Ngoài biện pháp dạy chính tả với các môn học khác như: Tập làm văn, Luyện từ và câu,… tôi còn đưa ra một số bài tập để rèn kỹ năng viết đúng chính tả như: Hệ thống bài viết, bài tập chín[r]
Trang 1CỘNG HOÀ XÃ HỘI CHỦ NGHĨA VIỆT NAM
Độc lập _Tự do- Hạnh Phúc
SÁNG KIẾN KINH NGHIỆM TÊN ĐỀ TÀI: RÈN KỸ NĂNG VIẾT CHÍNH TẢ CHO HỌC SINH LỚP 3.
A MỞ ĐẦU.
I/ TÍNH CẤP THIẾT CỦA ĐỀ TÀI.
Chữ viết là một công cụ dùng để giao tiếp và trao đổi thông tin là phương tiện ghi chép và tiếp nhận những chi thức văn hoá khoa học và đời sống
Chính vì vậy mà một trong những mục đích chủ yếu của giáo dục tiểu học là hình thành cho học sinh những cơ sở ban đầu nhưng rất quan trọng cho sự hình thành và phát triển nhân cách của người công dân, người lao động tương lai
II/ MỤC TIÊU CỦA ĐỀ TÀI.
Phân môn chính tả trong nhà trường có nhiệm vụ giúp học sinh nắm vững các quy tắc chính tả, nói cách khác giúp cho học sinh hình thành năng lực và thói quen viết đúng chính tả Ngoài ra phân môn chính tả còn rèn cho học sinh một số phẩm chất như: tính cẩn thận, óc thẩm mỹ Để con người tiếp thu được nhữnh thành tựu văn hoá khoa học tư tưởng tình cảm, các chi thức nhân loại của thế hệ trước và những người đương thời phần lớn được ghi bằng chữ viết Nếu chữ viết không đúng chính tả thì sẽ làm cho người đọc sẽ hiểu biết được những thông tin một cách đầy đủ, chính xác qua các văn bản để tìm hiểu, đánh giá cuộc sống nhận thức được các mối quan hệ tự nhiên, xã hội Viết đúng chính tả giúp con người có khả năng đánh giá, chế ngự một phương tiện văn hoá cơ bản Nếu viết sai chính tả lúc đó con người sẽ không có điều kiện hưởng thụ giáo dục mà xã hội dành cho họ, không thể hình thành được một nhân cách toàn diện cho học sinh
- Rèn luyện kỹ năng viết chính tả cho học sinh là dạy "phép viết đúng dạy lối viết hợp với chuẩn" là hệ thống các quy tắc về cách viết
Trong thực tế ở các trường tiểu học huyện Lộc Bình nói chung và trường tiểu học Khuất Xá II huyện Lộc Bình tỉnh Lạng Sơn nói riêng cho thấy hoạt động
Trang 2rèn luyện kỹ năng viết chính tả cho học sinh đã có những thành công, bên cạnh đó còn có những hạn chế
Về phía giáo viên: còn có một số giáo viên chưa ý thức được việc rèn luyện
kỹ năng viết cho học sinh làm cho các em còn viết sai khoảng cách giữa các con chữ độ cao con chữ,…
Trong quá trình giảng dạy ở trường chúng tôi giáo viên đã cung cấp cho học sinh tối thiểu cơ bản ở lớp 3 là luyện viết đúng độ cao, khoảng cách giữa các âm, vần và tiếng, thanh sắc và thanh ngã
Về phía học sinh: đã khắc phục được cách viết độ cao, khoảng cách giữa các con chữ tên riêng
Tuy nhiên việc rèn chữ viết cho học sinh còn nhiều hạn chế, thực tế học sinh
ở trường tiểu học Khuất xá II huyện Lộc Bình - tỉnh Lạng Sơn học sinh còn viết chậm, chữ viết còn xấu, tỷ lệ lçi chính tả còn khá cao Vì hầu hết em là con em dân tộc, gia đình các em chủ yếu sống bằng nghề nông còn gặp nhiều khó khăn về kinh
tế nên chưa quan tâm đến việc học tập của con cái chính vì vậy cũng ảnh hưởng đến việc rèn kỹ năng viết cho cô trò chúng tôi
Xuất phát từ thực tế trên tôi chọn đề tài: Rèn kĩ năng viết chính tả cho học sinh lớp 3
III MỤC ĐÍCH VÀ NHIỆM VỤ NGHIÊN CỨU.
