong mối tác động tổng hợpcủa chúng vào việc hình thành các phẩm chất chuyên môn của cá nhân và các
kỹ thuật thể thao tương ứng với thi đấu các kỹ xảo, chiến thuật cũng như các
tố chất thể lực và các điều kiện thích nghi với các tính chất sinh vật học tươngứng
Tập luyện một cách có hệ thống sẽ nâng cao sức bền một cách đáng kể.Nhưng cũng cần thấy khả năng về sức bền phụ thuộc rất lớn vào yếu tố di
Trang 7chuyển (đặc điểm cơ bắp, năng lực hấp thụ Oxy của cơ thể…) Vì vậy ngoàiviệc tổ chức tập luyện đúng phương pháp thì cần cấc thí nghiệm, dự báo, đểtuyển chọn và xác định các cự ly chuyên môn hoá phù hợp nhất cho từngVĐV.
Vì VĐV tập luyện sức bền chuyên môn chủ yếu sử dựng nguồn nănglượng yếm khí nên tạo ra nhiều Axit Lactic hơn ở các VĐV tập luyện sức bền
Do đó quá trình tập luyện sức bền chuyên môn cần làm tăng khả năng hấp thuOxy để làm giảm lượng Axit Lactic trong máu và như vậy làm tăng khả nănghoạt động yếm khí kéo dài của cơ thể, đó là một trong những điều kiện quantrọng nhất để nâng cao sức bền chuyên môn VĐV
Những nhân tố quyết định tới khả năng yếm khí là:
- Mức độ các nguồn dự trữ năng lượng và khả năng huy động cácnguồn này khi thiếu Oxy
- Khả năng trung hoà các phản ứng axit của quá trình trao đổi chất
- Khả năng cơ thể có nguy cơ khi Axit lactic tập trung nhiều trong máu
Để hoạt động mang tính tuần tự cao trên cơ sở phát triển sức bềnchuyên môn chúng tôi dựa trên các yếu tố sau:
+ Cường độ bài tập
+ Thời gian thực hiện bài tập
+ Thời gian nghỉ giữa quãng
+ Tính chất nghỉ ngơi
+ Số lần lặp lại
Các yếu tố này có ý nghĩa rất lớn và có mối quan hệ mật thiết bổ sungcho nhau trong quá trình huấn luyện Nếu thay đổi các yếu tố trên thì cơ thể sẽxuất hiện những biến đổi bất lợi từ đó giảm thành tích thể thao
1.2.1 Những phương pháp huấn luyện sức bền.
Trang 8Để phát triển sức bền thì việc lựa chọn các bài tập nhằm phát triển sứcbền chuyên môn của VĐV chạy cự ly trung bình nói chung và chạy 800m nóiriêng, ngoài việc cần củng cố và hoàn thiện hoạt động của các hệ thống timmạch, hô hấp còn cần phải hoàn thiện quá trình trao đổi chất, làm tăng hệ số
sử dụng Oxy
Chạy 800m đòi hỏi phải sử dụng tốc độ tương đối cao trên cả cự ly Bởivậy nó là một hoạt động bao gồm cả hai quá trình ưa khí và yếm khí Vì thếtrong huấn luyện sức bền chuyên môn việc nâng cao khả năng ưa khí và yếmkhí của VĐV là điều kiện quan trọng không thể thiếu được
1.2.1.1 Phương pháp nâng cao khả năng ưa khí.
Khả năng ưa khí của cơ thể là khả năng tạo ra nguồn năng lượng chohoạt động cơ bắp thông qua quá trình Oxy hoá các hợp chất giàu năng lượngtrong cơ thể Để nâng cao khả năng ưa khí của cơ thể cần giải quyết 3 nhiệmvụ;
- Nâng cao khả năng hấp thụ Oxy tối đa
- Nâng cao khả năng kéo dài thời gian duy trì hấp thụ Oxy tối đa
- Làm cho hệ tuần hoàn và hô hấp nhanh chóng đạt được mức hoạtđộng với hiệu suất tối đa
Các phương pháp giáo dục khả năng ưa khí của cơ thể người ta thường
sư dụng các bài tập có tính chu kỳ với tốc độ gần cực hạn và tập luyện trongmôi trường giàu Oxy trong đó có sự thạm gia của phần lớn nhóm cơ, để nângcao khả năng ưa khí người ta thường sử dụng các phương pháp huấn luyệnsau:
+ Phương pháp đồng đều liên tục
+ Phương pháp biến đổi
+ Phương pháp lặp lại
Trang 9+ Phương pháp giãn cách và biến đổi được sử dụng để nâng cao khảnăng ưa khí của cơ thể.
