SKKN sinh 8

Xuất phát từ thực tế đó tại trường Trung học cơ sở Nghĩa Lâm, để nhằm từng bước giúp các em có được những kiến thức về cuộc sống, biết cách ứng xử, xử lý những tình huống khi gặp khó khă[r]

Chương 2 Thực trạng của vấn đề.

Chương 3 Các biện pháp đã tiến hành giải quyết vấnđề

3.1.Phân loại kiến thức kỹ năng sống

3.2 Phân loại các bài dạy trong chương trình sinh học 8

có lồng ghép giáo dục kỹ năng sống

3.3 Vận dụng kỹ năng sống thông qua bộ mônChương 4 Kết quả đạt được

4 4 5 7

7 7

8 15

PHẦN 1 ĐẶT VẤN ĐỀ

Đổi mới phương pháp dạy học để nâng cao chất lượng dạy học là yêu cầu, làchủ trương của Đảng và Nhà nước về sự nghiệp giáo dục, đã và đang được thựchiện trên quy mô toàn quốc, được đội ngũ cán bộ giáo viên tích cực hưởng ứng.

Từ nhiều năm nay các nước trên thế giới đã đưa môn học giáo dục kỹ năngsống vào chương trình học ở bậc tiểu học Tại Việt Nam, những năm gần đâycũng xuất hiện loại hình giáo dục này song chủ yếu ở các thành phố lớn như: HàNội, thành phố Hồ Chí Minh

Chương trình đổi mới phương pháp dạy học của ngành giáo dục được coi làlấy học sinh làm trung tâm nhưng cũng chưa đáp ứng được những vấn đề liênquan đến kỹ năng sống

Những năm gần đây, tình trạng trẻ vị thành niên phạm tội có xu hướng giatăng

Đặc biệt xuất hiện những vụ giết người, cố ý gây thương tích mà đối tượnggây án là học sinh và nạn nhân chính là bạn học và thầy cô giáo của họ Bêncạnh đó là sự bùng phát hiện tượng học sinh Trung học cơ sở hút thuốc lá, uốngrượu … Nhiều em học giỏi, nhưng ngoài điểm số cao, khả năng tự chủ và khảnăng giao tiếp lại rất kém, còn e dè, nguyên nhân sâu xa là do các em thiếu kỹnăng sống do chưa được trang bị, không nhận thức được ý nghĩa của cuộc sống,chịu tác động từ xã hội ngày càng phức tạp Các em chưa bao giờ được dạy cáchđương đầu với những khó khăn trong cuộc sống như cha mẹ li hôn, bạo lực giađình, gia đình phá sản, kết quả học tập kém, … Các em không được dạy để hiểu

về giá trị của cuộc sống

Xuất phát từ thực tế đó tại trường Trung học cơ sở Nghĩa Lâm, để nhằm từngbước giúp các em có được những kiến thức về cuộc sống, biết cách ứng xử, xử lýnhững tình huống khi gặp khó khăn, bản thân tôi đã mạnh dạn đưa ra một ý kiếnrút ra được trong suốt quá trình dạy học chương trình sinh học Trung học cơ sở

nói chung và Sinh học 8 nói riêng là: “ Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh

Trung học cơ sở thông qua môn sinh học 8”.

PHẦN 2 GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

CHƯƠNG 1:

CƠ SỞ LÍ LUẬN

Dựa vào 3 cơ sở sau:

1.1.Mục tiêu giáo dục: Là đào tạo con người Việt Nam phát triển toàn diện, có

tri thức, có đạo đức, sức khỏe, thẩm mỹ và nghề nghiệp, trung thành với lý tưởngđộc lập dân tộc và chủ nghĩa xã hội, hình thành và bồi dưỡng nhân cách, phẩmchất và năng lực của công dân, đáp ứng yêu cầu của sự nghiệp xây dựng và bảo

vệ Tổ quốc Mục tiêu này đã được nêu trong các nghị quyết và Luật giáo dục đó

là giáo dục con người thành nhân trước khi thành tài

1.2 Mục tiêu dạy học bộ môn: Giáo dục trí dục, kỹ năng và giá trị sống, thái độ

sống, trong đó kỹ năng và thái độ bao hàm giáo dục kỹ năng sống mà chúng tanghiên cứu trong đề tài này

