- Những phong trào đấu tranh đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Đảng và phong trào cách mạng tiến tới giành chính quyền, kháng chiến chống Pháp thành công.. Về tư tưởng, tình cảm: - Giáo dục [r]
Trang 1GIÁO ÁN LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG
TỈNH BÌNH THUẬN TỪ CỔ ĐẠI ĐẾN HIỆN ĐẠI
(Dùng giảng dạy trong các trường THPT)
Giáo viên soạn: LÊ MINH ĐẠO
Trang 2KHÁI QUÁT LỊCH SỬ - VĂN HÓA BÌNH THUẬN CỔ TRUNG ĐẠI
A.GIÁO ÁN LÊN LỚP: Hai tiết dùng giảng dạy năm học lớp 10
I) Mục tiêu bài học: Sau khi học xong bài học, yêu cầu học sinh phải nắm và hiểuđược những vấn đề sau:
1 Về kiến thức:
- Bằng chứng về sự xuất hiện người nguyên thủy trên đất Bình Thuận
- Điều kiện tự nhiên, sự phát triển bước đầu của ngành kinh tế, cơ cấu xã hội, thể chếchính trị của thời cổ đại và trung đại
- Các bước phát triển của lịch sử và quá trình hòa nhập giữa các tộc người
- Các thành tựu về đời sống văn hóa vật chất và văn hóa tinh thần của dân cư BìnhThuận cổ trung đại
2 Về tư tưởng, tình cảm:
- Giáo dục tình cảm gắn bó đoàn kết thương yêu nhau
- Tự hào về truyền thống lịch sử của địa phương
- Thái độ trân trọng, gìn giữ những di sản văn hóa
- Cố gắng phấn đấu đoàn kết xây dựng Bình Thuận ngày càng tốt đẹp hơn
3 Về kỹ năng:
- Ghi nhớ các sự kiện và thành tựu chính
- Phân tích, đánh giá, tổng hợp các sự kiện
II) Thiết bị, tài liệu Dạy - Học:
- Sơ đồ tỉnh Bình Thuận thời trung đại, có ghi chú các địa danh xưa và nay
- Tranh ảnh về khảo cổ, về văn hóa, về tộc người, về nghề nghiệp
III) Tiến trình tổ chức dạy học:
1 Dẫn dắt vào bài mới: Bình Thuận là một vùng đất giàu đẹp, có biển, có núi rừng, cóđồng bằng, có hải đảo Có nhiều tiềm năng nhưng nổi bật nhất là nghề gắn với biểnnhư đánh bắt hải sản, du lịch, chế biến các sản phẩm từ biển Vậy, con người đã cómặt trên đất Bình Thuận từ lúc nào? Cuộc sống của họ ra sao? Bình Thuận đã tiếp thuảnh hưởng những nền văn hóa nào? Bài học hôm nay sẽ giúp các em nắm bắt đượcnhững vấn đề trên
Trang 32 Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung học sinh cần nắm
* Hoạt động cá nhân:
- Con người đã có mặt ở Bình
Thuận cách đây khoảng bao nhiêu
năm? Những di chỉ khảo cổ nào
chứng minh điều đó?
- Cư dân đã biết sử dụng đồ sắt
vào thời gian nào? Ý nghĩa của
việc sử dụng đồ sắt?
+ tăng năng suất lao động tạo ra
sản phẩm thừa
+ xã hội từ chỗ phân chia lao
động đến chỗ phân hóa giai cấp
- Các tộc người cổ xưa trên đất
Bình Thuận thuộc nhóm ngôn ngữ
- Nhà nước cổ đại đầu tiên trên đất
Bình Thuận hình thành vào thời
gian nào?
- Bình Thuận trở thành một phần
lãnh thổ vương quốc Chăm pa như
thế nào?