Phương pháp đồng đều liên tục được áp dụng rộng rãi trong các giaiđoạn đầu của quá trình huấn luyện nâng cao sức bền, đặc điểm của phươngpháp này là thực hiện bài tập liên tục, không có nghỉ giữa quãng, với mức độ
ở gần tới hạn, và thời gian tập luyện tương đối dài, với phương pháp này khảnăng phối hợp hoạt động của các hệ thống bảo đảm việc hấp thụ Oxy đượcnâng nên ngay trong quá trình vận động, đồng thời bài tập có thể đạt hiệu quảcao do chúng tác động nên cơ thể trong thời gian tương đối lâu Thời gian bàitập dài (10' - 12') đối với những VĐV cấp cao có thể từ 1h - 1h30'
Phương pháp lặp lại( gọi là phương pháp giãn cách) và phương phápbiến đổi được áp dụng để phát triển sức bền là phương pháp dựa trên nhữngbài tập yếm khí (tức là với tốc độ trên tới hạn) và thời gian mỗi lần thực hiệnbài tập tương đối ngắn, những quãng nghỉ giữa (quãng giãng cách) có tínhtoán kỹ lưỡng để phát huy tối đa khả năng ưa khí của cơ thể Nếu bài tập đượclặp lại vào thời điểm mà các chỉ số tuần hoàn và hô hấp đang ở mức độ tươngđối cao thì mức hấp thụ Oxy sẽ tăng dần đến mức tối đa và nhiều trường hợptăng cao cả mức hấp thụ Oxy tối đa vốn có của VĐV Như vậy là tác độngcủa bài tập diễn ra chủ yếu là trong thời gian giãn cách giữa các lần lặp lại,tức là mức hấp thụ Oxy cao nhất đạt được vào lúc nghỉ giữa quãng, chứkhông phải trong lúc thực hiện bài tập
Như vậy tác động của bài tập, chủ yếu diễn ra trong thời gian giãn cáchgiữa các lần lặp lại của bài tập thường có cấu trúc các thành phần của lượngnhư nhau:
+ Cường độ hoạt động (tốc độ di chuyển) cao hơn mức tới hạn, tức làvào khoảng 75% - 80% tốc độ tối đa sao cho cuối mỗi lần lặp lại tần số mạchđạt xấp xỉ 180 lần/ phút (đây là tần số nhịp tim có hiệu suất cao nhất)
Trang 10+ Độ dài cự ly, phải được lựa chọn sao cho thời gian thực hiện khôngquá 1' - 1.5' để cơ thể hoạt động trong điều kiện đủ Oxy, từ đó làm cho cơ thểhấp thụ được lượng Oxy tối đa vào lúc nghỉ ngơi.
+ Thời gian nghỉ giữa quãng: Sao cho lần tập tiếp theo bắt đầu vào thờiđiểm tuần hoàn và hô hấp còn đang giữ được ở mức hoạt động tương đối khẩntrương và thường thì 45" - 120" trong mọi trường hợp quãng nghỉ không nênvượt quá 3' - 4'
+ Tính chất quãng nghỉ: Nên tiếp tục hoạt động với cường độ thấp đểtránh sự chuyển đổi đột ngột từ trạng thái động sang trạng thái tĩnh và ngượclại, nhằm tăng nhanh quá trình hồi phục, tạo điều kiện thuận lợi cho lần lặp lạitiếp theo
+ Số lần lặp lại phải đảm bảo duy trì được trạng thái ổn định trong sựphối hợp hoạt động của các hệ thống cơ thể, thực hiện ở khả năng hấp thụOxy ổn định ở mức tương đối cao, đồng thời số lần lặp lại còn phụ thuộc vàotrình độ của VĐV
1.2.1.2 Phương pháp nâng cao khả năng yếm khí.
Khả năng yếm khí là khả năng vận động của cơ thể trong điều kiện dựavào nguồn cung cấp năng lượng yếm khí Nâng cao khả năng ưa khí cũng làyếu tố quan trọng để nâng cao khả năng yếm khí tạo điều kiện thuận lợi choviệc thực hiện những hoạt động yếm khí Bởi vì trong quá trình trả nợ Oxyđược diễn ra một phần ngay trong lúc vận động và nếu có khả năng ưa khí caothì phần trả nợ Oxy trong lúc vận động đó sẽ lớn hơn khi đó hiệu quả hoạtđộng của cơ thể sẽ tăng lên
Để nâng cao khả năng yếm khí thì phải giải quyết 2 nhiệm vụ nhờ sựphân huỷ của hai phản ứng: Hoàn thiện cơ chế ATP - CP và Glucôphân
Trang 11- Các bài tập nhằm hoàn thiện cơ chế giải phóng năng lượng từ phốtphoCreatin (CP), là khả năng vận động của cơ thể trong điều kiện dựa vào nguồncung cấp năng lượng yếm khí.
