Giáo trình Trang bị điện cơ bản - CĐ Công Nghệ Hà Tĩnh

Giáo trình Trang bị điện cơ bản với mục tiêu giúp các bạn đọc có thể Đọc, vẽ và phân tích được các sơ đồ mạch điều khiển dùng rơle công tắc tơ dùng trong tự động khống chế động cơ không đồng bộ 3 pha, động cơ một chiều. Phân tích được qui trình làm việc và yêu cầu về trang bị điện cho máy cắt gọt kim loại (máy khoan, tiện, phay, bào, mài; Lắp đặt, sửa chữa được các mạch mở máy, dừng máy cho động cơ không đồng bộ 3 pha, động cơ một chiều.

Trang 2

LỜI GIỚI THIỆU

Trang bị điện cơ bản là một trong những mô đun chuyên môn mang tính đặc trưng cao thuộc nghề Điện công nghiệp Mô đun này có ý nghĩa quyết định đến kỹ năng cũng như kiến thức của người học Sau khi học tập mô đun này, người học có đủ kiến thức để học tập tiếp các mô đun nâng cao như Trang bị điện 2 và Kỹ thuật lập trình

Giáo trình này được thiết kế theo mô đun thuộc hệ thống mô đun/ môn học của chương trình đào tạo nghề Điện công nghiệp để giảng dạy ở cấp trình độ Cao đẳng nghề/Trung cấp nghề Ngoài ra, tài liệu cũng có thể được sử dụng cho đào tạo ngắn hạn hoặc cho các công nhân kỹ thuật, các nhà quản lý và người sử dụng nhân lực tham khảo Mô đun này được triển khai sau các môn học, mô đun Điện kỹ thuật, Vẽ điện, Đo lường điện và Máy điện Công việc lắp đặt, vận hành hay sửa chữa mạch điện trong máy công nghiệp là một trong những yêu cầu bắt buộc đối với công nhân nghề Điện công nghiệp Mô dun này có ý nghĩa quyết định để hình thành kỹ năng cho người học làm tiền đề để người học tiếp thu các kỹ năng cao hơn như: Lắp đặt các bộ điều khiển lập trình hay các mạch điện tử công suất Mặc dù đã hết sức cố gắng, song sai sót là khó tránh Tác giả rất mong nhận được các ý kiến phê bình, nhận xét của bạn đọc để giáo trình được hoàn thiện hơn

Trang 3

TÊN MÔ ĐUN: TRANG BỊ ĐIỆN CƠ BẢN

Tên môn học: Trang bị điện cơ bản

Mã môn học: MĐ20

Vị trí, tính chất, ý nghĩa và vai trò của mô đun:

- Vị trí: Mô đun Trang bị điện cơ bản học sau các môn học/môđun: Khí cụ điện, Máy điện, Cung cấp điện, Truyền động điện

- Tính chất: Là mô đun chuyên môn nghề

- Ý nghĩa và vai trò môn học: Trong mọi lĩnh vực sản xuất, đặc biệt là các ngành công nghiệp, việc sử dụng các máy móc để giải phóng sức lao động của con người ngày càng phổ biến Để nắm bắt và làm chủ các trang thiết bị ngày càng hiện đại đòi hỏi cán bộ kỹ thuật phải có những kiến thức cơ bản về công nghệ, bên cạnh đó là các kỹ năng vẽ, đọc sơ

đồ, phân tích và chẩn đoán sai hỏng để có thể vận hành, bảo trì, bảo dưỡng và sửa chữa hiệu quả các trang thiết bị đó Mô đun Trang bị điện được biên soạn nhằm trang bị cho người học những kiến thức và kỹ năng cơ bản nêu trên

Mục tiêu của mô đun :

- Đọc, vẽ và phân tích được các sơ đồ mạch điều khiển dùng rơle công tắc tơ dùng trong

tự động khống chế động cơ không đồng bộ 3 pha, động cơ một chiều

- Phân tích được qui trình làm việc và yêu cầu về trang bị điện cho máy cắt gọt kim loại (máy khoan, tiện, phay, bào, mài

- Lắp đặt, sửa chữa được các mạch mở máy, dừng máy cho động cơ không đồng bộ 3 pha, động cơ một chiều

- Phân tích được nguyên lý của sơ đồ làm cơ sở cho việc phát hiện hư hỏng và chọn phương

án cải tiến mới

- Vận hành được mạch theo nguyên tắc, theo qui trình đã định Từ đó sẽ vạch ra kế hoạch bảo trì hợp lý, đảm bảo an toàn và vệ sinh công nghiệp

- Rèn luyện đức tính cẩn thận, tỉ mỉ, chính xác, tư duy sáng tạo và khoa học

Nội dung môn học:

Số

Thời gian (giờ)

