tiết 37 38 39 40

* Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học ( thực hiện tốt nhiệm vụ soạn bài ở nhà, hình thành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của GV theo các kiến thức đã học), năng l[r]

1 Kiến thức:- ý và cách lập ý trong bài văn biểu cảm.

- Những cách lập ý của bài văn biểu cảm thường gặp.

2 Kĩ năng:

* KNBH: Biết vận dụng các cách lập ý hợp lí đối với các đề văn cụ thể.

* KNS: - Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ trước tập thể Thể hiện sự tự tin.

3 Thái độ: Vận dụng lập ý để tư duy nhanh trong đời sống hàng ngày.

4 Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học ( thực hiện tốt nhiệm vụ soạn bài ở

nhà, hình thành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của GV theo các

kiến thức đã học), năng lực giải quyết vấn đề (phân tích tình huống , phát hiện và

nêu được các tình huống có liên quan, đề xuất được các giải pháp để giải quyết tình

huống), năng lực sáng tạo ( áp dụng kiến thức đã học để giải quyết các BT trong tiết học),năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc

lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học.

B Chuẩn bị

- GV: chuẩn kiến thức, soạn giáo án, TLTK, bảng phụ

- HS : chuẩn bị theo hướng dẫn của GV

Khi tạo lập văn bản biểu cảm, người tạo lập văn bản biểu cảm cũng phải thực hiện các bước lập

ý cho văn bản của mình Vậy có những cách lập ý nào trong văn bản biểu cảm Tiết học hôm nay chúng ta cùng tìm hiểu.

Hoạt động 2(18’)

- Mục tiêu: Tìm hiểu những cách lập ý thường gặp của bài

văn biểu cảm.

- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa.

- Phương pháp:phân tích ngữ liệu, phát vấn, khái quát, so

sánh, nêu và giải quyết vấn đề.

- Kĩ thuật: động não

- Gọi HS đọc đoạn văn về cây tre (117)

?) Cây tre đã gắn bó với con người VN bởi những công dụng

của nó như thế nào?

- Chia bùi sẻ ngọt

- Là bóng mát, là khúc nhạc

- Làm cổng chào, đu tre, sáo diều

?) Để thể hiện sự gắn bó “ còn mãi” của cây tre, đoạn văn đã

nhắc đến những gì ở tương lai? Người viết đã liên tưởng, tưởng

tượng cây tre trong tương lai như thế nào?

- Cây tre gắn bó với con người cả về vật chất lẫn tinh thần

Tre còn mãi > bóng mát > khúc nhạc > cổng chào > đu tre

-> sáo diều

- Tác giả đã biểu cảm trực tiếp bằng cách nào?

- Gợi nhắc quan hệ với sự vật, liên hệ với tương lai ->bày

tỏ tình cảm

? Như vậy tg đã lập ý = cách nào cho đoạn văn biểu cảm?

- Liên hệ hiện tại với tương lai

* HS đọc đoạn văn 2 (upload.123doc.net)

?) Niềm say mê con gà đất của tg được bắt nguồn từ suy nghĩ

nào ?

- Bắt nguồn từ suy nghĩ được hoá thân thành con gà trống để

dõng dạc cất lên điệu nhạc sớm mai

? Suy nghĩ này thể hiện khát vọng gì ?

- Thể hiện khát vọng trở thành ngời nghệ sĩ thổi kèn đồng

?) Việc hồi tưởng quá khứ đã gợi lên cảm xúc gì cho tác giả?

- Suy nghĩ, đánh giá về đồ chơi con trẻ trong hiện tại

I Những cách lập ý thường gặp của bài văn biểu cảm

1 Liên hệ hiện tại với tươnglai

* Khảo sát, phân tích ngữliệu/Sgk/117,upload.123doc.net

* Nhận xét: liên hệ hình ảnhtre trong tương lai

2 Hồi tưởng quá khứ và suynghĩ về hiện tại

* Khảo sát, phân tích ngữliệu/Sgk/upload.123doc.net

GV: Suy nghĩ sâu sắc nhất của tg là: đồ chơi ko phải là những

sự vật vô tri vô giác, bởi chúng có linh hồn và nhờ chúng mà

con người có khát vọng vươn tới cái đẹp

?) Qua đoạn văn em cho biết cách lập ý ở đây?