I Bình Thuận thời Cổ Đại:
1.Buổi đầu nguyên thủy:
- Cách đây 2500-3000 năm Bình Thuận đã cóngười nguyên thủy sinh sống
- Di chỉ khảo cổ tiêu biểu: Lầu Ông Hoàng,Động Bà Hòe, Đa Kai, Hàm Mỹ
- Khoảng giữa thiên niên kỷ I trước côngnguyên, đã biết sử dụng đồ đồ sắt
- Các tộc người cổ xưa nhất của Bình Thuậnthuộc nhóm Mã lai - đa đảo đã hợp nhất thành
2.Sự thành lập quốc gia cổ đại trên đất BìnhThuận:
- Thế kỷ I, Bộ lạc Cau lập một tiểu quốc saunày gọi là Panduranga
- Thế kỷ IV Panduranga sát nhập vào vươngquốc Lâm Ấp
- Năm 875 Bình Thuận là vùng đất cực Namcủa vương quốc Chăm Pa cổ đại
II Bình Thuận thời Trung Đại:
1 Chính trị:
Trang 4* Hoạt động nhóm:
- Nhóm 1: Tóm lược những nét
chính về biến đổi chính trị trên đất
Bình Thuận thời trung đại?
+ 1203-1220 trở thành lãnh thổ
của Chân lạp
+ Từ 1470 vua Chăm nhận sắc
phong phiên vương của nhà Lê
+ Từ 1693 các chúa Nguyễn thiết
+ Nông nghiệp: làm rẫy, làm
ruộng nước, trồng trọt, chăn nuôi,
đánh cá, khai thác lâm sản
+ Thủ công nghiệp: dệt, gốm, đan
lát, đóng thuyền, xây tháp
+ Thương nghiệp: trao đổi chủ
yếu bằng đường biển
- Bình Thuận là nơi tranh chấp giữa hai quốcgia Chăm pa và Chân lạp Từ 1203-1220 trởthành lãnh thổ của Chân lạp
- Từ năm 1470 thời nhà Lê các vua Chămnhận sắc phong Phiên Vương
- 1693 chính quyền các chúa Nguyễn đượcthiết lập trên tỉnh Bình Thuận
- Từ 1778 đến 1798 Bình Thuận là nơi tranhchấp giữa quân Tây Sơn và quân của NguyễnÁnh
2 Kinh tế và đời sống văn hóa vật chất:
- Thủ công nghiệp đã phát triển với các ngànhnghề: dệt, gốm, đan lát, đóng thuyền, chế tạo
đồ kim loại, xây tháp, điêu khắc trên đá, gỗ
- Thương nghiệp đã có trao đổi buôn bánnhưng chủ yếu bằng đường biển
b Văn hóa vật chất:
- Ăn: những sản phẩm từ nông nghiệp vàđánh bắt ngòai biển (lúa gạo, nếp, tôm, cá,mực )
- Đặc sản có: thịt dông, mắm ruốc và nướcmắm
Trang 5- Nhóm 3: Tóm lượt những nét
chính về đời sống văn hóa vật chất
ở Bình Thuận thời Trung Đại?
đầu thời Trung Đại ở Bình Thuận
như thế nào? Cuối thời Trung Đại
quan hệ này có còn phổ biến
không? Tại sao?
+ xã hội chia làm 3 đẳng cấp dựa
trên Bàlamôn là quốc giáo
+ quan hệ xã hội thay đổi khi
chính quyền của các chúa Nguyễn
được thiết lập
- Thường sử dụng trầu cau và uống rượu cần
- Mặc: Nam đóng khố, nữ quấn tấm dệt.Người Chăm đàn ông quấn xàrông, nữ mặc áodài chui đầu Người Kinh, người Hoa mặctrang phục truyền thống từ quê cũ
- Ở: Ban đầu là nhà sàn, chất liệu gỗ, tre lá.Sau này có nhà đất và xây bằng gạch
- Người Chăm sản xuất gạch từ rất lâu nhưngchỉ dùng để xây tháp, có tiếp thu kỹ thuật từ
Ấn Độ và Khơme
- Người Kinh xây đình chùa, người Hoa xâyđền quán theo kỹ thuật và kiến trúc riêng,chịu ảnh hưởng của văn hóa Trung Quốc
Kinh tế và đời sống vật chất Bình Thuậnthời trung đại ngày càng phát triển phong phú
3 Quan hệ xã hội và đời sống văn hóa tinhthần:
a Quan hệ xã hội:
- Xã hội chia làm ba đẳng cấp dựa trên tôngiáo Bàlamôn Đứng đầu là tăng lữ quí tộc,dưới cùng là tầng lớp nô lệ (thuộc nhữngnhóm tộc người khác nhau)
- Khi chính quyền các chúa Nguyễn đượcthiết lập, quan hệ xã hội như trên vẫn đượcduy trì trong cộng đồng dân tôc Chăm
b Đời sống văn hóa tinh thần:
- Du nhập tôn giáo Bàlamôn và Hồi giáo từ
Ấn Độ Tuy nhiên các tín ngưỡng bản địa vẫntồn tại (thờ Linga – yôni, thờ PôInư Nagar)
- Người Chăm tiếp thu chữ Ấn Độ sáng tạo ra
Trang 6* Hoạt động tập thể:
- Đầu thời trung đại các cư dân
Bình Thuận đã tiếp thu văn hóa
của nước nào?