Tổng số

Lý thuyết

Thực hành, thí nghiệm, thảo luận, bài tập

Kiểm tra

Trang 4

1 Bảo vệ quá dòng

2 Bảo vệ điện áp

3 Bảo vệ thiếu và mất từ trường

4 Khóa liên động

2 Bài 2: Lắp đặt và sửa chữa mạch khởi động từ đơn 12 1 11

1 Phân tích mạch điện

2 Nhận và kiểm tra thiết bị điện

3 Lắp đặt mạch điện động lực

4 Lắp đặt mạch điện điều khiển

5 Kiểm tra nguội

6 Kiểm tra nóng

7 Cấp nguồn, vận hành tủ điện không tải và có tải

8 Làm vệ sinh tủ điều khiển và nơi làm việc

9 Kiểm tra, xác định hư hỏng trong mạch và khắc phục sửa chữa được mạch

3 Bài 3: Lắp đặt và sửa chữa mạch đảo chiều quay gián tiếp 16 2 14

6 Kiểm tra nóng

Trang 5

9 Kiểm tra, xác định hư hỏng trong

mạch và khắc phục sửa chữa được

mạch

6 Kiểm tra nóng

9 Kiểm tra, xác định hư hỏng trong mạch và khắc phục sửa chữa được mạch 5 Bài 5: Lắp đặt và sửa chữa mạch điều khiển tuần tự dùng nút nhấn 16 2 13 1 1 Phân tích mạch điện

6 Kiểm tra nóng

9 Kiểm tra, xác định hư hỏng trong

mạch và khắc phục sửa chữa được

mạch

Trang 6

6

Bài 6: : Lắp đặt và sửa chữa mạch

điều khiển tuần tự dùng rơle thời

gian

6 Kiểm tra nóng

9 Kiểm tra, xác định hư hỏng trong mạch và khắc phục sửa chữa được mạch 7 Bài 7: Lắp đặt và sửa chữa mạch khởi động sao/tam giác 28 3 24 1 1 Phân tích mạch điện

6 Kiểm tra nóng

9 Kiểm tra, xác định hư hỏng trong mạch và khắc phục sửa chữa được mạch 8 Bài 8: Lắp đặt và sửa chữa mạch đảo chiều quay có giới hạn hành trình 26 5 20 1 1 Phân tích mạch điện

Trang 7

6 Kiểm tra nóng

9 Kiểm tra, xác định hư hỏng trong mạch và khắc phục sửa chữa được mạch Cộng 150 26 119 5

Trang 8

Mục lục

Phần I: Hệ thống trang bị điện -10

Bài 1: Khái quát chung về hệ thống trang bị điện -10

1 Đặc điểm của hệ thống trang bị điện -10

2 Yêu cầu đối với hệ thống trang bị điện công nghiệp -11

Bài 2: Các phần tử trong hệ thống trang bị điện -12

Giới thiệu: -12

I Các phần tử bảo vệ -12

1 Cầu chì -12

2 Rơle nhiệt - Error! Bookmark not defined

II Các phần tử điều khiển - Error! Bookmark not defined

1 Công tắc - Error! Bookmark not defined

2 Nút ấn - Error! Bookmark not defined

3 Công tắc hành trình - Error! Bookmark not defined

4 Cầu dao hạ áp - Error! Bookmark not defined

5 Công tắc tơ - Error! Bookmark not defined

6 Áp tô mát (CB - Circuit Breaker) - Error! Bookmark not defined III Rơle - Error! Bookmark not defined

1 Khái quát chung về rơle - Error! Bookmark not defined

2 Rơle điện từ - Error! Bookmark not defined

3 Rơle dòng điện - Error! Bookmark not defined

4 Rơle điện áp - Error! Bookmark not defined

5 Rơle trung gian - Error! Bookmark not defined

6 Rơle thời gian - Error! Bookmark not defined Phần II: Tự động khống chế truyền động điện - Error! Bookmark not defined Bài 1: Khái niệm cơ bản về tự động khống chế truyền động điện Error! Bookmark not

defined.

1 Định nghĩa - Error! Bookmark not defined

2 Ký hiệu hình vẽ và chữ viết trên sơ đồ tự động khống chế truyền động điện - Error!

Bookmark not defined.

2.1 Ký hiệu hình vẽ - Error! Bookmark not defined 2.2 Ký hiệu chữ - Error! Bookmark not defined

3 Phân loại sơ đồ điện - Error! Bookmark not defined 3.1 Sơ đồ nguyên lý - Error! Bookmark not defined 3.2 Sơ đồ khai triển - Error! Bookmark not defined 3.3 Sơ đồ lắp ráp - Error! Bookmark not defined

4 Phân loại mạch điện - Error! Bookmark not defined Bài 2: Các nguyên tắc tự động khống chế truyền động điện - Error! Bookmark not

defined.

