Theo đó các khu dân cư đều có quy ước về vệ sinh, thống nhất đổ rác, ngày vệ sinh chung, lập các tổ thu gom rác từ đó đảm bảo đường làng ngõ xóm luôn sạch sẽ, môi trường ăn ở trong lành [r]
Trang 1
Bảo vệ môi trường là một trong những vấn đề sống còn của nhân loại; là nhân tố bảo đảm sức khoẻ và chất lượng cuộc sống của nhân dân; góp phần quan trọng vào việc phát triển kinh tế - xã hội, ổn định chính trị, an ninh quốc gia và thúc đẩy hội nhập kinh tế quốc tế của nước ta.
Bảo vệ môi trường vừa là mục tiêu, vừa là một trong những nội dung cơ bản của phát triển bền vững, phải được thể hiện trong các chiến lược, quy hoạch, kế hoạch, dự án phát triển kinh tế - xã hội của từng ngành và từng địa phương Khắc phục tư tưởng chỉ chú trọng phát triển kinh tế - xã hội mà coi nhẹ bảo vệ môi trường Đầu tư cho bảo vệ môi trường là đầu tư cho phát triển bền vững.
Bảo vệ môi trường là quyền lợi và nghĩa vụ của mọi tổ chức, mọi gia đình
và của mỗi người, là biểu hiện của nếp sống văn hoá, đạo đức, là tiêu chí quan trọng của xã hội văn minh và là sự nối tiếp truyền thống yêu thiên nhiên, sống hài hoà với tự nhiên của cha ông ta.
Bảo vệ môi trường phải theo phương châm lấy phòng ngừa và hạn chế tác động xấu đối với môi trường là chính kết hợp với xử lý ô nhiễm, khắc phục suy thoái, cải thiện môi trường và bảo tồn thiên nhiên; kết hợp giữa sự đầu tư của Nhà nước với đẩy mạnh huy động nguồn lực trong xã hội và mở rộng hợp tác quốc tế; kết hợp giữa công nghệ hiện đại với các phương pháp truyền thống.
Bảo vệ môi trường là nhiệm vụ vừa phức tạp, vừa cấp bách, có tính đa ngành và liên vùng rất cao, vì vậy cần có sự lãnh đạo, chỉ đạo chặt chẽ của các cấp uỷ đảng, sự quản lý thống nhất của Nhà nước, sự tham gia tích cực của Mặt trận Tổ quốc và các đoàn thể nhân dân.
QUAN ĐIỂM CỦA ĐẢNG
VỀ CÔNG TÁC BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG.
(Trích Nghị quyết 41-NQ/TW của Bộ Chính trị)
Trang 2LỜI NÓI ĐẦU
Xã hội loài người đang tiến gần hơn đến sự phát triển bền vững Đó là việc vừa phát triển kinh tế hiện đại song song với bảo vệ môi trường sinh thái Tuy nhiên, tình trạng ô nhiễm môi trường vẫn đang hoành hành ở khắp mọi nơi trên hành tinh xanh Nông thôn Việt Nam đang trong quá trình chuyển đổi, kéo theo đó là sự phát sinh không ít vấn đề mà đặc biệt là tình trạng ô nhiễm môi trường Người dân nông thôn vốn xưa nay còn phải quan tâm nhiều hơn đến cuộc sống mưu sinh, khi đời sống chưa thực sự đảm bảo thì việc bảo vệ môi trường chỉ là thứ yếu Các nguồn chủ yếu gây ra hiện tượng ô nhiễm môi trường ở nông thôn đầu tiên phải kể đến là việc lạm dụng và sử dụng không hợp lý các loại hoá chất trong sản xuất nông nghiệp; việc xử
lý chất thải của các làng nghề thủ công truyền thống chưa triệt để; nhận thức, ý thức bảo vệ môi trường của người dân sinh sống ở nông thôn còn hạn chế Tiếp đó là sự quan tâm chưa đúng mức của các cấp, các ngành Ô nhiễm môi trường đã gây ra những hậu quả nghiêm trọng, tác động xấu đến hệ sinh thái nông nghiệp, ảnh hưởng trực tiếp đến sức khoẻ của người dân Vì vậy, bảo vệ môi trường nông thôn đang là một vấn đề cấp bách
Trong bài viết này, tôi sẽ đem đến một cái nhìn khái quát về thực trạng ô nhiễm môi trường ở xã Yên Phú – huyện Yên Mỹ - tỉnh Hưng Yên, nguyên nhân, hậu quả
và những giải pháp Rất mong nhận được sự quan tâm, đóng góp ý kiến của quý bạn đọc
PHẦN THỨ NHẤT TÌM HIỂU THỰC TRẠNG MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN Ở XÃ YÊN PHÚ.
