Ngoµi ra cßn dïng nÐt mÆt, ¸nh m¾t, nô cêi vµ c¸c yÕu tè phi ngôn ngữ tác động đến ngời nghe phân môn Kể chuyện Đặc biệt trong tiết dạy tập đọc, tôi luôn tạo không khí lớp vui tơi, thoả[r]
Trang 1I - đặt vấn đề
1.Lời mở đầu:
Phân môn Tập đọc có vị trí quan trọng trong chơng trình Tiếng Việt ở bậc tiểu học, vì môn này có khả năng thực hiện tốt các nhiệm
vụ của bộ môn nh: Trau dồi kiến thức văn học, kiến thức ngôn ngữ, kiến thức đời sống … giáo dục tình cảm thẩm mỹ, phát triển các năng lực trí tuệ, hỗ trợ tốt cho phân môn tiếp cận ( Tập làm văn, Chính tả, Luyện từ và câu)
Thực chất của vấn đề cảm thụ văn học ở nhà trờng là giáo dục thẩm mỹ cho học sinh bằng văn học Khâu rèn đọc và khâu cảm thụ văn học là hai vấn đề quan trọng nhất trong tiết dạy tập đọc, luôn có quan hệ mật thiết với nhau Đọc trôi chảy, mạch lạc giúp học sinh cảm thụ tốt bài văn, và ngợc lại, học sinh cảm thụ đợc bài văn thông qua phần đọc trôi chảy, mạch lạc Có đọc đúng, đọc trôi chảy thì học sinh mới học tốt các phân môn còn lại của bộ môn Tiếng Việt nói riêng và các môn học ở bậc tiểu học nói chung Có thể nói phân môn Tập đọc là một trong những phân môn quan trọng mà không một học sinh tiểu học nào dễ dàng bỏ qua Vì vậy mà tôi mạnh dạn chọn đề tài
“Phơng pháp rèn đọc cho học sinh lớp 3” để làm sáng kiến kinh
nghiệm của mình
2.Thực trạng của vấn đề
Năm học 2008- 2009, tôi đợc phân công làm công tác chủ nhiệm
và giảng dạy môn Toán, Tiếng Việt lớp 3A Đây là lớp học có độ tuổi
đồng đều Tổng số học sinh là 22 em , diện chính sách không có, diện
có hoàn cảnh khó khăn 1 em
Qua khảo sát thực tế đầu năm học, tôi nhận thấy việc đọc của học sinh còn nhiều hạn chế: đọc chậm, vừa nhẩm vừa đọc, phát âm cha chuẩn, đọc cha trôi chảy, cha lu loát Trong đó, việc phát âm cha chuẩn một số từ ngữ có âm, vần, thanh dễ phát âm sai là tình trạng phổ biến nhất Đó là những tình trạng còn tồn tại đặc biệt là của học sinh lớp tôi chủ nhiệm khiến tôi luôn băn khoăn, trăn trở và tìm biện pháp khắc phục
3.Qua tìm hiểu và kinh nghiệm của bản thân, tôi nhận thấy tình trạng này xảy ra bởi do những nguyên nhân sau:
Trang 2- Học sinh ham chơi hơn ham học, cha có thái độ học tập đúng
đắn., cha chịu khó học tập
- Học sinh cha thấy đợc tầm quan trọng của phân môn Tập đọc, cha có ý thức tự rèn đọc
- Giáo viên cha chú ý rèn đọc, kèm cặp những học sinh học yếu thiếu thờng xuyên và cha kiên trì
- Phụ huynh cha quan tâm, nhắc nhở thờng xuyên việc học của con em mình
- Nguyên nhân chủ yếu của việc phát âm sai ở học sinh là do ngôn ngữ riêng của địa phơng, và "Cái phơng ngữ " đó đợc các em sử dụng tơng đối nhiều khi giao tiếp ( nói và viết) , khiến ngời đọc, ngời nghe khó hiểu Trong khi những ngời gần gũi với các em, tiếp xúc với các em hằng ngày nh ông, bà, cha , mẹ, anh , chị, … của các em cũng nói sai Khi đến trờng, nơi các em học tập, nhận thức ghi nhớ lại cũng