+ Cường độ bài tập (tốc độ bài tập) gần tốc độ tối đa hoặc thấp hơn mộtchút (90%) tốc độ này không ảnh hưởng đến trao đổi chất, tạo điều kiện kiểmtra kỹ thuật bài tập và tránh hiện tượng" Hàng rào tốc độ"
+ Thời gian bài tập: Chỉ giới hạn từ 3" - 8", sở dĩ như vậy là do dự trữphotpho Creatin trong cơ rất ít, sự phân huỷ hợp chất này chỉ diễn ra trongthời vài giây(3" - 8") sau khi bắt đầu hoạt động
+ Thời gian nghỉ giữa quãng: Từ 2' - 3' đó cũng là thời giãn đủ để hồiphục photpho Creatin không tạo ra Axit Lactic lên tốc độ trả nợ Oxy diễn raquá nhanh Nhưng do dự trữ CP trong cơ quá ít, chỉ sau 3 - 4 lần lặp lại thìhoạt động của cơ chế Glucophân tăng lên, còn cơ chế photpho Creatin giảm
đi Để khắc phục hiện tượng này, người ta chia bài tập thành 2 đến 3 nhóm,mỗi nhóm 3 - 5 lần lặp lại, thời giãn nghỉ giữa các nhóm là 7'- 10'
+ Cần sử dụng hình thức nghỉ ngơi tích cực, nhất là trong thời gian nghỉgiữa các nhóm, như đi bộ, bơi thả lỏng Ngay sau mỗi lần lặp lại, sau đó cóthể nghỉ ngơi thoải mái để cho cơ thể trở về trạng thái tương đối tĩnh ban đầu
+ Số lần lặp lại: Tuỳ thuộc vào trình độ tập luyên của VĐV, sao cho tốc
độ không bị giảm
- Để hoàn thiện cơ chế Glucophân: Tức là khả năng yếm khí của cơthể
+ Cường độ vận động( tốc độ di chuyển) 90%- 95% xấp xỉ tốc độ tối đa
ở các cự ly tương ứng được sử dụng Sau mỗi lần lặp lại chỉ số tốc độ tuyệtđối có thể giảm đi một ít, nhưng vẫn được coi là xấp xỉ tốc độ tối đa trongtrạng thái hiện có của cơ thể
+ Thời gian mỗi lần lặp lại có thể từ 20"- 2'
Trang 12+ Thời gian nghỉ ngơi được giảm dần sau mỗi lần lặp lại Giữa lần 1 vàlần 2 là từ 5'- 8', lần 2 và lần3 là từ 3' - 4'.
+ Tính chất nghỉ ngơi: Không cần nghỉ ngơi tích cực nhưng tránh trạngthái tĩnh hoàn toàn
+ Số lần lặp lại: Trong trường hợp thời gian quãng nghỉ giảm dầnthường không quá 3 - 4 lần lặp lại và chia thành các nhóm, mỗi nhóm từ 15' -20' để thanh toán phần lớn lượng Oxy
Trong quá trình rèn luyện sức bền cần chú ý thực hiện trình tự: Trướctiên cần phát triển khả năng hô hấp (ưa khí), sau đó là khả năng Glucophân vàcuối cùng là khả năng sử dụng năng lượng do phản ứng phân huỷ PhotphoCreatin, điều này liên quan đến quá trình giáo dục thể chất và huấn luyện
1.3 Đặc điểm giải phẫu sinh lý lứa tuổi 16 - 18.
1.3.1 Đặc điểm giải phẫu sinh lý.