1 Khái niệm chung - Error! Bookmark not defined

Trang 9

2 Các nguyên tắc tự động khống chế truyền động điện Error! Bookmark not defined 2.1 Tự động khống chế truyền động điện theo hành trình -Error! Bookmark not

defined.

2.2 Tự động khống chế truyền động điện theo thời gian -Error! Bookmark not

defined.

2.3 Tự động khống chế truyền động điện theo tốc độ Error! Bookmark not defined 2.4 Tự động khống chế truyền động điện theo dòng điện -Error! Bookmark not

defined.

2.5 Tự động khống chế truyền động điện theo nhiệt độ -Error! Bookmark not

defined.

Phần III: Các mạch điện công nghiệp - Error! Bookmark not defined Bài 1: Bảo vệ và liên động trong tự động khống chế truyền động điện - Error!

Bookmark not defined.

1 Bảo vệ quá dòng - Error! Bookmark not defined

2 Bảo vệ điện áp - Error! Bookmark not defined

3 Bảo vệ thiếu và mất từ trường - Error! Bookmark not defined

4 Vấn đề liên động - Error! Bookmark not defined

Bài 2: Mạch điện khởi động từ đơn - 15

Bài 3: Mạch đảo chiều quay gián tiếp - 22

Bài 4: Mạch đảo chiều quay trực tiếp - 29

Bài 5: Mạch điều khiển tuần tự dùng nút ấn - 36

Bài 6: Mạch điều khiển tuần tự dùng rơle thời gian - 43

Bài 7: Mạch khởi động sao/ tam giác - 50

Bài 8: Mạch đảo chiều quay có giới hạn hành trình - 57

Trang 10

Phần I: Hệ thống trang bị điện Bài 1: Khái quát chung về hệ thống trang bị điện

Giới thiệu:

Động cơ điện được sử dụng phổ biến trong các dây truyền tự động của quá trình sản xuất công nghiệp Điều khiển, khống chế động cơ là vấn đề luôn luôn được giới chuyên môn quan tâm, tìm hiểu và giải quyết một cách tối ưu, đa năng và phổ dụng

Đối với những người công tác trong lĩnh vực điện công nghiệp thì mảng kiến thức và

kỹ năng về hệ thống trang bị điện dùng điều khiển, khống chế động cơ điện là một yêu cầu bắt buộc Nó là tiền đề cho việc tiếp thu, thực hiện các mạch điều khiển bằng linh kiện điện

tử hoặc điều khiển lập trình

Mục tiêu:

- Phân tích được đặc điểm của hệ thống trang bị điện

- Vận dụng đúng các yêu cầu hệ thống trang bị điện khi thiết kế, lắp đặt

- Rèn luyện tính cẩn thận, nghiêm túc trong học tập và trong thực hiện công việc

Nội dung chính:

1 Đặc điểm của hệ thống trang bị điện

Hệ thống trang bị điện các máy sản xuất là tổng hợp các thiết bị điện được lắp ráp theo một sơ đồ phù hợp nhằm đảm bảo cho các máy sản xuất thực hiện nhiệm vụ sản xuất

Hệ thống trang bị điện các máy sản xuất giúp cho việc nâng cao năng suất máy, đảm bảo

độ chính xác gia công, rút ngắn thời gian máy, thực hiện các công đoạn gia công khác nhau theo một trình tự cho trước

Hệ thống trang bị điện cần có: Các thiết bị động lực, các thiết bị điều khiển và các phần tử tự động Nhằm tự động hoá một phần hoặc toàn bộ các quá trình sản xuất của máy,

hệ thống trang bị điện sẽ điều khiển các bộ phận công tác thực hiện các thao tác cần thiết với những thông số phù hợp với quy trình sản xuất

Kết cấu của hệ thống trang bị điện:

- Phần thiết bị động lực: Là bộ phận thực hiện việc biến đổi năng lượng điện thành các dạng năng lượng cần thiết cho quá trình sản xuất

Thiết bị động lực có thể là: Động cơ điện, nam châm điện, li hợp điện từ trong các truyền động từ động cơ sang các máy sản xuất hay đóng mở các van khí nén, thuỷ lực, các phần

tử đốt nóng trong các thiết bị gia nhiệt, các phần tử phát quang như các hệ thống chiếu sáng, các phần tử R, L, C, để thay đổi thông số của mạch điện để làm thay đổi chế độ làm việc của phần tử động lực

- Thiết bị điều khiển: Là các khí cụ đóng cắt, bảo vệ, tín hiệu nhằm đảm bảo cho các thiết bị động lực làm việc theo yêu cầu của máy công tác

Các trạng thái làm việc của thiết bị động lực được đặc trưng bằng: Tốc độ làm việc của các động cơ điện hay của máy công tác, dòng điện phần ứng hay dòng điện phần cảm của động cơ điện, Mômen phụ tải trên trục động cơ