Xuất phát từ thực tế hiện nay với mong muốn giải quyết phần nào tình trạng học sinh viết chưa đẹp chưa đúng độ cao của con chữ, khoảng cách gi÷a các tiếng,vần, uy/uê,âm tr/ch, s/x Để đạt được mục đích đề tài giải quyết nhiệm vụ sau:
IV PHƯƠNG HƯỚNG NGHIÊN CỨU
Trong quá trình thực hiện đè tài này chúng tôi sử dụng các phương pháp sau:
1 Phương pháp nghiên cứu lý thuyết để tìm hiểu các lý luận có liên quan đến đề tài đó là các vấn đề về chữ viết và quy tắc viết chính tả
2 Phương pháp khảo sát thực tế: Phương pháp này được chúng ta sử dụng để khảo sát vào nội dung và phương pháp dạy học phân môn chính tả lớp 3, khảo sát thực trạng về kỹ năng viết chính tả của học sinh ở địa phương
Trang 33 Tổng kết kinh nghiệm: Chúng tôi lựa chọn các kinh nghiệm của bản th©n
và đồng nghiệp có liên quan đến đề tài mà mình nghiên cứu, phân tích những kinh nghiệm đó một cách khoa học và chọn những kinh nghiệm có khả năng ứng dụng rộng rãi làm cơ sở cho việc nghiên cứu đề tài mình
4 Phương pháp thực nghịêm: Thực hiện phương pháp này chúng tôi đưa ra một số đề xuất trong đề tài này vào tổ chức dạy học ở lớp 3 để đánh giá tính khả thi của những biện pháp mà chúng tôi nêu ra để rút ra nhận xét
B NỘI DUNG Chương I : NHỮNG NGUYÊN TẮC DẠY HỌC
I Cơ sở lý luận :
1 Mục đích rèn luyện kĩ năng viết chính tả: Là hình thành cho học sinh năng lực viết thuần thục chữ viết Tiếng Việt theo các chuẩn chính tả là viết đúng chính
tả một cách tự động hoá Để đạt được điều này chúng ta cần tiến hành theo hai cách ,có ý thức và không có ý thức Cách có ý thức có tính tự giác phải bắt đầu từ việc nhận thức các quy tắc, các mẹo luật chính tả Trên cơ sở đó tiến hành luyện tập và từng bước đạt tới các kĩ xảo chính tả
Việc hình thành kĩ năng viết chính tả cho học sinh theo cách không có ý thức Đây là chủ trương dạy chính tả mà không cần đến sự tồn tại của các quy tắc chính tả Nếu chúng ta chỉ cần đơn thuần sử dụng cách dạy này thì chưa phát huy được tính tự giác tích cực để việc chiếm lĩnh tri thức của học sinh và cũng khắc sâu được các kiến thức kĩ năng vào bộ nhớ của học sinh mà chỉ củng cố máy móc ở mức độ nhất định vào trí nhớ Chính vì vậy mà chúng ta phải biết vận dụng thích hợp cả hai cách nói trên
Về cơ bản chính tả Tiếng Việt chính là chính tả ngữ âm giữa cách đọc và cách viết được ghi bằng một con chữ giữa cách đọc và cách viết thống nhất với nhau đọc như thế nào thí viết như thế ấy Trong giờ chính tả học sinh sẽ xác định được cách viết đúng chính tả bằng cách tiếp nhận chính xác âm thanh của lời nói
Ví dụ: Hình thức chính tả nghe viết thì đòi hỏi học sinh phải có thói quen nghe giáo viên đọc rồi từ đó chuyển hoá thành hình thức lời nói đó bằng chữ viết một cách chính xác
Trang 4Nói chính tả Tiếng Việt là chính tả ngữ âm nhưng trong thực tế muốn viết đúng chính tả thì việc nắm nghĩa của từ sẽ giúp người đọc viết đúng chính tả:
Ví dụ: Nếu giáo viên đọc một từ có hình thức ngữ âm là "Da" thì học sinh có thể lóng túng trong việc xác định hình thức chữ viết của từ này Nhưng nếu đọc gia đình hoặc da thịt hay ra vào (đọc chọn vẹn từ ,một từ gắn với một nghĩa xác định) thì học sinh dễ dµng viết đúng chính tả, khi dạy chính tả giáo viên cần chú ý:
Dạy chính tả không chỉ rèn cho học sinh kĩ năng viết đúng chính tả ngay mà còn đòi hỏi giáo viên phải biết rèn cho học sinh kĩ năng nói chuẩn, nghe chuẩn để
từ đó viết được chuẩn Vì chính tả Tiếng Việt còn là chính tả ngữ nghĩa nên sự khác biệt về chữ không thể hiện sự khác biệt về nghĩa mà nó còn thể hiện sự khác biệt về âm và cả về tiếng
Ví dụ: Trời (mặt trời) viết là tr
Cuốc (cái cuốc) viết là c
Gia (gia đình) viết là gi
Như vậy để giúp học sinh viết đúng chính tả về ngữ nghĩa thì đòi hỏi giáo viên phải biết giải nghĩa về tiếng
Ví dụ: phân biệt vần ươn / ương trong các từ
Xương sườn: chỉ một loại xương trong cơ thể người hay động vật
Vương vãi: chỉ một sự vật không được sắp sếp một cách gọn gàng Ngoài ra đòi hỏi giáo viên khi dạy chính tả phải biết cung cấp các quy tắc chính tả các mẹo chính tả để rễ khắc sâu trí nhớ cho học sinh gúp học sinh có kỹ năng viết đúng một cách thành thạo
2 Một số nguyên tắc và phương pháp dạy học
a Nguyên tắc
- Nguyên tắc phát triển tư duy phải chú ý rèn luyện các thao tác và phẩm chất
tư duy trong giờ dạy Tiếng Việt, phải làm cho học sinh thông hiểu được ý nghĩa của các đơn vị ngôn ngữ và tạo điều kiện cho học sinh nắm được nội dung các vấn
đề cần nói, viết, và biết thể hiện nội dung này bằng các phương tiện ngôn ngữ
- Nguyên tắc tính đến trình độ phát triển tiếng mẹ đẻ của học sinh, khi học sinh tiếp xúc với một đối tượng quen thuộc gắn bó với cuộc sống hàng ngày của
Trang 5các em Trước khi đến trường đã nắm được hai dạng hoạt động nói và nghe Vì vậy phải nắm vững ngôn ngữ tiếng việt của học sinh theo từng lớp, từng vùng khác nhau, để hoạch định nội dung kế hoạch và phương pháp dạy học Ngoài ra còn phát huy tính tích cực chủ động của học sinh trong giờ dạy Tiếng Việt Giáo viên cần hệ thống phát huy những năng lực học sinh, hạn chế và xoá bỏ những mặt tiêu cực về lời nói của các em trong quá trình học tập Với những học sinh học Tiếng Việt với tư cách là tiếng thứ hai thì việc vận dụng các quy tắc này rất quan trọng
- Nguyên tắc dạy chính tả
+ Nguyên tắc dạy học chính tả theo khu vực nghĩa là nội dung dạy phải sát hợp với phương ngữ, nói cách khác phải xuất phát từ tình hình thực tế mắc lối chính tả của học sinh
Hiện nay học sinh ở vùng nông thôn như trường tiểu học Khuất Xá II huyện Lộc Bình tỉnh Lạng Sơn có hiện tượng đồng nhất khi phát âm các tiếng có vần khó hay sai như: khuya / khuê; ươu /iêu (/) và thanh (~) do ảnh hưởng của phương ngữ vùng miền phát âm, khi đọc học sinh đọc sai nên dẫn đến viết chính tả sai
Ví dụ: đêm khuya học sinh viết thành đêm khuê
Chim khuên học sinh viết thành chim khiên
Khi đọc học sinh chưa phân biệt rõ thanh sắc và thanh ngã Do đó khi viết học sinh cũng thường viết sai các chữ mang thanh sắc và thanh ngã