- Hệ xương: Trong giai đoạn này hệ xương của các em lớn lên một cáchđột ngột về chiều dài và chiều dầy, tính đàn hồi của xương càng giảm dần dohàm lượng photpho, canxi, magie tăng, xuất hiện sự cốt hoá một số bộ phậncủa xương như: Mặt cột xương sống, các tổ chức dần được thay thế bằng các
mô xương nên cùng với sự phát triển chiều dài cột sống tăng nên có thể có xuhướng cong vẹo
- Hệ cơ: Hệ cơ phát triển với tốc độ nhanh nhưng vẫn chậm hơn so với
hệ xương, biểu hiện ở các em cao gầy Khối lượng cơ tăng nhanh, đàn tínhcủa cơ tăng nhưng không đều và chủ yếu là các cơ nhỏ, dài, độ phì đại của cơchưa cao do đó khi hoạt động dễ dẫn đến mệt mỏi
- Hệ tuần hoàn: Ở lứa tuổi này kích thước tim tương đối lớn (khoảng200g) tập luyện thể thao có ảnh hưởng rất mạnh đến hình thái, kích thước của
Trang 13tim, tần số co bóp của tim khoảng 70- 75 lần/ phút Ở những VĐV chỉ có 60lần/ phút Tiềm năng hoạt động của tim đã đạt đến mức độ cao Hệ tim mạch
đã thích nghi với sự tăng công suất hoạt động, sự hồi phục tim mạch sau hoạtđộng thể lực phụ thuộc vào độ lớn của LVĐ, thể tích phút tương đối lớn
- Lứa tuổi có ảnh hưởng nhất định về thể tích tâm thu và thể tích phúttối đa Thể tích tâm thu dao động trong khoảng từ 120 - 140ml Thể tích phútdao động trong khoảng 24 - 28l/ phút, lưu lượng tâm thu ở VĐV nữ tăng tới160ml trong khi người bình thường từ 60 -70ml/ 1 lần tâm thu
Lưu lượng này phụ thuộc vào lượng máu tĩnh mạch trở về tim và kíchthước của buồng tim, phụ thuộc vào lực bóp của tâm thất, lượng máu đọngtrong buồng tim, lứa tuổi, giới tính và trình độ huấn luyện
Lưu lượng phút đạt giá trị tối đa khi hoạt động thể thao là 32 - 34lần/phút (thực tế thì không bao giờ đạt giá trị này), lưu lượng phút (LLP) đượctính theo công thức:
LLP =LLTT x TSM
Trong đó:
LLTT: Lưu lượng tâm thuTSM : Tần số mạchNhư vậy: LLP của tim phụ thuộc chính vào LLTT x TSM Nếu nhịptim đạt giá trị tối đa thì lưu lượng phút sẽ giảm bởi vì:
Nhịp tim tăng thì thời gian của một chu chuyển tim sẽ giảm, một chuchuyển tim kéo dài 0.8" gồm 3 thời kỳ: Tâm nhĩ thu, tâm thất thu và tâmtrương toàn bộ do đó khi nhịp tim tăng, thì thời gian của thời kỳ tâm trươngcủa một chu chuyển tim bị giảm
Trong hoạt động TDTT với sự thay đổi thời gian của từng chu chuyểntim thì thời gian cả hai thời kỳ đều được rút ngắn hơn thời kỳ tâm trương Bởi
vì lượng máu được nạp vào tim nhiều hơn
Trang 14Huyết áp tăng dần cùng với lứa tuổi Ở lứa tuổi này huyết áp khoảng
100 - 110mmHg, huyết áp tối thiểu tăng 80 - 95 mmHg, hoạt động thể lực làmtăng huyết áp Huyết áp tối đa do lực bóp của tim tạo nên, huyết áp này ởngười bình thường là khoảng 110 – 130 mmHg Huyết áp tối thiểu được ghilại trong thời kỳ tâm thất trương còn gọi là huyết áp tâm trương, ở người bìnhthường huyết áp tối thiểu khoảng 70 - 90mmHg (huyết áp tối thiểu lớn hơn90mmHg gọi là chứng bệnh cao huyết áp)
- Hệ máu: Khối lượng máu giảm dần so với lứa tuổi, lứa tuổi này củanữ: Số lượng hồng cầu và số lượng bạch cầu ổn định, khi hoạt động cơ bắpchỉ làn hệ máu của cơ thể có những thay đổi nhất định Sau thời gian tậpluyện lâu dài và căng thẳng thì độ nhớt của máu tăng lên, sau các hoạt độngvới thời gian ngắn, cường độ cao thì lượng hồng cầu trong máu tăng lên Sauhoạt động kéo dài thì lượng hồng cầu giảm đi, quá trình hồi phục xảy ranhanh hơn
- Hệ hô hấp: Ở lứa tuổi này đã có sự thay đổi rõ rệt về độ dài của chu
kỳ hô hấp, tỷ lệ thở ra và lùi vào thay đổi độ sâu và tần số hô hấp Dung tíchsống và thông khí phổi tối đa tăng, khả năng hấp thụ Oxy tối đa lớn
- Trao đổi chất và năng lượng: Ở đối tượng này nữ VĐV đòi hỏi về cácchất như: Đường, đạm, mỡ và muối khoáng rất lớn, quá trình chuyển hoá xảy
ra nhanh, lượng tế bào lớn, một mặt chuyển hoá cho quá trình trưởng thànhcủa cơ thể, mặt khác để cung cấp cho quá trình vận động thể lực