Trang 3Xã Yên Phú nằm ở phía Tây của huyện Yên Mỹ, tỉnh Hưng Yên với diện tích đất tự nhiên là 799,99 ha, trong đó diện tích đất sản xuất nông nghiệp là 525,75 ha Toàn xã có 7 thôn trong đó 6 thôn được công nhận Làng văn hóa, 1 thôn được công nhận Làng nghề truyền thống
Với tiền đề trên, nhiều năm qua, công tác Bảo vệ môi trường nông thôn luôn được các cấp chính quyền địa phương và nhân dân trong xã quan tâm Cùng với sự phát triển của nền kinh tế, diện mạo làng quê nông thôn toàn xã cũng có nhiều đổi thay khởi sắc Hầu hết các tuyến đường liên thôn, tuyến đường ngõ, xóm đều được trải bê tông, lát gạch cùng với hệ thống tiêu thoát nước liền kề Bên cạnh đó, một hệ thống các bể chứa rác, các thùng rác công cộng cũng được xây dựng để thu gom rác thải sinh hoạt của nhân dân góp phần đáng kể vào việc giữ gìn vệ sinh môi trường Đến nay ở tất cả các thôn, xóm đều có đội thu gom rác thải sinh hoạt hoạt động thường xuyên theo lịch biểu Ở một số thôn, xóm công tác giữ gìn vệ sinh môi trường còn được quy định thành hương ước của làng, xóm để người dân căn cứ thực hiện Điều này cho thấy vấn đề môi trường và bảo vệ môi trường đã được chính quyền địa phương và nhân dân chú trọng quan tâm
Đường bê tông vươn đến khắp các tuyến đường thôn, xóm.
Năm 2011, xã Yên Phú là một trong hai mươi xã của tỉnh Hưng Yên được chọn làm điểm xây dựng xã nông thôn mới với 19 tiêu chí cần đạt trong đó có tiêu chí thứ 17 về vấn đề môi trường Điều này không nằm ngoài kế hoạch phát triển kinh
Trang 4tế - xã hội của địa phương đã được cụ thể hóa từ nhiều năm qua Xã đã có nghị quyết chuyên đề về thực hiện nhiệm vụ vệ sinh môi trường nông thôn Theo đó các khu dân
cư đều có quy ước về vệ sinh, thống nhất đổ rác, ngày vệ sinh chung, lập các tổ thu gom rác từ đó đảm bảo đường làng ngõ xóm luôn sạch sẽ, môi trường ăn ở trong lành Việc xử lý môi trường đảm bảo xanh, sạch, không ô nhiễm là vấn đề cấp thiết, nhất
là trong chương trình xây dựng nông thôn mới - đây là một tiêu chí xếp loại, đánh giá mức độ thực hiện của xã Thực trạng môi trường nông thôn ta bây giờ ra sao, cần làm
gì để thực hiện quản lý môi trường sạch, đẹp bền vững?
Qua đi sâu thị sát, tìm hiểu thực tế vấn đề môi trường ở các làng quê trong xã,
từ trong làng đến ngoài đồng, kể cả các địa điểm công cộng như trường học, nhà văn hóa, trụ sở làm việc của các cơ quan, tôi đã không khó để nhận thấy môi trường ở đây đang tiềm ẩn những mối nguy hại không nhỏ đối với cuộc sống và sức khỏe của người dân Theo tôi, có rất nhiều nguồn gây ô nhiễm, song chủ yếu là 3 nguồn chính:
1 Ô nhiễm môi trường do hoạt động sản xuất nông nghiệp.