Tuỳ theo quá trình công nghệ yêu cầu mà động cơ truyền động có các chế độ công tác

Trang 11

khác nhau Khi động cơ thay đổi chế độ làm việc, các thông số trên có thể có giá trị khác nhau.Việc chuyển chế độ làm việc của động cơ truyền động được thực hiện tự động nhờ

hệ thống điều khiển

Như vậy: Hệ thống khống chế truyền động điện là tập hợp các khí cụ điện và dây nối được lắp ráp theo một sơ đồ nào đó nhằm đáp ứng việc việc điều khiển, khống chế và bảo

vệ cho phần tử động lực trong quá trình làm việc theo yêu cầu công nghệ đặt ra

2 Yêu cầu đối với hệ thống trang bị điện công nghiệp

- Nhận và biến đổi năng lượng điện thành dạng năng lượng khác để thực hiện nhiệm

vụ sản xuất thông qua bộ phận công tác

- Khống chế và điều khiển bộ phận công tác làm việc theo trình tự cho trước với thông

Trang 12

Bài 2: Các phần tử trong hệ thống trang bị điện

Mục tiêu:

- Nhận biết được các phần tử điều khiển trong một hệ thống trang bị điện

- Mô tả được cấu tạo và giải thích được nguyên lý làm việc của các khí cụ điện điều khiển có trong sơ đồ

- Sửa chữa được hư hỏng thông thường của các khí cụ điện điều khiển

- Rèn luyện tính tỉ mỉ, cẩn thận, chính xác và an toàn trong công việc

Nội dung chính:

I Các phần tử bảo vệ

1 Cầu chì

a) Khái niệm

Cầu chì là khí cụ điện dùng để bảo vệ

động cơ điện, các khí cụ điện và toàn mạch

điện khi có sự cố ngắn mạch xảy ra Khi đó

dây chảy của cầu chì sẽ đứt làm ngắt dòng

điện trong mạch ngay tức thời nên tránh

được hư hỏng, hỏa hoạn cho đường dây và

các khí cụ điện

Trường hợp mạch điện bị quá tải lớn

và dài hạn cầu chì cũng tác động, nhưng

không nên phát huy tính năng này của cầu

chì, vì khi đó thiết bị sẽ bị giảm tuổi thọ ảnh

hưởng nghiêm trọng đến đường dây

Ký hiệu:

Hình 1.1: Cầu chì dân dụng

Hình 1.2: Cầu chì ống và đế

Trang 13

b) Tính chọn cầu chì

Khi chọn cầu chì thì yêu cầu phải thỏa mãn 3 điều kiện sau:

o Dây chảy qua cầu chì không bị đứt khi có dòng điện làm việc lâu dài chạy qua

o Dây chảy qua cầu chì không bị đứt khi có dòng điện mở máy động cơ chạy qua

o Khi cắt cầu chì phải có tính chọn lọc, nghĩa là thiết bị điện nào bị ngắn mạch thì chỉ cầu chì bảo vệ thiết bị điện đó cháy, cầu chì bảo vệ đường dây chính vẫn hoạt động

để cấp điện cho nhiều thiết bị

Chọn cầu chì cần căn cứ vào các yếu tố sau:

- Điện áp định mức: Uđmcc > Uđmlđ

- Dòng điện định mức: Iđmcc > Itt

Trong đó:

+ UđmCC: Điện áp định mức của cầu chì

+ Iđm: Dòng định mức của dây chảy (A), nhà chế tạo cho theo các bảng

+ Itt: Dòng điện tính toán là dòng lâu dài lớn nhất chạy qua dây chảy cầu chì (A)

* Với thiết bị một pha (ví dụ các thiết bị diện gia dụng), dòng tinh toán chính là dòng định mức của thiết bị điện:

Itt = Iđmtb =



cos

dm

U p

Trong đó:

+ Iđmtb: Dòng định mức của thiết bị (A)

+ Uđm: Điện áp pha định mức bằng 220V

+ Cos: Lấy theo thiết bị điện

Với đèn sợi đốt, bàn là, bếp điện, bình nóng lạnh…: cos = 1

Với quạt, đèn tuýp, điều hòa, tủ lạnh, máy giặt…: cos = 0,8

* Khi cầu chì bảo vệ lưới ba pha, dòng tính toán xác định như sau:



cos

3 dm

dm tt

U

P

I 

Trong đó: + Udm: điện áp dây định mưc của lưới điện bằng 380V

+ Cos: lấy theo thực tế

* Cầu chì bảo vệ một động cơ:

Cầu chi bảo vệ một động cơ chọn theo hai điều kiện sau:

Trong đó:

+ : hệ số phụ thuộc điều kiện mở máy, chọn như sau:

+ Kt: hệ số tải của động cơ, nếu không biết lấy Kt = 1, khi đó:

Idm IdmD

( 1.1) ( 1.2)