1.3.2 Đặc điểm tâm lý:
Ở lứa tuổi này các em đã tỏ ra là người lớn thực sự và đòi hỏi mọingười xung quanh phải tôn trọng mình, tỏ ra mình là người có hiểu biết,không phải là trẻ con nữa Các em đã hiểu biết rộng, ưa hoạt động hơn, thíchnhững việc có hoài bão lớn Do quá trình hưng phấn chiếm ưa thế nên các emtiếp thu cái mới rất nhanh song những hoạt động có tính chất lặp lại nhiều lần,
Trang 15đơn điệu sẽ gây cho các em cảm giác chóng chán và nhiều khi các em dễ bịmôi trường tác động, do đó tạo nên sự đánh giá cao về bản thân Chính vì vậy
sự thành công sẽ tạo cho các em sự kiêu kỳ và khi thất bại các em sẽ trở nên
tự ti, rụt rè, sự đánh giá cao sẽ gây tác động không tốt trong tập luyện Do vậytrong quá trình huấn luyện cần phải uốn nắn, nhắc nhở, chỉ bảo, động viên các
em hoàn thành các nhiệm vụ, kèm theo khen thưởng đúng mức Từ đó các em
tỏ ra không chán nản, có định hướng và khi đó hiệu quả bài tập sẽ được nânglên
1.4 Cơ sở sinh lý của việc phát triển sức bền chuyên môn:
Chúng ta biết rằng sức bền chuyên môn trong chạy 800m phụ thuộcvào 2 yếu tố:
- Khả năng hấp thụ Oxy tối đa (VO2 Max) của cơ thể
- Khả năng duy trì lâu dài mức hấp thụ Oxy cao
Mức hấp thu Oxy tối đa của người sẽ quy định khả năng làm việc trongđiều kiện ưa khí tối đa càng lớn, cơ thể thực hiện hoạt động ưa khí càng dễdàng và lâu hơn Như vậy về bản chất thì sức bền là khả năng hấp thụ Oxy tối
đã của cơ thể, khả năng này sẽ quyết định được bởi khả năng của 2 hệ thốngchức năng chính
Theo Pharơphen: Các bài tập định lượng được chia thành 2 nhóm:+ Nhóm các bài tập có chu kỳ
+ Nhóm các bài tập không có chu kỳ
Các bài tập trong nhóm phụ thuộc vào công suất, cường độ và các yếu
tố xử lý khác nhau của hoạt động với công suất tối đa, dưới tối đa, lớn vàtrung bình
Chạy 800m là cự ly không đòi hỏi tốc độ quá cao trên toàn cự ly nhưcác môn chạy ngắn, trong chạy 800m đòi hỏi VĐV phải có trình độ chuẩn bịthể lực chuyên môn để khắc phục cực điểm cũng như phát huy tốc độ trên
Trang 16toàn cự ly Chạy 800m thuộc vùng công suất dưới tối đa (gần tối đa) và thuộcnhóm bài tập chu kỳ có những biến đổi sinh lý trong cơ thể biến đổi trên toàn
cự ly với thời gian từ 1h30' - 3h
+ Mạch: Tăng nhanh từ lúc chạy trong xuất phát, sải đều giữa quãng vànhanh nhất lúc về đích Tần số nhịp tim tăng 180lần/ phút, huyết áp tối đa là
180 - 200mmHg, huyết áp tối thiểu ít biến động, lưu lượng tâm thu tăng gấp 3lần trong yên tĩnh, lưu lượng phút gấp 6 lần Sau thời gian từ 3' - 4' hoạt độngthể tích có thể đạt 35 - 40 lần/ phút, 1/2 cự ly về cuối tuần hoàn, hô hấp đạtgiá trị tối đa
+ Hệ máu: Thay đổi rõ rệt, số lượng máu tăng khi tham gia hoạt động
do huy động từ kho dự trữ, số lượng hồng cầu trong máu tăng do phân huỷGlucogen trong gan tăng
+ Hệ hô hấp: Tần số hô hấp và độ sâu hô hấp tăng nhanh, thông khíphổi đạt giá trị tối đa 140 - 160 lần/ phút, nhu cầu Oxy cao, khả năng cungcấp đạt đến mức VO2 Max, xuất hiện nợ Oxy khoảng 80% dẫn đến ổn địnhgiả
+ Hệ năng lượng: cung cấp cho cơ thể hoạt động tuỳ theo cự ly hoạtđộng và thời gian duy trì chạy 800m, với thời gian chạy khoảng 2' - 3' lúc này20% năng lượng do ATP - CP, 55% do hệ Glucophân, 25% do hệ Oxy, nguồncung cấp Glucogen (chủ yếu là Glucogen trong cơ còn việc sử dụng Glucogentrong máu là rất ít)
+ Hệ bài tiết: Ít thay đổi, mất ít mồ hôi, thân nhiệt lúc này tăng 1.50C.Khả năng tiêu hao năng lượng trong các bài tập công suất dưới tối đa phụthuộc vào thời gian cũng như tính chất của các bài tập từ 20 - 40 Kcal/ phút
Do sản phẩm trao đổi chất tích luỹ trong cơ thể làm giảm PH và nộimôi về phía Axit Lactic do đó cơ thể rất căng thẳng và mệt mỏi đối với bài
Trang 17tập ở vùng công suất dưới tối đa nói chung và 800m nói riêng là bài tập hỗnhợp đòi hỏi phải duy trì khá cao khả năng ưa khí và yếm khí.