- Hồi tưởng quá khứ và suy nghĩ về hiện tại

* HS đọc đoạn văn về cô giáo (119)

?) Đoạn văn đã gợi những kỉ niệm gì về cô giáo? Tác giả đã

tưởng tượng những gì? Tác dụng?

- Gợi lại kỉ niệm khi còn đi học

? Để thể hiện tình cảm đối với cô giáo người viết đã làm như

thế nào?

- Tưởng tượng tình huống

? Tác giả đã tưởng tượng những gì? Tác dụng?

- Sau này em sẽ tìm cô giữa đám học trò; đi qua 1 trường

học em sẽ tưởng chừng như nghe tiếng nói của cô

=> Bày tỏ tình cảm chân thành của mình với cô giáo

? Tác giả còn hứa hẹn với cô giáo những gì ?

- Ko bao giờ em có thể quên được cô

* HS đọc đoạn văn về Lũng Cú (119,120)

? Việc liên tưởng từ Lũng Cú, cực Bắc của tổ quốc đến Cà Mau

cực Nam của tổ quốc đã giúp tác giả thể hiện tình cảm nào của

mình đối với quê hương đất nước? Cùng với tình cảm đó tác giả

còn bộc lộ niềm mong ước hứa hẹn nào?

- Liên tưởng từ Lũng Cú, cực Bắc của tổ quốc tới mũi Cà Mau,

cực Nam của tổ quốc: Thể hiện tình yêu quê hương đất nước

? Cùng với tình cảm đó tác giả còn bộc lộ niềm mong ước nào?

- Khát vọng thống nhất đất nước của tác giả

?) Qua 2 đoạn văn em cho biết cách lập ý ở đây ?

- Tưởng tượng tình huống, hứa hẹn, mong ước

* HS đọc đoạn văn nói về người mẹ

?) Đoạn văn đã nhắc đến những hình ảnh gì về “u tôi”?

- Dáng vẻ, nét mặt

?) Hình dáng và nét mặt u tôi được miêu tả như thế nào? Vì

sao?

- Đặt thời điểm: đêm tối

- Hình ảnh người mẹ: già cả, - Cái bóng đen đủi; Khuôn mặt

mẹ; Tóc; Nếp nhăn; Hàm răng

=> Chứng tỏ người mẹ vất vả, hi sinh vì con

? Từ đó tác giả đã bộc lộ cảm xúc nào của mình?

- tình yêu thương đối với mẹ

*Nhận xét: đồ chơi con trẻtrong quá khứ và hiện tại

3 Tưởng tượng tình huống,hứa hẹn, mong ước

* Khảo sát, phân tích ngữliệu/Sgk/119

* Nhận xét: tưởng tượngcủa người viết về hình ảnh

cô giáo

4 Quan sát, suy ngẫm

* Khảo sát, phân tích ngữliệu/Sgk/120,121

Nhận xét: quan sát về sự đổi

?) Để thể hiện tình yêu thương đối với mẹ đoạn văn đã miêu tả

chi tiết, tại sao tg lại tả được như thế?

-> nhờ quan sát và suy ngẫm ( khắc hoạ hình ảnh con người và

- Hs phát biểu – GV treo bảng phụ chốt các kiến thức cơ bản

thay của mẹ và suy ngẫmcủa người con

1) Mở bài: Giới thiệu vườn nhà, tình cảm đối với vườn nhà2) Thân bài: Miêu tả vườn, lai lịch vườn

- Vườn và cuộc sống vui, buồn của gia đình

- Vườn và lao động của bố mẹ

- Vườn qua 4 mùa

3) Kết bài: Cảm xúc về vườn nhà

Đề:Cảm xúc về người thân

1) Mở bài: Giới thiệu người thân và tình cảm đối với ngườiđó

2) Thân bài: Kể và miêu tả về các sắc thái tình cảm

- Hồi tưởng những kỉ niệm, ấn tượng của 2 người trong quákhứ

- Niềm vui, nỗi buồn trong sinh hoạt,học tập, vui chơi thểhiện sự gắn bó giữa hai người

- Bày tỏ tình cảm, sự quan tâm, mong muốn của mình khinghĩ về hiện tại và tương lai của người đó

3) Kết bài: Cảm xúc với người đó trong hiện tại và tươnglai

-HS viết – đọc, nhận xét

4 Củng cố (2’) :

- Mục tiêu: củng cố kiến thức đã học, học sinh tự đánh giá về mức độ đạt được những mục tiêu của bài học.

- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa.

- Phương pháp:Khái quát hoá - Kĩ thuật: động não.

- Nêu các cách lập ý trong bài văn biểu cảm

- Trong một bài văn biểu cảm có nhất thiết chỉ sử dụng một cách lập ý không?

5 Hướng dẫn về nhà (3’)

- Nhớ những cách lập ý của bài văn biểu cảm thường gặp.chuẩn bị lập dàn ý cho đề

2 (129), đề 4 (130) Viết một đoạn văn theo một cách lập ý đã học.

- Tìm ví dụ chứng tỏ sự đa dạng trong lập ý của các bài văn biểu cảm

- Soạn :Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh:

+ đọc diễn cảm bài thơ

+ Nhớ được phần phiên âm, dịch thơ

+ tìm hiểu thêm về tác giả

+Tìm thêm những bài thơ có cùng chung đề tài: Trăng và so sánh.

+ PT nghệ thuật đối, sử dụng động từ, và vai trò của câu kết trong bài thơ Hình ảnh ánh trăng – vầng trăng tác động tới tâm tình nhà thơ.

- Nghệ thuật đối và vai trò của câu kết trong bài thơ.

- Hình ảnh ánh trăng – vầng trăng tác động tới tâm tình nhà thơ.

2 Kĩ năng:

- Đọc – hiểu bài thơ cổ thể qua bản dịch.

- Nhận ra nghệ thuật đối trong bài thơ.

- Bước đầu tập so sánh bản dich thơ và bản phiên âm chữ Hán, phân tích tác phẩm.

* KNS: - Nhận thức được thể thơ và tình yêu qh trong bài thơ.

- Giao tiếp: trình bày suy nghĩ trước tập thể.

3 Thái độ:

- Giáo dục đạo đức: gắn bó với thiên nhiên, cuộc sống; đồng cảm với nỗi niềm tha hương, tình cảm thương nhớ quê hương, khát vọng cuộc sống hòa bình.YÊU THƯƠNG, HÒA BÌNH, HẠNH PHÚC, TRÁCH NHIỆM

4 Phát triển năng lực: rèn HS năng lực tự học (thực hiện soạn bài ở nhà có chất

lượng , Lựa chọn các nguồn tài liệu có liên quan ở sách tham khảo, internet, hình thành cách ghi nhớ kiến thức, ghi nhớ được bài giảng của GV theo các kiến thức

đã học), năng lực giải quyết vấn đề (phát hiện và phân tích được vẻ đẹp của tác phẩm văn chương), năng lực sáng tạo ( có hửng thú, chủ động nêu ý kiến về giá trị của tác phẩm), năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập đoạn văn; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong

việc lắng nghe tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học.

B Chuẩn bị:

- GV- nghiên cứu chuẩn KTKN, SGK, SGV, bài soạn, TLTK.

- HS: tìm hiểu tác giả, soạn bài

2- Kiểm tra bài cũ(4’)

? Đọc thuộc lòng bài thơ “ Xa ngắm thác Núi Lư” và cảm nhận về cảnh thác

núi Lư và tâm hồn nhà thơ

nhất, ngôn từ đơn giản, tinh khiết nhất là Tĩnh dạ Tứ của Lí Bạch Song bài có ma lực lớn nhất, đựơc truyền tụng rộng rãi nhất cũng là bài thơ “Tĩnh dạ tứ” của tiên thơ ấy

Hoạt động 2(2’)

- Mục tiêu: học sinh tìm hiểu tác giả-tác phẩm.

- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa.

- Mục tiêu: Tìm hiểu giá trị của bài thơ.

- Phương pháp:vấn đáp, thyết trình, đọc diễn cảm,

nêu vấn đề, phân tích so sánh đối chiếu, giảng bình

- Phương tiện: tư liệu, SGK, bảng

Bài thơ được sáng tác theo thể thơ nào?

- Thể thơ ngũ ngôn tứ tuỵêt

Trong các bài thơ đã đựơc học có bài thơ nào cũng có

thể thơ này?

- Nhiều tài liệu cho rằng: Bài thơ này có thể thơ giống

bài: Phò giá về kinh của Trần Quang Khải ?

Chỉ ra các tiếng gieo vần trong bài thơ ?