( 1.3)

( 1.4)

( 1.5)

( 1.6)

Trang 14

+ IdmD: dòng định mức của động cơ xác định theo công thức:



 cos

dmD dmD

U

P

I 

Trong đó:

+ Uđm: Điện áp định mức lưới hạ áp của mang 3 pha

+ Cos: Hệ số công suất định mức của động cơ

+ : Hiệu suất của động cơ

+ Kmm: Hệ số mở máy của động cơ không đồng bộ rôto lồng sóc, thường chọn

Kmm= (4 7) + : Là hệ số phụ thuộc điều kiện mở máy

Với động cơ mở máy nhẹ nhàng hoặc mở máy không tải (máy bơm, máy cắt

gọt kim loại),  = 2.5;

Với động cơ mở máy nặng hoặc mở máy có tải (cần cẩu, cần trục, máy nâng),

 = 1.6

* Cầu chì bảo vệ 2,3 động cơ:

Trong thực tế, cụm hai, ba động cơ nhỏ hoặc cụm động cơ lớn cùng một, hai động

cơ nhỏ ở gần có khi được cấp điện chung bằng một cầu chì Trường hợp này cầu chì cũng được chọn theo hai điều kiện sau:



 n ti dmtbi

dm K I I

mm dm

I K I

I

: lấy theo tính chất của động cơ mở máy

Để lựa chọn dây chảy cầu chì bảo vệ ngắn mạch cho tải tiêu thụ ta có thể dựa vào bảng

cỡ dây chảy chịu tải dòng điện tối đa sau đây:

Bảng 1.1: Cỡ dây chảy chịu tải dòng điện tối đa

Đường kính dây chảy

(mm)

Cường độ dòng điện tác động lên dây chảy (A)

Trang 15

Bài 2: Mạch điện khởi động từ đơn

Giới thiệu:

Trong thực tế để điều khiển động cơ điện nói chung và động cơ không đồng bộ xoay chiều 3 pha nói riêng ta có thể dùng cầu dao, áp tô mát hoặc dùng khởi động từ đơn Việc sử dụng cầu dao hay áp tô mát thì mạch điện đơn giản, dễ lắp đặt và sửa chữa Tuy nhiên tần số đóng cắt sẽ thấp, vận hành nặng nề, tốn sức lao động, năng suất thấp, độ

an toàn thấp do chỉ có thể bảo vệ ngắn mạch cho mạch điện và dễ sinh ra hồ quang điện trong quá trình đóng cắt cầu dao Đồng thời khó tự động hoá quá trình vận hành động cơ

Để khắc phục được các nhược điểm trên ta dùng phương pháp điều khiển động cơ bằng khởi động từ đơn kết hợp với nút ấn điều khiển

Mục tiêu

- Trình bày được nguyên lý hoạt động của mạch điện khởi động từ đơn điều khiển mở máy động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc và quy trình lắp đặt, bảo dưỡng và sửa chữa mạch điện dùng khởi động từ đơn;

- Lắp đặt, bảo dưỡng và sửa chữa được mạch dùng khởi động từ đơn điều khiển mở máy động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc;

- Rèn luyện tính cẩn thận, tỷ mỉ, an toàn cho người và thiết bị; tự chịu trách nhiệm về trang thiết bị trong phòng học

Nội dung bài học:

1 Sơ đồ nguyên lý

1.1 Yêu cầu công nghệ:

- Nhấn S1 động cơ M chạy, đèn D1 sáng báo động cơ hoạt động

- Nhấn S0 động cơ M dừng

- Động cơ được bảo vệ quá tải và ngắn mạch, khi xảy ra sự cố ngắn mạch đèn D2 sáng

báo sự cố

1.2 Sơ đồ nguyên lý:

Trang 17

1.3 Sơ đồ chân cầu đấu:

1.4 Sơ đồ bố trí thiết bị

Trang 18

2 Trang bị điện của mạch

- Nguồn điện xoay chiều 3 pha

- CB1: Áp tô mát 3 pha cấp nguồn cho mạch động lực

- CB2: Áp to mát 1 pha cấp nguồn cho mạch điều khiển

- K: Công tắc tơ dùng điều khiển động cơ hoạt động

- OL: Rơle nhiệt bảo vệ quá tải cho động cơ M

- S0: Nút ấn đơn thường mở dùng điều khiển động cơ hoạt động

- S1: Nút ấn đơn thường đóng dùng để dừng động cơ

- M: Động cơ không đồng bộ xoay chiều 3 pha roto lồng sóc

3 Nguyên lý hoạt động

- Đóng CB nguồn

Đóng CB1 cấp điện cho mạch động lực và CB2 cấp điện cho mạch điều khiển

- Điều khiển động cơ hoạt động:

Ấn nút S1 cuộn dây công tắc tơ K có điện, tiếp điểm phụ thường mở K ở mạch điều

khiển đóng lại duy trì, 3 tiếp điểm chính thường mở K ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ hoạt động

- Dừng động cơ:

Ấn S2, cuộn dây công tắc tơ K mất điện nên công tắc tơ không tác động nữa Các tiếp điểm K mạch điều khiển và K ở mạch động lực mở ra cắt nguồn điện vào mạch điều khiển và nguồn vào động cơ, động cơ được dừng tự do Sau đó ta cắt CB

- Bảo vệ:

+ Khi có sự cố quá tải xảy ra thì rơ le nhiệt OL tác động, tiếp điểm thường đóng của

rơ le nhiệt OL mở ra, công tắc tơ K mất điện cắt động cơ ra khỏi lưới điện

+ Khi ngắn mạch thì CB tác động, cắt động cơ ra khỏi lưới điện bảo vệ cho động cơ

và các thiết bị điện

4 Ứng dụng

Mạch khởi động từ đơn được dùng nhiều trong các hệ thống công nghiệp và sinh hoạt khi điều kiển động cơ không có yêu cầu đảo chiều quay như

- Điều khiển động cơ máy bơm nước

- Điều khiển động cơ quạt gió

Ưu điểm

- Điều khiển được từ xa, an toàn, tần số đóng cắt cao, bảo vệ nhiều sự cố

- Khi sử dụng phương pháp khởi động trực tiếp thì nguồn điện khi lớn hơn so với những công suất động cơ thì nên dùng loại phương pháp này vì sẽ có một thời gian mở động cơ máy nhanh, cũng như thao tác mở máy đơn giản và áp dụng cho các momen mở máy lớn

Nhược điểm

Nhược điểm của mạch khởi động từ đơn này chính là dòng điện mở máy khá lớn và nếu quán tính của những dòng tải khá lớn sẽ làm cho dòng điện mở máy kéo dài hơn

Trang 19

Đặc biệt nó có thể làm cho những động cơ điện bị phát nóng và các động cơ khởi động không êm, chính điều này sẽ ảnh hưởng đến các lưới điện áp vì thời gian bị giảm áp bị quá lâu Ngoài ra, khi sử dụng phương pháp này sẽ kéo theo các động cơ phức tạp hơn như vận hành khó hơn, bảo quản phức tạp cho các roto lồng sóc.

5 Một số hư hỏng thường gặp, nguyên nhân và biện pháp khắc phục

động cơ không hoạt động

- Nối sai tiếp điểm thường đóng của rơ le nhiệt, cần test rơ le nhiệt

6 Các yêu cầu đối với việc lắp đặt mạch

6.1 Biên bản kiểm tra

Trang 20

Kiểm tra hệ thống điện Biên bản kiểm tra

Thiết bị

mới Mở rộng Thay đổi Sữa chữa Kiểm tra lại theo định kỳ

Điện thế mạng: Kiểm tra bằng mắt quan sát: Đánh dấu mạng điện và thiết bị i.O Bộ bảo vệ cân bằng

i.O Lựa chọn trang thiết bị

i.O Đánh dấu dây N và dây PE i.O Bộ bảo vệ thêm tại vị trí cụ thể

i.O Thiết bị cách ly và chuyển mạch

i.O Kết nối dây i.O Tài liệu

i.O Chống cháy

i.O Thiết bị bảo vệ và thiết bị giám sát i.O Dây bus/hoạt độn

i.O Hệ thống kỹ thuật của tòa nhà

i.O Chống tiếp xúc trực tiếp i.O ………

Cáp, dây dẫn, thanh cái

i.O Đo thông mạch i.O ………

Đo: Sử dụng thiết bị đo Đo / kiểm tra Bộ phân phối điện số 1 Bộ phân phối UV1 Mạch điện Dây dẫn/cáp Hệ thống bảo vệ quá dòng TT Đánh dấu mạch điện Ký hiệu của dây Số lượng dây/tiết diện mm² Chủng loại/ đặc điểm Dòng điện (A) Không có lỗi Ít lỗi Có lỗi đáng kể Không đạt Chữ ký người kiểm tra: Người kiểm tra: - -

Vị trí Ngày tháng Chữ ký Vị trí Ngày tháng Chữ ký

Trang 21

6.2 Tiêu chí đánh giá:

Chuẩn bị dụng cụ, thiết bị đầy đủ

Các tiếp điểm cầu nối không quá 2 đầu dây

Đi dây gọn gàng, khoa học, không bị chồng chéo

Trình bày được tên gọi và chức năng của của các thiết bị trong mạch

Thực hiện đầy đủ thông tuin trong biên bản kiểm tra

Thao tác hướng dẫn vận hành hệ thống

Xử lý được các sự cố ( nếu có)