1.5 Ý nghĩa của thả lỏng cơ trong chạy 800m:
Thả lỏng cơ trong chạy 800m là nhằm loại bỏ sự căng thẳng về tâm lýlẫn giảm căng thẳng trong cơ, hồi phục khả năng làm việc của cơ thể Trongchạy cự ly ngắn nói chung và chạy 800m nói riêng VĐV thực hiện công việccủa mình trong thời gian rất ngắn,nhưng lại tiêu hao năng lượng rất lớn, cơ vàdây chằng phải chịu đựng cường độ lớn chính vì vậy trong khi thả lỏng choVĐV cần chú ý đặc điểm xoa bóp các phần cơ mông, đùi, đồng thời thả lỏngcác khớp hông, khớp đầu gối, khớp cổ chân, khuỷu tay và khớp bả vai Saukhi xoa bóp tiến hành hoạt động bao khớp thụ động tiếp theo xoa cơ đùi vàgối, cơ bắp chân, khớp cổ chân, tay, cổ tay, bả vai, cổ, dọc sống lưng
Nếu thả lỏng tốt một cách trình tự thì sẽ mang lại cho người tập mộtcảm giác thoải mái, dễ chịu Những biến đổi thần kinh trung ương có vai tròquan trọng trong việc phát sinh mệt mổi Hoạt động công suất dưới tối đathực hiện ở điều kiện yếm khí, thiếu Oxy, nợ dưỡng lớn, các sản phẩm traođổi chất Như Axit Lactic, tích tụ lại gây ảnh hưởng đến các trung tâm thầnkinh Do vậy sau quá trình tập luyện cần phải kết hợp thả lỏng cơ nhanhchóng trở lại trạng thái ban đầu, việc thả lỏng cơ như vậy sẽ mang lại ý nghĩa
Trang 18- Thả lỏng cơ tác dụng khi thực hiện chất lượng thả lỏng cơ tốt trongchạy.
+ Tăng cường khả năng chức phận và trạng thái tâm lý của VĐV tạođiều kiện thuận lợi để cơ tiếp nhận LVĐ ngày càng cao
+ Tăng cường khả năng hoạt động thể lực
+ Nâng cao khả năng hoạt động của các cơ quan, chức năng cơ bảnnhư: Tim mạch, hô hấp, thần kinh nhằm cung cấp năng lượng cho cơ thể hoạtđộng
+ Rèn luyện các cơ chế điều khiển để làm giảm sự mệt mỏi và thúc đẩynhanh quá trình hồi phục
1.6 Ý nghĩa của việc phát triển sức bền chuyên môn với việc nâng cao thành tích chạy 800m:
Như chúng ta đã biết: Huấn luyên sức bền nhằm nâng cao thành tíchcác môn điền kinh nói chung và chạy 800m nối riêng thì cần phải huấn luyệntoàn diện cả sức bên chuyên môn Bởi vì các tố chất sức bền có quan hệ mậtthiết khăng khít với nhau Khi sức bền chung phát triển sẽ làm cơ sở cho sứcbền chuyên môn phát triển Qua nghiên cứu, đánh giá thực tế các nhà lý luậnchuyên ngành điền kinh khẳng định: Việc phát triển sức bền chuyên môn thựcchất làm cho cơ thể thích nghi dần với LVĐ ngày càng cao, nếu như không cósức bên chuyên môn tốt thì khả năng chống lại( khắc phục) trạng thái cựcđiểm sẽ yếu dần dẫn đến VĐV không đạt thành tích cao Hơn nữa việc pháttriển sức bền chuyên môn đòi hỏi người tập phải có sự nỗ lực ý trí lớn, sựkiên trì, chịu đựng và chống lại những sự mệt mỏi, nhàm chán, đơn điệu củabài tập, hơn nữa đòi hỏi người tập phải có sự tích luỹ, thích nghi dần và kéodài liên tục trong nhiều năm, không nên nôn nóng gò ép vì phát triển sức bềnchuyên môn không phải ngày một ngày hai là được Chính vì vậy có thể
Trang 19khẳng định lại rằng trong cự ly chạy 800m thì sức bền chuyên môn là yếu tốảnh hưởng lớn tới thành tích của VĐV.