Những năm gần đây, do thâm canh tăng vụ, tăng diện tích cũng như do thay đổi cơ cấu giống cây trồng nên tình hình sâu bệnh diễn biến phức tạp hơn Vì vậy số lượng và chủng loại thuốc bảo vệ thực vật sử dụng cũng tăng lên, trong đó có không
ít các loại hoá chất có hại cho môi trường; thêm vào đó là ý thức của nông dân trong việc tuân thủ về liều lượng không cao, thường xuyên dùng quá liều Điều này dẫn đến tình trạng tồn dư thuốc bảo vệ thực vật trong môi trường và xâm nhập vào nguồn nước mặt là không thể tránh khỏi Thêm một mối nguy hại nữa từ chính việc sử dụng này là hầu hết các túi nhựa, chai, lọ đựng thuốc trừ sâu, phân bón và thuốc bảo vệ thực vật, loại này sau khi sử dụng xong đều được bỏ lại trên đồng ruộng, trôi nổi trên các kênh nước, dưới lòng máng không được thu gom, xử lý Thậm chí những loại rác này còn lẫn cả trong những thửa ruộng trồng rau xanh, hoa quả mà lâu nay người dân xem là rau sạch và an toàn
Trang 5(Vỏ thuốc trừ sâu nằm ngổn ngang trên bờ ruộng)
Cùng với đó, người dân phát triển sản xuất, mở rộng quy mô chuồng trại song phương thức chăn nuôi thì không thay đổi Hầu hết người dân vẫn làm theo kiểu chuồng trại liền kề với nhà ở, chất thải lỏng chưa qua xử lý đổ ra rãnh nước thôn, xóm đã gây ô nhiễm môi trường nặng nề Hệ thống các công trình chuồng trại thường được bố trí gần các kênh rạch, giếng nước trong khi thiếu các biện pháp xử lý môi trường Các ao còn lại trong làng xóm hiện nay hầu như chỉ còn duy nhất một vai trò
là nơi chứa các loại nước thải trong chăn nuôi Điều này đã gây ảnh hưởng trực tiếp đến các mạch nước ngầm dưới mặt đất, ảnh hưởng đến nguồn nước sinh hoạt của người dân
2 Ô nhiễm môi trường nông thôn do rác thải sinh hoạt
Ven những tuyến lộ nông thôn trong xã, cứ cách xa xa nơi có mé ao hay đất trống là có những bãi rác tuy không lớn nhưng với đủ các loại từ bọc ni lông, rau quả
hư, xác súc vật… bốc mùi hôi thối và là nơi sinh sống của các loại ruồi muỗi Không phải người dân nào cũng thiếu ý thức về môi trường xung quanh, nhưng không có nơi
đổ rác, không biết cách xử lý rác thải sinh hoạt và những nơi đất trống, mé ao là chỗ vứt rác tốt nhất của một số người dân nơi đây Cứ vài hộ dân mỗi ngày vứt rác thải sinh hoạt một ít thì một đống rác nhỏ cũng nhanh chóng trở thành bãi rác lớn Qua năm tháng sự phân hủy của rác bốc mùi đã ảnh hưởng rất lớn đến người dân sinh sống gần nơi có bãi rác, nhưng họ cũng chẳng biết làm thế nào để ngăn chặn được
tình trạng này Một người dân ở thôn Từ Hồ bức xúc: “Bãi rác này hình thành đã lâu
do nhiều người ở xóm trên cứ nghĩ đây là đất của chùa nên cứ vứt rác Người dân ở
Trang 6đây lên tiếng thì họ bảo đất vô chủ mà lo gì, rồi tình trạng vứt rác lại tái diễn Mùa nắng thì đỡ chứ mùa mưa là nước đọng lại hôi lắm”.
Một bãi rác nằm ngay khu đất trống ven đường.
Rác có ở mọi nơi, ngay cạnh nhà, ven đường làng, ngõ xóm, dưới rãnh thoát nước, dưới ao Cùng với rác là nước thải sinh hoạt được người dân xả trực tiếp ra rãnh thoát nước ven đường, thậm chí một số nơi không cho nước thải chảy vào rãnh thoát nước mà để chảy tràn trên mặt đường Điển hình là đoạn đường chính nằm ở giữa phố Từ Hồ và đoạn đường ngay cổng làng thôn Lại Trạch, những người dân sống ở đây đã trực tiếp xả nước ra mặt đường, nước chảy quanh năm trên đoạn đường chính dài chừng hai chục mét vừa gây mất mĩ quan vừa bốc mùi khó chịu nhưng chính quyền địa phương vẫn làm ngơ không thấy có động thái nào ngăn chặn
Không những chỉ lấn đường mà rác thải ở đây còn “bành trướng thế lực” sang
cả “đường thủy” Dòng sông Kim Ngưu đoạn chảy qua thôn Mễ Thượng, Mễ Hạ giờ cũng khoác lên mình màu trắng của ni lông, và đầy rẫy những túi rác khổng lồ
Bãi rác nằm ngay trên đường làng.