1.3 Nguyên lí giáo dục: Học đi đôi với hành, giáo dục kết hợp với lao động sản

xuất, lí luận gắn liền với thực tiễn, giáo dục nhà trường kết hợp với giáo dục giađình và giáo dục xã hội

CHƯƠNG 2

THỰC TRẠNG CỦA VẤN ĐỀ

Giáo dục kỹ năng sống đây là một trong nội dung của phong trào: “xây dựng

trường học thân thiện, học sinh tích cực” theo công văn số 307/KH- BGDĐT

ngày 22 tháng 7 năm 2008 với các nội dung:

- Xây dựng trường lớp xanh- sạch- đẹp và an toàn

- Dạy và học có hiệu quả, phù hợp với đặc điểm lứa tuổi của ở mỗi địaphương, giúp các em tự tin trong học tập

- Rèn kĩ năng sống cho học sinh

- Phát triển trò chơi dân gian, tổ chức các hoạt động tập thể vui tươilành mạnh trong nhà trường

- Tôn trọng và phát huy giá trị các di tích lịch sử, văn hoa, cách mạngcủa quốc gai và ở địa phương

Là yêu cầu, là xu hướng của xã hội hiện đại trong thế giới đang toàn cầu hóanhư hiện nay

Bên cạnh đó khả năng đáp ứng của bộ môn sinh học đặc biệt sinh học 8 đốivới đề tài này là rất lớn, tin tưởng đội ngũ giáo viên của chúng ta có thể tiếp cận

và thực hiện được

Thực tế việc giáo dục toàn diện cho học sinh, trong đó có kỹ năng sống ởnước ta còn hạn chế Một số nhà trường còn quan niệm dạy học là dạy kiến thứcchứ chưa dạy các em thái độ, kỹ năng ứng xử trong các mối quan hệ ( với conngười, với bạn bè, với môi trường thiên nhiên,….) Hơn nữa giáo viên bộ mônvới 45 phút phải lo chuyển tải các nội dung bài dạy Trong thời gian qua nhiệm

vụ này được xem là của giáo viên chủ nhiệm Trong khi đó giáo viên chủ nhiệm

cả tuần cũng chỉ có một tiết sinh hoạt lớp Thầy cô giáo chủ nhiệm được giaophụ trách học sinh nhưng không có đủ thời gian nắm tình hình của từng em Các chuyên gia cho rằng đó là một khiếm khuyết rất lớn trong giáo dục vàđào tạo học sinh Chúng ta mới chỉ nghiêng về đào tạo mà coi nhẹ phần giáo dụctoàn diện cho học sinh

Chính vì vậy mà tôi mạnh dạn đưa ra vấn đề : “Giáo dục kỹ năng sống

cho học sinh thông qua bộ môn sinh học 8”.

CHƯƠNG 3 CÁC BIỆN PHÁP ĐÃ TIẾN HÀNH GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ

Kỹ năng sống là năng lực của mỗi con người giúp giải quyết những nhu cầu

và thách thức trong cuộc sống một cách có hiệu quả

Năng lực tâm lý xã hội là khả năng ứng phó một cách có hiệu quả với nhữngyêu cầu thách thức của cuộc sống Đó cũng là yêu cầu của một cá nhân để duy trìmột trạng thái khỏe mạnh về mặt tinh thần, biểu hiện ở hành vi phù hợp và tíchcực trong khi tương tác với người khác, với nền văn hóa xã hội và môi trườngxung quanh Năng lực tâm lý xã hội có vai trò quan trọng trong việc phát huysức khỏe theo nghĩa rộng nhất là về mặt thể chất, tinh thần, và xã hội Kỹ năngsống là khả năng thể hiện thực thi năng lực tâm lý xã hội này

Qua nhiều năm dạy sinh học 8 tôi nhận thấy rằng để giáo dục các em họcsinh phát triển toàn diện cả về Đức - Trí - Thể - Mỹ thì chỉ có cách giáo dục kỹnăng sống thông qua bộ môn Để làm được điều đó tôi thực hiện các bước sau:

3.1 Phân loại kiến thức kỹ năng sống: Chia làm 3 nhóm

- Kỹ năng sống liên quan đến thể chất sức khỏe

- Kỹ năng sống liên quan đến trí tuệ, thực hành

- Kỹ năng sống liên quan đến tình cảm, tinh thần

3.2 Phân loại các loại bài dạy trong chương trình sinh học 8 có thể lồng ghép giáo dục kỹ năng sống.

3 2.1 Kỹ năng sống liên quan đến thể chất, sức khỏe gồm các bài như:

- Cấu tạo cơ thể người

- Phản xạ

- Chương Vận động

- Vệ sinh hệ tuần hoàn

- Vệ sinh hô hấp

- Vệ sinh tiêu hóa

- Bài vitamin, muối khoáng

- Tiêu chuẩn ăn uống

- Vệ sinh bài tiết

- Vệ sinh da

- Vệ sinh hệ thần kinh

- Sự điều hòa và phối hợp hoạt động của các tuyến nội tiết

- Các bệnh lây truyền qua đường tình dục

- Đại dịch AIDS ( thảm họa của loài người)

3 2.2.Kĩ năng sống liên quan đến trí tuệ và thực hành:

- Bài phản xạ

- Thực hành: Tập sơ cứu và băng bó cho người gãy xương

- Thực hành: Sơ cứu cầm máu

- Thực hành: Hô hấp nhân tạo

- Phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện

- Hoạt động thần kinh cấp cao ở người

- Tuyến sinh dục

- Thụ tinh, thụ thai và phát triển của thai

3.2.3 Nhóm kĩ năng sống liên quan đến tình cảm, tinh thần: Tùy bài mà đưa

vào cho phù hợp tránh gượng ép, miễn cưỡng

Ví dụ: Hoạt động thần kinh cấp cao ở người.

3.3 Vận dụng kĩ năng sống thông qua bộ môn:

Để việc lồng ghép kĩ năng sống thông qua bộ môn sinh học 8 đạt hiệu quả

cao, tránh gò bó, ôm đồm đi quá đà ảnh hưởng đến nội dung bài dạy thì đòi hỏi

GV cần phải chuẩn bị đầy đủ và đúng các quy trình của một tiết dạy Khâu dặn

dò rất cần thiết nên giáo viên giành 3 phút để dặn dò các em Có dặn dò kĩ các

em mới chuẩn bị bài tốt và như thế tiết học mới đạt hiệu quả cao.Và khâu chuẩn

bị giáo án của GV cũng được đổi mới GV phải đưa ra các câu hỏi có phát huytính tích cực phù hợp với mọi đối tượng, thực tế, gần gũi với các em thì mới giáodục kĩ năng sống có kết quả cao

Giáo dục kỹ năng sống cho học sinh được thực hiện xuyên suốt cả năm họcnhưng để cô đọng tôi xin minh họa vấn đề này ở một số bài về một vài kỹ năngsống Cụ thể như:

3.3.1 Giáo dục kỹ năng sống liên quan đến thể chất, sức khỏe:

* Giáo dục kỹ năng sống tư thế đứng thẳng:

Ví dụ 1: Bài bộ xương:

Ngoài việc khai thác như sách giáo khoa tôi còn đặt các câu hỏi:

H:Vì sao khi sai khớp phải chữa ngay không được để lâu?

( Vì, để lâu bao khớp không tiết dịch nữa, sau này có chữa khỏi xương vẫn cửđộng khó khăn)

Qua đây ta giáo dục được cho học sinh khi bị sai khớp phải điều trị ngay,không được chần chừ vì như vậy sẽ ảnh hưởng đến việc đi lại, ảnh hưởng đếnsức khỏe

Ví dụ 2: Bài cấu tạo và tính chất của xương:

H: Thức ăn có liên quan gì đến sự phát triển của xương?

H: Vì sao trẻ em Việt Nam thường mắc bệnh còi xương?

H: Đi, ngồi không đúng tư thế gây ra hậu quả gì?

Như vậy thông qua các câu hỏi trên sau khi học sinh trả lời, giáo viên điềuchỉnh thành đáp án đúng ta sẽ giáo dục cho học sinh một số kỹ năng như: ăn đủchất đặc biệt thức ăn giàu canxi; ngồi học đúng tư thế, lao động, thể dục thể thaovừa sức, thường xuyên tắm nắng vào buổi sáng

* Kỹ năng về phòng tránh một số bệnh tật thông thường:

Ví dụ : Bài vệ sinh mắt:

H: Tại sao không đọc sách nơi thiếu ánh sáng hay đang đi tàu xe?