- Cụ thể là tiếp thu trên lĩnh vực
nào?
- Trong những nét văn hóa tiếp thu
từ Ấn Độ, tiêu biểu nhất là gì?
(sáng tạo chữ viết riêng)
- Từ giữa thời Trung Đại Bình
Thuận tiếp thu thêm những nét văn
hóa của tộc người nào?
- Giữa những nét văn hóa mới và
tín ngưỡng bản địa có mối quan hệ
như thế nào?
- Kể tên một số lễ hội tiêu biểu và
phong tục tang ma, cưới hỏi trên
đất Bình Thuận?
- Các em rút ra kết luận gì về đời
sống văn hóa tinh thần của các cư
dân Bình Thuận thời Trung Đại?
chữ viết riêng là một thành tựu rất lớn cóđiều kiện để sáng tác văn học, tiêu biểu làtrường ca Bini – Cam
- Âm nhạc và múa cũng rất phát triển, có tiếpthu từ Ấn độ, Trung Quốc
- Giữa thời trung đại (thế kỷ XV) các tínngưỡng của người Kinh, người Hoa được dunhập, nhưng đồng thời cũng tiếp thu các tínngưỡng bản địa (thờ cá ông Nam Hải, thờPhật, thờ Nho giáo )
- Lễ Hội có lễ KaTê, chèo Bả Trạo, HátTuồng, bài Chòi
- Cưới hỏi: người Kinh, người Hoa theo chế
độ phụ quyền Người Chăm, Churu, Rắc lây,K’ ho theo chế độ mẫu hệ
- Tang ma: người Chăm Bàlamôn “Hỏa táng”,các dân tộc khác “thổ táng”
Đời sống văn hóa tinh thần có nhiều nétriêng độc đáo Tuy nhiên các tộc người cótiếp thu và chịu ảnh hưởng về văn hóa củanhau
3 Sơ kết bài học:
* Củng cố: Bằng chứng về sự xuất hiện người nguyên thủy trên đất BìnhThuận, nhà nước cổ đại ra đời vào đầu công nguyên Kinh tế và quan hệ xã hội cóphát triển Đời sống văn hóa vật chất, văn hóa tinh thần phong phú đa dạng và luôntiếp thu chịu ảnh hưởng của nhau
* Dặn dò: làm các bài tập và trả lời các câu hỏi trong tài liệu
Trang 7B BÀI TẬP THỰC HÀNH: (Bằng phương pháp trắc nghiệm khách quan)
