Qua tìm hiểu cách đọc của học sinh sau đó nghiên cứu kĩ tính chất và nhiệm vụ của phân môn tập đọc, chúng tôi thấy rằng mỗi bài đều có cách đọc riêng, một cách đọc diễn cảm khác nhau cần[r]
Trang 1CHUYÊN ĐỀ
Một số biện pháp khắc phục
tình trạng học sinh lớp 5 học yếu môn
tập đọc.
Năm học:2012-2013
I LÍ DO CHỌN CHUYÊN ĐỀ :
Qua nhiều năm nhà trường phân công giảng dạy lớp 5 và qua dự giờ trao đổi học tập lẫn nhau trong đồng nghiệp và được hội giảng cấp trường Còn bộc lộ nhiều tồn tại:
+ Có những học sinh học tới lớp 5 đọc vẫn chưa lưu loát, chưa hay, ngắt nghỉ còn bừa bãi, nhấn giọng lên xuống còn tùy tiện Các em không hiểu được nội dung không hiểu được nghệ thuật, không hiểu được cái hay cái đẹp của tác phẩm Bởi vì trình độ học sinh không đồng đều, chưa nghiêng cứu kĩ nội dung bài chưa cảm nhận được cái hay của bài tập đọc
+ Mặt khác, địa bàn của trường còn bị ảnh hưởng của ngôn ngữ đia phương nên học sinh phần lớn còn đọc sai, phát âm nhằm lẫn ch/tr ; s/x ; d/gi/v ; dấu hỏi dấu ngã Trong các giờ dạy tập đọc, việc rèn đọc cho học sinh còn hạn chế giáo viên chưa chú ý rèn đọc khi học sinh phát âm sai, khi ngắt nghỉ chưa đúng Trong việc rèn đọc diễn cảm mang tính chất hính thức, nhiều giáo viên còn lúng túng trong việc hướng dẫn học sinh rèn đọc: đọc thành tiếng, đọc thầm Ngước lại, trong giờ tập đọc có giáo viên chỉ chú trọng đến việc tìm hiểu nội dung bài, số lượng học sinh đọc trong lớp còn ít, chưa biết lên giọng, hạ giọng khi nào, nhấm giọng ở những từ ngữ nào Nhất là khi đọc lời các nhân vật chưa thể hiện được tính cách của các nhân vật, qua giờ dạy chưa đạt được mục tiêu tiết học
Trước tình hình như vậy bản chúng thân tôi suy nghĩ rất nhiều là người giáo viên truyền thụ kiến thức cho học sinh Qua tìm hiểu cách đọc của học sinh sau đó nghiên cứu
kĩ tính chất và nhiệm vụ của phân môn tập đọc, chúng tôi thấy rằng mỗi bài đều có cách đọc riêng, một cách đọc diễn cảm khác nhau cần khai thác triệt để, để từ đó giúp các em từng bước kịp thời sửa chữa và đi đến đọc đúng, đọc trôi chảy, đọc diễn cảm đồng thời cảm thụ tốt bài tập đọc
Muốn vậy trước tiên với bản chúng thân tôi phải cố gắng trau dồi nghiệp vụ chuyên môn ở các bạn dồng nghiệp dự giờ, thao giảng, nghiên cứu sách giáo khoa, sách tham khảo
về phạm vi môn tiếng việt và sự chỉ đạo của cấp trên tạo cho bản thân nhiều phương pháp dạy tốt
Đối với học sinh phải tạo được cảm xúc cho các em trước mỗi bài tập đọc, phải tạo được một lớp học một không khí thoải mái, tránh gò bó, để học sinh dễ dàng trực cảm với bài văn, tất cả đều hướng về tiết học, có tâm trạng chờ đợi và chú ý khi thầy - bạn đọc bài
Xuất phát từ nhiều lí do như trên kết hợp với kinh nghiệm của bản thân chúng tôi,
năm học này tổ khối 5 chúng tôi xin được mở chuyên đề “Một số biện pháp khắc phục
Trang 2tình trạng học sinh học yếu môn tập đọc” nhằm nâng cao chất lượng đọc ảm trong học
sinh nói chung
II MỤC ĐÍCH ,
Nghiêng cứu chuyên đề này, chúng tôi nhằm tìm hiểu thực trạng học tập đọc của học sinh lớp 5 mà chúng tôi đang chủ nhiệm Cũng như những nguyên nhân dẫn đến việc đọc yếu của các em từ đó đề ra các giải pháp khắc phục góp phần giáo dục toàn diện cho các em, và nâng cao chất lượng giáo dục cho nhà trừơng
III CÁC GIẢ THIẾT CHUYÊN ĐỀ:
Nếu học sinh lớp 5trang bị tốt kĩ năng đọc ở môn Tập đọc Đó cũng là một tiền đề cho các em học tốt các môn học còn lại Bởi vì không chỉ có môn Tập đọc học sinh mới thể hiện được kỹ năng đọc của học sinh mà hầu như tất cả các môn Thông qua việc đọc tốt giúp cho các em hiểu được nội dung yêu cầu cần thực hiện cần làm
Nếu các lớp áp dụng đồng bộ các kinh nghiệm mà đề tài đã nêu ra thì kĩ năng đọc của học sinh sẽ đạt được kết cao trong các tiết Tập đọc tới
B PHẦN NỘI DUNG:
I THỰC TRẠNG :
Trong quá trình giảng dạy ở lớp 5 và qua các tiết dự giờ của đồng nghiệp trong khối, chúng tôi nhận thấy chất lượng đọc của học sinh còn rất thấp chỉ khoảng 30% (số học sinh lớp) đọc tốt, đúng yêu cầu và thường là học sinh khá, giỏi còn lại khoảng 70% ( số học sinh toàn khối) đọc chưa tốt chưa đúng yêu cầu của bài tập đọc
Ví dụ như:
+ Đọc còn chậm so với qui định
+ Đọc sai từ
+ Đọc thêm từ, bớt từ
+ Ngắt nghỉ không đúng chỗ
+ Đọc đánh vần
- Nhìn chung đây là vấn đề chung mà tất cả các khối lớp học ở tiểu học nói chung và trường Tiểu Học Mỹ Phước A nói riêng đều mắc phải
- Vì vậy khối 5 chúng tôi chủ nhiệm cũng không ngoại lệ
- Với tình hình học sinh như thế, chúng tôi luôn trăn trở và suy nghỉ “tại sao chất lượng đọc của học sinh lớp tôi lại thấp như thế ? Đến cuối năm chất lượng sẽ ra sao? Từ những trăn trở trên, chúng tôi đã ra sức tìm hiểu, tôi đã xác định được những nguyên nhân dẫn đến việc đọc yếu của học sinh lớp tôi như sau:
1 Về phía giáo viên:
- Chưa thường xuyên rèn đọc, rèn phát âm, những phụ âm sai Chưa đầu tư quỹ thời gian và chưa rèn dứt điểm dẫn đến ảnh hưởng tới học sinh Nhiều giáo viên đọc chưa được hay, chưa đúng làm ảnh hưởng không ít tới việc đọc của học sinh khi học 29 chữ cái
- Hơn nữa trong giờ tập đọc có giáo viên chưa chú ý đến học sinh đọc sai, chỉ chú ý đến học sinh đọc đúng, đọc hay Các em này đọc làm việc liên tục trong giờ dạy do vậy các
em đọc tốt càng đọc tốt hơn, em đọc yếu vẫn hoàn yếu
- Giáo viên còn nặng về phương pháp truyền thống, nặng thuyết trình không chú ý năng lực chủ động của học sinh Gọi học sinh đọc ít, kể cả khâu rèn đọc và đọc giảng Nhất
là khi đọc diễn cảm giáo viên chỉ gọi một em khá đọc mang tính chất hình thức.Chưa chú ý
Trang 3đến việc rèn đọc cho học sinh, nhận xét bạn đọc đúng hay sai để sửa cho bạn và điều chỉnh mình khi đọc sai Khi học sinh đọc sai đọc lại thì chưa rèn dứt điểm những phụ âm đầu hay sai
- Chưa chú ý đến đọc nối tiếp, đọc cho bạn nghe và ngược lại
- Chưa chú ý đến khâu rèn đọc thường xuyên ở các tiết dạy tập đọc và các tiết học khác
+ Chưa đổi mới cách kiểm tra đánh giá kết quả học tập của học sinh
+ Môi trường học tập chưa được thân thiện cho học sinh
2 Về phía học sinh
- Ham chơi, lười học, lười đọc sách báo, không chú ý cách hướng dẫn đọc của thầy,
cô, không nghe những bạn đọc đúng để mình học tập
- Việc chuẩn bị bài ở nhà chưa kĩ, không luyện đọc nhiều lần trước khi đến lớp
- Hỏng kiến thức từ những lớp trước
- Hoàn cảnh gia đình nghèo, thiếu sự quan tâm của cha mẹ
- Đi học không đều
3 Về phía gia đình.
Chưa xác định được tầm quan trọng của việc học, nên còn xem nhẹ việc học của con em mình
Chưa có sự kết học chặt chẽ với nhà trường và giáo viên chủ nhiệm Đồng thời còn giao phó cho giáo viên Một phần do một số gia đình khó khăn phụ huynh các em phải đi làm mướn nên không có thời gian nên không có thời gian quan tâm đến việc học của con
em mình Bên cạnh đó còn có một số phụ huynh không biết chữ nên gặp khó trong quá trình dạy con em họ học
II CÁC BIỆN PHÁP GIẢI QUYẾT VẤN ĐỀ:
Từ thực trạng và những nguyên nhân dẫn đến việc học chưa tốt môn tập đọc của học sinh, để giải quyết được mục đích yêu cầu của tiết tập đọc và khắc phục những nguyên nhân tối đa trên chúng tôi đã tiến các biện pháp, giải pháp những nội dung cụ thể sau:
1 Một số công việc chuẩn bị của giáo viên và học sinh:
a Đối với giáo viên:
- Trước hết muốn cho học sinh đọc thành tiếng đúng thí giáo viên phải đọc hay ( đọc diễn càm) Để đạt được yêu cầu trên thì giáo viên phải rèn luyện bản thân mình đọc đúng, đọc hay Không cho phép giáo viên dạy đọc mà đọc chưa chuẩn trước khi đọc bài thì giáo viên phải đọc bài nhiều lần, đọc thể hiện được cảm xú của tác giả khi viết bài văn đó Dành quỹ thời gian cho việc soạn bài và thiết kế các hoạt động cụ thể của thầy trò ở từng đoạn của bài Thầy phải chú ý đến khâu rèn đọc cho học sinh, chú ý đến đối tượng học sinh đọc kém Giáo viên phải nên sửa, rèn dứt điểm cho học sinh phát âm sai ở từng cặp phụ âm đầu
mà em đó hay phát âm sai hoặc đọc chưa đúng
- Tham khảo nội dung sách hướng dẫn giảng dạy để lựa chọn nội dung, phương pháp, hình thức học tập cho phù hợp với đối tượng của lớp mình
- Sưu tầm đồ dùng dạy học, tranh minh họa phục vụ cho bài dạy để học sinh hướng thú tiếp thu bài sâu hơn
- Chú ý đến yêu cầu của phân môn tập đọc: Đó là rèn đọc, rèn đọc càng nhiều càng tốt
- Ngay từ đầu năm học, sau khi ổn định lớp, chúng tôi liền liên hệ với giáo viên
chủ nhiệm năm trước (lớp 4) đễ tìm hiểu về đặt điểm của từng học sinh trong lớp
Khi thu thập đầy đủ thông tin của từng học sinh, tôi liền phân chia lớp thành những đối tượng sau:
Trang 4+ Nhóm giỏi, khá.
+ Nhóm trung bình
+ Nhóm yếu
+ Nhóm học sinh đi học đều
+ Nhóm học sinh đi học không đều
+ Nhóm học sinh đi học thụ động, ít phát biểu
- Sau khi phân chia lớp thành các nhóm đối tượng xong, chúng tôi tiếp tục điều tra về hoàn cảnh sống của từng học sinh, thông qua các bạn cùng lớp ở gần nhà và trực tiếp đến thăm nhà các em theo thứ tự ưu tiên sau:
+ Nhóm học sinh yếu
+ Nhóm học sinh thường xuyên nghỉ học
+ Nhóm học sinh ít phát biểu
+ Nhóm học sinh trung bình
+ Nhóm học sinh khá giỏi
- Lúc này, chúng tôi tiếp tục bổ sung vào bảng thống kê của chúng tôi thêm các nhóm đối tượng sau:
+ Nhóm học sinh còn nghèo
+ Nhóm học sinh mồ côi
+ Nhóm học sinh thiếu sự quan tâmcủa gia đình
- Khi đã có đầy đủ các thông tin cá nhân về học sinh, chúng tôi tổng hợp và ghi lại vào “
sổ thông tin về học sinh”
b Đối với các em học sinh:
- Yêu cầu học sinh đọc bài kĩ trước ở nhà, có đọc bài trước ở nhà học sinh mới biết được từ nào khó đọc, hay sai để đến lớp nghe giáo viên hướng dẫn sửa chữa
- Học sinh thường xuyên rèn đọc đúng bất kì một văn bản nào nói chung hay các tiết tập đọc nói riêng
- Cần có sự ham thích đọc, có ý thức tự đọc Sưu tầm những loại sách, báo, truyện tranh để đọc
- Với cách làm trên sẽ giúp ít cho học sinh rất nhiều trong việc lựa chọn,sử dụng các phương pháp và hình thức tổ chức dạy học,góp phần nâng cao chất lượng giáo dục vì có câu “ Biết người biết ta trăm trận trăm thắng”
2 Tổ chức lớp.
- Căn cứ vào đặc điểm của học sinh, chúng tôi sắp xếp chỗ ngồi cho học sinh theo hướng một em khá, giỏi kèm một em yếu hoặc một em đọc tốt kèm một em đọc yếu, để các
em có điều kiện hỗ trợ lẫn nhau cùng tiến bộ
- Ngoài cách sắp xếp trên chúng tôi còn thường xuyên tổ chức phụ đạo thêm giờ như:
15 phút đầu giờ, ra chơi, cuối buổi Chúng tôi thường xuyên sưu tầm cho các em đọc thêm các bài tập đọc, chuyện những em học sinh đọc yếu nhất đọc cho lớp nghe
3 Đẩy mạnh vai trò của ban đại diện cha mẹ học sinh.
Sau khi khảo sát chất lượng đầu năm xong, chúng tôi liền mở cuộc họp phụ huynh học sinh Mục đích của cuộc họp nhằm:
- Thông báo kết quả học tập của con em đễ phụ huynh nắm
- Tuyên truyền với phụ huynh về phần quan trọng của việc học đối với phụ huynh
- Cùng phụ huynh xây đựng thời gian biểu học ở nhà cho học sinh
- Thông báo thời gian phụ đạo, yêu cầu phụ huynh phối hợp, nhắc nhỡ, dạy kèm thêm
ở nhà và mua sắm đầy đủ những dụng cụ phục vụ cho việc học tập của học sinh
- Lắng nghe ý kiến đóng góp và đề xuất cùa phụ huynh về hoạt động của nhà trường
Trang 54 Gây sự hứng thú tích cực học tập cho học sinh trong các tiết học.
Để làm được điều này, giáo viên cần phải thực hiện các nhiệm vụ sau:
- Đổi mới phương pháp dạy học: là dạy học lấy học sinh làm trung tâm, học sinh đóng vài trò chủ đạo, giáo viên làm người hướng dẫn, phát huy tối đa tính năng động sáng tạo của học sinh
- Sử dụng tối đa các thiết bị, đồ dùng dạy học trong các giờ dạy ( tuyệt đối không được dạy chai)
- Kết hợp nhuần nhuyễn các phương pháp dạy học trong một giờ, một tiết dạy:
Ví dụ như:
+ Phương pháp đàm thoại
+ Phương pháp trực quan
+ Phương pháp thảo luận nhóm
+ Phương pháp đóng vai
+ Phương pháp trắc nghiệm
+ Phương pháp trò chơi
- Luôn tạo sự thoải mái cho học sinh ngồi học và đảm bảo tính “ vừa học vừa chơi”
- Tạo điều kiện để học sinh được giao tiếp với nhau, thường xuyên nhằm khắc phục rào cản giữa học sinh yếu và học sinh trung bình, khá, giỏi giữa học sinh con nhà nghèo và con nhà giàu
- Đổi mới phương pháp nhận xét đánh giá và đảm bảo sự công bằng
+ Khi nhận xét sản phẩm của học sinh, giáo viên không nên đem những sản phẩm chưa tốt ra phê bình trước lớp Vì làm như vậy sẽ tạo cho học sinh sự mặt cảm đối với bạn
bè trong lớp Giáo viên nên chọn những sản phẩm tốt nhất để tuyên dương trước lớp nhằm tạo sự hưng phấn cho học sinh Còn những học sinh học chưa tốt sẽ tự điều chỉnh chỗ sai của mình mà không bị thầy (cô) chê trước lớp
+ Khi đánh giá, giáo viên nêu rõ cho học sinh biết vì sao các em được đánh giá như vậy để định hướng cho các em khắc phục
- Dạy theo đối tượng học sinh
Do áp lực về thời gian của mỗi tiết dạy và sợ trễ chương trình nên buổi dạy giáo viên chỉ tập trung vào việc thực hiện mục tiêu của bài dạy đặt ra Chính vì vậy khi dạy tập đọc, giáo viên vừa đưa ra yêu cầu chung cho cả lớp còn những học sinh yếu thì ít được quan tâm đến vì sợ các em làm mất thời gian của mình Do đó kĩ năng đọc của các em rất chậm phát triển chính vì vậy dạy theo đối tượng học sinh là hết sức cần thiết
VD: Khi dạy luyện đọc cho học sinh, chúng tôi cũng luyện đọc cho học sinh theo thứ tự: luyện đọc từ câu - đọc đoạn - đọc bài
Như ở phần luyện đọc từ khó ngoài các từ được gợi ý trong sách giáo viên, chúng tôi còn cho học sinh tự tìm Khi các em nêu, chúng tôi ghi lên bảng lớp sau đó cho học sinh yếu luyện đọc cá nhân, tổ, lớp
Ở phần luyện đọc câu thì tôi tập trung vào học sinh yếu và học sinh trung bình Còn phần luyện đọc đoạn và bài chúng tôi tập trung từ trung bình trở lên
* Để thực hiện mục đích, yêu cầu rèn đọc, luyện tập cụ thể cho học sinh trong giờ Tập đọc chúng tôi chú ý đến các khâu sau:
1 Luyện đọc đúng:
- Đọc đúng là sự tái hiện mặt âm thanh của bài đọc một cách chính xác, không có lỗi Đọc đúng là không đọc thừa, không đọc thiếu từng âm, vần và tiếng Đọc đúng còn bao gồm đọc đúng các âm thanh, ngắt nghỉ hơi đúng chỗ
Biện pháp:
Trang 6Từ đầu năm, chúng tôi đã phân loại học sinh, nắm được mức độ đọc của từng em Từ
đó có kế hoạch luyện đọc cho từng em Trước khi dạy mỗi bài tập đọc, chúng tôi dự tính các lỗi học sinh dễ mắc phải, những từ, câu khó học sinh chưa đọc tốt để luyện
Trong quá trình rèn đọc chúng tôi giúp học sinh hiểu rằng, các em không chỉ đọc cho thầy, cô và bản thân nghe mà phải đọc to, rõ cho cả lớp nghe Có như vậy thì các bạn trong lớp mới nhận xét và cho chúng ta ý kiến như: đọc hay, chưa hay, sai từ, thừa, thiếu… từ đó các em sẽ sữa chữa và phát huy tốt
- Phát âm sai tiéng có phụ âm đầu s/x
VD: khi dạy bài: “ Những con sếu bằng giấy” Tiếng Việt 5 tập 1
HS phát âm sai từ “ con sếu, Xa-da-cô Xa-da-ki, Hi-rô-si-ma, xúc động” do cách phát
âm sai của phương ngữ địa phương
+ Chúng tôi đọc lại từ học sinh đọc sai gọi vài học sinh đọc lại (học sinh sai)
+ Nếu cách phát âm theo không được Ghúng tôi sẽ dùng cách mô tả Vì âm “s” là âm mũi khi phát âm nó các em sờ tay vào mũi thấy rung thì đọc mới đúng Sau đó chúng tôi cho các em phát âm “s”(vài lần) khi học sinh đọc âm đúng chúng tôi mới cho phát âm lại
từ sai
Ví dụ : Bài Thái sư Trần Thủ Độ
- Luyện đọc đúng các âm đầu: Suy nghĩ, quở trách, vượt qua, ví như,…
- Phát âm sai âm chính:
VD: dạy bài: “ Đất Cà Mau” ( Tiếng Việt 4 tập 1)
Có từ “ Cà Mau”
Đọc “Cà Mau” không đọc “Cà Mâu”
- Luyện đọc đúng các âm, vần khó: Chuyên quyền, quân hiệu, tâu xằng, kiệu,…
- Phát âm các từ phiên âm nước ngoài.
Với các bài có nhiều tên riêng nước ngoài như: “A-lếch-xây”, “ Mo- ri-xơn”, “ Nen-xơn Man-đê-la”, “Vin-hem ten”, “A-ri-ôn” Chúng tôi đều viết lên bảng, đọc trước mới cho học sinh đọc sau
* Với phương pháp trên và chúng tôi đã áp dụng ngay từ đầu năm nên học sinh chúng tôi phát triển khả năng đọc rất nhanh
2 Luyện cách ngắt, nghỉ hơi.
Bên cạnh việc hướng dẫn cho học sinh đọc đúng các tiếng, từ khó chúng tôi hướng dẫn các em đọc đúng ngữ diệu câu ( ngắt,nghỉ hơi ) đúng chỗ Chúng tôi hướng dẫn cách đọc như sau:
+ Ngắt sau dấu phẩy: là dấu được đặt vào khi câu văn chưa hoàn chỉnh sẽ còn ý tiếp nối theo sau Sau dấu phẩy ta nghỉ ngắn và lên giọng một chút
+ Ngắt sau dấu chấm: là dấu báo hiệu ý trọn vẹn vì vậy nghỉ hơi dài hơn dấu phẩy, bằng một nữa so với dấu chấm xuống dòng và hạ thấp giọng
+ Ngắt hơi sau dấu hai chấm: là dấu báo hiệu điều sẽ được trình bày, giải thích thuyết minh vấn đề vừa nêu, khi đọc ngừng lại một chút và hơi hạ giọng
+ Đặt biệt với câu có dấu chấm lửng, khi đọc học sinh còn lúng túng kông biết đọc như thế nào, chúng tôi hướng dẫn các em đọc kéo dài chỗ có dấu chấm lửng
VD: Trong bài: “ Tiếng rao đêm” Có câu “ Bánh…giò…ò…ò…!”
- Hoặc với câu chỉ nói ngập ngừng, chưa nói hết thì khi đọc cần nghỉ hơi một quãng bằng thời gian phát âm một tiếng và đọc với ngữ điệu yếu
Ngoài ra, đọc đúng còn bao gồm đọc đúng cả tiết tấu, ngắt hơi, nghỉ hơi, ngữ điệu câu
- Với câu dài không có dấu phẩy ta cần dựa vào nghĩa của từ Nhờ hiểu nghĩa và các mối quan hệ ngữ pháp mà học sinh đọc đúng chỗ ngắt giọng và ngược lại chỗ ngắt giọmg
Trang 7cũng là căn cứ đễ người nghe hiểu chính xác được ý nghĩa, nội dung bài đọc muốn hướng dẫn học sinh đọc những câu dài chúng tôi đã tìm hiểu, soạn trước câu văn dài, xác lập chỗ cần ngắt giọng
Đối với những bài văn xuôi, khi đọc ngoài việc tìm những dấu câu đặc biệt ( câu hỏi, câu cảm, câu khiến,…) để hướng dẫn học sinh đọc đúng, giáo viên còn phải chú trọng đến việc ngắt hơi ở những chỗ không có dấu câu nhưng là những chỗ tách ý, tôi đã dựa vào nghĩa và quan hệ ngữ pháp để xác định đúng cách ngắt nhịp đúng các câu
Ví dụ: “ Dãy Tam Đảo như bức tường xanh /sừng sững chắn ngang bên phải / đỡ lấy
mây trời cuồn cuộn ”
( Bài Phong cảnh đền Hùng )
“ Có cây đa/phải hỏi cây đa, có cây sung / phải hỏi cây sung, có mẹ cha / phải hỏi mẹ cha Đi rừng lấy củi / mà không hỏi cha, đi suối lấy nước / mà chẳng nói với mẹ; bán cái này, mua cái nọ / mà không hỏi ông già bà cả là sai; phải đưa ra xét xử.”
( Bài Luật tục xưa của người Ê- đê)
Đối với những bài thơ cần ngắt nghỉ hơi đúng nhịp thơ
Ví dụ:
Với bài thơ lục bát “Hành trình của bầy ong”, nhịp thơ phổ biến là 2/4, 4/2, 3/5, 2/6,
“ Chắt trong vị ngọt / mùi hương
Lặng thầm thay / những con đường ong bay
Trải qua mưa nắng vơi đầy
Men trời đất đủ làm say đất trời
Bầy ong giữ hộ cho người
Những mùa hoa / đã tàn phai tháng ngày ”
Đối với những học sinh đọc quá nhanh nên dẫn đến đọc sai từ, thêm hoặc bớt từ, chúng tôi tập cho các em tính cẩn thận hơn, bình tĩnh hơn khi đọc bài, nhìn kĩ từ ngữ khi đọc cho chính xác hơn
Trong các tiết học Tập đọc, chúng tôi luôn cố gắng tạo điều kiện cho tất cả học sinh đều được tham gia đọc thành tiếng với nhiều hình thức như: đọc tiếp nối đoạn, đọc trong nhóm 2, nhóm 4, đọc phân vai, đọc trước lớp,…
3 Luyện đọc lưu loát:
Đọc lưu loát là phẩm chất đọc về mặt tốc độ, đọc không ê a, ngắc ngứ Tốc độ đọc nhanh chỉ thực hiện được khi đã đọc đúng Khi đọc, phải chú ý xác định tốc độ để cho người nghe hiểu kịp được Nhưng đọc nhanh không phải là đọc liên tục, không ngừng nghỉ Tốc độ chấp nhận được của đọc nhanh khi đọc thành tiếng trùng với tộc độ của lời nói ( ở lớp 5: 120 tiếng/phút ) Khi đọc thầm ,tốc độ sẽ nhanh hơn nhiều
§ Biện pháp :
Muốn cho học sinh đọc nhanh, đúng tốc độ cần có sự chuẩn bị bài tốt, học sinh phải đọc trước nhiều lần Đối với những em đọc chậm chúng tôi tổ chức cho các em luyện đọc thêm sau giờ học Trên lớp, chúng tôi hướng dẫn cho học sinh làm chủ tốc độ bằng cách đọc mẫu cho học sinh đọc thầm theo Ngoài ra, chúng tôi còn kết hợp các biện pháp như: đọc tiếp nối đoạn trên lớp, đọc thành tiếng trong nhóm, đọc thầm có sự kiểm tra của giáo viên, của bạn để điều chỉnh tốc độ
Ví dụ: Khi một học sinh đọc cá nhân, chúng tôi cho cả lớp đọc thầm theo Ngoài ra,
chúng tôi còn gây hứng thú cho học sinh bằng những trò chơi cuối giờ như: Thi đọc tiếp sức, Đọc thơ truyền điện, Thả thơ,… Kết thúc trò chơi cho học sinh nhận xét và tuyên dương nhóm đọc hay nhất, nhanh nhất và rút kinh nghiệm cho những lần chơi sau
4 Luyện đọc có ý thức: ( đọc hiểu )
Trang 8Để giúp học sinh đọc cảm nhận văn bản thì trong dạy Tập đọc phải chú ý rèn luyện
khả năng đọc hiểu cho học sinh Đây là vấn đề cần thiết quan trọng đối với học sinh lớp
5 Có hiểu được nội dung bài văn, bài thơ thì mới có cách đọc đúng , đọc hay và diễn cảm được Việc luyện đọc hiểu thường được thực hiện trong bước đọc thầm Đọc thầm có ưu thế hơn đọc thành tiếng vì nhanh hơn 1,5 đến 2 lần Nó có ưu thế hơn hẳn để tiếp nhận, thông hiểu nội dung văn bản vì người ta không phải chú ý đến việc phát âm mà chỉ tập trung hiểu nội dung điều mình đọc Hiệu quả của đọc thầm được đo bằng khả năng thông hiểu nội dung văn bản vừa đọc Do đó , dạy đọc thầm chính là dạy đọc có ý thức, đọc hiểu Kết quả dọc thầm giúp học sinh hiểu nghĩa của từ, cụm từ, câu, đoạn, bài Tức là toàn bộ những gì đọc được
§ Biện pháp: Trong dạy Tập đọc, chúng tôi kết hợp chặt chẽ việc tìm hiểu bài với
luyện đọc Một giờ tập đọc tôi cho học sinh đọc thầm nhiều lần Đồng thời chúng tôi giao nhiệm vụ cho học sinh trong khi đọc thầm để kiểm tra kĩ năng đọc hiểu
Ví dụ: Khi dạy bài “Nghĩa thầy trò ”
+ Đọc thầm lần 1: Sau khi giới thiệu bài, 1 học sinh khá đọc bài , cả lớp đọc thầm
theo bạn để nắm nội dung bài
+ Đọc thầm lần 2: Trong khi các bạn đọc nối tiếp đoạn ( 3 lượt ), cả lớp cũng đọc
thầm theo ( 3 lượt ) để luyện phát âm và hiểu thêm về các từ ngữ trong bài
+ Đọc thầm lần 3: Trước khi tìm hiểu nội dung câu hỏi 1 ( hoặc nội dung đoạn
1 ) cho học sinh đọc thầm đoạn 1
+ Đọc thầm lần 4: Trước khi tìm hiểu nội dung câu hỏi 2 ( hoặc nội dung đoạn 2
) cho học sinh đọc thầm đoạn 2
+ Đọc thầm lần 5: Trước khi tìm hiểu nội dung câu hỏi 3 ( hoặc nội dung đoạn
3 ) cho học sinh đọc thầm đoạn 3
+ Đọc thầm lần 6: Trước khi luyện đọc diễn cảm bài, cho học sinh đọc thầm để tìm ra
giọng đọc của bài
Như vậy, học sinh đã được đọc thầm nhiều lần trước khi phân tích nội dung bài kết hợp với đọc cá nhân thành tiếng để học sinh nắm đươc nội dung văn bản và từ đó có cách đọc đúng Việc đọc thành tiếng và đọc thầm đã được kết hợp chặt chẽ, nhuần nhuyễn với nhau Để giúp học sinh đọc hiểu tốt , tôi còn chuẩn bị hệ thống câu hỏi để học sinh nêu nội dung, nghệ thuật, cách đọc bài, chú ý các câu hỏi giúp học sinh tìm hiểu nghĩa của từ, đặt câu để làm rõ nghĩa của từ, tìm các từ gần nghĩa, cùng nghĩa, trái nghĩa,…
Ví dụ: Tìm hiểu phần II của bài “Người công dân số Một” có câu hỏi 3:
-Người công dân số Một trong đoạn kịch là ai ?
Chúng tôi đặt câu hỏi để giải nghĩa từ “ công dân ”
- Em hiểu “công dân” nghĩa là gì ? ( Công dân là người sống trong một đất nước có chủ quyền, là người có nghĩa vụ, quyền lợi đối với đất nước )
-Đặt câu với từ “ công dân ” ( Mỗi chúng ta là một công dân nước Việt )
Sau đó, chúng tôi cho học sinh tìm hiểu cách đọc đoạn này sau khi đã tìm hiểu nội dung bài, giúp các em thấy, cô được vẻ đẹp của ngôn từ, vẻ đẹp của cách nói văn chương, hướng dẫn các em phát hiện những tín hiệu nghệ thuật và đánh giá được giá trị của chúng
Trang 9trong việc diễn đạt nội dung Tất cả những việc như : yêu cầu học sinh tìm dàn ý bài , nắm ý chính của đoạn , bài , hiểu được nội dung, nghệ thuật bài đều nhằm giúp cho học sinh có cách đọc đúng, đọc diễn cảm
Ví dụ: Bài “Cửa sông" ( SGK Tiếng Việt 5 tập Hai, trang 74 )
Từ “ Cửa ” được dùng theo nghĩa mới, không dùng để chỉ mọi cái cửa bình thường
mà bằng biện pháp nghệ thuật chơi chữ độc đáo, tác gia nói “ Cửa sông ” giống như một cái cửa của dòng sông mở ra để sông đi vào biển lớn
Nếu không chỉ ra được biện pháp nhân hóa ở khổ thơ cuối bài giúp tác giả nói lên được “ tấm lòng ” của cửa sông là không quên cội nguồn mà chỉ khai thác về địa điểm đặc biệt của cửa sông như thế nào… thì chưa làm nổi bật sắc vẻ riêng của “cửa sông” theo đúng ý đồ của tác giả Yêu cầu học sinh nắm ý chính của đoạn, của bài, hiểu được giá trị nghệ thuật của bài thơ Tất cả việc phân tích trên nhằm giúp cho học sinh hiểu được nội dung nghệ thụât của bài thơ để có cách đọc đúng, đọc diễn cảm
5 Luyện đọc diễn cảm:
Đọc diễn cảm là một yêu cầu đặt ra khi đọc những văn bản văn chương hoặc có
yếu tố của ngôn ngữ nghệ thuật Đó là việc đọc thể hiện ở kĩ năng làm chủ ngữ điệu, chỗ ngừng giọng, cường độ giọng đọc,…để biểu đạt đúng ý nghĩa và tình cảm mà tác giả đã gửi gắm trong bài đọc, đồng thời biểu hiện được sự thông hiểu, cảm thụ của người đọc đối với tác phẩm Đọc diễn cảm thể hiện năng lực đọc ở mức độ cao và chỉ thực hiện được trên cơ sở đọc đúng, đọc lưu loát
* Tìm đúng và đọc đúng giọng
- Trong bài thì đoạn nào thể hiện sự vui, buồn, giận, nghiêm trang…phù hợp với nội dung bài đọc, phù hợp với kiểu câu, thể loại, đọc có cảm xúc cao
§ Biện pháp: Nội dung của bài đọc qui định ngữ điệu của bài đọc nên tôi không bao
giờ áp đặt sẵn giọng đọc bài mà để học sinh tự nêu cách đọc và đọc trên cơ sở đã hiểu từ, hiểu nghĩa Tôi chỉ là người lắng nghe, sửa cách đọc cho từng học sinh Tôi cũng luôn kích thích, động viên học sinh cố gắng đọc diễn cảm
* Với bài tập đọc thể loại miêu tả: Chúng tôi hướng dẫn các em biết nhấn giọng ở các
từ ngữ biểu cảm, gợi cảm tính chất có tác dụng làm nổi bậc ý nghĩa của đoạn văn
Ví dụ: Bài “Phong cảnh đền Hùng”
Lăng các vua Hùng nằm kề bên đền Thượng, ẩn trong rừng cây xanh xanh Đứng ở đây, nhìn ra xa, phong cảnh thật là đẹp Bên phải / là đỉnh Ba Vì vòi vọi, nơi Mị Nương – con gái vua Hùng Vương thứ 18 – theo son Tinh về trấn giữ núi cao Dãy Tam Đảo nhu bức tường xanh / sừng sửng trấn ngang bên trái / đỡ lấy mây trời cuồn cuộn Phía xa xa là núi Sóc Sơn, nơi in dấu chân ngựa sắt Phù Đổng, người có công giúp vua Hùng Vương
đánh thắng giặc Ân xâm lược Trước mặt / là Ngã Ba Hạc, nơi gặp gỡ giữa ba dòng sông
lớn / tháng năm mãi miết đắp bồi phù xa cho đồng bằng xanh mát.
* Với bài tập đọc thể loại truyện kể:
- Với thể loại này chúng tôi hướng dẫn các em đọc đúng lời nhân vật, lời người dẫn truyện và chuyển giọng linh hoạt cho phù hợp với từng nhân vật để làm rõ tính cách của nhân vật đó
Ví dụ:
Trang 10-Bài “ Lập làng giữ biển ” được đọc với giọng kể chuyện, thể hiện giọng đọc lúc trầm lắng, lúc hào hứng, sôi nổi của bố Nhụ kiên quyết rời xa mảnh đất quê hương quen thuộc tới lập làng mới ở một hòn đảo ngoài biển khơi để xây dựng cuộc sống mới
- Đoạn 1: Nhấn mạnh ở các câu nói thể hiện thái độ điềm tĩnh, dứt khoát của bố Nhụ như: “Con sẽ đưa thằng Nhụ ra trước Rồi nhà con cũng ra Ông cũng sẽ ra”
“ Ngay cả chết, cũng cần ông chết ở đấy”
Đoạn 2: Nhấn mạnh ở các từ ngữ giải thích của bố Nhụ: Đất rộng, bãi dài, cây xanh, nước ngọt, ngư trường gần…
- Để rèn kĩ năng đọc đúng giọng các nhân vật, chúng tôi tổ chức cho các em đọc phân vai theo nhóm, thi đua, bình chọn bạn,nhóm đọc hay nhất
* Nhấn giọng vào điệp ngữ:
VD:Bài; Bài ca về trái đất
- Trên cơ sở học sinh đã hiểu những câu thơ ở phần kết thúc bài (khổ 3): khẳng định hành tinh mãi mãi của thiếu nhi trên thế giới là miền tự hào của các bạn nhò năm châu nói đến một truyền thống đoàn kết của các dân tộc.tôi hướng dẫn học sinh cách nhấn giọng vào điệp ngữ “là của chúng ta”
Hành tinh này/ là của chúng ta !
Hành tinh này/ là của chúng ta !
* Nhấn giọng vào hình ảnh so sánh:
Ví dụ: Bài “ Cao Bằng”
Ông lành như hạt gạo
Bà hiền như suối trong
* Nhấn giọng nhữ từ ngữ mà tác giả dùng biện pháp nhân hóa:
VD: Bài: Cửa sông
- Nhà thơ đã nhân hóa cửa sông một cách trìu mếm đầy tình cảm như gọi 1 con người nên chúng ta nhấn giọng từ “tiển”
“ Cửa sông tiễn người ra biển”
- Tình cảm cửa sông chẳng khác nào tình cảm của người ở lại nhớ nhung người ra đi
Vì vậy khi đọc cần nhấn giọng những từ ngữ gợi tả
Sau đó tổ chức cho học sinh luyện đọc diễn cảm cá nhân,…từng đoạn mình thích hoặc cả bài Ngoài ra, chúng tôi tổ chức cho học sinh tham gia các hình thức thi đọc diễn cảm, đọc phân vai, đóng kịch,…Vì vậy, trong giờ tập đọc các em rất thích tham gia đọc diễn cảm Đọc diễn cảm chỉ có được trên cơ sở hiểu thấu đáo bài học Đọc diễn cảm yêu cầu đọc đúng giọng vui, buồn, giận dữ, trang nghiêm,…phù hợp với từng ý cơ bản của bài đọc, phù hợp với kiểu câu, thể loại, đọc có nhấn giọng ở những từ ngữ gợi cảm, gợi tả, phân biệt được lời nhân vật, lời tác giả Để đọc diễn cảm, người đọc phải làm chủ được chỗ ngắt giọng ( kĩ thuật ngắt giọng biểu cảm ), làm chủ được tốc độ đọc ( độ nhanh, chậm , chỗ ngân hay dãn nhịp đọc), làm chủ cường độ đọc ( đọc to hay nhỏ, nhấn giọng hay không ) và làm chủ ngữ điệu ( độ cao của giọng đọc, lên giọng hay hạ giọng ) Để đọc diễn cảm hay, chúng tôi luôn đàm thoại cho học sinh hiểu ý đồ của tác giả, thảo luận vì sao lại đọc như vậy ? Ngoài ra, khi học sinh luyện đọc, giáo viên phải tạo được một không khí lớp học thoải mái để học sinh dễ cảm xúc với bài văn, có tâm trạng chờ đợi và chú ý nghe giáo viên đọc và cũng từ đó các em có thể học tập và bắt chước gíáo viên