Trường hợp biểu diễn ba đại lượng có quan hệ với nhau trong đó một đại lượng là tổng của hai đại lượng kia, ví dụ như biểu đồ thể hiện tổng giá trị sản l ượng ngành thủy sản qua một số n[r]
Trang 1Sưu tầm
Trần Ngọc Hưng
1
DẠNG PHÂN TÍCH BẢNG S Ố LIỆU
Để làm được dạng bài tập này học sinh cần phải biết phân tích, xử lý số liệu, liên tưởng đến kiến thức đã học, để rút ra được những kiến thức cần thiết
Các điểm cần lưu ý khi làm bài tập phân tích bảng số liệu:
Đọc kĩ yêu cầu xem đề bài cần phân tích những vấn đề gì thông qua bảng số liệu
Phải biết xử lý số liệu ở nhiều khía cạnh (nh ư tính tốc độ tăng, tốc độ cơ cấu)
Phải nhìn bảng số liệu ở cả hai chiều: dọc và ngang; th ường là bảng số liệu vừa thể hiện được sự tăng trưởng vừa có mối quan hệ giữa các yếu tố hoặc vừa thể hiện được cơ cấu nhưng cũng thể hiện được sự chuyển dịch
Khi nhận xét cần nhận xét cái tổng thể tr ước sau đó nhận xét cụ thể sau
So sánh các yếu tố thể hiện trong bảng số liệu (nh ư tốc độ tăng cơ cấu hoặc chuyển dịch cơ cấu)
NHỮNG ĐIỂM LƯU Ý KHI LỰA CHỌN BIỂU ĐỒ THÍCH HỢP NHẤT
Trường hợp với một bảng số liệu vừa có thể vẽ được biểu đồ cột chồng và biểu đồ miền, thì trong trường hợp nếu chỉ có 2-3 năm ta vẽ biểu đồ cột chồng, nhưng nếu phải vẽ nhiều năm (4-7 năm) thì vẽ biểu đồ miền hợp lí hơn vì nó có tính trực quan cao hơn
Trường hợp với một bảng số liệu vừa có thể vẽ biểu đồ hình tròn và biểu đồ miền, nếu chỉ có 2-3 năm ta vẽ biểu đồ hình tròn, nếu phải vẽ nhiều n ăm (4-7 năm) thì ta
vẽ biểu đồ miền vì có tính trực quan cao và thời gian vẽ cũng nhanh h ơn
Trường hợp bảng số liệu yêu cầu thể hiện động thái (có sự thay đổi qua các năm) của sự phát triển có thể vẽ biểu đồ cột, biểu đồ đường hoặc biểu đồ kết hợp
Nếu bảng số liệu ít năm (3-4 năm), yêu cầu so sánh qui mô của sự phát triển thì
vẽ biểu đồ cột
Nếu bảng số liệu nhiều n ăm (6-7 năm), yêu cầu thể hiện tốc độ phát triển thì vẽ biểu đồ đường
Nếu bảng số liệu có ba đại lượng, trong đó có hai đại lượng có quan hệ với nhau
và yêu cầu phải thể hiện ba đại lượng trên cùng một hệ trục tọa độ thì chọn biểu đồ kết hợp Trong đó hai đại lượng có mối quan hệ thì vẽ cột chồng, đại lượng còn lại
vẽ đường Thí dụ như vẽ biểu đồ thể hiện dân số thành thị và nông thôn và tỉ lệ phát triển dân số nước ta qua một số năm Trong trường hợp này thì dân số thành thị và nông thôn vẽ biểu đồ cột chồng, tỉ lệ tăng dân số vẽ biểu đồ đường
Trang 2Sưu tầm
Trần Ngọc Hưng
2
Trường hợp có hai đại lượng có quan hệ với nhau nh ư diện tích và sản lượng, yêu cầu được thể hiện trên cùng một biểu đồ, nên chọn vẽ biểu đồ kết hợp Nếu diện tích biểu diễn bằng biểu đồ cột thì sản lượng thể hiện bằng đường
Trường hợp thể hiện ba đại lượng có quan hệ với nhau, trong đó một đại lượng là hiệu số của hai đại lượng kia thì vẽ biểu dồ miền theo giá trị tuyệt đối Thí dụ vẽ biểu đồ thể hiện tỉ suất sinh, tỉ suất tử và tỉ suất tăng dân số tự nhiên Trong trường hợp này thì tỉ suất sinh, tỉ suất tử vẽ biểu đồ đường, còn tỉ suất gia t ăng dân số tự nhiên vẽ biểu đô theo giá trị tuyệt đối
Trường hợp yêu cầu thể hiện tốc độ tăng trưởng của ba hoặc nhiều đại lượng có các đơn vị khác nhau như sản lượng điện (tỉ kw/h), sản lượng than (triệu tấn), sản lượng vải lụa (triệu m)… Do đây là bảng số liệu tính theo giá trị tuyệt đối sang số liệu tương đối nên trước khi vẽ cần phải xử lí số liệu chuyển sang số liệu t ương đối (%) Cho năm đầu tiên bằng 100% Tất cả các năm sau chia cho năm trư ớc và tính theo % của năm trước Các đại lượng đều được thể hiện bắt đầu trên trục tung với giá trị là 100%
Trường hợp hai đại lượng có hai giá trị khác nhau với yêu cầu phải vẽ hình cột hoặc đường thì trên biểu đồ phải có hai trục tung với hai đại lượng khác nhau Trường hợp biểu diễn ba đại lượng có quan hệ với nhau trong đó một đại lượng là tổng của hai đại lượng kia, ví dụ như biểu đồ thể hiện tổng giá trị sản l ượng ngành thủy sản qua một số năm, thì vẽ biểu đồ cột chồng Trong đó chiều cao của cột thể hiện giá trị tổng số chia ra làm thủy sản khai thác và nuôi trồng
Trường hợp thể hiện sự thay đổi qui mô và cơ cấu của các đại lượng có mối quan
hệ với nhau, từ hai đến ba năm như biểu đồ cơ câu giá trị xuất nhập khẩu phân theo thị trường chỉnh ở nước ta năm 2000 và năm 2005 thì biểu đồ thích hợp nhất
là biểu đồ bán hình tròn