Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn: đời, DM đã gây ra chuyện - Dế Mèn khinh thường Dế Choắt, gây sự với Cốc gây gì phải ân hận suốt đời.. ra cái chết của Dế Choắt ?Tìm những chi tiết [r]
Trang 1Tuần:20 Ngày soạn:25/12/2011-Dạy ngày:26/12/2011
Tiết 73+74
Bài học đường đời đầu tiên
(Tô Hoài)
A MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh:
1.kiến thức:-Nhân vật ,sự kiện ,cốt truyện trong một văn bản truyện viết cho thiếu
nhi
Dế mèn một hình ảnh đẹp của tuổi trẻ sôi nổi nhưng tính tình bồng bột mà kiêu ngạo
-Một số biện pháp nghệ thuật xây dựng nhân vật đặc sắc trong đoạn trích
2.Rèn kĩ năng :-Văn bản truyện hiện đại có yếu tố tự sự kết hợp với yếu tố miêu tả
-Phân tích các nhân vật trong đoạn trích
-Vận dụng được các biện pháp NT so sánh,nhân hóa khi viết văn miêu tả
3.Thái độ: -Trân trọng giá trị của nghệ thuật và những giá trị tốt đẹp của tình cảm con người
B CHUẨN BỊ:
+ Đọc sách giáo viên và sách bài soạn
+ Chân dung Tô Hoài
+ Bảng phụ
C CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1 Ổn định tổ chức
gắn bó cả cuộc đời viết của mình cho đề tài trẻ em,một trong những đề tài khó khăn và thú vị bậc nhất Tô hoài là một trong những tác giả như thế
- Truyện đồng thoại đầu tay của Tô Hoài: Dế Mèn phiêu lưu kí (1941) Nhưng Dế Mèn là ai? Chân dung
và tính nết nhân vật này như thế nào, bài học cuộc đời đầu tiên mà anh ta nếm trải ra sao? đó chính là nội dung bài học đầu tiên của học kì hai này?
Hoạt động của thầy Nội dung cần đạt
Hoạt động 1: Hướng dẫn HS tìm hiểu
chung về văn bản
I ĐỌC VÀ TÌM HIỂU CHUNG:
1.Đọc và giải nghĩa từ khó:
Trang 2- 2 HS đọc, mỗi em một
đoạn
- HS trả lời
- HS quan sát
- HS trả lời, nhận xét, bổ
sung
- HS chia bố cục theo hiểu
biết của mình
- HS trao đổi cặp
- HS trả lời cá nhân
- Đoạn: Dế Mèn tự tả chân dung mình đọc với giọng hào hứng, kiêu hãnh, to, vang, chú nhấn giọng ở các tính từ, động từ miêu tả
- Đoạn trêu chị Cốc:
+ Giọng Dế Mèn trịch thượng khó chịu
+ Giọng Dế choắt yếu ớt, rên rẩm
+ Giọng chị Cốc đáo để, tức giận
- Đoạn Dế Mèn hối hận đọc giọng chậm, buồn, sâu lắng và có phần bị thương
2.Tác giả, tác phẩm:
* Tác giả:
- Tên khai sinh là Nguyễn Sen sinh 1920, huyện Hoài Đức, Hà Đông Tự học mà thành tài
- Ông có khối lượng tác phẩm phong phú: Dế Mèn phiêu lưu kí, Đàn chim gáy, Vợ chồng A Phủ
* Tác phẩm:
- Dế mèn phiêu lưu kí là tác phẩm nổi tiếng đầu tiên của Tô Hoài, được sáng tác lúc ông 21 tuổi
- Thể loại của tác phẩm là kí nhưng thực chất vẫn là một truyện "Tiểu thuyết đồng thoại" một sáng tác chủ yếu là tưởng tượng và nhân hoá
- Đây là tác phẩm văn học hiện đại lại nhiều lần nhất được chuyển thể thành phim hoạt hình, múa rối được khán giả, độc giả nước ngoài hết sức hâm mộ
3 Tìm hiểu bố cục :
- Đoạn 1: Từ đầu đến "Đứng đầu thiên hạ rồi" Miêu
tả hình dáng, tính cách của Dế Mèn
- Đoạn 2: Còn lại Kể về bài học đường đời đầu tiên của Dế mèn
- 3 sự việc chính:
+ Dế Mèn coi thường Dế Choắt + Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt + Sự ân hận của Dế Mèn
- Sự việc: Dế Mèn trêu chị Cốc dẫn đến cái chết của
Dế Choắt là sự việc nghiêm trọng nhất
- Truyện được kể bằng lời của nhân vật Dế Mèn, kể theo ngôi thứ nhất
Hoạt động 2: Tìm hiểu nội dung văn
bản
II TÌM HIỂU VĂN BẢN :
Trang 3- HS đọc
- Khi xuất hiện ở đầu câu
chuyện, Dế Mèn đã là
"một chàng Dế thanh niên
cường tráng" Chàng Dế
ấy đã hiện lên qua những
nét cụ thể nào về:Hình
dáng?
