Tôi đi học Tôi đi học Hướng dẫn đọc thêm : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ Tính thống nhất cảu chủ đề văn bản Trong lòng mẹ Trong lòng mẹ Trường từ vựng Bố cục văn bản Tức nước vỡ bờ X[r]
Trang 1PHÂN PHỐI CHƯƠNG TRÌNH NGỮ VĂN LỚP 8
CẢ NĂM : 37 TUẦN = 140 TIẾT CHẾ ĐỘ CHO ĐIỂM
15 Từ tượng hình, từ tượng thanh
16 Liên kết các đoạn văn trong văn bản
25 Đánh nhau với cối xay gió
26 Đánh nhau với cối xay gió
31 Chương trình địa phương (T Việt)
32 Lập dàn ý cho bìa văn tự sự kết hợp với miêu tả và biểu cảm
9
33 Hai cây phong
34 Hai cây phong
Trang 240 Nói giảm, nói tránh
11
41 Kiểm tra văn
42 Luyện nói : Kể truyện theo ngôi kể kếthợp miêu tả và biểu cảm
47 Phương pháp thuyết minh
48 Trả bài KT Văn, Bài viết số 2
13
49 Bài toán dân số
50 Dấu ngoặc đơn, dấu hai chấm
51 Đề văn thuyết minh và cách làm bài văn thuyết minh
52 Chương trình địa phương (Văn)
59 Ôn luyện về dấu câu
60 Kiểm tra Tiếng Việt
16
61 Thuyết minh một thể loại văn học
62 Hướng dẫn đọc thêm : Muốn làm thằng cuội
63 Ôn tập tiếng Việt
64 Trả bài số 3
17
65 Ông đồ
66 Hướng dẫn đọc thêm : Hai chữ nước nhà
67 Hoạt động ngữ văn : Làm thơ 7 chữ
68 Hoạt động ngữ văn : Làm thơ 7 chữ
18 Hoàn thành chương trình
19
69 Kiểm tra học kì I
70 Kiểm tra học kì I
71 Trả bài kiểm tra Tiếng Việt
72 Trả bài kiểm tra Học kì
79 Câu nghi vấn (tiếp)
80 Thuyết minh về một phương pháp (cách làm)
Trang 381 Tuevs cảnh Pắc Bó
82 Câu cầu khiến
83 Thuyết minh về một danh lam thắng cảnh
84 Ôn tập về văn bản thuyết minh
23
85 Ngắm trăng, Đi đường
86 Câu cảm thán
87 Viết bài Tập làm văn số 5
88 Viết bài Tập làm văn số 5
24
89 Câu ntraanf thuật
90 Chiếu dời đo
99 Ôn tập về luận điểm
100 Viết đoạn văn trình bày luận điểm
109 Viết bài tập làm văn số 6
110 Viết bài tập làm văn số 6
111 Hội thoại (tiếp)
112 Luyện tập đưa yếu tố biểu cảm vào bài văn nghị luận
30
113 Kiểm tra văn
114 Lựa chọn trật từ trong câu
115 Lựa chọn trật từ trong câu (luyện tập)
116 Tìm hiểu yếu tố tự sự và miêu tả trong văn nghị luận
121 Chương trình địa phương (văn)
122 Chữa lỗi diễn đạt (lỗi lôgic)
123 Viết bài Tập làm văn số 7
124 Viết bài Tập làm văn số 7
33
125 Tổng kết phần văn
126 Ôn tập tiếng Việt học kì II
127 Văn bản tường trình
Trang 4128 Luyện tập văn bản tường trình
34
129 Trả bài kiểm tra văn
130 Kiểm tra Tiếng Việt
131 Trả bài Tập làm văn số 7
132 Tổng kết phần văn (tiếp)
35
133 Ôn tập phần Tập làm văn
134 Văn bản thông báo
135 Luyện tập văn bản thông báo
136 Chương trình địa phương phần TiếngViệt
Văn Bản: TÔI ĐI HỌC
( Thanh Tịnh)
I Mức độ cần đạt:
Cảm nhận được tâm trạng, cảm giác của nhân vật tôi trong buổi tựu trường đầu tiên
trong một trích truyện có sử dụng kết hợp các yếu tố miêu tả và biểu cảm
II Trọng tâm kiến thức, kỹ năng:
Trang 51 Kiến thức:
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích “Tôi đi học”
- Nghệ thuật miêu tả tâm lý của trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong một văn bản tự
sự qua ngòi bút Thanh Tịnh
3 Thái độ: Giáo dục HS biết rung động, cảm xúc với những kỉ niệm thời học
trò và biết trân trọng, ghi nhớ những kỉ niệm ấy
III Chuẩn bị:
1/ GV: Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.
2/ HS: Đọc kĩ văn bản, soạn bài theo SGK.
IV Tiến trình lên lớp:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
Cho HS đọc kĩ chú thích * và trình bày ngắn
gọn về tác giả Thanh Tịnh?
HS trả lời GV lưu ý thêm
* Giáo viên có thể giới thiệu thêm về tác
giả Thanh Tịnh.
(Thanh Tịnh 1911-1988, tên thật là Trần Văn
Ninh, lên 6 tuổi đổi tên là Trần Thanh Tịnh
Ông học tiểu học và trung học ở Huế, từ năm
1933 bắt đầu đi làm rồi vào nghề dạy học
Trong sự nghiệp sáng tác của mình, ông có
mặt trên nhiều lĩnh vực sáng tác: truyện ngắn,
truyện dài, thơ ca, bút ký văn học… Nhưng
ông thành công nhất là lĩnh vực truyện ngắn
(Quê mẹ) và thơ Những truyện ngắn hay nhất
của Thanh Tịnh nhìn chung toát lên một tình
cảm êm dịu, trong trẻo Văn ông nhẹ nhàng
mà thấm sâu, mang dư vị vừa man mác buồn
thương, ngọt ngào quyến luyến Tôi đi học là
một trường hợp tiêu biểu)
I Đọc –tim hiểu chung :
1 Tác giả - tác phẩm:
- Tác giả : Thanh Tịnh (1911–1988)
+ Tên thật:Trần văn Ninh
+ 6 tuổi đổi tên là Trần Thanh Tịnh + Quê : Huế
+Thành công ở lĩnh vực thơ và truyệnngắn
+Tác phẩm chính : Quê mẹ, Đi giữa mộtmùa sen
+ Sáng tác của ông thường toát lên vẻđằm thắm ,tình cảm êm dịu trong trẻo
Trang 6? Văn bản Tôi đi học được trích từ tác phẩm
nào ?
* Gv hướng dẫn HS đọc văn bản
Chú ý đọc giọng chậm, dịu, hơi buồn và lắng
sâu; cố gắng diễn tả được sự thay đổi tâm
trạng của nhân vật " tôi " ở những lời thoại
? Xét về thể loại văn học Văn bản “Tôi đi
học” đươc viết theo thể loại nào ? PTBĐ là
gì?
Gợi ý:
? Văn bản được viết theo dòng hồi tưởng
hay hiện tại ?
? Văn bản được sử dụng nghệ thuật gì ?
- Văn bản biểu cảm - thể hiện cảm xúc, tâm
trạng
? Truyện có bố cục như thế nào?
Vậy có thể tạm ngắt thành những đoạn như
thế nào?
+ Cảm nhận của “Tôi” trên đường tới trường
=> từ đầu… ngọn núi
+ Cảm nhận của “Tôi” lúc ở sân trường
=> tiếp theo… nghĩ cả ngày nữa
+ Cảm nhận của “Tôi” trong lớp học
=> còn lại
? Em hãy cho biết nhân vật chính của văn
bản này là ai?
- Nhân vật " Tôi "
? Vì sao em biết đó là nhân vật chính?
? Truyện được kể theo ngôi thứ mấy?
- Ngôi thứ nhất
? Nỗi nhớ buổi tựu trường được khơi nguồn
từ thời điểm nào?
- Thời điểm: cuối thu thời điểm khai trường
? Em có nhận xét gì về thời điểm ấy?
? Cảnh thiên nhiên, cảnh sinh hoạt hiện lên
như thế nào?
- Tác phẩm : Văn bản “ Tôi đi học”
được in trong tập “Quê mẹ”
2 Đọc – Từ khó
3 Thể loại : Truyện ngắn trữ tình
- Phương thức biểu đạt: Tự sự kết hợpmiêu tả và biểu cảm
4.Bố cục: 3 phần
II Đọc- hiểu văn bản:
1 Tâm trạng của nhân vật tôi
trong buổi tựu trường đầu tiên:
* Khơi nguồn kỉ niệm:
- Thời điểm gợi nhớ: cuối thu
Trang 7? Tại sao thời điểm, cảnh thiên nhiên, cảnh
sinh hoạt lại trở thành KN trong tâm trí của
TG?
Đó là thời điểm, nơi chốn quen thuộc gần
gủi, gắn liền với tuổi thơ của tác giả ở quê
hương Đó là lần đầu tiên được cắp sách tới
trường
* GV chốt:
- Sự liên tưởng tương đồng, tự nhiên giữa
hiện tại và quá khứ của bản thân đã khơi
nguồn kỉ niệm ngày đầu cắp sách tới trường
? Tâm trạng của nhân vật tôi khi nhớ lại
những kỉ niệm cũ như thế nào?
? Những từ đó thuộc từ loại gì? tác dụng của
những từ loại đó?
- Từ láy diễn tả cảm xúc, góp phần rút ngắn
khoảng cách thời gian giữa hiện tại và quá
khứ
GV: Những cảm xúc của tác giả qua các từ
nao nức, mơn man… góp phần rút ngắn
khoảng thời gian quá khứ và hiện tại, làm
cho câu chuyện xảy ra từ lâu lắm mà như
hôm qua
Tiết 2
GV chuyển ý: Vậy trên con đường cùng mẹ
đến trường, nhân vật tôi có tâm trạng như
thế nào? Chúng ta sẽ tìm hiểu tiếp ở đoạn 2
-Gọi học sinh đọc từ: “Buổi mai hôm ấy”
đến “trên ngọn núi”.
? Trên đường tới trường cảm xúc của nhân
vật tôi được biểu hiện ntn?
* Các cảm nhận của “Tôi’ trên đường tới
trường : Con đường quen đi lại
? Chi tiết “tôi không còn lội qua sông thả
diều như như thường ngày… sơn nữa” có ý
nghĩa gì ?
- Thay đổi hành vi : Lội qua sông thả diều,
đi ra đồng nó đùa => đi học => cậu bế tự
thấy mình lớn lên, nhận thức của cậu bé về
*Trên con đường tới trường:
- Thấy con đường quen thuộc trở nên xalạ
- Cảm thấy trang trọng, đứng đắn hơn
=> dấu hiệu đổi khác trong tình cảm vànhận thức của cậu bé ngày đầu đếntrường
Trang 8? Có thể hiểu gì về nhân vật “Tôi” qua chi
tiết “ghì thật chặt 2 cuốn vở mới trên tay và
muốn thử sức mình tự cầm bút thước”
=> Có chí học ngay từ đầu muốn tự mình
đảm nhiệm việc học tập, muốn được chỉnh
chạc như bạn bè, không thua kém họ …
? Cảnh trước sân trường làng Mĩ Lí lưu lại
trong tâm trí tác giả có gì nổi bật
- Trường Mĩ Lí : Rất đông người, người nào
cũng đẹp
? Cảnh tượng được nhớ lại có ý nghĩa gì ?
=> Phong cảnh không khí đặc biệt của ngày
hội khai trường
=>Thể hiện tư tưởng hiếu học của nhân dân
ta
? khi tả những học trò nhỏ tuổi lần đầu đến
trường, tác giả dung hình ảnh so sánh nào ?
- Trường Mĩ Lí : Cao ráo, sạch sẽ hơn các
nhà trường trong làng => xinh xắn, oai
nghiêm như đình làng… khiến tôi lo sợ vẩn
vơ
=> Hình ảnh so sánh : Lớp học => đình làng
nơi thờ cúng tế lễ, thiêng liêng, cất giấu
những điều bí ẩn
? Em hiểu gì qua hình ảnh so sánh này ?
? Nhân vật có tâm trạng như thế nào khi?
? Ngày đầu đến trường em có những cảm
giác và tâm trạng như nhân vật " Tôi "
không? Em có thể kễ lại cho các bạn nghe về
kĩ niệm ngày đầu đến trường của em?
? Qua 3 đoạn văn trên em thấy tác giả đã sử
dụng nghệ thuật gì?
- So sánh
? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật đó?
-Gợi cảm, làm nỗi bật tâm trạng của nhân vật
" tôi " cũng như của những đứa trẻ ngày đầu
đến trường
- Cẩn thận, nâng niu mấy quyển vỡ,lúng túng muốn thử sức, muốn khẳngđịnh mình khi xin mẹ cầm bút, thước
Tâm trạng hăm hở, háo hức
- Bỡ ngỡ, ước ao thầm vụng
- Chơ vơ, vụng về, lúng túng
Trang 9HS chú ý đoạn tiếp theo
? Tâm trạng của nhân vật "Tôi" khi nghe ông
Đốc đọc bản danh sách học sinh mới như thế
nào?
? Được người ta nhìn ngắm nhiều, tâm trạng
“tôi” như thế nào?
? Vì sao tôi bất giác giúi đầu vào lòng mẹ
nức nỡ khóc khi chuẩn bị vào lớp
( Cảm giác lạ lùng, thấy xa mẹ, xa nhà, khác
hẳn những lúc chơi với chúng bạn)
? Tất cả những chi tiết trên cho thấy đó là
một tâm trạng như thế nào?
Học sinh đọc đoạn cuối:
? Khi bước vào chỗ ngồi trong lớp cảm giác
của nhân vật “tôi” như thế nào?
? Đó là một tâm trạng như thế nào?
? Dòng chữ " tôi đi học " kết thúc truyện có
ý nghĩa gì?
Dòng chử trắng tinh, thơm tho, tinh khiết
như niềm tự hào hồn nhiên trong sáng của "
tôi "
? Thái độ, cử chỉ của những người lớn ( Ông
Đốc, thầy giáo trẻ, người mẹ ) như thế
nào? Điều đó nói lên điều gì?
-Các phụ huynh chuẩn bị chu đáo cho con
em ở buổi tựu trường đầu tiên, trân trọng
tham dự buổi lễ quan trọng này; Ông đốc là
hình ảnh người thầy một người lãnh đạo từ
tốn bao dung, chứng tỏ ông là người vui
tính, bao dung; trách nhiệm tấm lòng của của
gia đình nhà trường đối với thế hệ tương lai)
? Hãy nêu vài nét nghệ thuật tiêu biểu của
- Bạn chưa hề quen biết nhưng khôngcảm thấy xa lạ
Tâm trạng vừa xa lạ vừa gần gũi nhưngvừa ngỡ ngàng lại vừa tự tin
- Cảm giác lạm nhận
- Kết thúc tự nhiên, bất ngờ -> Thể hiệnchủ đề của truyện
2 Thái độ, tình cảm của người lớn:
- Chăm lo ân cần, nhẫn nại, độngviên
- Nhân hậu,yêu thương và bao dung
3 Nghệ thuật:
-Miêu tả tinh tế , ân tương của nhân vậttôi vê thầy giáo, trương lớp, bạn bè vànhững người xung quanh trong buổi tửutrường đầu tiên
- Sử dụng ngôn ngữ biệu cảm, hình ảnh
Trang 10? Nội dung văn bản thể hiện điều gì?
HS đọc to, rõ ghi nhớ SGK
Hoạt động 3: Luyện tập.
- Giáo viên cho học sinh luyện tập theo câu
hỏi trong SGK
- Cho học sinh làm bài 1, có thể gợi ý để các
tổ thảo luận đọc bài đại diện của nhóm
- Bài 2 cho các em về nhà làm
so sánh
- Giọng điệu trữ tình trong sáng
III Ý nghĩa văn bản:
Buổi tửu trường đầu tiên sẽ mãi khôngthể quên trong lòng tác giả
IV Luyện tập
4 hướng dẫn tự học:
- Em hãy trình bày những cảm xúc, tâm trạng của nhân vật tôi trong ngày đầuđến trường?
- Thử kể cho các bạn nghe tâm trạng của em ngày khai giảng đầu tiên?
- Nắm kĩ nội dung bài học
- Viết một đoạn văn ngắn phát biểu cảm nghĩ của bản thân ngày đầu đếntrường
- Xem trước bài: Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
Tiết:3
I Mức độ cần đạt:
- Phân biệt được cấp độ khái quát về nghĩa của từ
- Biết vận dụng hiểu biết về cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ vào đọc – hiểu
Trang 11IV Tiến trình lên lớp.
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
*GV cho HS quan sát sơ đồ trong SGK
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ thú, chim, cá? Tại sao?
- Vì: Phạm vi nghĩa của từ động vật bao
hàm nghĩa của 3 từ thú, chim, cá
? Nghĩa của từ động vật rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ voi, hươu? Từ chim
rộng hơn từ tu hú, sáo?
? Nghĩa của các từ thú, chim, cá rộng hơn
đồng thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?
+Nghĩa của một từ có thể rộng hay hẹp
hơn nghĩa của từ khác
+Một từ có nghĩa rộng hơn khi phạm vi
nghĩa của từ ngữ đó bao hàm phạm vi
1.Ví dụ (sgk)
2 Nhận xét:
- Nghĩa từ : Động vật > thú, chim, cá
- Nghĩa từ thú, chim, cá > voi, hươu, tu
hú, sáo, cá rô, cá thu
- Nghĩa từ : Động vật > thú, chim, cá > voi, hưu,
tu hú, sáo, cá rô, cá thu
Trang 12Cho HS lên bảng ghi những từ ngữ có
nghĩa hẹp của các từ ở BT3 trong thời
gian 3 phút? ( Câu a, b, c, d)
Hs đọc và xác định yêu cầu của bài tập
-Thực hiện các yêu cầu theo định hướng
b Kim loại: Sắt, đồng, nhôm
c: Hoa quả: Chanh, cam
d Mang: Xách, khiêng, gánh
4. Bài tập 4:
a, Thuốc lào b, Thủ quỹ
c, Bút điện d, Hoa tai
- Biết viết một văn bản bảo đảm tình thống nhất về chủ đề
II.Trọng tâm kiến thức, kỹ năng:
1.Kiến thức :
- Chủ đề văn bản
- Những thể hiện của chủ đề trong một văn bản
2.Kĩ năng :
- Đọc – hiểu và có khả năng bao quát toàn bộ văn bản
- Trình bày một văn bản (nói, viết) thống nhất về chủ đề
3 Thái độ:
Trang 13- HS có ý thức xác định chủ đề và có tính nhất quán khi xác định chủ đề của vănbản
III Chuẩn bị:
1/ GV: Soạn giáo án.
2/ HS:Học bài cũ và xem trước bài mới
IV Tiến trình tổ chức hoạt động dạy:
1 Ổn định tổ chức
Kiểm tra sĩ số :
2.Kiểm tra bài cũ : Kiểm tra sự chuẩn bị của HS
3 Bài mới:
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
- Cho học sinh đọc lại văn bản Tôi đi học.
? Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu sắc
nào trong thời thơ ấu của mình? Sự hoµi
tưởng ấy gợi lên những ấn tượng gì trong
lòng tác giả?
- Tác giả nhớ lại những kỷ niệm sâu sắc
trong thời thơ ấu là buổi đaµu đi học Sự
hoµi tưởng đã gợi lên trong cảm giác
bâng khuâng, xao xuyến veµ tâm trạng
náo nức bỡ ngỡ theo trình tự của buổi tựu
trường đaµu tiên
- Các em vừa trả lời đó là chủ đề
? Hãy phát biểu chủ đề của văn bản trên
là gì?
- (Những kỷ niệm sâu sắc về buổi tựu
trường đầu tiên)
? Từ các nhận thức trên em hãy cho biết
chủ đề của văn bản là gì?
(Chủ đề văn bản là đối tượng và vấn đề
chính được tác giả nêu lên trong văn
bản.)
? Căn cứ vào đâu em biết văn bản Tôi đi
học nói lên những kỷ niệm của tác giả về
buổi tựu trường đầu tiên?
? Để tái hiện những kỷ niệm về ngày đầu
tiên đi học, tác giả đã đặt nhan đề của văn
bản và sử dụng những từ ngữ, câu như
thế nào?
(nhan đề, từ ngữ, câu văn nói về tâm
trạng của tác giả Tôi đi học có ý nghĩa
tường minh giúp chúng ta hiểu nội dung
- Chủ đề của văn bản Tôi đi học: Những
kỉ niệm sâu sắc về buổi tửu trường đầutiên
=> Chủ đề của văn bản là vấn đềchính( chủ yếu) được tác giả nêu lên, đặt
Trang 14man….đi học…hai quyển vở mới
- Câu: Hôm nay tôi đi học Hằng năm…
tựu trường Tôi quên thế nào…sáng ấy
Hai quyển vở thấy nặng Tôi bậm chúi
xuống đất
? Văn bản Tôi đi học tập trung hồi tưởng
lại tâm trạng hồi hộp, cảm giác bỡ ngỡ
của nhân vật “tôi” trong buổi tựu trường
đầu tiên Tìm những từ ngữ chứng tỏ tâm
trạng đó in sâu trong lòng nhân vật “tôi”
suốt cuộc đời?
(Sự thay đổi tâm trạng của nhân vật:
+ Trên đường đi: cảm nhận về con đường
cũng khác, thay đổi hành động lội qua
sông
+ Trên sân trường: cảm nhận về ngôi
trường, cảm giác bỡ ngỡ lúng túng khi
có liên hệ mật thiết với tính mạch lạc và
tính liên kết Một văn bản không mạch
lạc không liên kết thì văn bản đó không
+ Văn bản trên viết về đối tượng nào?
vấn đề gì? Các đoạn văn đã trình bày đối
tượng và vấn đề theo một thứ tự nào?
+ Theo em có thể thay đổi trật tự này
được không?
? Nêu chủ đề của văn bản trên?
?Hãy chứng minh rằng chủ đề được thể
hiện trong toàn văn bản?
? Tìm các từ ngữ, các câu tiêu biểu thể
hiện chủ đđề của văn bản?
+ Đối tượng
III Luyện tập:
Bài tập 1
a/ Căn cứ vào:
- Nhan đề của văn bản: Rừng cọ quê tôi
- Các đoạn: giới thiệu rừng cọ, tả cây cọ,
Trang 15- Hãy thảo luận cùng bạn để bổ sung, lựa
chọn, điều chỉnh lại các từ, các ý thật sát
với yêu cầu của đề bài
Có thể tham khảo :
a Cứ mùa thu về, mỗi lần thấy các em
nhỏ núp dưới bóng mẹ lần đầu tiên đến
trường, lòng lại nao nức, rộn rã, xốn
xang
b Cảm thấy con đường thường “đi lại
lắm lần” tự nhiên cũng thấy lạ, nhiều
cảnh vật thay đổi
c Muốn thử cố gắng tự mang sách vở
như một học trò thực thụ
d Cảm thấy ngôi trường vốn qua lại
nhiều lần cũng có nhiều thay đổi
đ Cảm thấy gần gũi, thân thương đối với
lớp học, với những người bạn mới
tác dụng của cây cọ Các ý lớn phần thânbài được sắp xếp hợp lý, rành mạch, liêntục nên không thay đổi
b/ Chủ đề: vẻ đẹp và y nghĩa rừng cọ quêtôi
c/ Chủ đề được thể hiện toàn văn bản:nhan đề, các ý của văn bản từ giới thiệu,
Hoạt động 4:Hướng dẫn tự học:
- Chủ đề là gi? thế nào là tính thống nhất về chủ đề của văn bản?
- Làm bài tập 3, chú ý diễn đạt câu b, e cho sát ( tập trung ) với chủ đề
- Viết một đoạn văn về chủ đề: Mùa thu với những ấn tượng sâu sắc nhất
- Chuẩn bị bài " Trong lòng mẹ "
Tiết: 5,6 Văn bản
( Nguyên Hồng)
I Mục tiêu:
- Có được những kiến thức sơ giản về thể văn hồi ký
- Thấy được đặc điểm của thể văn hồi ký qua ngòi bút Nguyên Hồng : thấmđượm chất trữ tình, lời văn chân thành, dạt dào cảm xúc
II.Trọng tâm kiến thức, kỹ năng:
1.Kiến thức :
- Khái niệm về thể loại hồi ký
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích “Trong lòng mẹ”
- Ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khát khao tình cảm ruột thịt cháy bỏng củanhân vật
- Ý nghĩa giáo dục : những thành kiến cổ hủ, nhỏ nhen, độc ác không thể làmkhô héo tình cảm ruột thịt sâu nặng, thiêng liêng
Trang 162.Kĩ năng :
- Bước đầu biết đọc – hiểu một văn bản hồi ký
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự
-Tranh ở bài học (SGK) phóng to
2/ HS: Học bài cũ, trả lời câu hỏi bài mới SGK.
IV Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học:
HĐ1: KHỞI ĐỘNG
1/ Ổn định tổ chức : Kiểm tra sĩ số.
2/ Kiểm tra b ài cũ :
- Tôi đi học được viết theo thể loại truyện nào? Vì sao em biết? (truyện
ngắn, hồi tưởng, kết hợp tự sự – miêu tả - biểu cảm Nội dung bố cục mạch văn.)
3/ Bài mới
Nguyên Hồng là một trong những nhà văn có một thời thơ ấu thật cay đắng, khốnkhổ Những kỷ niệm ấy đã đựoc nhà văn viết lại với“rung động cực điểm của mộtlinh hồn trẻ dại” trong tập tiểu thuyết tự thuật “Những ngày thơ ấu” Kỷ niệm vềngười mẹ đáng thương qua cuộc trò chuyện với bà cô cuộc gặp gỡ bất ngờ là mộttrong những truyện cảm động nhất
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
- Giáo viên có thể giải thích thêm về một
số từ khó giỗ đầu, đoạn tang.
? Nêu đôi nét về nhà văn Nguyên Hồng
- GV : Nguyên Hồng là nhà văn của
những người nghèo khổ Cha mất sớm,
nhà nghèo , ông phải thôi học sớm, năm
1935 ông theo mẹ ra Hải Phòng lần hồi
kiếm sống ở xóm Cấm, xóm chùa Đông
Khê, từng được giải thưởng với tác phẩm
Bỉ vỏ - nhận giải thưởng HCM Sự
nghiệp sáng tác của ông đồ sộ với những
sáng tác có giá trị, ông là một trong
những nhà văn tiêu biểu nhất văn học 30
Trang 17- 45 Văn xuôi của ông giàu chất trữ tình,
viết về thế giới nhân vật ấy, ông bộc lộ
niềm thương cảm sâu sắc, lòng trân trọng
với những vẻ đẹp cao quý ấy Đó là văn
của một trái tim nhạy cảm, dễ bị tổn
thương, dễ rung động đến cực điểm với
nỗi đau và niềm hạnh phúc bình dị của
con người nhất là phụ nữ và tuổi thơi
? Những hiểu biết của em về tác phẩm?
? Tác phẩm được viết theo thể loại gì?
- (Tiểu thuyết - tự truyện kết hợp nhuần
nhuyễn biểu cảm - miêu tả - kể chuyện
Nhân vật kể chuyện cũng là chính tác giả
kể chuyện đời mình một cách trung thực
và chân thành)
? Nêu bố cục của văn bản? Bố cục của
văn bản này có điểm gì giống và khác so
với văn bản Tôi đi học?
Khác ở truyện Tôi đi học liền mạch trong
thời gian ngắn, Trong lòng mẹ không
liền mạch)
? Theo dõi vào phần đầu của văn bản cho
biết ? Hoàn cảnh của bé Hồng có gì đặc
biệt ?
? Cảnh ngộ ấy tạo nên thân phận của chú
bé Hồng như thế nào ?
( Tiết 2)
? Theo dõi cuộc đối thoại giữa bà cô và
bé Hồng hãy cho biết : Nhân vật bà cô có
quan hệ như thế nào với bé Hồng ?
- cô ruột
? Nhân vật bà cô hiện lên qua những chi
tiết và lời nói nào ?
-Lời nói: + Mày có muốn ……
+ Sao lại không vào?
2/ Tác phẩm:
- vị trí: “Trong lòng mẹ” thuộc chương
IV trích trong tập hồi ký “Những ngàythơ ấu” của Nguyên Hồng
=> Cô độc, đau khổ, luôn khao khát tìnhthương người mẹ
* Tâm trạng của bé Hồng khi trò chuyện với người cô:
Trang 18+ Mày dại quá
- Cử chỉ :
+ luôn tươi cười (Cười mà nói,cười
hỏi cháu, cười kể các chuyện cười rất
kịch)
? Cử chỉ cười hỏi và nội dung câu hỏi của
bà có phản ánh đúng tâm trạng của bà đối
với cháu, với chị dâu không?
- cử chỉ: Cười, hỏi- nụ cười và câu hỏi có
vẻ quan tâm, thương cháu, tốt bụng
nhưng bằng sự thông minh nhạy cảm bé
Hồng đã nhận ra ý nghĩa cay độc trong
giọng nói và nét mặt của bà cô
? Em có nhận xét gì về lời nói, cử chỉ,
thái độ của người cô?
? Sau lời từ chối của Hồng, bà cô lại hỏi
gì? nét mặt và thái độ của bà thay đổi ra
sao?
- Bà cô hỏi luôn, mắt long lanh nhìn
chằm chặp-> tiếp tục trêu cợt
- Cố ý xoáy sâu nỗi đau của bé Hông
- Tươi cười kể chuyện xấu mẹ trước bé
Hồng
GV : Bà muốn kéo bé Hồng vào cuộc
chơi ác độc đã dàn tính sẵn, dù chú bé im
lặng cúi đầu, khoé mắt cay cay bà vẫn
tiếp tục tấn công Cử chỉ “liền vỗ vai
cười nói rằng” mới độc ác, giả dối làm
sao “Mày dại quá…em bé chứ” Đến câu
này người nói không chỉ bộc lộ sự ác ý
mà còn chuyển sang châm chọc, nhục
mạ(chú ý giọng điệu mỉa mai) bà vẫn tiếp
tục đóng kịch, trêu cợt cháu
? Sau đó cuộc đối thoại tiếp tục diễn ra
như thế nào?
? Mặc kệ cháu cười dài trong tiếng khóc
vẫn tươi cười kể các chuyện về chị dâu
rồi đổi giọng nghiêm nghị ra vẻ thương
xót bố bé Hồng, điều đó chứng tỏ bản
chất của bà cô bé Hồng ra sao?
-(Mặc cho cháu phẫn uất nức nở nước
mắt ròng ròng rớt xuống rồi cười dài
trong tiếng khóc, người cô vẫn chưa
buông tha, bà vẫn tiếp tục kể về sự đói
-Lời nói: + Mày có muốn ……
+ Sao lại không vào?
+ Mày dại quá
- Cử chỉ :
+ luôn tươi cười
=> tỏ vẻ quan tâm, lời nói ngọt ngàonhưng giả dối , đầy mỉa mai, độc ác vànham hiểm
=> Lạnh lùng vô cảm,sắc lạnh đến ghê
Trang 19rách, túng thiếu của chị với vẻ thích thú,
dường như người cô đã đánh đến miếng
đòn cuối cùng bà muốn cho đứa cháu đau
khổ hơn nữa, thê thảm hơn nữa, và cuối
cùng bà ta mới hạ giọng ra vẻ ngọt ngào
xót xa …
? Để nêu bật bản chất bà cô tác giả đã sử
dụng biện pháp nghệ thuật gì ?
? Tác giả đã xây dựng người cô với tính
cách như vậy trong văn bản có ý nghĩa
gì?
- Đó là một hình ảnh mang ý nghĩa tố cáo
người sống tàn nhẫn, khô héo cả tình máu
mủ ruột rà trong xã hội thực dân nửa
phong kiến lúc bấy giờ
*GV : Càng nhận ra sự thâm độc của
người cô, bé Hồng càng đau đớn uất hận,
càng trào lên cảm xúc yêu thương mãnh
liệt đối với người mẹ bất hạnh của mình
? Vậy khi nghe những lời nói giã dối,
thâm độc xúc phạm đối với mẹ chú, bé
Hồng đã có những phản ứng tâm lý gì?
+) trí óc ?
+) Từ ngữ ?
- Nhắc đến mẹ => trí óc : sống dậy hình
ảnh mẹ với vẻ rầu rầu, hiền từ
- Từ : “Cúi đầu không đáp”
rợn người của người cô
=> Nghệ thuật kể , tả , đối lập hai tínhcách
- Nhắc đến mẹ => trí óc : sống dậy hìnhảnh mẹ với vẻ rầu rầu, hiền từ
- Từ : “Cúi đầu không đáp”
“ cười đáp” –
“ Lòng thăt lại”, -“khoé mắt cay cay”
- “nước mắt ròng ròng”
Trang 20Tâm trạng đau đớn, uất ức cực điểm,
lòng căm tức tột cùng của bé Hồng đối
với xã hội cũ Trước bà cô, bé Hồng yếu
ớt nhỏ bé mà kiên cường, đau xót mà tự
hào, đ.biệt là dạt dào tình thương yêu mẹ
? Qua đây, em hiểu được gì về tình cảm
của Hồng đối với mẹ?
? Qua cuộc đối thoại của Hồng với bà cô,
em hiểu gì về tính cách đời sống tình cảm
của Hồng
? Bé Hồng gặp mẹ trong hoàn cảnh nào ?
- Tan học , chợt thoáng thấy người giống
mẹ , liền đuổi theo gọi bối rối: Mợ ơi !
Mợ ơi ! Mợ ơi !
? Khi gọi Mợ ơi! bé Hồng có biết chắc là
mẹ không , có nghĩ đến khả năng nhầm
không ?
-Bé hồng không biết chắc đó là mẹ , bởi
vì chỉ “ thoáng thấy” , lại không rõ mặt ,
bé cũng không nghĩ đến khả năng nhầm
Tiếng gọi đó là phản ứng tự nhiên , là sự
bật ra tất yếu sau một quá trình dồn nén
? Tác giả rất thành công trong việc miêu
tả tâm lí của trẻ thơ Em hãy phân tích
một vài chi tiết trên để thấy được khả
năng miêu tả trạng thái tâm lí rất tinh tế
đó của của tác giả ?
-Thật ra xe kéo chạy chầm chậm , chỉ vài
giây sau chú bé đã đuổi kịp vậy thì “ thở
hồng hộc , trán đẫm mồ hôi , chân ríu lại
…” không phải là do bị mệt mà đó là
biểu hiện của sự xúc động hết sức mạnh
mẽ trong lòng chú bé …
? Với cách miêu tả tinh tế trạng thái nhân
- Bé Hồng đau đớn, uất ức, căm giận
=> Thấu hiểu, cảm thông hoàn cảnh bấthạnh của mẹ
Hồng giàu tình thương mẹ, nhạy cảm,thông minh, quả quyết
2.Tình yêu thương mãnh liệt của chú
Trang 21vật đó em hiểu gì về tâm trạng của bé
Hồng lúc này ?
-G/v bình : Đ văn tả cảnh bé Hồng gặp
mẹ trên đường, được mẹ xốc nách lên xe
và hạnh phúc nằm trong lòng mẹ, quên
hết những tủi hận, ưu phiền, thoả nỗi
mong nhớ bấy lâu là một đoạn truyện
đậm chất trữ tình , một bài ca tuyệt vời về
tình mẹ con vừa gần gũi, vừa thiêng
liêng Những hành động vội vã, cuống
cuồng đuổi theo xe mẹ, , ríu cả chân, oà
khóc nức nở… nhịp văn gấp, vui mừng,
hờn tủi mà rất trẻ con, nhỏ bé trước tình
mẹ bao la
? Cảm giác của bé Hồng khi ở trong lòng
mẹ được miêu tả như thế nào? Hãy thử
bình chi tiết này?
(-Thấy mẹ: tươi sáng , đôi mắt trong, da
-Hơi thở, hơi quần áo thơm tho…
-phải bé lại … êm dịu vô cùng …)
? Cảm giác sung sướng cực điểm của chú
khi gặp lại mẹ và được nằm trong lòng
mẹ mà chú chờ mong được tác giả diễn tả
cụ thể bằng giác quan nào?
Đoạn tả cảnh sung sướng vô bờ dạt dào,
miên man được nằm trong lòng mẹ, được
cảm nhận bằng tất cả các giác quan của
trạng, gây ấn tượng gợi cảm
? Qua văn bản em hiểu hồi kí là gì?
-Hồi kí : Là một thể của kí, ở đó người
viết kể lại những chuyện những điều
chính mình đã trãi qua, chứng kiến
=>Tâm trạng vui mừng, hờn tủi và vẫnrất trẻ con nhỏ bé trước tình mẹ bao la
Cảm giác : Sung sướng vô bờ ,miên man được nằm trong lòngmẹ
=> Bé Hồng là đứa bé giàu tình cảm, giàu
tự trọng, tình yêu thương cháy bỏng vớingười mẹ bất hạnh của mình
Trang 22? Nội dung văn bản mà tác giả muốn gửi
gắm đến chúng ta qua văn bản là gì?
- Nổi đau xót, tủi cực của bé Hồng trong
sự hắt hủi của họ hàng bên nội (bà cô)
- Niềm hạnh phúc sung sướng của bé
Hồng khi được sống “trong lòng mẹ” đó
là lòng kính yêu mẹ, tình mẫu tử bất diệt
-Có tình yêu thương mẹ sâu sắc
-Giàu lòng tự trọng , giàu t cảm , yêu
- Học kĩ nội dụng văn bản và chú ý đến mặt thành công về nghệ thuật.
- Viết một đoạn văn ghi lại những ấn tượng sâu sắc nhất về người mẹ của em -Soạn bài: “Trường từ vựng”
+Đọc kĩ văn bản phần tìm hiểu bài sau đó trả lời các câu hỏi ở bên dưới
Trang 23- Hiểu được thế nào là trường từ vựng, biết xác lập được một số trường từ vựng gầngũi.
- Biết cách sử dụng các từ cùng trường từ vựng để nâng cao hiệu quả diễn đạt
II.Trọng tâm kiến thức, kỹ năng:
1.Kiến thức :
Khái niệm trường từ vựng
2.Kĩ năng :
- Tập hợp các từ có chung nét nghĩa vào cùng một trường từ vựng
- Vận dụng kiến thức về trường từ dựng để đọc – hiểu và tạo lập văn bản
3 Thái độ: Giáo dục ý thức học tập của HS
III Chuẩn bị:
1/ GV: Phiếu học tập
2/ HS:Học bài củ, xem trước bài trường từ vựng.
IV Tiến trình tổ chức hoạt động dạy:
HĐ1: KHỞI ĐỘNG
1/ Ổn định lớp : Kiểm tra sĩ số
2/ Kiểm tra bài cũ:
- Thế nào là một từ ngữ có nghĩa rộng và nghĩa hẹp? Cho ví dụ
3.Bài mới:
HĐ2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
- Cho học sinh đọc đoạn văn sgk
nằm trong một trường từ vựng có chung
một nét nghĩa, là chỉ bộ phận cơ thể con
đùi, đầu, cánh tay, miệng có nghĩa
chung là chỉ bộ phận của thân thể
=>Tập hợp của những từ có ít nhất mộtnét chung về nghĩa.
* Ghi nhớ: ( SGK Tr 21)
* Lưu ý :
Trang 24- Hoạt động của mắt : Ngó, liếc, trông…
- Đặc điểm của mắt : Lờ đờ, toét, mù
nhiều từ khác biệt nhau về từ loại
VD : danh từ: con ngươi, lông mày; động
từ: nhìn, trông, liếc; tính từ: toét, lờ đờ
? Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ có
thể thuộc nhiều trường từ vựng khác
Trường thời tiết ( hanh, ẩm )
? Tác dụng của cách chuyển trường từ
vựng trong thơ văn và trong cuộc sống
hằng ngày? Cho VD
(Trường từ vựng về người có thể chuyển
sang trường từ vựng về động vậtï
?Trường từ vựng và cấp độ khái quát của
nghĩa từ ngữ khác nhau ở chỗ nào?
=>Do hiện tượng nhiều nghĩa, một từ cóthể thuộc nhiều trường từ vựng khácnhau
Trong thơ văn cũng như cuộc sống hằngngày, người ta thường dùng cách chuyển
từ vựng để tăng thêm tính nghệ thuật củangôn từ và khả năng diễn đạt
III Luyện tập Bài 1:
Trang 25vựng”người ruột thịt”
Bài tập 2: Đặt tên trường từ vựng cho sẵn
Người ruột thịt: Tôi, thầy tôi, mẹ tôi, côtôi, anh em tôi
Bài 2
a Dụng cụ đánh bắt thuỷ sảnb.Dụng cụ để đựng
c Hoạt động của chân
d Trạng thái tâm lý
e Tính cách
f Dụng cụ để viết
Bài 3 : hoài nghi, khinh miệt, ruồng
rẫy, thương yêu, kính mến, rắp tâm :
Thuộc TTV chỉ thái độ của con người
Bài 4
Khứu giác Thính giác
MũiThínhĐiếcThơm
TaiNgheĐiếcRõ
Hoạt động4: hươngs dấn tự hoc:
- Nhắc lại nd bài học
- Học lý thuyết Làm hết các bài tập còn lại
Trang 26Bố cục của văn bản, tác dụng của việc xây dựng bố cục
2.Kĩ năng :
- Sắp xếp các đoạn văn trong bài theo một bố cục nhất định
- Vận dụng kiến thức về bố cục trong việc đọc – hiểu văn bản
3 Thái độ:
- Giáo dục HS có ý thức học tập
III Chuẩn bị:
1/ GV: Nghiên cứu tài liệu, soạn giáo án.
2/ HS: Học bài cũ, xem trước bài mới
IV Tiến trình tổ chức hoạt động dạy:
HĐ2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
- Đọc văn bản SGK : Người thầy đạo
cao đức trọng.
? Văn bản trên có thể chia làm mấy
phần? Chỉ rõ ranh giới giữa các phần đó?
-(3 phần: Từ đầu đến ông Chu Văn An
không màng danh lợi; Tiếp đến có khi
không cho vào thăm; Còn lại).
? Hãy cho biết nhiệm vụ từng phần trong
văn bản trên?
- Phần 1: Giới thiệu ông Chu Văn An
- Phần 2: Công lao, uy tín và tính cách
của Chu Văn An
- Phần 3: Tình cảm của mọi người đối
với Chu Văn An
? Phân tích mối quan hệ giữa các phần
trong văn bản trên?
(Luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, phần
trước là tiền đề cho phần sau, còn phần
sau là sự tiếp nối cho phần trước; Các
phần đều tập trung làm rõ chủ đề Người
thầy đạo cao đức trọng.
? Từ việc phân tích trên, em hãy cho biết
một cách khái quát: Bố cục của văn bản
- Phần 3: Tình cảm của mọi người đối vớiChu Văn An
- Các phần có chức năng n.vụ riêngnhưng luôn gắn bó chặt chẽ với nhau
- Các phần đều tập trung làm rõ chủ đề
Người thầy đạo cao đức trọng.
Trang 27gồm mấy phần? Nhiệm vụ của từng
phần? Các phần trong văn bản có quan hệ
với nhau như thế nào?
-HS đọc ghi nhớ <sgk>
? Phần thân bài Tôi đi học của TT, được
sắp xếp trên cơ sở nào?
(Sắp xếp theo sự hồi tưởng những kỷ
niệm về buổi tựu trường đầu tiên của tác
giả Các cảm xúc được sắp xếp theo thứ
tự thời gian : những cảm xúc trên đường
đến trường, những cảm xúc khi bước vào
lớp học; Sắp xếp theo liên tưởng đối lập
những cảm xúc về cùng một đối tượng
trước đây và buổi tựu trường đầu tiên)
? Phân tích những diễn biến tâm lý của
cậu bé Hồng ở văn bản Trong lòng mẹ
của Nguyên Hồng?
-(Tình thương mẹ và thái độ căm ghét
cực độ những cổ tục đày đoạ mẹ mình
của cậu bé Hồng khi nghe bà cô cố tình
bịa chuyện nói xấu về mẹ -Niềm vui
sướng tột độ của bé Hồng khi ở trong
lòng mẹ)
? Khi tả người, con vật, vật phong cảnh
có thể sắp xếp theo trình tự nào? Hãy kể
một vài trình tự mà em thường gặp?
+ Tả người, vật, con vật: Theo không
gian từ xa đến gần hoặc ngược lại; Theo
thời gian: quá khứ - hiện tại - đồng hiện;
Từ ngoại hình đến quan hệ cảm xúc hoặc
ngược lại
+ Tả phong cảnh: Theo không gian rộng
-hẹp - gần - xa - cao - thấp; Ngoại cảnh
đến cảm xúc hoặc ngược lại
? Chỉ ra 2 nhóm sự việc về Chu Văn An
trong phần thân bài?
- Sự việc nói về tài cao; Các sự việc nói
về đạo đức, được học trò kính trọng
? Từ việc tìm hiểu trên cho biết:
+ Việc sắp xếp bố cục văn bản tuỳ thuộc
vào những yếu tố nào?
+ Các ý trong phần Thân bài thường
được sắp xếp theo những trình tự nào?
- Học sinh đọc ghi nhớ SGK
HĐ3: LUYỆN TẬP
Văn bản thường có ba phần:
- Mở bài, Thân bài và kết bài
- Mỗi phần đều có chức năng, nhiệm vụriêng nhưng phải phù hợp với nhau đểlàm rõ chủ đề của văn bản
* Ghi nhớ 1,2: sgk
II Cách bố trí, sắp xếp nội dung phần thân bài của văn bản
1 Mẫu 2/ Nhận xét
Văn bạn “Tôi đi học” được sắp xếp: -theo dòng hồi tưởng
-theo cảm xúc thời gian,không gian
Tâm trạng bé Hồng qua văn bản “Tronglòng mẹ”
-Tình thương mẹ và thái độ căm ghét xãhội đương thời khi nghe người cô bịachuyện
- Niềm sung sướng khi ở trong lòng mẹ
-Trình tự tả người ,vật:Chỉnh thểbộ phận.
- Trình tự tả cảnh: Không gian,ngoạicảnh,cảm xúc
Ghi nhớ 3: sgk III Luyện tập:
Trang 28b/ Theo thời gian:
Lúc về chiều và lúc hoàng hôn
c/ Bàn về mối quan hệ giữa sự thật lịch
sử và các truyền thuyết, các ý trong đoạnđược sắp xếp theo cách diễn giải, ý saulàm rõ ý trước: Để làm rõ ý nhân dânthường tìm cách chữa lại những sự thậtlịch sử để khỏi công nhận những tình thếđáng u uất, tác giả đưa 2 dẫn chứng Hailuận cứ được sắp xếp theo tầm quan trọngvới luận điểm cần chứng minh
Bài 2
Trình bày và sắp xếp các ý cho một vănbản nói về lòng yêu thương sâu sắc vàcảm động của chú bé Hồng đối với mẹ
* Mở bài: Nêu khái quát tình cảm củachú bé Hồng đối với mẹ
- Niềm sung sướng hạnh phúc của chú béHồng khi được ở trong lòng mẹ
Bài 3
Cách sắp xếp các ý trong phần thân bàinhư đề là chưa hợp lý, cần giải thíchnghĩa đen và nghĩa bóng của câu tục ngữ.Sau đó chứng minh đúng đắn của câu tụcngữ trong đời sống hàng ngày
Trang 29+Đọc kĩ văn bản
+Đọc kĩ chú thích và các chú thích khó
+Trả lời các câu hỏi phần đọc –hiểu văn bản
- Biết đọc – hiểu một đoạn trích trong tác phẩm truyện hiện đại
- Thấy được bút pháp hiện thực trong nghệ thuật viết truyện của nhà văn Ngô TấtTố
- Hiểu được cảnh ngộ cơ cực của người nông dân trong xã hội tàn ác, bất nhândưới chế độ cũ ; thấy được sức phản kháng mãnh liệt, tiềm tàng trong nhữngngười nông dân hiền lành và quy luật của cuộc sống : có áp bức – có đấu tranh
II.Trọng tâm kiên thức, kỹ năng:
1.Kiến thức :
- Cốt truyện, nhân vật, sự kiện trong đoạn trích “Tức nước vỡ bờ”
- Giá trị hiện thực và nhân đạo qua một đoạn trích trong tác phẩm “Tắt
- Vận dụng kiến thức về sự kết hợp các phương thức biểu đạt trong văn bản tự
sự để phân tích tác phẩm tự sự viết theo huynh hướng hiện thực
3 Thái độ:
Giáo dục HS biết yêu thương, cảm thông quý trọng con người nông dân lươngthiện Có thái độ yêu ghét rạch ròi: Yêu lẽ phải, căm ghét cái ác, cái tàn nhẫn
III Chuẩn bị:
1/ GV: SGK, nghiên cứu tài liệu liên quan, soạn giáo án ,ảnh t.giả
2/ HS: Học bài cũ, soạn bài mới.
IV Tiến trình tổ chức hoạt động dạy học:
Trang 30Trong tự nhiên cĩ quy luật đã được khái quát thành câu tục ngữ, cũng cĩ quyluật " Cĩ áp bức cĩ dấu tranh" Quy luật này được thể hiện khá rõ trong đoạn trích "Tức nước vỡ bờ" của Ngơ Tất Tố Chúng ta cùng tìm hiểu quy luật đĩ thể hiện nhưthế nào trong văn bản.
Hoạt động của thầy và trị Nội dung kiến thức
? Cho biết đơi nét về tác giả Ngơ Tất Tố?
(Học sinh tĩm tắt dựa vào SGK)
- Giáo viên cĩ thể cho học sinh xem ảnh
chân dung Ngơ Tất Tố và tác phẩm Tắt
đèn.
- Giáo viên cĩ thể nĩi thêm về tác giả Ngơ
Tất Tố
(Ơng xuất thân trong một gia đình nhà Nho
gốc nơng dân, là một người uyên bác trong
nhiều lĩnh vực: nhà báo, nhà văn, nhà dịch
thuật, nhà phê bình, nghiên cứu… Ngơ Tất
Tố được đánh giá là nhà văn tiêu biểu của
dịng văn học hiện thực với nhiều tác phẩm
xuất sắc
? Nẽu vũ trớ ủoán trớch?
* “Tức nước vở bờ” : Chương 18, của tác
phẩm => được đánh giá là một trong những
đoạn trích tiêu biểu cho chủ đề của tác
phẩm
? Em hãy cho biết trước đoạn trích này tác
giả đã kể về việc gì?
- GV dựa vào phần in nghiêng SGK để trả
lời câu hỏi này
GV hướng dấn HS đoc chú y lời đối giữa
các nhân vật
GV nhấn mạnh các từ: cai lệ, xái, lý
trưởng…
? Nội dung chính của đoạn trích là gì?
Chị Dậu chăm sĩc chồng vừa tỉnh lại, bọn
tay sai đến địi sưu và đinh bắt trĩi anh
- Đoạn cịn lại => Cuộc đối mặt với bọn cai
lệ - người nhà Lý trưởng và chị Dậu vùng
I/ Đọc - Tìm hiểu chung : 1.Tác giả, tác phẩm :
- Ngơ Tất Tố (1893 – 1954) quê ở Bắc
Ninh xuất thân nhà nho gốc nơng dân
- Là cây bút xuất sắc trong dịng vănhoc hiện thực <1930 – 1945>
- Là nhà văn hiện thực xuất sắc chuyênviết về nơng thơn Việt Nam trước CM
-Vị trí đoạn trích: Thuộc chương 18
của tác phẩm Tắt đèn.
2 Đọc - giải nghĩa từ khĩ :
3 Bố cục :
Bố cục : 2 Đoạn
Trang 31Giảng:Mở đầu đoạn trích là không khí
ngột ngạt,căng thẳng của một làng quê
đang vào đợt thu thuế.xã hội đương thời có
một thứ thuế rất dã man-đó là thuế
thân-Một thứ thuế đánh vào dân đinh.Gia đình
chị Dậu là nạn nhân của thư thuế này
? Chị Dậu chăm sóc anh Dậu ra sao?
? Hình dung về chị Dậu từ những cử chỉ
đó?
? Từ hoàn cảnh nhà chị Dậu (Chỉ có bát
gạo hàng xóm cho để chăm sóc anh Dậu bị
ốm yếu, bị hành hạ giữa vụ sưu thuế) gợi
cho em suy nghĩ gì về tình cảnh của người
nhân dân nghèo trong xã hội cũ và phẩm
chất tốt đẹp của họ?
- Cực kì nghèo khổ, cuộc sống không có lối
thoát, giàu tình cảm, sức chịu đựng dẻo dai
? Khi kể về sự việc chị Dậu chăm sóc
chồng giữa vị sưu thuế, tác giả đã sử dụng
thụ pháp nghệ thuật gì?
- Nghệ thuật tương phản
? Em hãy chỉ ra phép tương phản này?
Hình ảnh tần tảo, dịu hiền, tình cảm gia
Nổi bật tình cảnh khốn quẫn của người
nhân dân nghèo dưới ách áp bức bóc lột
của chế độ phong kiến tàn nhẫn, phong
cách tôt đẹp của chị Dậu
G/v chuyển ý :
Cảnh buổi sang ở nhà chị Dậu được coi
như thế “tức nước đàu tiên” được tác giả
xây dựng và dồn tụ Qua đó đã thấy chị
Dậu yêu thương, lo lắng cho chồng mình
II Tìm hiểu văn bản:
1.Cảnh gia đình chị Dậu vào buổi sáng
- Hoàn cảnh :
- Anh Dậu ốm nặng-Chị không có tiền đóng thuế
- Chị phải bán con,bán chó vẫn không
đủ tiền nộp thuế.
- Hàng xóm cho gạo để nấu cháo
Tình thế của gia đình chị Dậu thật thêthảm, đáng thương và nguy cấp
- Cử chỉ : + Múc cháo => quạt cho nguội + Rón rén : “Thầy em…xót ruột” + Chờ xem chồng ăn có ngon không?
=> Là phụ nữ đảm đang, hết lòngthương chồng con, dịu dàng, tình cảm
- Nghệ thuật tương phản
Trang 32như thế nào? Chính tình thương yêu này sẽ
quuyết định phần lớn thái độ và hành động
của chị ở đoạn tiếp theo
? Cai lệ đại diện cho tầng lớp XH nào trong
chế độ thực dân nửa phong kiến?
- Giai cấp thống trị
? Cai lệ là chức danh gì? Hắn có mặt ở làng
Đông Xã với vai trò ntn?
+ Đánh, bắt những người thiếu thuế
+ Bắt, trói anh Dậu theo lệnh quan
? Vì sao hắn chỉ là một tên tay sai thấp hèn,
nhưng lại có quyền đánh trói người vô tội
vạ như vậy?
- Hắn sẵn sàng gây tội ác mà không trùn
tay, vì hắn đại diện nhân danh phép nước
để hoạt động
Giảng:Vì hắn là tên tay sai chuyên nghiệp
là công cụ bằng “sắt” đắc lực của cái trật tự
xã hội tàn bạo lúc bấy giờ Hắn nhân “phép
nước”,đại diện cho “nhà nước” để hành
động.Do đó hắn sẵn sàng gây tội ác mà
không bị ngăn chặn,không chùng tay
? Ngòi bút hiện thực của Ngô Tất Tố đã
khắc hoạ hình ảnh cai lệ bằng những chi
tiết điển hình nào?
+ Bỏ ngoài tai lời van xin
+ Không mảy may động long
+ Bát trói anh Dậu (dù đau ốm)
? Qua đó nhận xét nghệ thuật khắc hoạ
nhân vật cuả tác giả?
=> Kết hợp chi tiết điển hình về lời nói,
hành động, thái độ,
? Có thể hiểu gì về bản chất xã hội cũ từ
hình ảnh cai lệ này?
- Một xã hội bất công, không còn nhân
tính, có thể gieo hoạ xuống người dân
lương thiện bất cứ lúc nào, một xã hội tồn
tại trên cơ sở của lý lẽ hành động bạo
2.Chị Dậu đương đầu với cai lệ và người nhà Lý trưởng
* Cai lệ :
- Giai cấp thống trị
- Ngôn ngữ : Quat, hét, chửi, mắng
- Cử chỉ, hành động : Sầm sập tiến vào,trợn mắt, giật phắt, tát, đanh, sấn đến,nhảy vào
- Thái độ : + Bỏ ngoài tai lời van xin + Không mảy may động long + Bát trói anh Dậu (dù đau ốm)
- Tính cách: hống hách, thô bạo, khôngcòn tính người
=> Tên Cai lệ là hiện thân sinh độngcủa trật tự thực dân phong kiến đươngthời
Trang 33G/v chuyển ý bằng tiểu kết
Chỉ trong một đoan văn ngắn, nhưng
nhân vật cai lệ được khắc hoạ hết sức nổi
bật, sống động, có giá trị điển hình rõ rệt
Không chỉ định hình cho tầng lớp tay sai
thống trị, mà còn là hiện thân của trật tự xã
hội phong kiến đương thời
Từ tình thế của anh Dậu ở phần một ta
thấy tính mạng anh Dậu phụ thuộc vào sự
đối phó của chị Vậy chị đã đối phó bằng
cách nào?
? Chị Dậu đại diện cho tầng lớp nào trong
xã hội phong kiến?
?Trong cơn nguy khốn chị Dậu đã có
những lời nói, cử chỉ gì để đối phó với bọn
- Chị nghiến hai hàm răng Mày …xem
- Chị túm cổ tên cai lệ ấn dúi ra cửa
- Chị đu đẩy…
? Qua đoạn trích, theo em vì sao mà chị
Dậu có sức mạnh lạ lùng khi quật ngã hai
tên tay sai như vậy
- Vì :
+ Sức mạnh của long căm hờn, mà cái
gốc là lòng yêu thương(sức mạnh của long
yêu thương) – yêu chồng hơn cả bản thân
mình - bản chất tốt đẹp của người phụ nữ
Việt Nam
+ Chứng minh quy luật của xã hội : Có áp
bức, có đấu tranh, con giun xéo lắm cũng
quằn, tức nước thì vỡ bờ
? Đoạn trích đã cho em thấy được những
tính cách nào ở nhân vật chị Dậu?
G/V: Câu nói “Thà… chịu được” => chị
* Chị Dậu:
- Giai cấp bị trị
- Tha thiết van xin
- Lời nói : Ông - cháu, ông – tôi, mày –bà
- Cử chỉ hành động : Xám mặt, nghiếnrăng, túm cổ, ấn dúi, giằng co, vậtnhau, túm tóc lăng
- Liều mạng cự lại: (khi không còn chịuđựng được nữa)
+ Nói lí lẽ+ Hành động quyết liệt
- Chị túm cổ tên cai lệ ấn dúi ra cửa
- Chị đu đẩy…
Trang 34không chịu sống cúi đầu, mặc cho kẻ khác
chà đạp Hành động tuy chỉ là bộc phát, căn
bản chưa giải quyết được gì => bế tắc
nhưng có thể tin rằng khi có ánh sang cách
mạng rọi tới, chị sẽ là người tiên phong
trong cuộc đấu tranh ấy Chị Dậu đã trở
thành một trong những điển hình văn học,
đẹp, khoẻ, hiếm hoi trong văn hoc Việt
Nam trước cách mạng tháng 8 mà tác giả
đã sử dụng bằng tấm long đồng cảm với
người dân nghèo ở quê hương mình
? Qua bài này em có nhận thức gì về XH
nông thôn VN trước CM về người nông
dân đặc biệt là người phụ nữ ?
? Em hiểu như thế nào về nhan đề “Tức
nước vỡ bờ”? Theo em cách đặt tên như
vậy có thỏa đáng không ?
? Nội dung đoạn trích thể hiện điều gì?
? Về nghệ thuật kể chuyện và miêu tả nhân
-Vẻ đep tâm hồn của người phụ nữnông dân, vừa giàu tình thương vừa cósức mạnh tiềm tàng
2 nghệ thuật :
- Khắc họa nhân vật rõ nét.
- Ngòi bút miêu tả sinh động, sống động
- Ngôn ngữ kể chuyển, miêu tả của tácgiả và ngôn ngữ đối thoại của nhân vậtđặc sắc
* Ghi nhớ : SGK
IV LUYỆN TẬPCho học sinh đóng phân vai đọc diễncảm văn bản
HĐ4: Hướng dẫn tự học :
- Phân tích diễn biến tâm lí của nhân vật chị Dậu trong đoạn trích
- Em hiểu thế nào về nhan đề “Tức nước vỡ bờ”
-Đọc lại văn bản
- Soạn bài: Xây dựng đoạn văn trong văn bản
-Đọc đoạn văn Ngô Tất Tố và tác phẩm “Tắt đèn”
Trang 35NGÀY SOẠN : 03.09.2012 NGÀY GIẢNG : 06.09.2012
1/ GV: Nghiên cứu tài liệu và soạn giáo án.
2/ HS:Học bài cũ, xem trước bài mới.
IV Tiến trình tổ chức hoạt động dạy:
HĐ1: KHỞI ĐỘNG
1/ Ổn định tổ chức: Kiểm tra sĩ số.
2/Bài cũ:
? Thế nào là bố cục vb?
( Là sự tổ chức các đoạn văn để thể hiện chủ đề )
? Bố cục vb gồm mâý phần ? Nêu nhiệm vụ từng phần ?
3 / Bài mới
HĐ2: HÌNH THÀNH KIẾN THỨC MỚI
Hoạt động của thầy và trò Nội dung kiến thức
-GV gọi HS đọc văn bản “Ngô Tất Tố”
và tác phẩm “Tắt đèn” và trả lời các câu
hỏi
? Văn bản trên gồm có mấy ý? Mỗi ý
được viết thành mấy đoạn văn?
Ý 1: Giới thiệu tác giả Ngô Tất Tố và
một số tác phẩm chính
Ý 2:Giới thiêu nội dung tác phẩm «
Tắt đèn » và nhân vật chị dậu
? Em dựa vào dấu hiệu, hình thức nào để
I/ - Thế nào là đoạn văn?
1/ Mẫu: đoạn văn SGK 2/ Nhận xét
- 2 ý, mỗi ý được viết thành một đoạn
- Dấu hiệu nhận biết đoạn văn :
Trang 36nhận biết đoạn văn?
?Qua phân tích nội dung và hình thức của
đoạn văn em hãy cho biết thế nào là đoạn
văn ?
-GV tổng hợp nhấn mạnh ý Một văn
bản được viết hoàn chỉnh là nhờ sự kết
nối giữa các đoạn văn Đoạn văn là đơn
vị trực tiếp tạo nên văn bản Dấu hiệu
nhận biết đoạn văn là bắt đầu từ chỗ viết
hoa lùi đầu dòng đến chỗ chấm xuống
dòng Mỗi đoạn văn trình bày một ý
tương đối hoàn chỉnh
Đoạn văn là đơn vị trên câu, có vai trò
quan trọng trong việc tạo lập văn bản
?Từ ngữ nào có tác dụng duy trì đối
tượng trong đoạn văn (từ ngữ chủ đề)?
-Đoạn văn 1 có từ ngữ chủ đề là Ngơ Tất
Tố Các từ được nhắc lại:Ông-một nhà
văn-một nhà nho
duy trì đối tượng
? Đọc đoạn thứ hai của văn bản và tìm
câu then chốt của đoạn văn (câu chủ đề)
Vì sao em biết đo ùlà câu chủ đề ?
? Từ những nhận thức trên , em hiểu từ
ngữ chủ đề và câu chủ đề là gì? Chúng
đóng vai trò gì trong văn bản?
(Từ ngữ chủ đề thường dùng làm đề mục
hoặc được lặp nhiều lần bằng các đại từ,
các từ đồng nghĩa nhằm duy trì đối tượng
cần nói đến trong đoạn văn
Câu chủ đề thường có vai trò định hướng
về nội dung cho cả đoạn văn vì vậy khi
một văn bản có nhiều đoạn văn thì chỉ
cần nhặt ra các câu chủ đề ghép lại với
nhau chúng ta sẽ có văn bản hoàn chỉnh)
+ Có ý chủ đề + Bắt đầu bằng việc viết hoa và thụtđầu dòng
+ Kết thúc bằng dấu chấm xuống dòng
- Đoạn văn là đơn vị trực tiếp tạo nên vănbản Hình thức: viết hoa Nội dung :thường biểu đạt một ý hoàn chỉnh
II Từ ngữ và câu trong đoạn văn:
1 Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề:
a) Mẫu b) Nhận xét
- Từ : Ngô Tất Tố - Tắt đèn
- Câu : Tắt đèn là tác phẩm tiêu biểu nhấtcủa Ngơ Tất Tố- câu mang ý khái quátcủa cả đoạn văn, thường ở vị trí đầuđoạn
Trang 37? Đoạn 1 có câu chủ đề không ? Yếu tố
nào duy trì đối tượng trong đoạn văn?
Quan hệ ý nghĩa giữa các câu trong đoạn
văn như thế nào?
? Nội dung của đoạn văn được triển khai
theo trình tự nào?
? Câu chủ đề của đoạn thứ hai đặt ở vị trí
nào? Ý của đoạn văn này được triển khai
- GV chốt:Trong một đoạn văn thường có
một câu mang nội dung khái quát ,lời lẽ
ngắn gọn-gọi là câu Câu chủ đề thường
đứng ở đầu đoạn hoặc cưối đoạn Đoạn
văn có câu chủ đề đứng ở đầu đoạn thì
đoạn văn đó được viết theo cách diễn
dịch,ở cuối đoạn thì viết theo cách qui
nạp,không có câu chủ đề thì viết theo
- Đoạn 1 mục 1 không có câu chủ đề các
ý được trình bày các câu bình đẳng
=>Đoạn văn song hành
- Đoạn 2 có câu chủ đề – các câu phíasau cụ thể hoá ý chính câu đầu đoạn
=>Đoạn văn diễn dịch
- Đoạn b có câu chủ đề ở cuối đoạn, cáccâu phía trước cụ thể hoá cho ý câu cuối
=>Đoạn văn quy nạp
Bài 3
Cho câu chủ đề: Lịch sử ta đã có nhiều
cuộc kháng chiến vĩ đại chứng tỏ tinh thần yêu nước của dân tộc ta
+ Khởi nghĩa Hai Bà Trưng+ Chiến thắng Ngô Quyền
+ Chiến thắng nhà Trần
+ Chiến thắng của Lê Lợi
+ Kháng chiến chống Pháp, Mỹ thànhcông
Trang 38Thay đổi câu chủ đề ở đầu và cuối đoạn.Trước câu chủ đề thường có các từ: Vìvậy, cho nên, tóm lại, do đó…
Bài 4
Thất bại là mẹ thành công , có lẽ trong
thời kỳ lịch sử dựng nước và giữ nướcgian khổ của ông cha có nhiều cay đắng,nhưng thất bại ây đã trở thành bài hockinh nghiệm bằng máu và nước măt,không có thành công nào mà không trảiqua bằng máu và mước mắt
HĐ4 : Hướng dẫn các hoat động tiếp theo:
-Thế nào là đoạn văn ? Thế nào là câu chủ đề ?
Chuẩn bị tốt cho bài TLV số 1- văn tự sự
1/ GV:Soạn bài: Ra đề, đáp án, biểu điểm.
2/ HS: Xem lại kiến thức về văn tự sự, vở viết
III Tiến trình tổ chức hoạt động dạy và học:
HĐ1: KHỞI ĐỘNG
Trang 39- Luyện tập viết bài văn và đoạn văn.
1/ Xác định ngôi kể: thứ nhất, thứ hai, thứ ba
2/ Xác định trình tự kể:
+ Theo trình tự không gian, thời gian
+ Theo diễn biến của sự việc
+ Theo diễn biến của tâm trạng
+ Tâm trạng của đêm trước ngày đến trường
+ Tâm trạng trước lúc đến trường
+ Tâm trạng trên đường đến trường
+ Tâm trạng lúc ở trường
+ Tâm trạng khi rời tay người thân và ở trong lớp
* Lưu ý: các ý chính phải được dựng thành đoạn rõ ràng, mạch lạc có sử dụng cácphương tiện liên kết
c/ Kết bài: (1,5đ)
- Ấn tượng của nhân vật tôi lần đầu kỉ niệm lần đầu tiên vào lớp sáu
- Ý nghĩa của việc đi học
- Suy nghĩ, mơ ước của em về ngày mai
II DỰ KIẾN THANG ĐIỂM
- Điểm 9 - 10: Trình bày sạch đẹp, bố cục rõ ràng, diễn đạt trôi chảy có hàmxúc, gây ấn tượng cho người đọc nổi bật ý nghĩa
- Điểm 7 - 8: Bố cục đầy đủ, diễn đạt tương đối trôi chảy, có hàm xúc nhưngchưa cao, nổi bật ý nghĩa
Trang 40- Điểm 5 - 6: Trình bày tương đối rõ ràng, biết diễn đạt nhưng chưa trôi chảy,còn sai chính tả.
- Điểm 3 - 4: Diễn đạt lủng củng, vụng về, sai nhiều chính tả, chưa nổi rõ ýbài làm
- Điểm 1 - 2: Sai chính tả, lạc đề, bố cục không rõ ràng
-Nhắc nhở hs làm bài theo gợi ý, chữ viết, chính tả, viết bài theo bố cục ba phần.-Thu bài của hs, kiểm tra lại ài của HS
GV thu bài và nhận xét giờ KT
HĐ2: Hướng hẫn tự học:
-Về nhà làm dàn bài vào tập bài soạn để chuẩn bị cho tiết trả bài
-Rút ra những ý còn thiếu sót để xây dựng dàn ý hoàn chỉnh hơn
- Soạn bài: LÃO HẠC, đọc kỹ văn bản
- Thấy được nghệ thuật viết truyện bậc thầy của nhà văn Nam Cao qua truyện
- Sự thể hiện tinh thần nhân đạo của nhà văn
- Tài năng nghệ thuật xuất sắc của nhà văn Nam Cao trong việc xây dựngtinhy2 huống truyện, miêu tả, kể chuyện, khắc họa hình tượng nhân vật