có không ít giáo viên phát âm sai ( do phơng ngữ) Vì thế, một số em còn đọc sai là lẽ đơng nhiên
II- Giải PHáP THựC HIệN:
1.Khảo sát số liệu cụ thể:
Qua khảo sát bài Tập đọc “ Cậu bé thông minh” của lớp 3A ngày
25 tháng 8 năm 2009, tôi thu đợc kết quả nh sau:
* Ưu điểm:
- Nhiều học sinh đọc đúng, trôi chảy, to, rõ ràng
- Một số em đ biết ngắt, nghỉ hơi đúng sau các dấu phẩy, dấuã
chấm và giữa các cụm tự
* Hạn chế:
- Một số em đọc còn chậm, vừa nhẫm vừa đọc, còn ê a, ngắc ngứ: (em Hùng, Hiền, Phơng Anh, Huyền)
- Các em đọc sai các từ ngữ có âm, vần, thanh dễ phát âm sai
- Đa số học sinh cha biết đọc phân biệt lời ngời kể và lời các nhân vật
*Kết quả cụ thể:
- Điểm 10: không có
- Điểm 9: 2 em ( Phạm Minh Anh, Hoàng Y)
Trang 3- Điểm 8: 4 em ( Yến, Hơng, Thảo, Việt)
- Điểm 7: 6 em ( Đạt, Lê Y, Nguyễn Minh Anh, Dơng, Lâm, Khánh)
- Điểm 6: 6 em ( Bình, Hiếu, Vinh, Nhật, Thắng, Vi)
- Điểm 5: 3 em ( Hiền, Hùng, Huyền)
- Điểm 4: 1 em ( Phơng Anh)
2 Các biện pháp thực hiện:
- Trớc tiên, tôi phân loại đối tợng học sinh để nắm đợc trình độ của từng em, và thu đợc kết quả nh đ nêu ở phần trên ã
- Để chuẩn bị kĩ việc rèn đọc cho học sinh , bản thân tôi đ kiênã
trì phấn đấu để thực hiện tốt các mặt nh: Đọc mẫu thật diễn cảm, biết "nghe" và "phát hiện " để nhận xét, uốn nắm và h ớng dẫn các em
đọc đúng
- Có những biện pháp gợi mở, dẫn dắt khéo léo, phù hợp giúp học sinh tìm hiểu bài văn, cảm thụ tốt bài văn
Để từ đó các em có khả năng đọc đúng , trôi chảy và lu loát ( thể hiện nội dung cảm thụ bằng giọng đọc) , có cơ sở để trau dồi cách diễn đạt bằng ngôn ngữ ( thể hiện những cảm xúc của bản thân bằng lời nói và chữ viết)
Để đọc mẫu tốt, tôi đ rèn luyện khá công phu về cả giọng đọc,ã
kỹ thuật đọc và năng lực cảm thụ văn học Tìm hiểu kỹ nội dung bài văn, bài thơ để cảm thụ sâu sắc nhất , tinh tế nhất Từ đó sẽ tìm đ ợc cách đọc hay, hấp dẫn đối với học sinh
Trong tiết dạy Tập đọc, học thuộc lòng, tôi thờng chọn những tiếng, từ học sinh hay phát âm sai để hớng dẫn học sinh đọc luyện tiếng khó Với những tiếng đọc sai do phơng ngữ, tôi thờng đọc mẫu một đến hai lần, thậm chí tôi còn đọc mẫu nhiều lần, rồi cho học sinh
đọc lại Nếu học sinh đọc không đợc, tôi lại phải hớng dẫn cụ thể và chi tiết hơn
Ví dụ : Khi đọc các từ: "nhuần nhuyễn" , "trời chuyển tiết" tôi hớng dẫn các em đọc từng tiếng nh thế nào, lỡi và môi, tiếng nào đọc phải cong lỡi, tiếng nào đọc phải tròn môi Với những tiếng có thanh hỏi, thanh ng thì phát âm nhã thế nào ?