H: Nguyên nhân dẫn đến cận thị?

H: Để không bị cận thị em cần phải làm gì?

Qua câu hỏi này giáo dục cho học sinh ngồi học đúng tư thế, đảm bảokhoảng cách giữa mắt và sách, khi xem ti vi không ngồi gần; không đam mê tròchơi điện tử, phải đọc sách nơi có ánh sáng;

Nêu các cách phòng tránh bệnh đau mắt hột mà em biết? Từ đó giáo dụccho các em không dụi tay bẩn vào mắt, không dùng chung khăn mặt, không tắmsông, thường xuyên rửa mặt bằng nước muối pha loãng,

* Kỹ năng về sức khỏe sinh sản:

Ví dụ 1: Bài tuyến sinh dục

H: Nêu những dấu hiệu xuất hiện ở tuổi dậy thì của nam, nữ?

H: Trong những biến đổi đó, biến đổi nào là quan trọng cần lưu ý?

Ví dụ 2: Bài cơ sở khoa học của các biện pháp tránh thai:

H: Nêu rõ những ảnh hưởng của có thai sớm ngoài ý muốn của tuổi vị thànhniên?

H: Phải làm gì để điều đó không xảy ra?

H: Những hậu quả có thể xảy ra khi phải xử lý đối với việc mang thai ngoài

ý muốn ở tuổi vị thành niên là gì? Làm thế nào để tránh được?

Thông qua các câu hỏi trên giáo dục các em học sinh biết mình cần phải làm

gì khi còn là học sinh Sống vô tư, hồn nhiên, tập trung vào học tập, không đuađòi, bồng bột, nhất thời hồ đồ để lại hậu quả đáng tiếc xảy ra

* Tác hại của rượu, thuốc lá, ma túy:

H: Nêu tác hại của khói thuốc lá?

Và để lớp học sinh động hơn giáo viên đố vui; hút thuốc lá có 3 cái lợi:không sợ ăn trộm, không sợ chó cắn, không sợ chết già Em nào giải thích được?Sau khi học sinh trả lời giáo viên bổ sung: Hút thuốc lá nhiều bị viêm phổi honên ban đêm ăn trộm nghe ho tưởng còn thức nên không vào nhà lấy trộm Viêmphổi Lao phổi  ung thư phổi người gầy yếu nên đi phải chống gậy, gặp chó xôngvào lấy gậy tự vệ nên không sợ chó cắn Và tất nhiên ung thư phổi thì sẽ chết trẻđâu còn để già mới chết Qua câu đối vui đó giáo viên giáo dục học sinh thấy

được tác hại của việc hút thuốc lá Từ đó em sẽ không hút thuốc lá và vận động,tuyên truyền người thân, bạn bè không hút thuốc lá Để tăng hiệu quả của việcgiáo dục, giáo viên cho học sinh tìm hiểu thêm một số nội dung khác liên quan

để học sinh hiểu sâu hơn về tác hại của việc hút thuốc lá

* Kỹ năng phòng ngừa tai nạn cho trẻ:

Ví dụ : Thực hành hô hấp nhân tạo:

H:Trước khi hô hấp cho người bị chết đuối, điện giật, ta cần phải làm gì?

H: Trình bày phương pháp hà hơi thổi ngạt, phương pháp ép lồng ngực?

Qua đó giáo dục cho học sinh kỹ năng gặp người chết đuối phải xốc nướcrồi mới hô hấp Trường hợp điện giật phải cắt cầu giao điện Qua từng phươngpháp hô hấp học sinh nắm được các kỹ năng hô hấp nhân tạo.Để tăng tính giáodục giáo viên cho học sinh xem một số hình ảnh về tai nạn chết đuối cho trẻ

* Kỹ năng liên quan đến môi trường sống:

Ví dụ 1: Bài vệ sinh hô hấp

H: Trồng cây xanh có lợi gì trong việc làm sạch bầu khí quyển xung quanhta?

Giáo dục học sinh trồng cây xanh

Ví dụ 2: Vệ sinh da

H: Để bảo vệ da ta cần phải làm gì?