1 Bình Thuận đã có người nguyên thủy sinh sống cách đây khoảng:
3 Chủ nhân đầu tiên trên đất Bình Thuận thuộc nhóm ngôn ngữ nào?
a Môn – Khơ me b Nam Á
c Tày – Thái d Mã lai – đa đảo
4 Cư dân cổ Bình Thuận biết sử dụng đồ sắt vào khoảng:
a Thiên niên kỷ I b Thiên niên kỷ I trước công nguyên
c Thế kỷ I d Thế kỷ II sau công nguyên
5 Từ thiên niên kỷ I trước công nguyên ở Bình Thuận đã hình thành nền văn hóa:
a Nông nghiệp lúa nước b Nông nghiệp lúa rẫy
c Nông nghiệp du mục d Nông nghiệp ven biển
6 Đầu công nguyên các cư dân cổ Bình Thuận đã hợp nhất thành bộ lạc có tên gọi là:
a Bộ lạc Dừa b Bộ lạc Mía
c Bộ lạc Cau d Bộ lạc Trầu
7 Tín ngưỡng cổ xưa trên đất Bình Thuận là thờ cúng:
a Linga – yoni, tín ngưỡng phồn thực
b Thờ cúng Giàng với tín ngưỡng đa thần
c Thờ cúng PôInư Nagar, cầu mưa, cầu nước
d Tất cả các ý trên đều đúng
8 Quốc gia cổ đại đầu tiên trên đất Bình Thuận xuất hiện vào thời gian nào:
a Thế kỷ I trước công nguyên b Thế kỷ I
c Thế kỷ I sau công nguyên d Thế kỷ II
Trang 89 Thế kỷ IV trên đất Bình Thuận sảy ra sự kiện quan trọng gì liên quan đến lãnh thổ:
a Tiểu vương quốc Panduranga sát nhập vào quốc gia Lâm Ấp
b Một quí tộc Bộ lạc Cau ở Panduranga lên làm vua
c Panrãn (Phan Rang) được chọn làm kinh đô
d Tiểu quốc Panduranga đổi tên thành Hoàn Vương
10 Bình Thuận trở thành vùng đất cực nam của vương quốc Chăm pa khi nào?
a Khi Bộ lạc Dừa gọi mình là người Chăm
b Khi hai Bộ lạc Cau- Dừa sát nhập vào năm 875
c Khi hai Bộ lạc Cau và Dừa tự gọi mình là người Chăm
d Khi tên quốc gia được đặt là Hoàn Vương
11 Bình Thuận nằm trong lãnh thổ Chân Lạp khoảng bao nhiêu năm?
12 Các vua Chăm thời Phiên Vương, vua nào tháp thờ còn đến ngày hôm nay:
a Pô Klong giarai b Pô Dam
13 Năm 1693 ở Bình Thuận sảy ra sự kiện gì?
a Nữ vương Tranh chống chúa Nguyễn
b Chúa Nguyễn lập Thuận Thành Trấn trên đất Bình Thuận
c Từ đây các vua Chăm chỉ được phong làm Thuận Thành Vương
15 Nông nghiệp Bình Thuận thuở ban đầu là:
a trồng trọt và chăn nuôi b trồng trọt, chăn nuôi, đánh cá
c đánh cá d trồng trọt và đánh cá
16 Đầu thời trung đại, ruộng đất ở Bình Thuận được hiểu như thế nào cho đúng?
Trang 9a Ruộng đất là tài sản riêng của quí tộc và tăng lữ.
b Ruộng đất là tài sản của nhà nước được giao cho nông dân làm
c Ruộng đất không được coi là tài sản của ai
d Ruộng đất là tài sản của nông dân
17 Khai thác lâm sản, nổi tiếng nhất là nguồn lợi từ cây gì?
18 Vật nuôi chủ yếu để giết thịt là:
19 Sản phẩm nổi tiếng được chế biến từ cá là:
21 Trang phục đa dạng phong phú nhưng nhìn chung sử dụng chủ yếu là:
a đóng khố, áo lá cây b đóng khố, xà rông, áo bằng vải
c áo dài d tất cả ý trên đều đúng
22 Ven Sông Lũy, trồng nhiều cây đay và cây bông là để:
a bán cho các thuyền buôn b cho gia súc ăn
c dệt vải d làm củi đốt và chữa bệnh
23 Thời trung đại Bình Thuận đã khá phát triển các nghề thủ công:
a Dệt vải, gốm, đan lát b Đóng thuyền, chế tạo kim loại
c Đóng gạch, chạm khắc d Tất cả các ý trên
24 Thương nghiệp Bình Thuận thời trung đại:
a không phát triển
b trao đổi nhỏ giữa các làng
c trao đổi buôn bán bằng đường biển với các nước lân cận
d rất phát triển nhưng chỉ ở trong nước
Trang 1025 Đầu thời trung đại tôn giáo nào đã được cư dân cổ Bình Thuận tiếp thu?