Do mỗi địa phương có một số trọng điểm chính tả riêng.Vì vậy giáo viên trước khi dạy cần phải tiến hành điều tra cơ bản để nắm lçi chính tả phổ biến của học sinh, từ đó lựa chọn nội dung giảng dạy thích hợp Đặc biệt với hình thức chính tả so sánh Quá trình xây dựng nội dung bài sao cho sát hợp với đối tượng học sinh lớp mình dạy, đòi hỏi giáo viên cần tăng cường linh hoạt, sáng tạo trong giảng dạy
Nguyên tắc kết hợp chính tả có ý thức với chính tả không có ý thức: trong quá trình dạy học cần phải phối hợp tốt giữa hai nguyên tắc này sẽ mang lại hiệu quả cao.Vì ở giai đoạn đầu của bậc tiểu học đầu cấp lớp 1, 2, 3 thì nguyên t¾c kết hợp chính tả không có ý thức lại rất quan trọng Nó sẽ giúp các em làm quen với hệ
Trang 6thống chữ viết của Tiếng Việt các kiểu bài chÝnh tả thường gặp như kiểu bài tập chép, tập viết, giúp học sinh nhanh chóng làm quen với hình thức các con chữ, hình thức chữ viết của các từ Bên cạnh đó giáo viên cũng phải biết phát huy tác dụng của phương pháp không có ý thức hướng dẫn học sinh ghi nhớ các hiện tượng chính tả có tính chất võ đoán không gắn với một quy tắc hay quy luật nào như viết phân biệt d/gi /r ; s/x; ch/tr
Để giúp học sinh Tiểu học nói chung và học sinh lớp 3 nói riêng, rèn kĩ năng viết đúng chính tả cho học sinh là một vấn đề quan trọng cần được giải quyết Nên đòi hỏi người giáo viên trong quá trình lên lớp, giảng dạy kiểm tra, chấm bài của học sinh phải phát hiện đúng và phân ra được các lỗi chính tả mà học sinh thường mắc Để từ đó có biện pháp quan tâm giúp đỡ uốn nắn học sinh viết đúng kịp thời bằng những con đường khác nhau như giúp học sinh nắm được các mẹo luật chính
tả về từ, về nghĩa để học sinh nhớ cách viết một cách khái quát và có hệ thống Muốn viết đúng chính tả cũng như muốn áp dụng thật nhớ cần giúp học sinh biết nhận dạng và nắm chắc các đơn vị trung tâm của chính tả Tiếng Việt, yên cầu cơ bản của chính tả Tiếng Việt là viết đúng từng tiếng một
Ví dụ: khi đứng trước các nguyên âm i, e, ê thì âm (Cờ) viết là k nhưng đứng trước các nguyên âm còn lại âm (Cờ) viết là c, khi đứng trước âm đệm viết là u thì
âm (Cờ) viết là q
Ngoài ra giáo viên còn phải giải nghĩa về từ hoặc giải nghĩa về tiếng cho học sinh hiểu rõ còn phải dựa vào kiến thức về từ vựng ngữ nghĩa để lập các quy tắc các mẹo chính tả
Ví dụ: những từ nghi ngờ viết tr hay ch nếu chúng chỉ hầu hết những đồ dùng trong gia đình thì hầu hết được viết là ch như: chai, chổi, chén…
Dựa vào đặc điểm tâm lý lứa tuổi học sinh tiểu học nên việc phát huy tính tích cực có ý thức này trong dạy học chính tả thì sẽ tiết kiệm được thời giờ mang lại kết quả cao, chắc chắn cụ thể có thể kiểm tra được ngay và gây được hứng thú học tập của học sinh
Nguyên tắc phối hợp giữa phương pháp tích cực với phương pháp tiêu cực (Xây dựng cái đúng loại bỏ cái sai) chính là phương pháp có ý thức nhằm cung cấp
Trang 7cho học sinh các nguyên tắc chính tả thông qua việc hướng dẫn học sinh thực hành, luyện tập trong giờ chính tả và giờ ngoại khoá nhằm hình thành kĩ năng kĩ xảo chính tả
Ví dụ: khi dùng phương pháp tích cực cho học sinh làm bài tập sau:
Bài 1 Điền vần eo hay oeo vào chỗ chấm
- Nhà ng…
- Đường ngoằn ngh…