Giáo dục học sinh vệ sinh thân thể: tắm rửa, thay quần áo Vệ sinh trườnglớp, nhà ở, môi trường xung quanh, bảo vệ cây xanh

3.3.2 Kỹ năng sống liên quan đến trí tuệ, thực hành

* Kỹ năng xây dựng nhân cách:

Ví dụ: Bài vệ sinh hệ thần kinh:

Giáo viên cho học sinh hoạt động nhóm để hoàn thành bảng 54.3 sách giáokhoa

Chất kích thích Tên chất Tác hại

H: Nêu tác hại của rượu, thuốc lá, ma túy?

H: Nêu những biểu hiện về cử chỉ và hành động của những người nghiệnrượu, thuốc lá, ma túy?

Thông qua đó giáo viên giáo dục học sinh sống có nhân cách: không bêtha, chửi thề, nói tục, trộm cắp, gây gỗ đánh nhau,

* Kỹ năng xây dựng thói quen đúng giờ:

Ví dụ: Bài phản xạ không điều kiện và phản xạ có điều kiện:

H: Em hãy cho ví dụ về một số phản xạ có điều kiện?

H: Nêu sự thành lập và ức chế phản xạ có điều kiện? Điều đó có ý nghĩagì?

- Sau khi học sinh cho ví dụ Giáo viên điều chỉnh bổ sung từ đó cho các emthói quen:

- Đi ngủ đúng giờ, dậy đúng giờ

- Đi học đúng giờ

- Có thời gian biểu học tập

- Ăn đúng giờ, điều độ

* Kỹ năng giao tiếp, kỹ năng trả lời, kỹ năng giới thiệu bản thân, kỹ năng diễnđạt ý kiến lắng nghe:

Ví dụ:

H: Nhà em ở đâu? ( Thôn 3- Nghĩa Lâm)

H: Em học lớp nào? Trường nào? ( Lớp 8A1- trường trung học cơ sở NghĩaLâm)

H: Em thích học môn gì nhất? ( Sinh)

H: Bộ xương người chia làm mấy phần? (Ba phần)

Qua đó ta thấy rằng kỹ năng này học sinh còn hạn chế rất nhiều Nhiều emđứng lên phát biểu xây dựng bài nhưng không lặp lại câu hỏi, nội dung diễn đạtkhông rõ ràng, không thu hút người nghe Kỹ năng này giáo viên luôn rèn luyệncác em trong suốt quá trình dạy học

* Kỹ năng ứng xử có văn hóa:

Ở địa bàn nông thôn như Trường trung học cơ sở Nghĩa Lâm tôi đang giảngdạy, do thói quen nên các em thường xưng hô với bạn bè (mày - tao); với cha mẹ(ông - tui; bà - tui); với cô thầy (bà cô; ông thầy) Trong từng tiết dạy giáo viênluôn để ý cách trả lời hay những lúc nói chuyện của học sinh trong giờ học rachơi mà uốn nắn kịp thời Giáo viên luôn để ý đến cách ăn mặc, tác phong, cửchỉ của từng em mà giáo dục Bởi lẽ giáo viên không chỉ dạy chữ mà còn dạyngười

* Kỹ năng vận dụng kiến thức đã học vào việc giải thích các hiện tượng trongthực tế đời sống, học tập và sản xuất:

Ví dụ 1: Bài thân nhiệt

H: Vì sao khi mùa hè, da người ta hồng hào, còn mùa đông, nhất là khi trờirét, da thường tái hoặc sởn gai ốc?

Qua đó các em hiểu được cơ chế tự điều hòa thân nhiệt là trời lạnh da nổigai ốc để giữ nhiệt, trời nóng mặt đỏ bừng vì thoát nhiệt

Ví dụ 2: Bài vệ sinh tuần hoàn

H: Tại sao khi bước vào phòng thi tim em đập mạnh?

H: Để hạn chế điều đó em cần phải làm gì?

Sau khi giải thích xong, giáo viên giáo dục học sinh phải học bài thật tốt thìkhi thi mới đạt kết quả cao

Ví dụ 3: Bài vệ sinh hệ bài tiết nước tiểu

H: Tại sao khi mùa lạnh ta thường đi tiểu nhiều?

H: Vì sao ta không nên nhịn tiểu lâu?