Ví dụ 1: Đoạn trích văn bản “Trong lòng mẹ” - Hai nhân vật tham gia hội thoại : Hồng và người cô => Quan hệ gia tộc trên - dưới + Người cô : vai trên + Bé Hồng : vai dưới Vai xã hội là[r]
Trang 1Môn: Ngữ Văn 9 Người soạn: Nguyễn Xuân
Mạnh Điện thoại:
0919918691 Đơn vị: Trường THCS Trần Phán
Trang 2KIỂM TRA BÀI CŨ
Thế nào là hành động nói ? Nêu các cách thực hiện hành
động nói ?
Trả lời:
- Hành động nói là hành động được thực hiện bằng lời nói nhằm mục đích nhất định.
- Thực hiện hành động nói bằng kiểu câu có chức năng phù hợp với hành động đó (cách dùng trực
tiếp) hoặc bằng kiểu câu khác (cách dùng gián tiếp)
Trang 3Bằng hiểu biết của em, hãy xác định trong bức ảnh
dưới đây, bức ảnh nào đang diễn ra cuộc hội thoại ?
Hội thoại
Độc thoại
4 3
Trang 5- Hai nhân vật tham gia hội thoại : Hồng và người cơ
+ Người cơ : vai trên + Bé Hồng : vai dưới
=> Quan hệ gia tộc (trên - dưới)
Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại.
Tiết 107: HỘI THOẠI
I VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI:
1 Ví dụ 1: Đoạn trích văn bản “Trong lịng mẹ”
Cách cư xử của người cơ cĩ gì đáng chê trách ?
- Với quan hệ gia tộc thiếu thiện chí, khơng phù hợp với quan hệ ruột thịt.
- Với tư cách là người lớn tuổi thái độ khơng đúng mực với trẻ em.
Trang 6Hãy tìm những chi tiết cho thấy nhân vật chú bé Hồng
đã cố gắng kìm nén sự bất bình của mình để giữ thái độ lễ phép Giải thích vì sao Hồng phải làm như vậy ?
- Tơi cúi đầu khơng đáp
- Tơi lại im lặng cúi đầu xuống đất: lịng tơi càng thắt lại,
khĩe mắt tơi đã cay cay.
- Tơi cười dài trong tiếng khĩc…
- Cơ tơi chưa dứt câu, cổ họng tơi đã nghẹn ứ khĩc khơng ra tiếng.
=> Hồng biết mình bề dưới phải tơn trọng bề trên
Tiết 107: HỘI THOẠI
I VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI:
1 Ví dụ 1: Đoạn trích văn bản “Trong lịng mẹ”
Trang 7Tiết 107: HỘI THOẠI
1 Ví dụ 2:Đoạn phim
I VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI:
ĐOẠN PHIM TRÍCH TỪ “Làng Vũ Đại ngày ấy”
Trang 8Tiết 107: HỘI THOẠI
I VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI:
Em hãy xác định vai xã hội của các nhân vật trong đoạn phim ?
1 Ví dụ 2:Đoạn phim
Đáp án:
-Xét về địa vị xã hội: Ơng giáo vai trên – lão Hạc vai dưới
-Xét về tuổi tác: Lão Hạc vai trên – Ơng giáo vai dưới
=>Vai xã hội trong hội thoại rất đa dạng, phức tạp và nhiều chiều.
Em hãy tìm thêm ví dụ về vai xã hội trong hội thoại ?
Trang 9Tiết 107: HỘI THOẠI
I VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI:
Vai xã hội là vị trí của người tham gia hội thoại đối với người khác trong cuộc thoại Vai xã hội được xác định
bằng các quan hệ xã hội:
- Quan hệ trên – dưới hay ngang hàng (theo tuổi tác, theo thứ bậc trong gia đình và ngồi xã hội);
- Quan hệ thân – sơ (theo mức độ quen biết, thân tình).
Quan hệ xã hội vốn rất phức tạp nên vai xã hội của mỗi người cũng đa dạng, nhiều chiều Khi tham gia hội thoại, mỗi người cần xác định đúng vai của mình để chọn cách nĩi cho phù hợp.
GHI NHỚ
Trang 10I VAI XÃ HỘI TRONG HỘI THOẠI:
II LUYỆN TẬP
Tiết 107: HỘI THOẠI
Bài 1: Tìm các chi tiết trong văn bản “Hịch tướng sĩ” thể hiện thái độ vừa nghiêm khắc vừa khoan dung của Trần Quốc Tuấn đối với binh sĩ dưới quyền ?
Đáp án:
- Nghiêm khắc chê trách, chỉ ra lỗi lầm của các tướng sĩ:
+ Nay các ngươi nhìn chủ nhục mà khơng biết lo, thấy nước nhục
mà khơng biết thẹn
+ Nhược bằng khinh bỏ sách này, trái lời dạy bảo của ta tức là kẻ nghịch thù.
- Khuyên bảo chân tình:
+ Nếu các ngươi biết chuyên tập sách này, theo lời dạy bảo của ta thì mới phải đạo thần chủ;
Trang 11Bài 2: (SGK) Đọc đoạn trích dưới đây và trả lời câu hỏi:
Tôi nắm lấy cái vai gầy của Lão, ôn tồn bảo:
- Chẳng kiếp gì sung sướng thật, nhưng có cái này là sung sướng; bây giờ cụ ngồi xuống phản này chơi, tôi đi luộc mấy
củ khoai lang, nấu một ấm nước chè tươi thật đặc; ông con mình ăn khoai, uống nước chè, rồi hút thuốc lào… thế là sung sướng.
- Vâng! Ông giáo dạy phải! Đối với chúng mình thì thế là sung sướng.
Lão nói xong lại cười như đưa đà Tiếng cười gượng nhưng
đã hiền hậu lại Tôi vui vẻ bảo:
- Thế là được, chứ gì? Vậy cụ ngồi xuống đây, tôi đi luộc khoai, nấu nước.
- Nói đùa thế, chứ ông giáo cho để khi khác.
(Nam Cao, Lão Hạc)
Trang 12Nhĩm 4-5-6 : Những chi tiết nào trong lời thoại của lão Hạc
và lời miêu tả của nhà văn nĩi lên thái độ vừa quý trọng vừa thân tình của lão đối vơí ơng giáo?
Nhĩm 1-2-3: Tìm những chi tiết trong lời thoại của nhân vật
và lời miêu tả của nhà văn cho thấy thái độ vừa kính trọng, vừa thân tình của nhân vật ơng giáo đối với lão Hạc?
Thảo luận nhóm
Thời gian: 3 phút
và sự giữ ý của lão Hạc?
Trang 13Đáp án cho nội dung thảo luận
b Thái độ vừa kính trọng vừa thân tình của ơng giáo đối với lão Hạc:
- Nắm lấy vai gầy của lão, ơn tồn bảo
- Mời lão hút thuốc, uống nước, ăn khoai
- Gọi lão Hạc là cụ, xưng hơ gộp: “ơng con mình”
- Xưng là “tơi” thể hiện sự bình đẳng
c.Thái độ vừa quý trọng vừa thân tình của lão đối với ơng giáo:
- Gọi là “ơng giáo”, dùng từ “dạy” thay cho từ “nĩi”
- Xưng hơ gộp “chúng mình”, cách nĩi chuyện xuề xồ
* Chi tiết thể hiện tâm trạng khơng vui và sự giữ ý của lão Hạc:
- Lão Hạc chỉ cười như đưa đà, cười gượng, thối thác lời
mời
ăn khoai, uống nước của ơng giáo.
Trang 14II LUYỆN TẬP
Bài tập 3: Hãy xác định vai xã hội và cách nói trong các đoạn
thoại sau:
a Đoạn 1: Nam : - Tối nay bạn có đi xem phim không ?
Hải: - Chà! Tối nay bận
b Đoạn 2: Sơn : - Tớ có vé mời xem phim “Cánh Đồng Hoang”.
Tớ mời cậu cùng đi !
Quỳnh: - Ớ, phim này minh xem rồi, hay là cậu mời
bạn khác đi vậy ?
c Đoạn 3: Bác Sáu : - Bác có vé mời xem cải lương chiều nay
đấy, bác cháu mình cùng đi nhé ! Hoa: - Cháu cảm ơn bác nhưng cháu đã trót hẹn
Trang 15II LUYỆN TẬP
Đoạn 1 Quan hệ bạn bè (ngang hàng) Thân mật
(ngang hàng) Lịch sự, nhã nhặn
Đoạn 3 Quan hệ tuổi tác
(trên – dưới) Lễ độ, lịch sự, nhã nhặn chân thành
Bài tập 3:
Trang 16HƯỚNG DẪN HỌC SINH TỰ HỌC Ở NHÀ
- Xem lại khái niệm vai xã hội trong hội thoại, các mối quan hệ để xác định vai xã hội.
- Làm bài tập 3 vào vở bài tập
* Bài mới:
- Soạn bài:Tìm hiểu yếu tố biểu cảm trong văn
nghị luận
- Đọc kĩ ví dụ sgk tìm hiểu câu hỏi sách giáo khoa.
- Tìm hiểu tác dụng của yếu tố biểu cảm trong văn nghị luận.