Trang 7Bãi rác nổi trên sông.
3 Ô nhiễm làng nghề.
Xã Yên Phú có làng nghề truyền thống thôn Lại Trạch với nghề làm miến rong nổi tiếng Nghề làm miến đem lại bộ mặt kinh tế khá khởi sắc cho người dân nơi đây song vấn đề ô nhiễm ở làng nghề tồn tại từ rất lâu nhưng cho đến nay vẫn chưa khắc phục được do công nghệ sản xuất còn rất lạc hậu và cũng chưa có cơ quan nào chủ trì quản lý môi trường ở làng nghề Hàng ngày nước thải từ quy trình làm miến của các hộ gia đình vẫn đều đều chảy ra các con mương, các ao nhỏ quanh làng tồn đọng lại tạo nên một khối chất lỏng đen ngòm bốc mùi hôi thối ngày càng “đầu độc” nghiêm trọng môi trường đất và nước ở địa bàn, đặc biệt là vào dịp giáp Tết Nguyên đán, chỉ cần đi qua các khu vực này là mùi hôi thối từ các ao nước đọng đó đã xộc ngay vào mũi người đi đường Vậy mà người dân nơi đây vẫn ngày ngày sống chung với nó
Chủ trương xây dựng nông thôn mới đã được Đảng bộ, chính quyền và nhân dân trong xã từng bước hiện thực hóa bằng nhiều hành động và biện pháp tích cực song vấn đề môi trường vẫn đang tồn tại nhiều bức xúc và tiềm tàng nhiều mối nguy hại cho sức khỏe người dân Nguyên nhân do đâu?
Qua tìm hiểu thực tiễn tình hình địa phương đồng thời tiếp xúc với người dân sống tại các địa bàn dân cư trong xã, tham khảo ý kiến của lãnh đạo địa phương, tôi nhận thấy sở dĩ vấn đề môi trường ở xã Yên Phú còn một số tồn tại như đã nêu ở trên xuất phát từ các nhóm nguyên nhân chủ yếu sau:
Trang 8* Nhóm nguyên nhân xuất phát từ ý thức bảo vệ môi trường của người dân.
Đã thành thói quen từ lâu kể cả trong sinh hoạt hàng ngày cũng như trong lao động sản xuất, hễ có rác là mọi người sẵn sàng xả ngay ra bất kì chỗ nào thuận tiện nhất, từ góc sân, vườn nhà, ven đường làng, ngõ xóm đến kênh mương, ao hồ, bất kì chỗ nào có mặt bằng, có khoảng trống là có rác
Một góc chợ - rác!
Từ nhiều năm nay, các thôn, xóm đều có những quy định về giữ gìn vệ sinh môi trường làng xóm nhưng với nhiều người dân do ý thức chưa cao đã tự giới hạn trách nhiệm giữ gìn vệ sinh cho mình là giữ sạch “từ nhà ra ngõ” còn những nơi khác
là trách nhiệm của những người làm dịch vụ vệ sinh Cũng xuất phát từ ý thức chưa cao của người dân về giữ gìn vệ sinh chung mà các điểm tập kết rác cứ ngang nhiên mọc lên ở bất kì vị trí nào và vào bất cứ lúc nào mặc cho chính quyền địa phương đã xây dựng các bể chứa rác và đã có quy định về những ngày tập kết rác để tổ vệ sinh
đi thu dọn Thậm chí rác thải sinh hoạt còn được gom thành các bao lớn rồi thả xuống
ao, hồ, sông gây khó khăn cho việc thu gom, xử lý
* Nhóm nguyên nhân xuất phát từ sự yếu kém của cơ sở hạ tầng.
Như đã tìm hiểu ở trên, hầu hết các tuyến đường làng, ngõ xóm, đường liên thôn trong xã đều được đổ bê tông hoặc lát gạch cùng với hệ thống rãnh thoát nước ngay cạnh đường nhưng một thực tế là phần lớn các rãnh thoát nước này phần đáy thì
xử lý tạm bợ, phía trên không có nắp đậy Đây vô hình chung lại trở thành nơi chứa
Trang 9đọng các loại rác mà mỗi trận mưa lớn là gây ách tắc dòng chảy làm nước mưa cùng các loại rác thải tràn ngập cả lòng đường
Rãnh thoát nước không nắp đậy.