a, Phật giáo b Bàlamôn giáo
26 Người Chăm đã sáng tạo ra chữ viết của mình từ:
a Hệ thống chữ Nho của Trung Quốc
28 Trường ca tiêu biểu thời trung đại của Bình Thuận do người Chăm sáng tác là?
a Đăm San b Xinh Nhã
c Bini- cam d ÚtLót- Hồ Liêu
29 Cuối thời trung đại cư dân làng chài thường có tín ngưỡng thờ cúng:
a Hải Long Vương b Thần Nam Hải
c Pô Inư Nagar d Phật Bà
30 Tư tưởng và văn hóa Nho giáo du nhập vào Bình Thuận và phát triển khoảng thời gian nào?
a Đầu thời trung đại
b Đầu thời các chúa Nguyễn
c Đầu triều Nguyễn, khi lập tỉnh Bình Thuận
d Du nhập cùng lúc với văn hóa tư tưởng Ấn Độ
31 Người Hoa đã xây dựng trên đất Bình Thuận các:
c Đền, Tháp d Chùa thờ Phật
32 Xuất phát từ tín ngưỡng bản địa cổ xưa Hiện nay vẫn được thờ cúng đó là:
a Các vị thần trong Bàlamôn giáo
b Pô Inư Nagar và Thần Nam Hải
c Phật Bà trong các đền chùa
d Thiên Hậu và Quan Thánh
Trang 11KHÁI QUÁT LỊCH SỬ ĐỊA PHƯƠNG BÌNH THUẬN CẬN HIỆN ĐẠI
A.GIÁO ÁN LÊN LỚP: Hai tiết dùng giảng dạy năm học lớp 11
I) Mục tiêu bài học: Sau khi học xong bài học, yêu cầu học sinh phải nắm và hiểuđược những vấn đề sau:
1 Về kiến thức:
- Những phong trào đấu tranh chống Pháp thời Cần Vương
- Sự thiết lập chính quyền cai trị của Pháp trên đất Bình Thuận và những chuyển biếnmới trong cuộc khai thác thuộc địa của thực dân Pháp
- Những phong trào đấu tranh đầu tiên dưới sự lãnh đạo của Đảng và phong trào cáchmạng tiến tới giành chính quyền, kháng chiến chống Pháp thành công
2 Về tư tưởng, tình cảm:
- Giáo dục tình cảm gắn bó đoàn kết thương yêu nhau
- Tự hào về truyền thống lịch sử của địa phương Bình Thuận
- Thái độ trân trọng, gìn giữ, noi gương để phấn đấu xây dựng quê hương ngày càngtốt đẹp hơn
3 Về kỹ năng:
- Ghi nhớ các sự kiện chính
- Phân tích, đánh giá, tổng hợp các sự kiện
II) Thiết bị, tài liệu Dạy - Học:
- Sơ đồ tỉnh Bình Thuận, bản đồ các cuộc kháng chiến
- Tranh ảnh những nhân vật tiêu biểu qua các thời kỳ, tranh ảnh gốc về các sự kiệntiêu biểu
III) Tiến trình tổ chức dạy học:
1.Dẫn dắt vào bài mới: Bình Thuận một dải đất hiền hòa nhưng do vị trí địa lý là cửangõ của miền Nam và miền Trung, nên đã trải qua các cuộc chiến tranh ác liệt nhưngcũng rất đỗi tự hào Vậy khi thực dân Pháp nổ tiếng súng xâm lược đầu tiên nhân dânBình Thuận đã nổi dậy như thế nào? Kinh tế xã hội của Bình Thuận chuyển biến rasao dưới sự khai thác của thực dân Pháp? Những hạt giống đỏ đầu tiên và sự lãnh đạocủa Đảng đưa Bình Thuận kháng chiến chống Pháp thắng lợi hoàn toàn diễn ra nhưthế nào? Bài học hôm nay sẽ giúp các em nắm bắt được những vấn đề trên
2.Tổ chức các hoạt động dạy và học trên lớp:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung học sinh cần nắm
*Hoạt động cá nhân:
- Em hãy nhắc lại sự kiện thực dân
Pháp xâm lược Việt Nam? Nam Kỳ đã
mất vào tay thực dân Pháp như thế
nào?