- HS theo dõi SGK và trả
lời
- Cách miêu tả ây gợi cho
em hình ảnh Dế Mèn như
thế nào?
- HS trao đổi cặp
- Dế Mèn lấy làm "hãnh
diện với bà con về vẻ đẹp
của mình" Theo em Dế
Mèn có quyền hãnh diện
như thế không?
- HS trả lời: có vì đó là
tình cảm chính đáng;
không vì nó tạo thành thói
kiêu ngạo hại cho Dế Mèn
sau này
- Tìm những từ miêu tả
hành động và ý nghĩ của
Dế Mèn trong đoạn văn?
- HS suy nghĩ và trả lời
- Thay: Cường tráng =
khoẻ mạnh, to lớn
Cà khịa= gây sự
- Qua hành động của Dế
Mèn, em thấy Dế Mèn là
chàng Dế như thế nào?
- Thay thế một số từ đồng
nghĩa hoặc trái nghĩa và
rút ra nhận xét về cách
dùng từ của tác giả?
- Nhận xét về trình tự
miêu tả của tác giả
- Em hãy nhận xét về
những nét đẹp và chưa
đẹp trong hình dáng và
a Ngoại hình:
- Càng: mẫm bóng
- Vuốt: cứng, nhọn hoắt, đạp phành phạch
- Cánh: áo dài chấm đuôi
- Đầu: to, nổi từng tảng
- Răng: đen nhánh, nhai ngoàm ngoạp
- Râu: dài, uốn cong
Chàng Dế thanh niên cường tráng, rất khoẻ, tự tin, yêu đời và rất đẹp trai
b Hành động:
- Đi đứng oai vệ, làm điệu, nhún chân, rung đùi
- Quát mấy chị cào cào, đá ghẹo anh gọng vó
- Đạp phanh phách, vũ phành phạch, nhai ngoàm ngoạm, trịnh Trọng vút râu
- Tưởng mình sắp đứng đầu thiên hạ
Quá kiêu căng, hợm hĩnh, không tự biết mình
Từ ngữ chính xác, sắc cạnh
- Trình tự miêu tả: từng bộ phận của cơ thể, gắn liền miêu tả hình dáng với hành động khiến hình ảnh Dế Mèn hiện lên mỗ lúc một rõ nét
* Tóm lại:
- Nét đẹp trong hình dáng của Dế Mèn là khoẻ mạnh, cường tráng, đầy sức sống, thanh niên; về tính nết: yêu đời, tự tin
- Nét chưa đẹp: Kiêu căng, tự phụ, hợm hĩnh, thích ra oai
Trang 4tính tình của Dế Mèn?
* GV bình: đây là đoạn
văn đặc sắc, độc đáo về
nghệ thuật miêu tả vật
Bằng cách nhân hoá cao
độ, dùng nhiều tính từ,
động từ từ láy, so sánh rất
chọn lọc và chính xác, Tô
Hoài đã để cho Dế Mèn tự
tạo bức chân dung của
mình vô cùng sống động
không phải là một con Dế
Mèn mà là một chàng Dế
cụ thể
Tiết 2:
* Kiểm tra bài cũ:
Em hãy nhận xét về những nét đẹp và chưa đẹp trong hình dáng và tính tình của Dế Mèn?
?Em hãy thuật lại tóm tắt câu chuyện theo các sự việc đã tìm hiểu ở tiết trước?
? Mang tính kiêu căng vào
đời, DM đã gây ra chuyện
gì phải ân hận suốt đời?
?Tìm những chi tiết miêu
tả hình ảnh của Dế choắt?
?Em hãy cho biết thái độ
của Dế mèn đối với Dế
choắt (Biểu hiện qua lời
nói, cách xưng hô, giọng
điệu)?
?Em hãy nhận xét cách Dế
Mèn gây sự với chị Cốc
bằng câu hát: "Vặt lông
tao ăn"?
3 Bài học đường đời đầu tiên của Dế Mèn:
- Dế Mèn khinh thường Dế Choắt, gây sự với Cốc gây
ra cái chết của Dế Choắt
* H/ảnh Dế Choắt:
- Như gã nghiện thuốc phiện;
- Cánh ngắn củn, râu một mẩu, mặt mủi ngẩn ngơ;
- Hôi như cú mèo;
- Có lớn mà không có khôn;
* Dế Mèn đối với Dế Choắt:
- Gọi Dế Choắt là "chú mày" mặc dù chạc tuổi với Choắt;
- Dưới con mắt của Dế Mèn Dế Choắt rất yếu ớt, xấu
xí, lười nhác, đáng khinh
- Rất kiêu căng
- Muốn ra oai với Dế Choắt, muốn chứng tỏ mình sắp đứng đầu thiên hạ
* Dế Mèn khi trêu chị Cốc
- Qua câu hát ta thấy DM xấc xược, ác ý, chỉ nói cho sướng miệng, không nghĩ đến hậu quả
- Việc trêu chị Cốc không phải dũng cảm mà ngông cuồng vì nó gây ra hậu quả nghiêm trọng cho DC
- Diễn biến tâm trạng của DM:
+ Sợ hãi khi nghe Cốc mổ DC: "Khiếp nằm im thiêm thít"
+ Bàng hoàng, ngớ ngẩn vì hậu quả không lường hết
Trang 5?Việc Dế Mèn dám chêu
chị Cốc lớn khoẻ hơn
mình có phải là hành động
dũng cảm không? Vì sao?
- Nêu diễn biến tâm trạng
của Dế Mèn trong việc
trêu chị Cốc dẫn đến cái
chết của Dế choắt?
?Tâm trạng ấy cho em
hiểu gì về Dế Mèn?
?Bài học đầu tiên mà Dế
Mèn phải chịu hậu quả là
gì? Liệu đây có phải là bài
học cuối cùng?
?Ý nghĩa của bài học này?
?Câu cuối cùng của đoạn
trích có gì đặc sắc?
- Theo em trong lúc đứng
lặng hồi lâu nghĩ về bài
học đường đời dầu tiên Dế
Mèn đã nghĩ gì?
được
+ Hốt hoảng lo sợ, bất ngờ vì cái chết và lời khuyên của DC
+ ân hận xám hối chân thành nghĩ về bài học đường đời đầu tiên phải trả giá. DM còn có tình cảm đồng loại, biết ăn năn hối lỗi
- Bài học đường đời đầu tiên:
Là bài học về tác hại của tính nghịch ranh, ích kỉ, vô tình giết chết DC tội lỗi của DM thật đáng
phê phán nhưng dù sao anh ta cũng nhận ra và hối hận chân thành
- Ý nghĩa: Bài học về sự ngu xuẩn của tính kiêu ngạo
đã dẫn đến tội ác
- Câu văn vừa thuật lại sự việc, vừa gợi tả tâm trạng mang ý nghĩa suy ngẫm sâu sắc
Hoạt động 3: III TỔNG KẾT:"SGK"
- Em hãy tóm tắt nội dung
chính và những đặc sắc về
nghệ thuật kể và tả của tác
giả?
- Em học tập được gì từ
nghệ thật miêu tả và kể
chuyện của Tô Hoài trong
văn bản này?
*Tóm lại : Đây là văn bản
mẫu nực về kiểu văn miêu
tả mà chúng ta sẽ học
owrv bài tập làm văn sau
Cách quan sát, miêu tả loài vật sống động; trí tưởng tượng độc đáo khiến thế giới loài vật hiện lên dễ hiểu như thế giới con người; dùng ngôi kể thứ nhất
Trang 61 Theo em có đặc điểm
nào của con người được
gán cho các con vật ở
truyện này? Em biết tác
phẩm nào cũng có cách
viết tương tự như thế?
1 DM: Kiêu căng nhưng biết hối lỗi
DC: yếu đuối nhưng biết tha thứ Cốc: tự ái, nóng nảy
- Các truyện: Đeo nhạc cho mèo, Hươu và Rùa
4 Hướng dẫn học tập:
- Học bài, thuộc ghi nhớ
- Soạn: Phó từ
Ngày soạn:28/12/2011-Dạy ngày:29/12/2011
Tiết 75
Phó từ
A MỤC TIÊU BÀI HỌC: Giúp học sinh:
- 1.Kiến thức:Nắm được phó từ là gì? Các loại phó từ?
- Hiểu và nhớ được các loại ý nghĩa chính của phó từ
2.Kĩ năng:Nhận biết phó từ trong văn bản.
-Phân biệt các loại phó từ.
-Sử dụng phó từ để đặt câu.
-Biết đặt câu có chứa phó từ để rhể hiện các ý nghĩa khác nhau.
3.Thái độ :Có ý thức dùng từ đặt câu
B CHUẨN BỊ:
+ Đọc sách giáo viên và sách bài soạn
+ Bảng phụ viết VD
Trang 7C CÁC BƯỚC LÊN LỚP:
1 Ổn định tổ chức
2 Kiểm tra bài cũ:
3 Bài mới
Hoạt động của thầy Nội dung cần đạt
* GV: Treo bảng phụ đã viết VD
* GV cho HS đọc VD
- Các từ in đậm bổ sung ý nghĩa cho
những từ nào? Những từ được bổ sung ý
nghĩa thuộc từ loại nào?
- Nếu quy ước những từ in đậm là X và
những từ bổ sung là Y em hãy vẽ mô
hình cụ thể từng trường hợp?
- Nếu gọi mô hình X + Y là một cụm từ,
nhận xét về vị trí và vai trò của X?
* GV: Những từ chuyên đi kèm theo
động từ, tính từ để bổ sung ý nghĩa cho
động từ, tính từ gọi là phó từ
- Phó từ là gì?
* Bài tập nhanh: (Bảng phụ)
xác định mô hình X + Y hoặc Y +X
1 Ví dụ:
- Các từ: đã, cũng, vẫn, chưa, thật, được,
rất, ra bổ sung ý nghĩa cho các từ: đi, ra,
thấy, lỗi lạc, soi gương, ưa nhìn, to, bướng
- Từ loại:
+ Động từ: đi, ra, thấy, soi
+ Tính từ: lỗi lạc, ưa, to, bướng
- Mô hình:
X + Y đã đi, cũng ra, thật lỗi lạc
Y + X soi gương được, to ra
X có thể đứng trước hoặc sau Y trong mô hình X + Y
2 Ghi nhớ: SGK - tr12
a X + Y: đã từng, đừng quyên
trong 2 ngữ cảnh sau:
a Ai ơi chua ngọt đã từng
Non xanh nước bạc ta đừng quyên nhau
(Ca dao)
b Thế rồi Dế Choắt tắt thở Tôi thương
lắm Vừa thương vừa ăn năn tội mình
Giá tôi không trêu chị Cốc thì đâu đến
nỗi Choắt việc gì
(Tô Hoài)
b X + Y: không trêu
Y + X: thương lắm
* GV treo bảng phụ
* GV cho HS đọc ví dụ
- Những phó từ nào đi kèm với các từ:
1 Ví dụ: (SGK -Tr13)
* Các phó từ: đừng không, đã, đang, lắm
Trang 8Chóng, trêu, trông thấy, loay hoay?
- Mô hình hoá từng trường hợp cụ thể
* Mô hình:
- X + Y: đừng trêu, không trông thấy, đang loai hoay, đã trông thấy
- Y + X : chóng lớn lắm
- Điền các phó từ ở mục I và II vào
bảng? (GV dùng bảng phụ đã chuẩn bị
trước)
trước
PT đứng
Chỉ quan
hệ thời gian
đã, đang
Chỉ mức độ
Chỉ sự tiếp diễn tương tự
cũng
Chỉ sự phủ định
không
Chỉ sự cầu khiến
đừng
Chỉ kết quả và hướng
được, ra
Chỉ khả năng
vẫn chưa
* Em hãy nêu lại các loại phó từ?
- Em hãy đặt câu có phó từ và cho biết ý
nghĩa của phó từ ấy?
2 Ghi nhớ: SGK- tr14
* GV: cho HS đọc bài tập
- Em hãy tìm phó từ và nêu tác dụng của
phó từ?
* GV: Hướng dẫn HS viết đoạn văn:
- Nội dung: Thuật lại việc DM trêu chị
Cốc dẫn đến cái chết của Dế Choắt
Bài tập1: Tìm và nêu tác dụng của các phó từ trong đoạn văn:
a - Đã: phó từ chỉ quan hệ thời gian
- Không: sự phủ định
- Còn: sự tiếp diền tương tự
- Đã: thời gian
- Đều: sự tiếp diễn
- Đương, sắp: thời gian
- Lại: tiếp diễn
- Ra: kết quả và hướng
- Cũng sự tiếp diễn
- Sắp : thời gian
b Đã: thời gian
- Được: kết quả Bài 2:
Một hôm tôi nhìn thấy chị Cốcđang rỉa cánh gần hang mình Tôi nói với Choắt
Trang 9- Độ dài: 3 đến 5 câu
- Kĩ năng : có ý thức dùng PT
* GV nêu đề tài để HS đặt
trêu chọc chị cho vui Choắt rất sợ chối đây đẩy Tôi hát cạnh khoé khiến chị Cốc điên tiết và tìm ra Dế Choắt Chị Cốc đã
mổ cho Choắt những cú trời giáng khiến cậu ta ngắc ngoải vô phương cứu sống
- PT:
+Đang: thời gian hiện tại +Rất : mức độ
+Ra: kết quả Bài 3: HS thi đặt câu nhanh có dùng phó từ
4 Hướng dẫn học tập:
- Học bài, thuộc ghi nhớ
- Hoàn thiện bài tập
- Soạn bài: Tìm hiêủ chung về văn miêu tả