Do vậy, các bài tập huấn luyện và giảng dạy sức bền chuyên môn được
sử dụng phải là các bài tập có khối lượng vận động lớn và tăng nên một cách
có hệ thống theo từng buổi tập, cường độ và các LVĐ này chỉ cao tới mức khinăng lượng có thể sử dụng một cách rộng rãi nhất theo con đường Oxy hoá.Những bài tập này nhằm nâng cao khả năng thích ứng của cơ thể trong điềukiện trao đổi chất đầy đủ dưỡng khí của cơ thể hoạt động với giai đoạn tậpluyện khác nhau của VĐV Sinh viên, học sinh thì việc lựa chọn bài tập nhằmphát triển sức bền chuyên môn là rất có ý nghĩa
Tóm lại : Trên cơ sở tổng quan các vấn đề nghiên cứu từ những kháiniệm và quan điểm sức bền những cơ sở lý luận cho đến các phương pháphuấn luyện và đặc biệt là đặc điểm giải phẫu tâm sinh lý lứa tuổi đã khẳngđịnh rằng : Việc nghiên cứu lựa chọn và ứng dụng các bài tập nhằm phát triểnsức bền chuyên môn cho nữ học sinh THPT có ý nghĩa quan trọng không thểthiếu trong các trường THPT từ đó chúng tôi đã mạnh dạn đi sâu nghiên cứuvấn đề này nhằm giúp các em có thể nâng cao thành tích trong quá trình tậpluyện và thi đấu
CHƯƠNG 2 NHIỆM VỤ - PHƯƠNG PHÁP VÀ TỔ CHỨC NGHIÊN CỨU 2.1 Nhiệm vụ nghiên cứu:
Để đi sâu nghiên cứu vấn đề này chúng tôi xác định 2 nhiệm vụ:
Trang 20- Nhiệm vụ 1: Đánh giá thực trạng sức bền chuyên môn của nữ học sinh
chạy cự ly 800m trường THPT Thanh Sơn
- Nhiệm vụ 2: Nghiên cứu lựa chọn và ứng dụng bài tập nhằm phát
triển sức bền chuyên môn cho nữ học sinh chạy 800m đội tuyển điền kinhtrường THPT Thanh Sơn
2.2 Phương pháp nghiên cứu:
Để tiến hành giải quyết các nhiệm vụ nghiên cứu trên, trong quá trìnhnghiên cứu đề tài đã sử dụng các phương pháp sau:
2.2.1 Phương pháp tổng hợp và phân tích tài liệu:
Đề tài đã tiến hành tổng hợp và phân tích tài liệu khoa học bao gồm cáctài liệu về lĩnh vực huấn luyện y sinh học, tâm lý học, kiến thức lý luận Đặcbiệt được sử dụng trong quá trình nghiên cứu phần tổng quan của đề tài vàphân tích sâu về trình độ sức bền chuyên môn của các em học sinh nữ chạy800m cùng với các yếu tố ảnh hưởng quyết định đến thành tích chạy 800m từ
đố làm cơ sở cho việc đánh giá và giải quyết các nhiệm vụ của đề tài
2.2.2 Phương pháp phỏng vấn toạ đàm:
Bằng phương pháp này chúng tôi đã thu thập những số liệu liên quan,
đề tài đã phỏng vấn trao đổi trực tiếp và bằng phiếu hỏi các giáo viên đangtrực tiếp giảng dạy trong trường, các huấn luyên viên có trình độ đại học, trênđại học, có kinh nghiệm lâu năm trong nghề, từ đó đề tài đã thu thập và chọnđược một số bài tập để phát triển sức bền chuyên môn phù hợp với đặc điểmđối tượng góp phần quan trọng trong việc nâng cao thành tích chạy 800m
2.2.3 Phương pháp quan sát sư phạm:
Chúng tôi đã tiến hành quan sát một số buổi tập chạy 800m của họcsinh trường THPT Thanh Sơn _Phú Thọ về sự biến đổi tâm sinh lý, trạng thái
Trang 21mệt mỏi, cực điểm, điều kiện tập luyện sinh hoạt, nghỉ ngơi, để đưa ra sự vậnđộng phù hợp.