- Tiếng cuối câu 2, 4 vần chân Câu 1 và câu 3 không

vần

GV: tuy vậy ở bài thơ này luật = trắc tự do không bị

những quy tắc về niêm luật , đối ràng bụôc như ở thơ

Ngũ ngôn Đường luật Đây là dặc điểm thường thấy ở

thể thơ cổ thể( Thể thơ cổ phong )

GV: Có thể chia bài thơ thành 2 phần: 2 câu đầu và 2

câu cuối, nhưng cũng có thể ko cần chia, để phân tích

theo từng câu thơ

I/ Giới thiệu chung:(7’) 1/ Tác giả:

Cảm nghĩ trong đêm thanh tĩnh là một văn bản thơ Có

người chia: 2 câu dầu tả cảnh, 2 câu sau tả tình Theo

em có thể chia rành mạch như thế được không? Vì sao?

- Không Vì 2 câu đầu tả ánh trăng những còn tả cả

ngừơi ngỡ ánh trăng như sương phủ trên mặt đất Hai

câu sau tả tâm tư nhơ quê, nhưng còn tả cả vầng trăng

sáng trên bầu trời

Như thế trong văn bản này tác giả đã sử dụng phương

thức biểu đạt nào ?

- Biểu cảm và miêu tả

Phương thức nào là mục đích, phương thức nào là

phương tiện?

- Biểu cảm là mục đích, miêu tả là phương tiện

Cho biết cảnh đêm trăng được gợi tả bằng hình ảnh

tiêu biểu nào?

- ánh trăng sáng

Trong 3 câu thơ đầu tiên từ nào được nhắc đi nhắc lại?

- Từ: minh nguyệt được nhắc lại 2 lần

Tác dụng của việc dùng điệp từ “minh nguyệt ” ?

- Trăng như sương trên mặt đất, trăng sáng loáng trên

bầu trời -> cảnh đêm trăng sáng đẹp dịu êm mơ màng,

yên tĩnh

Xét 2 câu thơ đầu : Em hiểu như thế nào về từ: Minh

nguyệt quang, địa thượng sương?

- Minh nguyệt quang : ánh trăng sáng

- Điạ thượng sương: Sương trên mặt đất

Cách miêu tả của Lí Bạch ở đây có gì khác thường?

- ánh trăng sáng trong một đêm thanh tĩnh, không phải

là trăng vừa nhú lên, không phải trăng sáng ngoài sân,

mà là trăng hiện ra sáng ở đầu giường

Việc miêu tả ánh trăng sáng ở đầu giường cho thấy tác

giả đang ở trạng thái nào khi cảm nhận ánh trăng?

- Chữ sàng( giường) gợi cho ngưòi đọc một cách có căn

cứ nhà thơ đang nằm trên giường Chỉ có nằm trên

giường mà không ngủ đựơc thì mới thấy ánh trắng

xuyên qua cửa lọt vào đầu giường

Nếu thay“ sàng” bằng từ “ án”, “trác” ( bàn) thì ý

nghĩa của câu thơ có khác không?

- Nếu thay từ sàng bằng từ án, trác ( bàn) thì ý nghĩa

câu thơ sẽ khác ngay vì người đọc sẽ nghĩ là tác giả

đang ngồi đọc sách ngắm trăng

a Cảnh đêm trăng:(10’)

G : Nhưng ở đây tác giả đang ở trong trạng thái trằn

trọc

Em có nhận xét gì về sự xuất hiện của chữ” nghi” và

chữ “ sương” ở câu thơ thứ 2?

- Nghi: ngờ; ngỡ là// cùng với chữ sương đã cho ta thấy

việc tg tưởng ánh trăng là sương, vì cùng màu trắng là

điều rất hợp lý

So sánh bản phiên âm và bản dịch thơ ở hai câu thơ

đầu, em thấy, bản dịch thơ đã thêm vào những động từ

nào?

- Bản phiên âm thêm vào từ rọi và từ phủ

Thêm vào như vậy có tác động đến người đọc ntn ?

- Bản phiên âm thêm vào từ rọi và từ phủ khiến cho

ngừơi đọc cảm giác hai câu thơ chỉ tả cảnh

GV: Chính chữ nghi trong nguyên bản cho thấy sự hoạt

động nhiều mặt của chủ thể trữ tình Như vây thêm từ

rọi và từ phủ là ko cần thiết

Lần thứ 2 trăng được gợi tả như thế nào trong thơ?