Trang 4Công việc này quả thật công phu, đòi hỏi mất nhiều thời gian nên yêu cầu cả cô và trò phải kiên trì, cố gắng
Để luyện cho học sinh đọc đúng, tơng đối chuẩn không phải chỉ trong một số tiết là xong, mà có khi phải thực hiện trong cả một học
kỳ hoặc cả một năm học
Về hoạt động nối tiếp của kế hoạch bài dạy ở tiết tập đọc, học thuộc lòng, tôi thờng dự kiến trò chơi đọc đúng, đọc nhanh cho các em luyện tập Trong các tiết học luyện, tôi còn cho các em s u tầm, tìm tiếng các em hay đọc sai ( do phơng ngữ), các em tự nêu cách khắc phục ở ngời đọc Vì vậy học sinh lớp tôi thực hiện phần rèn đọc ở các tiết học rất có hiệu quả , đặc biệt các em rất thích học tiết luyện thêm, thích đợc chấm điểm thi luyện đọc, thi tổ chức trò chơi trong phần luyện đọc
* Đối với các bài thơ
Mỗi thể thơ có một cách tổ chức ngôn ngữ riêng, một cách đọc riêng Tôi đ chú ý khai thác các điểm khác nhau của mỗi thể thơ đểã
tìm cách đọc đúng và hay nhất Khi luyện đọc cho học sinh, tôi hớng dẫn cụ thể cách đọc làm rõ tính cách điệu của thơ mà vẫn giữ nguyên
vẻ tự nhiên của giọng đọc, tranh lên bổng, xuống trầm một cách máy móc, giả tạo, cần thể hiện tình cảm khi đọc thơ, phù hợp với nội dung bài đọc
Ví dụ
"…Về thăm quê ngoại lòng em Thêm yêu cuộc sống, thêm yêu con ngời
Em ăn hạt gạo lâu rồi, Hôm nay mới gặp những ngời làm ra
Những ngời chân đất thật thà,
Em thơng nh thể thơng bà ngoại em"
( Về quê ngoại - Sách Tiếng Việt 3 -Tập 1)
* Đối với văn xuôi:
Thơ phản ảnh hiện thực bằng phơng pháp trữ tình, còn văn xuôi phải ánh hiện thực bằng phơng thức tự sự, miêu tả (ngôn ngữ của nhân vật, ngôn ngữ của tác giả) Mà ngôn ngữ của tác giả chính là lời dẫn chuyện, kể, tả,… Khi đọc cần nhấn giọng vào các từ ngữ gợi tả,
Trang 5ngắt giọng ở các dấu câu, hạ giọng ở cuối câu kể vv Còn ngôn ngữ nhân vật thờng là ngôn ngữ đối thoại, nên phải đọc với giọng đối thoại ( ngôn ngữ nói)
Ví dụ :
"… Nghe đằng trớc có tiếng hỏi:
- Bé con đi đâu sớm thế?
Kim Đồng nói:
- Đón thầy mo này về cúng cho mẹ ốm
Trả lời xong, Kim Đồng quay lại gọi:
- Gìa ơi! Ta đi thôi! Về nhà cháu còn xa đấy! ”
(Ngời liên lạc nhỏ-Sách Tiếng Việt 3- Tập1)
Để học sinh có cách đọc đúng, đọc hay tôi l u ý học sinh một số yêu cầu sau:
+ Ngắt giọng biểu cảm:
Là cách ngắt giọng thiên về tình cảm, về sự rung động nội tâm
mà không phụ thuộc vào dấu câu, cách ngắt giọng này phụ thuộc vào tâm hồn ngời đọc
Ví dụ:
"… Rồi ngời ấy nghẹn ngào:
- Mẹ tôi là ngời miền Trung… Bà đ qua đời hơn tám năm rồi ã
Nói đến đây ngời trẻ tuổi lẳng lặng cúi đầu, đôi môi mím chặt lộ
vẻ đau thơng Còn Thuyên, Đồng thì bùi ngùi nhớ đến quê hơng, yên lặng nhìn nhau mắt rớm lệ …"
( Giọng quê hơng - Sách Tiếng Việt 3 -Tập 2)
Ơ đoạn văn này, tôi cho học sinh đọc thể hiện ngắt giọng bằng nội tâm và cảm xúc của riêng mình Cách ngắt giọng của các em có khác nhau nhng đều thể hiện nỗi thơng nhớ mẹ, yêu quý quê hơng của các nhân vật trong bài tập đọc
+ Chọn ngữ điệu thích hợp :
Tiếng Việt có kho ngữ điệu phong phú và đa dạng Tôi đ vậnã
dụng điều đó vào đọc đúng, đọc hay bài văn, bài thơ Đó là sắc thái giọng đọc ( Vui buồn, trang trọng, dịu dàng, hồn nhiên,vv) Đó là tốc
độ đọc, cách ngắt giọng, độ mạnh, độ dài của giọng khi đọc
Trang 6Ngoài ra còn dùng nét mặt, ánh mắt, nụ cời và các yếu tố phi ngôn ngữ tác động đến ngời nghe ( phân môn Kể chuyện)
Đặc biệt trong tiết dạy tập đọc, tôi luôn tạo không khí lớp vui