2.2.4 Phương pháp kiểm tra sư phạm:
Sử dụng phương pháp này nhằm kiểm tra trình độ sức bền chuyên môncủa VĐV chạy 800m, phương tiện tập luyện để đánh giá và lựa chọn bài tậpphát triển tố chất này đồng thời khẳng định lại sự tác động tích cực nhằm pháttriển sức bền chuyên môn cho VĐV chạy 800m, những bài tập mà chúng tôilựa chọn là: Chạy 100m, 400m, 800m
2.2.5 Phương pháp thực nghiệm sư phạm:
Để có cơ sở đánh giá hiệu quả các bài tập đã được lựa chọn, đề tài đãtiến hành thực nghiệm trên 20 em học sinh nữ chạy 800m đội tuyển trườngTHPT Thanh Sơn _Phú Thọ chia thành 2 nhóm:
Nhóm A: Nhóm thực nghiệm gồm 10 em tập theo bài tập của đề tài đưara
Nhóm B: Nhóm đối chứng gồm 10 em tập theo bài tập của giáo viênnhà trường đưa ra
2.2.6 Phương pháp toán học thống kê:
Được sử dụng để sử lý những số liệu trong quá trình lập test, đề tài đã
Trang 22- Công thức so sánh hai số trung bình quan sát ( t ):
2.3.1 Thời gian nghiên cứu:
Đề tài được tiến hành từ tháng 9/ 2009 đến tháng 06/ 2010 được chiathành 3 giai đoạn:
TT Nội dung công việc Thời gian
bắt đầu
Thời gian kết thúc Kết quả đạt được
1 Chọn đề tài và đề
cương nghiên cứu 9/ 2009 12/ 2009 Thông qua đề cương.
2 Giải quyết nhiệm vụ 1
Hoàn thiện phần tổngquan và những cơ sở lýluận
3 Hoàn thiện đề tài và
báo cáo bảo vệ đề tài 03/ 2010 06/ 2010
Đề tài được nghiệmthu
2.3.2 Đối tượng nghiên cứu:
Là 20 nữ học sinh trường THPT Thanh Sơn
2.3.3.Địa điểm nghiên cứu:
- Trường THPT Thanh Sơn_Phú Thọ
Trang 23C
HƯƠNG 3 KẾT QUẢ VÀ PHÂN TÍCH KẾT QUẢ 3.1 Nghiên cứu đánh giá thực trạng công tác huấn luyện sức bền chuyên môn cho nữ học sinh đội tuyển trường THPTThanh Sơn_Phú
Thọ 3.1.1 Về tài liệu giảng dạy, cơ sở vật chất đảm bảo cho huấn luyện.
Qua khảo sát các tài liệu liên quan đến công tác huấn luyện của cácgiáo viên trực tiếp huấn luyện đội tuyển chạy 800m trường THPT ThanhSơn_Phú Thọ, chúng tôi nhận thấy :
- Các tài liệu như: Chương trình, kế hoạch huấn luyện, giáo án còn sơsài ở nội dung huấn luyện Chương trình kế hoạch huấn luyện không rõ ràngdẫn đến việc xây dựng giáo án không bảo đảm, tính hệ thống và nội dung củagiáo án
- Điều kiện sân bãi còn thiếu thốn, chủ yếu đội tuyển chỉ tiến hành tậptại các đường làng và sân bãi trong khuôn viên nhà trường
3.1.2 Đánh giá thực trạng sức bền chuyên môn của nữ học sinh trường THPT Thanh Sơn _Phú Thọ Qua quan sát và tổng hợp tài liệu huấn
luyện cho đội tuyển nữ trường THPT Thanh Sơn _Phú Thọ chúng tôi thuđược một số bài tập mà các HLV thường sử dụng trong các buổi tập của độiđược trình bày ở bảng 3.1
Bảng 3.1 Nội dung bài tập sử dụng trong quá trình huấn luyện.