Trả lời được câu hỏi phản biện hệ thống của giáo viên

Hoàn thành mạch trong thời gian chỉ định

Vệ sinh sạch sẽ: Dụng cụ sắp xếp gọn gàng, nơi làm việc sạch sẽ

Bài tập mở rộng:

Tính chọn các thiết bị cho mạch khởi động từ đơn động cơ có thông số sau:

Pđm = 1,5 KW; Uđm = 380V; cos 𝜑 = 0,9

Trang 22

Bài 3: Mạch đảo chiều quay gián tiếp

Giới thiệu

Trong xã hội công nghiệp hóa hiện đại hóa ngày nay Các công nghệ tự động đang ngày càng được áp dụng rộng rãi Các cánh cửa mở bằng tay dần được thay thế bằng các cánh cửa tự động điều khiển bẳng nút ấn Mạch đảo chiều quay gián tiếp là mạch thông dụng đối với hệ thống cửa cổng Nên bài học hôm nay ta sẽ học cách thiết kế và lắp đặt mạch đảo chiều quay gián tiếp

Mục tiêu

- Trình bày được nguyên lý hoạt động của mạch điện điều khiển đảo chiều quay gián tiếp động cơ KĐB 3 pha; Trình bày được quy trình lắp đặt, bảo dưỡng sửa chữa tủ điều khiển đảo chiều quay gián tiếp động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc;

- Lắp đặt, bảo dưỡng sửa chữa được tủ điều khiển đảo chiều quay gián tiếp động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc;

Nội dung bài học

1.1 Yêu cầu công nghệ

- Nhấn S1 động cơ quay thuận, đèn D1 sáng báo động cơ quay thuận

- Nhấn S2 động cơ quay nghịch, đèn D2 sáng báo động cơ quay nghịch

- Nhấn S0 động cơ dừng, sau khi động cơ dừng mới tiến hành đảo chiều quay động cơ được

- Động cơ được bảo vệ quá tải và ngắn mạch, khi xảy ra sự cố quá tải đèn D3 sáng báo có

sự cố

1.2 Sơ đồ nguyên lý

Trang 24

1.3 Sơ đồ chân cầu đấu

Trang 25

- K1: Công tắc tơ dùng điều khiển động cơ chạy thuận

- K2: Công tắc tơ dùng điều khiển động cơ chạy nghịch

- S1: Nút ấn đơn thường mở dùng điều khiển động cơ chạy thuận

- S2: Nút ấn đơn thường mở dùng điều khiển động cơ chạy nghịch

- Điều khiển động cơ chạy thuận

Ấn nút S1 cuộn dây công tắc tơ K1 có điện, tiếp điểm phụ thường mở K1 ở mạch

điều khiển đóng lại duy trì, 3 tiếp điểm chính thường mở K1 ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ chạy thuận

- Điều khiển động cơ chạy nghịch

Sau khi ấn nút dừng S0, ấn nút S2 cuộn dây công tắc tơ K2 có điện, tiếp điểm phụ

thường mở K2 ở mạch điều khiển đóng lại duy trì, 3 tiếp điểm chính thường mở K2 ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ chạy nghịch

- Dừng động cơ:

Ấn S0, cuộn dây công tắc tơ K1 ( K2) mất điện nên công tắc tơ không tác động nữa Các tiếp điểm K1 ( K2) mạch điều khiển và K1 ( K2) ở mạch động lực mở ra cắt nguồn điện vào mạch điều khiển và nguồn vào động cơ, động cơ được dừng tự do Sau đó ta cắt

CB

- Bảo vệ:

+ Khi có sự cố quá tải xảy ra thì rơ le nhiệt OL tác động, tiếp điểm thường đóng của

rơ le nhiệt OL mở ra, công tắc tơ K1 ( K2) mất điện cắt động cơ ra khỏi lưới điện

+ Khi ngắn mạch thì CB tác động, cắt động cơ ra khỏi lưới điện bảo vệ cho động cơ

và các thiết bị điện

4 Ứng dụng

Mạch đảo chiều quay gián tiếp được ứng dụng nhiều trong:

- Máy điều khiển cầu trục nâng hạ tải

- Máy gia công kim loại: khoan, tiện,

- Điều khiển đóng mở cổng ở các cơ quan, nhà máy, xí nghiệp: Cổng công trường, cổng bệnh viện, cổng trường học

- Động cơ kéo buồng thang máy

Ưu điểm:

- Mạch đảo chiều quay gián tiếp khá đơn giản, dễ dàng cho người vận hành

Trang 26

- Ứng dụng được trong nhiều lĩnh vực

5 Một số hư hỏng thường gặp, nguyên nhân và biện pháp khắc phục

1 Đóng CB, động cơ hoạt

động liền

Đấu nhầm cặp tiếp điểm thường

đóng của nút ấn S1 (S2)

Kiểm tra đấu nối

lại đúng sơ đồ

tơ K1 ( K2)