Không những thế, nhiều rãnh thoát nước còn là nơi để xả chất thải lỏng trong chăn nuôi của các hộ chăn nuôi nhỏ lẻ nằm lẫn trong các ngõ xóm Nhằm tiết kiệm năng lượng giúp người nông dân tiết kiệm chi phí, giảm thiểu ô nhiễm môi trường trong chăn nuôi, từ năm 2008, tỉnh đã triển khai mô hình hộ gia đình sử dụng hầm biogas Tuy nhiên, hiện nay, nhiều hộ chăn nuôi do điều kiện kinh tế còn khó khăn nên nhiều gia đình chưa tham gia dự án bởi kinh phí đầu tư xây dựng 1 công trình bình quân từ 12-17 triệu đồng, trong khi đó, mỗi hộ dân tham gia mô hình chỉ được
hỗ trợ 1,2 triệu đồng/ công trình Mặc dù ý thức được việc gây ô nhiễm môi trường thôn xóm nhưng các hộ chăn nuôi này vẫn buộc phải xả trực tiếp nguồn chất thải này
ra rãnh và ao hồ lân cận Hệ thống rãnh thoát nước và ao hồ tự nhiên ở làng nghề Lại Trạch cũng chịu chung số phận như vậy Toàn bộ các dây chuyền sản xuất miến rong
ở đây đều mang tính thủ công tự chế không hề tuân theo một quy chuẩn nào về xử lý chất thải trước khi thải ra môi trường Mạnh gia đình nào thì gia đình đó làm, hộ nào
ở gần ao, rãnh thì cho nước thải chảy trực tiếp vào ao, vào rãnh; những hộ ở vị trí xa hơn thì dòng đường ống hoặc cho chảy theo đường thoát nước ven đường, thậm chí nhiều gia đình còn cho nước thải chảy tràn qua mặt đường mà không không hề có ống dẫn hay rãnh có nắp đậy
Trang 10Một nguyên nhân nữa khiến tình trạng rác thải không được thu gom kịp thời, triệt để là do cơ chế hoạt động cũng như chế độ dành cho những người làm công tác thu gom rác Đến thời điểm này, xã vẫn chưa thành lập được đội vệ sinh môi trường của xã mà phó thác cho nhân dân ở các thôn xóm tự tổ chức thành lập hoặc góp tiền thuê một số cá nhân làm theo thời vụ, hoạt động theo thỏa thuận riêng của từng thôn, từng xóm Chính điều này dẫn đến việc các hố rác, bãi rác tự phát nằm ở ven các trục đường tỉnh lộ hoặc vùng giáp ranh giữa các thôn xóm luôn ở trong tình trạng “cha chung không ai khóc”, không được thu dọn, xử lý Hoạt động của các tổ thu gom rác cũng là điều đáng phải bàn tới Hầu hết những người làm công việc thu gom rác chỉ xem đây là việc làm thêm, làm tranh thủ nên việc thu gom rác nhiều khi không kịp thời, không theo lịch biểu cố định dẫn đến tình trạng rác thải bị lưu cữu trong các thùng rác, các điểm tập kết gần nhà dân khiến môi trường càng thêm ô nhiễm
Quy trình xử lý rác ở đây cũng là điều đáng bàn Theo thống kê hiện nay toàn
xã có 17 bãi rác đang hoạt động Các bãi rác này được tạo dựa trên nền các khu ruộng trũng, phần đáy hố không hề được xử lý, đây là mối nguy hại lâu dài đối với các mạch nước ngầm Khối lượng rác phía trên không hề được phân loại, cách tiêu hủy lại thô sơ, phổ biến là đốt, còn lại được vùi sâu xuống lòng hố chỉ cốt để rác không vương vãi ra xung quanh Đó là chưa kể một số bãi rác đã quá tải, không được xử lí gây mùi hôi thối khó chịu cho môi trường
Thực trạng trên đang đặt ra bài toán môi trường cho các cấp quản lý và chính quyền địa phương, đặc biệt trong giai đoạn xây dựng xã nông thôn mới ở Yên Phú hiện nay Giải pháp nào cho bài toán môi trường ở trên?
PHẦN THỨ HAI
ĐỀ XUẤT MỘT SỐ BIỆN PHÁP BẢO VỆ MÔI TRƯỜNG NÔNG THÔN.