- Nhân dân Bình Thuận tham gia
chống Pháp cùng với nhân dân Nam
a.Khi Nam Kỳ bị Pháp chiếm:
- 1865, Phan Trung chỉ huy nghĩa quân vàoGia Định, Định Tường đánh giặc
- Nguyễn Thông không hợp tác với Pháp raBình Thuận lập “Đồng Châu xã” và 1873đưa dân khẩn hoang chống Pháp
Trang 12- Khi Nam Kỳ bị Pháp chiếm thì địa
bàn Bình Thuận có vai trò gì?
- Em biết gì về nhân vật Nguyễn
Thông?
- Ủng hộ chiếu Cần Vương, ở Bình
Thuận có những nhóm nghĩa quân
nào? Theo em hoạt động của nhóm
nghĩa quân nào là tiêu biểu nhất? tại
- Nhóm 1: Nêu những chuyển biến
mới về chính trị, ở Bình Thuận trong
cuộc khai thác thuộc địa của thực dân
Pháp?
- Nhóm 2: Nêu những chuyển biến
mới về kinh tế ở Bình Thuận trong
cuộc khai thác thuộc địa của thực dân
- Nhóm 3: Trong cuộc khai thác thuộc
địa của thực dân Pháp những tầng lớp
giai cấp mới ở Bình Thuận đã xuất
hiện như thế nào?
- Nhóm 4: Chọn những sự kiện tiêu
biểu trong giai đoạn này? Tại sao?
b.Khi Vua Hàm Nghi xuống chiếu CầnVương:
- Ở Hàm Thuận, Phan Thiết có nghĩa quânUng Chiếm, nhiều lần tấn công phủ thànhHàm Thuận
- Ở Tuy Phong, Hòa Đa có nghĩa quân củaNguyễn Văn Luận, Phùng Hàn, Phùng Tốlập căn cứ chống Pháp tại núi Kênh Kênh
- Còn có nghĩa quân của Phạm Đoan, CaoHành lập căn cứ ở Phan Rí, Chí Công nhiềulần đánh chiếm phủ thành Bình Thuận
=> Nghĩa quân chiến đấu kiên cường, dũngcảm nhưng đến tháng 09.1866 phong tràoCần Vương tại Bình Thuận bị dập tắt
2.Những chuyển biến mới trong cuộc khaithác thuộc địa của thực dân Pháp:
- Pháp duy trì chính quyền nhà Nguyễn bêncạnh cơ quan đại lý của Pháp, thực chất đây
là bộ máy chính quyền thực dân
- Cường hào, địa chủ dựa vào Pháp chiếmđoạt ruộng đất của nhân dân
- Pháp độc quyền buôn bán và thu thuế, dân
ta phải chịu cảnh sưu cao thuế nặng
- Để thuận lợi cho việc bóc lột, khai thác tàinguyên Pháp cho mở quốc lộ 1, quốc lộ 28
và quy hoạch Phan Thiết thành đô thị vớinhà ga xe lửa và các ngôi nhà mang kiến trúcPháp
- Công nghiệp có phát triển với các cơ sở chếbiến và sửa chữa
- Xã hội có sự thay đổi, đặc biệt hình thànhtầng lớp công nhân và tư sản-tiểu tư sản ảnhhưởng đến phong trào cánh mạng tại BìnhThuận
+Từ 1906-1908 Liên thành thương quán,Liên thành thư xã, Dục Thanh học hiệu đượcthành lập tại Phan Thiết
+Từ 1909-1910, Nguyễn Tất Thành được cụTrương Gia Mô đưa vào dạy học tại trườngDục Thanh trước khi ra đi tìm đường cứunước
3.Những phong trào đấu tranh đầu tiên dưới
sự lãnh đạo của Đảng:
a.Những Đảng viên cộng sản đầu tiên củaBình Thuận: