Giáo trình Vẽ điện sẽ trang bị cho các sinh viên ngành điện nói riêng và khối kỹ thuật nói chung các khái niệm cơ bản về các loại bản vẽ điện. Giúp cho các em biết trình bày bản vẽ điện đúng theo tiêu chuẩn Việt Nam và tiêu chuẩn Quốc Tế IEC. Mời các bạn cùng tham khảo!
Trang 2TUYÊN BỐ BẢN QUYỀN
Tài liệu này thuộc loại sách giáo trình nên các nguồn thông tin có thể được phép
dùng nguyên bản hoặc trích dùng cho các mục đích về đào tạo và tham khảo
Mọi mục đích khác mang tính lệch lạc hoặc sử dụng với mục đích kinh doanh
thiếu lành mạnh sẽ bị nghiêm cấm
LỜI GIỚI THIỆU
Trong quá trình đào tạo cho các sinh viên nghề Điện công nghiệp/ Cơ điện tử,
những khái niệm cơ bản ban đầu về các loại bản vẽ điện mà sau này các em sẽ học là
vô cùng cần thiết Môn học Vẽ điện sẽ trang bị cho các sinh viên ngành điện nói riêng
và khối kỹ thuật nói chung các khái niệm cơ bản về các loại bản vẽ điện Giúp cho các
em biết trình bày bản vẽ điện đúng theo tiêu chuẩn Việt Nam và tiêu chuẩn Quốc Tế
IEC
Để giúp người học thuận lợi trong việc sử dụng đọc các loại bản vẽ điện theo tiêu
chuẩn Việt Nam và tiêu chuẩn Quốc Tế IEC trong quá trình học tập Giáo trình viết
ngắn gọn, dùng những ngôn từ dễ hiểu phục vụ cho người học cũng là tài liệu tham
khảo tốt cho kỹ thuật viên đang làm việc trong nhiều lĩnh vực khác nhau
Môn học Vẽ điện được xây dựng nhằm phục vụ cho các yêu cầu nói trên Nội
dung mô đun bao gồm 02 bài như sau:
Bài mở đầu: Khái quát về vẽ điện
Chương I: Các tiêu chuẩn bản vẽ điện
Chương II: Các ký hiệu quy ước dùng trong bản vẽ điện
Chương III: Vẽ sơ đồ điện
Trong quá trình biên soạn, nhóm tác giả đã tham khảo các tài liệu và giáo trình
khác như ở phần cuối giáo trình đã thống kê
Lần đầu được biên soạn và ban hành, giáo trình chắc chắn sẽ còn khiếm khuyết;
rất mong các thày cô giáo và những cá nhân, tập thể của các trường đào tạo nghề và
các cơ sở doanh nghiệp quan tâm đóng góp để giáo trình ngày càng hoàn thiện hơn,
đáp ứng được mục tiêu đào tạo của nôn học nói riêng và ngành Điện công nghiệp/ Cơ
điện tử cũng như các chuyên ngành kỹ thuật nói chung
Mọi ý kiến đóng góp xin gửi về địa chỉ:
Trường Cao đẳng công nghệ Hà Tĩnh
Khoa Điện
Số 16B Đường Trần Phú – xã Thạch Trung - TP Hà Tĩnh
Email: nguyenmaulong@htvtc.edu.vn
Hà Tĩnh, ngày tháng năm 2020
Tham gia biên soạn
1 Nguyễn Mậu Long
Trang 3Mục lục
LỜI GIỚI THIỆU 2
BÀI MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT VỀ VẼ ĐIỆN 7
1 Khái quát chung về bản vẽ điện 7
2 Quy ước trình bày bản vẽ 7
2.1 Vật liệu dụng cụ vẽ 7
2.2 Khổ giấy 8
2.3 Chữ viết trong bản vẽ 10
2.4 Đường nét 11
2.5 Cách ghi kích thước 11
2.6 Tỉ lệ bản vẽ 12
2.7 Cách gấp bản vẽ 12
CÂU HỎI ÔN TẬP 12
CHƯƠNG I: CÁC TIÊU CHUẨN BẢN VẼ ĐIỆN 13
1 Tiêu chuẩn Việt Nam 14
2 Tiêu chuẩn quốc tế (IEC) 14
CHƯƠNG II: CÁC KÝ HIỆU QUY ƯỚC DÙNG TRONG BẢN VẼ ĐIỆN 15
1 Vẽ các ký hiệu phòng ốc và mặt bằng xây dựng 16
2 Vẽ các ký hiệu điện trong sơ đồ điện chiếu sáng 17
2.1 Nguồn điện 17
2.2 Các loại đèn điện và thiết bị dùng điện 18
2.3 Các loại thiết bị đóng cắt bảo vệ 21
2.4 Thiết bị đo lường 22
3 Vẽ các ký hiệu điện trong sơ đồ điện công nghiệp Error! Bookmark not defined.
3.1 Các loai máy điện Error! Bookmark not defined.
3.2.Các loại thiết bị đóng cắt, điều khiển Error! Bookmark not defined.
4 Vẽ các ký hiệu điện trong sơ đồ cung cấ điện Error! Bookmark not defined.
4.1 Các loại thiết bị đóng cắt, bảo vệ trên lưới cung cấp điệnError! Bookmark not defined.
4.2 Đường dây và phụ kiện đường dây Error! Bookmark not defined.
5 Vẽ các ký hiệu trong sơ đồ điện tử Error! Bookmark not defined.
5.1 Các linh kiện thụ động Error! Bookmark not defined.
5.2 Các linh kiện tích cực Error! Bookmark not defined.
5.3 Các phần tử logíc Error! Bookmark not defined.
6 Các ký hiệu bằng chữ dùng trong vẽ điện Error! Bookmark not defined.
Bài tập chương 2 Error! Bookmark not defined.
CHƯƠNG III: VẼ SƠ ĐỒ ĐIỆN Error! Bookmark not defined.
1 Khái niệm Error! Bookmark not defined
2 Sơ đồ nguyên lý và sơ đồ nối dây Error! Bookmark not defined
2.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined
2.2 Nguyên tắc thực hiện Error! Bookmark not defined
3 Các sơ đồ mạch điện Error! Bookmark not defined
3.1 Mạch điện gồm 1 cầu chì, 1 ổ cắm và 1 công tắc điều khiển 1 đèn trònError! Bookmark not defined 3.2 Mạch đèn một đèn, một công tắc và một ổ cắm Error! Bookmark not defined
3.3 Mạch đèn cầu thang (mạch đèn điều khiển hai vị trí).Error! Bookmark not defined
3.4 Mạch đèn tầng hầm Error! Bookmark not defined
3.5 Sơ đồ nguyên lý đèn huỳnh quang và quạt trần Error! Bookmark not defined
3.6 Một số sơ đồ mạch điện tử Error! Bookmark not defined
3.7 Sơ đồ mạch cung cấp điện Error! Bookmark not defined
Trang 43.8 Sơ đồ mạch mạch máy trang bị điện Error! Bookmark not defined
4 Vẽ sơ đồ mặt bằng, sơ đồ vị trí Error! Bookmark not defined
5 Vẽ sơ đồ đơn tuyến Error! Bookmark not defined
5.1 Khái niệm Error! Bookmark not defined
5.2 Nguyên tắc thực hiện Error! Bookmark not defined
6 Nguyên tắc chuyển đổi các dạng sơ đồ và dự trù vật tưError! Bookmark not defined
6.1 Nguyên tắc chung Error! Bookmark not defined
6.2 Dự trù vật tư Error! Bookmark not defined
6.3 Vạch phương án thi công Error! Bookmark not defined
Bài
tập……… Error
! Bookmark not defined
Tài liệu cần tham khảo: Error! Bookmark not defined
Trang 5GIÁO TRÌNH MÔN HỌC
Tên môn học: Vẽ điện
Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của môn học:
- Vị trí: Môn học này được bố trí sau khi học xong môn học An toàn lao động và
học song song với môn học Vẽ kĩ thuật, Mạch điện, Khí cụ điện và học trước các môn
học, mô đun chuyên môn khác
- Tính chất: Là môn học cơ sở, thuộc các môn học/mô đun chuyên môn nghề
- Ý nghĩa và vai trò của môn học:
Vẽ điện là một trong những môn họccơ sở thuộc nhóm nghề Điện – Điện tử dân
dụng và công nghiệp Môn học này có ý nghĩa bổ trợ cần thiết cho các mô đun/ môn
học chuyên môn khác như: Máy điện, Cung cấp điện, Kỹ thuật lắp đặt điện, Trang bị
điện1
Sau khi học tập môn học này, người học có đủ kiến thức cơ sở để đọc, phân tích
và thực hiện các bản vẽ, sơ đồ điện chuyên ngành
II Mục tiêu môn học:
- Về Kiến thức:
Trình bày được các ký hiệu điện, các ký hiệu mặt bằng xây dựng trên sơ đồ điện
theo tiêu chuẩn TCVN 185 – 74; TCVN 1613 – 75 đến 1639 – 75 TCVN 7922-2008
và IEC 60617: 2002
- Về kỹ năng:
+ Vẽ và nhận dạng được các ký hiệu điện, các ký hiệu mặt bằng xây dựng trên sơ
đồ điện
+ Vẽ và đọc được các dạng sơ đồ điện như: sơ đồ nguyên lý, sơ đồ nối dây
+ Thực hiện được bản vẽ điện cơ bản theo yêu cầu cho trước
- Năng lực tự chủ và trách nhiệm:
+ Làm việc độc lập hoặc làm việc theo nhóm, giải quyết công việc, vấn đề phức
tạp trong điều kiện làm việc thay đổi;
+ Hướng dẫn, giám sát những người khác thực hiện nhiệm vụ xác định; chịu
trách nhiệm cá nhân trách nhiệm đối với nhóm;
+ Đánh giá chất lượng công việc sau khi hoàn thành và kết quả thực hiện của các
Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập
Kiểm tra
1 Bài mở đầu: Khái quát về vẽ
điện
1 Khái quát chung về bản vẽ điện
2 Qui ước trình bày bản vẽ
2 Chương 1 Các tiêu chuẩn bản
vẽ điện
Trang 61 Tiêu chuẩn Việt Nam
2 Tiêu chuẩn Quốc tế
3 Chương 2 Các ký hiệu qui ước
Trang 7BÀI MỞ ĐẦU: KHÁI QUÁT VỀ VẼ ĐIỆN
Giới thiệu:
Vẽ điện là một phần không thể thiếu trong hoạt động nghề nghiệp của ngành
điện nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng Để thực hiện được một
bản vẽ thì không thể bỏ qua các công cụ, vật liệu cũng như những qui ước mang tính
qui phạm của ngành nghề Qua môn học vẽ điện giúp người học tiếp thu và thực hiện
các bản vẽ théo những tiêu chuẩn hiện hành
Mục tiêu:
- Nêu được các qui ước về trình bày bản vẽ điện
- Lựa chọn và sử dụng được các dụng cụ, vật liệu vẽ
- Rèn luyện được tính cẩn thận, chính xác và nghiêm túc trong học tập
Nội dung chính:
1 Khái quát chung về bản vẽ điện
Bản vẽ điện là một trong những phần không thể thiếu trong hoạt động nghề
nghiệp nói chung và của người thợ điện công nghiệp nói riêng Bản vẽ điện là một
phương tiện thông tin kỹ thuật, là tài liệu kỹ thuật cơ bản dùng để thực thi và chỉ đạo
sản xuất, được thực hiện bằng các phương pháp khoa học, chính xác theo qui tắc thống
nhất của tiếu chuẩn Nhà nước, Quốc tế
2 Quy ước trình bày bản vẽ
2.1 Vật liệu dụng cụ vẽ
- Giấy vẽ : có 3 loại giấy: giấy vẽ tinh, giấy bóng mờ, giấy kẻ ôli
- Bút chì: có nhiều loại khác nhau, tùy theo yêu cầu mà chọn loại bút chì cho
thích hợp
+ H: Loại cứng: 1H, 2H, 3H, 4H, 9H Loại này thường dùng để vẽ những
đường có yêu cầu độ sắc nét cao
+ HB: Loại có độ cứng trung bình, loại này thường sử dụng do độ cứng vừa
phải và tạo được độ đậm cần thiết cho nét vẽ
+ B: Loại mềm 1B, 2B, ….9B Loại này thường dùng để vẽ những đường có
yêu cầu độ đậm cao Khi sử dụng lưu ý để tránh bụi chì làm bẩn bản vẽ
- Thước vẽ: Trong vẽ điện, sử dụng các loại thước sau đây:
+ Thước dẹp: Dài (3050) cm, dùng để kẻ những đoạn thẳng (hình 1.1a)
+ Thước chữ T: Dùng để xác định các điểm thẳng hàng, hay khoảng cách nhất
định nào đó theo đường chuẩn có trước (hình 1.1b)
+ Thước rập tròn: Dùng vẽ nhanh các đường tròn, cung tròn khi không quan
tâm lắm về kích thước của đường tròn, cung tròn đó (hình 1.1c)
+ Eke: Dùng để xác định các điểm vuông góc, song song (hình 1.1d)
a Thước dẹp
Trang 9Quan hệ giữa các khổ giấy như sau: (biểu diễn như hình 1.2)
+ Từ khổ giấy A0 chia đôi ta được hai khổ giấy A1
+ Từ khổ giấy A1 chia đôi ta được hai khổ giấy A2
+ Từ khổ giấy A2 chia đôi ta được hai khổ giấy A3
+ Từ khổ giấy A3 chia đôi ta được hai khổ giấy A4
Từ khổ giấy A0 có thể chia ra các khổ giấy A1, A2 như hình 1.2
b Khung vẽ và khung tên
Bố trí khung vẽ trên khổ giấy và kích thước như hình 1.3
Trang 10Hình 1.3 Vị trí khung vẽ và khung tên
Vị trí khung tên trong bản vẽ dùng trong trường học Khung tên trong bản vẽ
được đặt ở góc phải, phía dưới của bản vẽ như (Hình 1.4)
Hình 1.4 Khung tên và kích thước Chữ viết trong khung tên được qui ước như sau:
- Tên trường: Chữ IN HOA h = 5mm (h là chiều cao của chữ)
- Tên khoa: Chữ IN HOA h = 2,5mm
Trang 11Chữ thường không có nét sổ (a, e, m) =5/7h Chiều rộng:
Chữ hoa và số= 5/7h, ngoại trừ A,M = 6/7h, số 1=2/7h, w=8/7h, l= 4/7h, J, I=
2/7h
Chữ thường = 4/7h, ngoại trừ w, m=h, f,j,l,t= 2/7h, r=3/7h
Bề dày nét chữ, số= 1/7h
2.4 Đường nét
Trong vẽ điện thường sử dụng các dạng đường nét sau (bảng 1-1)
Bảng 1-1 Các dạng đường nét dùng trong vẽ điện
b
6 Nét lượn sóng
b1 = 3
b
Ứng dụng các nét vẽ:
- Nét liền đậm: vẽ cạnh thấy đường bao thấy, đường đỉnh ren thấy, khung bảng vẽ,
khung tên
- Nét liền mảnh: vẽ đường đóng, đường dẫn, đường kích thước; đường bao mặt cắt
chập; đường gạch gạch trên mặt cắt; đường chân ren thấy
- Nét đứt: vẽ cạnh khuất, đường bao khuất
- Nét gạch chấm mảnh: vẽ trục đối xứng; đường tâm của vòng tròn
- Nét lượn sóng: vẽ đường cắt lìa hình biểu diển; đường phân cách giữa hình cắt và
hình chiếu khi không dùng trục đối xứng làm trục phân cách
2.5 Cách ghi kích thước
- Đường dóng ( đường nối): Vẽ nét liền mảnh và vuông góc với đường bao
- Đường ghi kích thước: Vẽ bằng nét mảnh song song với đường bao và cách
đường bao từ 7-10mm
- Mũi tên: nằm trên đường ghi kích thước, đầu mũi tên vừa chạm sát vào
đường gióng , mũi tên phải nhọn và thon
- Ngyên tắc ghi kích thước: nguyên tắc chung, số ghi độ lớn không phụ thuộc
độ lớn của hình vẽ, đơn vị thống nhất là mm ( không cần ghi đơn vị trên bản vẽ), đơn
Trang 12 Đối với bản vẽ có hình nhỏ, thiếu chổ ghi kích thước cho phép kéo dài
đường ghi kích thước, con số kích thước ghi ở bên phải, mũi tên có thể ghi ở bên ngoài
- Con số kích thước: Ghi dọc theo đường kích thước và khoảng giữa và cách
một đoạn khoản 1.5mm
- Hướng viết số kích thước phụ thuộc vào độ nhiêng đường ghi kích thước,
đối với các góc có thể nằm ngang
- Để ghi kích thước một góc hay một cung, đường ghi kích thước là một cung
tròn
- Đường tròn trước con số kích thước có ghi φ
- Cung tròn trước con số kích thước có ghi R
- Các bản vẽ thực hiện xong, cần phải gấp lại đưa vào tập hồ sơ lưu trữ để
thuận tiện trong việc quản lý và sử dụng
- Cách gấp bản vẽ phải tuân theo một trình tự và đúng kích thước đã cho sẳn,
khi gấp phải đưa khung tên ra ngoài để khi sử dụng không bị lúng túng, và không mất
thời thời gian tìm kiếm
Câu hỏi ôn tập
I Trắc nghiệm, chọn đáp án đúng nhất cho các câu hỏi sau:
Câu 1 Theo TCVN 2-74 kích thước khổ giấy vẽ A3 là:
Câu 4 Cho biết vị trí khung tên trong bản vẽ?
A Đặt ở góc trái, phía dưới của bản vẽ
B Đặt ở góc trái, phía trên của bản vẽ
C Đặt ở góc phải, phía trên của bản vẽ
D Đặt ở góc phải, phía dưới của bản vẽ
Câu 5 Trong vẽ điện nét liền đậm được dùng để vẽ?
A Cạnh thấy, đường bao thấy
B Cạnh khuất, đường bao khuất
C Đường trục, đường tâm
D Đường dóng, đường dẫn, đường kích thước
Câu 6 Trong vẽ điện nét liền mãnh được dùng để vẽ?
A Cạnh thấy, đường bao thấy
B Cạnh khuất, đường bao khuất
C Đường trục, đường tâm
D Đường dóng, đường dẫn, đường kích thước
Câu 7 Trong vẽ điện nét đứt được dùng để vẽ?
A Cạnh thấy, đường bao thấy
B Cạnh khuất, đường bao khuất
C Đường trục, đường tâm
D Đường dóng, đường dẫn, đường kích thước
Trang 13Câu 8 Trong vẽ điện nét gạch chấm mãnh được dùng để vẽ?
A Cạnh thấy, đường bao thấy
B Cạnh khuất, đường bao khuất
C Đường trục, đường tâm
D Đường dóng, đường dẫn, đường kích thước
Câu 9 Trong vẽ điện nét lượn sóng được dùng để vẽ?
A Đường cắt lìa hình biểu diễn
B Cạnh khuất, đường bao khuất
C Đường trục, đường tâm
D Đường dóng, đường dẫn, đường kích thước
Câu 10 Trên bản vẽ cách ghi con số kích thước là:
A Ghi dọc theo đường kích thước và khoảng giữa và cách một đoạn khoản 1.0mm
B Ghi dọc theo đường kích thước và khoảng giữa và cách một đoạn khoản 1.5mm
C Ghi ngang theo đường kích thước và khoảng giữa và cách một đoạn khoản 1.0mm
D Ghi ngang theo đường kích thước và khoảng giữa và cách một đoạn khoản 1.5mm
Câu 11 Trên bản vẽ đường tròn trước con số kích thước ghi thêm :
Câu 12 Trên bản vẽ cung tròn trước con số kích thước ghi thêm :
II Bài tập vận dụng
Thiết lập bản vẽ khung vẽ và khung tên vào khổ giấy A4
CHƯƠNG I: CÁC TIÊU CHUẨN BẢN VẼ ĐIỆN
Trang 14Giới thiệu:
Hiện nay có rất nhiều tiêu chuẩn vẽ điện khác nhau như: tiêu chuẩn Quốc tế, tiêu
chuẩn Châu Âu, tiêu chuẩn Nhật Bản, tiêu chuẩn Liên Xô (cũ), tiêu chuẩn Việt Nam
Ngoài ra còn có các tiêu chuẩn riêng của từng hãng, từng nhà sản xuất, phân phối sản
phẩm
Nhìn chung các tiêu chuẩn này không khác nhau nhiều, các ký hiệu điện được sử
dụng gần giống nhau, chỉ khác nhau phần lớn ở ký tự đi kèm (tiếng Anh, Pháp, Nga,
Việt )
Trong nội dung tài liệu này sẽ giới thiệu trọng tâm là ký hiệu điện theo tiêu chuẩn
Việt Nam và có đối chiếu, so sánh với tiêu chuẩn Quốc tế ở một số dạng mạch
Mục tiêu:
- Trình bày được các bản vẽ điện theo tiêu chuẩn Việt Nam, tiêu chuẩn Quốc tế;
- Phân biệt được các bản vẽ điện theo tiêu chuẩn Việt nam và tiêu chuẩn Quốc tế;
- Rèn luyện được tính cẩn thận, chính xác và nghiêm túc trong học tập
Nội dung chính:
1 Tiêu chuẩn Việt Nam
Các ký hiệu mặt bằng vẽ trên sơ đồ điện phải được thực hiện theo tiêu chuẩn
Việt Nam TCVN 1613 – 75 đến 1639 – 75; TCVN 7922 – 2008 Theo TCVN bản vẽ
thường được thể hiện ở dạng sơ đồ theo hàng ngang và các ký tự đi kèm luôn là các ký
tự viết tắt từ thuật ngữ tiếng Việt (hình 1.5)