t-ơi, thoải mái để học sinh dễ trực cảm với bài văn, có tâm trạng đợi chờ và chú ý khi nghe giáo viên đọc Ngoài ra, tôi còn chú ý kỹ năng
đọc thầm có chất lợng ở học sinh, giao nhiệm vụ đọc và nêu câu hỏi
định hớng, hoặc có biện pháp kiểm tra đánh giá cụ thể Tránh tiến hành qua loa, chiếu lệ
Với một số em có thói quen đọc chậm, ê a , ngắc ngứ (em Hùng, Phơng Anh, Huyền, Hiền) .Tôi kiên quyết sửa trên lớp bằng hình thức cho các em luyện đọc cá nhân nhiều lần, có thể đợc đọc nhiều lần
ở yêu cầu bài tập, nội dung bài tập trong các phân môn khác ( Toán, Tập làm văn, Luyện từ và câu…)
Một số em có năng lực đọc còn hạn chế (em Ph ơng Anh, Hùng), tôi đ kiên trì luyện đọc từng bã ớc, kể cả cho các em thực hành nhiều
ở tiết luyện nói ( phân môn Tập làm văn)
Ví dụ :
Lúc đầu tôi luyện đọc cho các em từng tiếng mà các em hay đọc sai, sau đó là cả câu, cả đoạn, rồi cả bài
Việc cho các em học sinh thảo luận tập thể, thảo luận nhóm về cách
đọc một bài cũng là một việc làm bổ ích, vì phát huy tính tích cực của học sinh
Việc nhận xét cách đọc của bạn cũng là một cách hay để phát huy tính sáng tạo của học sinh khi đọc
Về kỹ thuật đọc và biểu thị tình cảm, tôi để học sinh tự chủ, không áp đặt Từ những câu phát biểu, đề xớng cách đọc của học sinh, tôi dựa vào đấy rồi sửa chữa và nhắc lại cách đọc để học sinh hiểu, nắm kĩ chính xác cách đọc
Ví dụ :
Em này tôi yêu cầu đọc một đoạn của bài, em khác lại chỉ đọc một tiếng khó hoặc một câu đối thoại Có khi tôi để các em tự lựa chọn những câu, những đoạn mà em thích nhất và đọc lên
Trong khi các em đọc, tôi đ kiên trì uốn nắn, sửa chữa cáchã
đọc cho học sinh một cách chân thành, cụ thể Để động viên học sinh
Trang 7đọc tốt, tôi khuyến khích các em đọc biểu lộ tình cảm riêng mang tính sáng tạo, không rập khuôn, bắt chớc giáo viên
Giờ tập đọc có thêm yêu cầu đọc thuộc lòng, tôi dành thời gian
và khuyến khích học sinh học thuộc, đọc diễn cảm tốt vài câu hoặc một hay hai đoạn tại lớp để gây hứng thú cho việc học sinh học tiếp ở nhà
Việc kiểm tra, ôn luyện học sinh đọc thuộc, nhớ lâu, đọc tốt nhiều bài văn, bài thơ đ học cũng là một biện pháp mà tôi thã ờng xuyên quan tâm bằng nhiều hình thức ( trên lớp, ở nhà, ngoại khoá)
- Về hoạt động ngoại khoá: Để thúc đẩy cho việc rèn đọc tốt, tôi
đ tổ chức cho từng nhóm, từng cá nhân thi đọc đúng, đọc hay, tổã
chức đọc đóng vai trong các bài có nhiều nhân vật
3.Các giải pháp bổ trợ:
- Giáo viên cần thờng xuyên trao đổi với phụ huynh về tình hình học tập của học sinh , đặc biệt là những em học yếu
- Giáo viên luôn khiêm tốn học hỏi bạn bè và đồng nghiệp
- Phụ huynh cần dành nhiều thời gian để quan tâm, động viện các em
- Học sinh phải nêu cao ý thức tự học, tự rèn, tích cực học tập
- Duy trì phong trào “ Đôi bạn cùng tiến” giúp nhau trong học tập
- Tổ chức sinh hoạt 15 phút đầu buổi, các bổi học ngoại khoá có chất lợng: Thi đua nhóm đôi cách đọc một đoạn văn, đoạn thơ hay các
từ ngữ khó
- Cán bộ phụ trách học tập của lớp phải nhiệt tình, có năng lực
để quản lí lớp
- Học sinh phải nêu cao tinh thần phê và tự phê để cùng nhau tiến bộ
III KếT QUả ĐạT ĐƯợC
Sau gần một năm giảng dạy ở lớp 3A , với những biện pháp nêu trên, việc học của lớp tôi đ đạt đã ợc những kết quả nh sau:
- Học sinh hứng thú hơn trong việc đọc và cảm thấy yêu thích phân môn này
Trang 8Số học sinh đọc cha đạt yêu cầu đ giảm rất nhiều, số học sinhã
trung bình về phần đọc đ đã ợc nâng loại.
Khảo sát bài tập đọc: “ Buổi học thể dục” ngày 30 tháng 3 năm
2009, tôi thu đợc kết quả nh sau:
* Ưu điểm:
- Đa số học sinh đọc trôi chảy, ngắt nhịp đúng lúc, nhấn giọng
đúng chỗ, lên xuống, nhanh chậm tuỳ lúc với bài văn
- Nhiều em đọc đúng các từ ngữ có âm, vần, thanh dễ phát âm sai
- Không còn học sinh đọc ê a, ngắc ngứ
- Nhiều em đ biết đọc phân biệt lời ngã ời kể với lời các nhân vật
- Một số em không chỉ đọc trôi chảy, đọc lu loát mà còn diễn đạt tình ý cơ bản của bài văn bằng giọng đọc có xúc cảm nh các em: Phạm Minh Anh, Hoàng Y, Hải Yến)
- Các em đọc thầm nhanh hơn.
* Hạn chế:
- Bên cạnh đó có một số em tốc độ đọc còn chậm, đôi lúc còn phát âm sai các từ ngữ có âm, vần, thanh khó đọc nh các em: Hùng, Huyền, Phơng Anh.
- Một số em cha biết đọc phân biệt lời ngời kể và lời các nhân vật.
* Kết quả cụ thể:
- Điểm 10: 2 em (Phạm Minh Anh, Hoàng Y).
- Điểm 9: 6 em (Yến, Hơng, Thảo, Việt, Lâm, Khánh).
- Điểm 8 : 7 em (Đạt, Lê Y, Dơng, Nguyễn Minh Anh, Vy, Vinh, Nhật).
- Điểm 7: 4 em (Bình, Hiếu, Thắng, Hiền).
- Điểm 6: 3 em (Phơng Anh, Hùng, Huyền).
IV.BàI HọC KINH NGHIệM
Trong quá trình giảng dạy tôi nhận thấy rằng muốn thành công phải luôn kiên trì và bền bỉ tìm mọi cách khắc phục khó khăn thì mới đem đến kết quả tốt, tránh nóng n y vội vàng.ã
Trang 9Muốn các em học tập đạt kết quả tốt giáo viên phải có năng lực về chuyên môn, có ý thức học hỏi, không ngừng tìm tòi, nghiên cứu tìm ta những phơng pháp tối u để áp dụng trong giảng dạy.
Giáo viên luôn là tấm gơng sáng cho học sinh noi theo Ngời giáo vien phải mẫu mực, có lòng yêu nghề, mến trẻ, tự nguyện làm mẹ hiền thứ hai ở trờng, quan tâm tận tình đến từng học sinh, vừa dạy văn hoá vừa gần gũi chăm sóc theo dõi diễn biến tâm lí của học sinh, xem học sinh nh con của mình dể mà dạy dỗ mà giáo dục, giúp các em tiến bộ về mọi mặt.
Giáo viên phải khen thởng, động viên kịp thời nhằm tạo động lực giúp các em tiến bộ nhanh nhng phải đợc thực hiện công bằng và khách quan.
Giáo viên phải hớng cho học sinh tự nhận xét, tự đánh giá, tự học hỏi
lẫn nhau nh ông cha ta từng dạy: “ Học thầy không tày học bạn”
Trên đây là một số kinh nghiệm mà bản thân tôi đ rút ra trong quáã
trình giảng dạy của mình Tôi rất mong các đồng nghiệp tham khảo và góp
ý để sáng kiến này đợc hoàn thiện hơn.
Tôi xin chân thành cảm ơn!
Gio Sơn, tháng 4 năm 2009
XáC NHậN CủA hđkh NHà TRƯờNG Ngời viết