4 Ấn S1 động cơ quay

thuận,dừng và ấn S2 động

cơ không đảo chiều

- Đấu sai phần đảo chiều ở mạch động lực

Đấu lại đúng sơ

6 Các yêu cầu đối với việc lắp đặt mạch

6.1 Biên bản kiểm tra

Trang 27

Kiểm tra hệ thống điện Biên bản kiểm tra

Lựa chọn trang thiết bị

i.O Đánh dấu dây N và dây PE i.O

Bộ bảo vệ thêm tại vị trí cụ thể i.O

Thiết bị cách ly và chuyển mạch

i.O Kết nối dây i.O

Tài liệu i.O

Chống cháy

i.O Thiết bị bảo vệ và thiết bị giám sát i.O

Dây bus/hoạt độn i.O

Hệ thống kỹ thuật của tòa nhà

i.O Chống tiếp xúc trực tiếp i.O ………

Cáp, dây dẫn, thanh cái

i.O Đo thông mạch i.O ………

Đo: Sử dụng thiết bị đo

Đo / kiểm tra Bộ phân phối điện số 1 Bộ phân phối UV1

Mạch điện Dây dẫn/cáp Hệ thống bảo vệ quá dòng

TT Đánh dấu mạch điện Ký hiệu

Chữ ký người kiểm tra:

Người kiểm tra:

- -

Vị trí Ngày tháng Chữ ký Vị trí Ngày tháng Chữ ký

Trang 28

6.2 Tiêu chí đánh giá:

Chuẩn bị dụng cụ, thiết bị đầy đủ

Các tiếp điểm cầu nối không quá 2 đầu dây

Đi dây gọn gàng, khoa học, không bị chồng chéo

Trình bày được tên gọi và chức năng của của các thiết bị trong mạch

Thực hiện đầy đủ thông tuin trong biên bản kiểm tra

Thao tác hướng dẫn vận hành hệ thống

Xử lý được các sự cố ( nếu có)

Trả lời được câu hỏi phản biện hệ thống của giáo viên

Hoàn thành mạch trong thời gian chỉ định

Vệ sinh sạch sẽ: Dụng cụ sắp xếp gọn gàng, nơi làm việc sạch sẽ

Bài tập mở rộng:

Tính chọn các thiết bị cho mạch đảo chiều quay gián tiếp động cơ có thông số sau:

Pđm = 5 KW; Uđm = 380V; cos 𝜑 = 0,85, ղ = 0,9

Trang 29

Bài 4: Mạch đảo chiều quay trực tiếp

Giới thiệu

Sau khi học xong bài đảo chiều quay gián tiếp, ta biết được để đảo chiều quay động

cơ thì ta phải dừng rồi mới đảo chiều được Đến với bài học hôm nay ta tiếp tục tìm hiểu

về mạch đảo chiều quay động cơ mà không cần dừng động cơ Vậy sơ đồ nguyên lý và nguyên lý hoạt động của mạch như thế nào thì ta bước vào bài học hôm nay

Mục tiêu

- Trình bày được nguyên lý hoạt động của mạch điện điều khiển đảo chiều quay trực tiếp động cơ KĐB 3 pha; Trình bày được quy trình lắp đặt, bảo dưỡng sửa chữa tủ điều khiển đảo chiều quay trực tiếp động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc;

- Lắp đặt, bảo dưỡng sửa chữa được tủ điều khiển đảo chiều quay trực tiếp động cơ KĐB 3 pha rô to lồng sóc; Phân biệt được ưu và nhược điểm của phương pháp đảo chiều quay trực tiếp với gián tiếp;

Nội dung bài học

- Nhấn S1 động cơ quay thuận, đèn D1 sáng báo động cơ quay thuận

- Nhấn S2 động cơ quay nghịch, đèn D2 sáng báo động cơ quay nghịch

- Nhấn S0 động cơ dừng

- Động cơ được bảo vệ quá tải và ngắn mạch, khi xảy ra sự cố quá tải đèn D3 sáng báo

sự cố

Trang 31

1.3 Sơ đồ chân cầu đấu

Trang 32

- K1: Công tắc tơ dùng điều khiển động cơ chạy thuận

- K2: Công tắc tơ dùng điều khiển động cơ chạy nghịch

- S1: Nút ấn đơn thường mở dùng điều khiển động cơ chạy thuận

- S2: Nút ấn đơn thường mở dùng điều khiển động cơ chạy nghịch

- Điều khiển động cơ chạy thuận

điều khiển đóng lại duy trì, 3 tiếp điểm chính thường mở K1 ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ chạy thuận

- Điều khiển động cơ chạy nghịch

điều khiển đóng lại duy trì, 3 tiếp điểm chính thường mở K2 ở mạch động lực đóng lại cấp điện cho động cơ chạy nghịch

Định dạng
Số trang	64
Dung lượng	1,48 MB