Bài 2 Tìm tiếng có vần ưu hay ươu
- Các tiếng có vần ưu : quả lựu, con cừu …
- Các tiếng có vần ươu: bầu rượu ,con hươu …
Phương pháp tiêu cực là dựa vào những trường hợp viết sai chính tả để hướng dẫn học sinh phát hiện cái sai và chữa thành cái đúng
Ví dụ: nội dung bài tập khi dùng phương pháp tiêu cực là:
Bài 1: Chọn dấu sắc hay dấu ngã để đặt trên các từ ngữ gạch chân:
Nui giăng thành luy săt dày
Rừng che bộ đội, rừng vây quân thù
Mênh mông bôn mặt sương mù
Đât trời ta cả chiên khu một lßng
(Tố Hữu)
Bài 2 Trong đoạn thơ sau đây từ nào viết sai chính tả em hãy gạch chân và viết lại từ đó
Tiếng xuối trong như tiếng hát sa
Chăng lồng cổ thụ bong lồng hoa
Cảnh khuia như vẽ người trưa ngủ
Trưa ngủ vì lo nỗi nước nhà
(Hồ Chí Minh)
Để biết được kết quả kiến thức và khả năng viết đúng chính tả cho các em trong quá trình giảng dạy giáo viên cần phải thấy được ưu điểm của việc dùng phối hợp hai nguyên tắc này là nhằm giúp học sinh phát hiện óc phân tích xét đoán
Trang 8Thông qua đó giáo viên biết cách phối hợp hài hoà hợp lý và có hiệu quả cho nguyên tắc này
b Phương pháp dạy học:
Phương pháp dạy học Tiếng Việt: là cách thức làm việc của thầy giáo và học sinh làm cho học sinh nắm vững kiến thức kĩ năng Tiếng Việt
- Các phương pháp dạy học Tiếng Việt thường dùng ở tiểu học đó là phương pháp phân tích ngôn ngữ là phân tích trên tất cả các bình diện ngữ âm, từ vựng ngữ nghĩa, ngữ pháp và phong cách… với mục đích làm rõ cấu trúc các đơn vị ngôn ngữ … đều là các bộ phận cấu thành của nhiều bài tập khác nhau như bài chính tả, bài tập viết
- Phương pháp luyện tập theo mẫu: là phương pháp mà học sinh tạo ra các đơn vị ngôn ngữ, lời nói bằng cách mô phỏng lời thầy giáo, sách giáo khoa Phương pháp này thường sử dụng trong giờ tập đọc, chính tả, luyện từ và câu, tập làm văn với nhiều dạng bài tập như: đặt câu theo mẫu cho trước, phát âm,…
Phương pháp giao tiếp là phương pháp dạy tiếng dựa vào lời nói vào những thông báo sinh động vào giao tiếp bằng ngôn ngữ Dạy Tiếng Việt theo giao tiếp là dạy cách phát triển lời nói cho từng cá nhân học sinh, là phương pháp yêu cầu phát hiện và tự khắc phục các lối chính tả cá biệt, lỗi chính tả do phát âm địa phương cản chở quá trình giao tiếp Phương pháp này có thể sử dụng trong khi hướng dẫn chính tả hoặc ngữ cảnh trong bài viết, đoạn văn, trong cụm từ cụ thể
Ví dụ: chọn từ trong ngoặc đơn để điền vào chỗ trống trong các câu sau: a) Bạn em đi chăn … bắt được nhiều… chấu ( Trâu /châu)
b) Phòng họp… chội và nóng bức nhưng mọi người vẫn …tự ( trật /chật) Phương pháp đàm thoại gợi mở thường đưa ra các câu hỏi gợi ý dẫn dắt học sinh quan sát các tài liệu, hiện tượng chính tả để suy nghĩ so sánh rút ra kết luận về cách viết
II/ CƠ SỞ THỰC TIỄN
1, Các phương tiện dạy học
Về đồ dùng dạy học: ở trường tiểu học chúng tôi đã được trang bị các đồ dùng dạy học tương đối đầy đủ cho giáo viên giảng dạy, bên cạnh những đồ dùng
Trang 9được cấp phỏt, giỏo viờn cũn tự làm một số đồ dùng khác để phục vụ cho việc dạy học
Tất cả cỏc đồ dựng trờn nhằm giỳp học sinh lĩnh hội kiến thức và củng cố một cỏch cú hiệu quả
Đối với đồ dựng như bảng con, vở bài tập thỡ cú hiệu quả hơn đó phỏt huy hết tớnh tự giỏc tớch cực làm việc của từng học sinh trong quỏ trỡnh hoạt động theo nhúm, cỏ nhõn Ngoài ra cũn gõy được hứng thỳ học tập cho học sinh Bờn cạnh đú cũng khụng trỏnh khỏi hạn chế khi dựng bảng con và vở bài tập làm đồ dựng học tập của cỏc em bởi do hạn chế về thời gian
Về tài liệu dạy học
Chương trỡnh và sỏch giỏo khoa phõn mụn chớnh tả lớp 3
Chương trỡnh phõn mụn chớnh tả lớp 3 được trỡnh bày trong 35 tuần mỗi tuần
2 tiết cú 3 dạng chớnh tả đú là:
- Dạng bài chớnh tả ( nghe viết ) tức là giỏo viờn đọc cho học sinh viết
- Dạng bài chớnh tả ( tập chộp ) học sinh nhỡn bảng hoặc nhỡn sỏch giỏo khoa
để chộp Bài chớnh tả dài khoảng 50 – 80 chữ tốc độ viết 60 chữ trong 15 phỳt
- Dạng bài chớnh tả ( nhớ viết) học sinh tự nhớ lại bài tập đọc học thuộc long
đó học
2 Cỏc hoạt động dạy học
Hoạt động của giỏo viờn
- Trỡnh độ giỏo viờn trong trường chưa đồng đều Hầu hết cỏc giỏo viờn là người dõn tộc xuất thõn từ nụng thụn phỏt õm chưa chuẩn, chưa chỳ trọng đỳng mức đến việc rốn chớnh tả cho học sinh
Phõn luyện tập của giờ chớnh tả cú giỏo viờn chỉ luyện cho qua trong thời gian rất ngắn chỉ chỳ trọng vào bài viết do đú học sinh khú nắm được cỏc phụ õm, vần, thanh cần phõn biệt
Thụng tin: Hầu hết cỏc em là con em dõn tộc ở nhà cũng như ở trường theo thúi quen chủ yếu giao tiếp bằng tiếng mẹ đẻ
Trang 10Thực tế ở trường tiểu học Khuất Xá II huyện Lộc Bình, tỉnh Lạng Sơn chúng tôi dạy các em sử dụng ngôn ngữ thông thường là tiếng phổ thông nhưng hầu hết các em sử dụng chưa thông thạo còn rụt rè nên dẫn đến viết bài chậm chữ xấu
Hoạt động học
Do cẩu thả hoặc chưa nắm được cấu tạo chữ Tiếng Việt, không chú ý phải viết như thế nào cho đúng nên mỗi em lại sai một cách khác
Do học sinh chưa nắm vững luật chính tả trong Tiếng Việt
Do ảnh hưởng tiếng nói của học sinh vùng nông thôn
Do phát âm đúng nhưng chưa nắm được nghĩa của từ cần viết
Thực tế chúng tôi đã điều tra việc mắc lối chính tả của học sinh lớp 3 trường Tiểu học Khuất Xá II huyện Lộc Bình tỉnh Lạng Sơn như sau:
Chương II ĐỀ XUẤT BIỆN PHÁP VÀ ĐIỀU CHỈNH NHẰM KHẮC PHỤC
LỖI CHÍNH TẢ, RÈN KỸ NĂNG VIẾT CHÍNH TẢ Ở LỚP 3
I Một số biện pháp nâng cao chất lượng dạy học phân môn chính tả ở lớp 3
1 Khai thác và sử dụng các phương tiện dạy học, một cách hợp lý
a Đối với giáo viên:
Người giáo viên phải phát âm chuẩn và viết đúng các chữ của Tiếng Việt Nếu giáo viên nào phát âm chưa chuẩn và viết chưa đúng thì h»ng ngày tập phát
âm đúng và luyện viết chữ đó
Trong giờ dạy chính tả nghe viết giáo viên phải đọc rõ ràng chính xác mỗi câu phải đọc từ 2 đến 3 lần
Trong quá trình chấm bài chính tả của học sinh giáo viên cần phải chú ý chấm cả phần ghi thứ, ngày, tháng, họ tên, môn bài,… để học sinh có ý thức khi viết bất kỳ một văn bản nào Đồng thời giáo viên luôn sát sao gần gũi các em nhất
là những em thường viết sai chính tả, có thể đọc cho học sinh viết sửa sai ngay lúc đó