+Cử đầu vọng minh nguyệt

( Cả một vầng trăng sáng láng trứơc mặt con người)

Không khí bào trùm cảnh vật lúc này như thế nào?

- Không khí tĩnh lặng trong đêm khuya

Tại sao chỉ tả cảnh trăng mà lại gợi tả cả được đêm

một thanh tĩnh?

- Trăng là sự sống thanh tĩnh Tả ánh trăng có thể gợi

được cả một cảnh tượng : sáng sủa yên tĩnh của đêm

Như vậy qua 3 câu thơ đầu, em cảm nhận được vẻ đẹp

nào cuả đêm trăng trong bài thơ của Lí Bạch?

- Vẻ đẹp dịu êm, mơ màng, yên tĩnh

? Đọc 2 câu thơ đầu ?

+ Sàng tiền minh nguyệt quang

Nghi thị địa thượng sương

Nhìn ánh trăng lọt vào đầu giường trong đêm khuya tác

giả ngỡ đó là sương sớm trên mặt đất Sự cảm nhận đó

về ánh trăng đã cho ta thấy trong lòng tác giả đang có

cảm giác gì trong đêm trăng nơi xa xứ?

- Cảm nhận cô đơn, lạnh lẽo

Gv: Vầng trăng trên trời chỉ có 1 mình, nó cùng cô đơn,

vào mùa thu trời bắt đầu có sương và hơi lạnh, chính

ngoại cảnh này đã tác đọng đến tg vì thế tg thấy cô đơn,

lạnh lẽo

Sau sự cảm nhận về ánh trăng, tác giả bộc lộ tình cảm

- Là cảnh đêm trăng thanhtĩnh, ánh trăng như sương mờ ảotràn ngập khắp căn phòng

b.Cảm nghĩ của tác giả:

-Cảm nhận về ánh trăng “ ngỡ làsương trên mặt đất”

của mình qua những câu thơ nào?

- Cử đầu vọng minh nguyệt// Đê đầu tư cố hương

?) Vì sao nhìn trăng tác giả lại nhớ quê?

- Tác giả đang xa quê, trong đêm thanh tĩnh chỉ có trăng

và tác giả Dùng trăng để tả nỗi nhớ quê là đề tài quen

thuộc của thơ cổ- “vọng nguyệt hoài hương”

Thủ pháp nghệ thuật sử dụng ở đây là gì?

- Tác giả thành công trong việc sử dụng phép đối

Tác dụng cuả phép đối trong việc bộc lộ cảm xúc của

tác giả? ?) Phân tích câu 3 và 4 ?

- Phép đối: 2 tư thế : ngẩng đầu >< cúi đầu

2 tâm trạng: nhìn (ngắm) >< nhớ

2 đối tượng: trăng sáng >< cố hng

=> yêu thiên nhiên và quê hương tha thiết

?) Theo em “nhớ cố hương” là thế nào?

- Nhớ gia đình, người thân, nhớ thời thơ ấu, nhớ bao

mộng tưởng và kỉ niệm đẹp, nhớ những thăng trầm của

một đời người

Gv: Lí Bạch đã sử dụng câu thơ thứ 3 vào vị trí “bản lề”

thật đặc sắc Nó nối tiếp ý của 2 câu thơ trên đồng thời

để tạo thế hạ ở câu thơ kết thật đắt, thật sâu Hành động

ngẩng đầu như 1 động tác tất yếu để kiểm nghiệm điều

mà câu thơ thứ 2 đã đặt ra : sương hay là trăng ?

? Hành động cúi đầu của tg cho ta thấy tg có tâm trạng

ntn ?

- Tâm trạng nhớ quê hương, nghĩ về quê xa

- Nhìn trăng nhớ quê là điều thường thấy ở Lí Bạch và

các nhà thơ khác Thuở nhỏ tg thường lên núi quê nhà

(núi Nga Mi) để ngắm trăng

? Qua phân tích trên em hãy cho biết cảm nghĩ của tg

đối với quê hương và nhận xét đôi nét về tg ?

=> tg là người lãng mạn yêu thiên nhiên và quê hương

tha thiết Nỗi nhớ quê như luôn thường trực trong lòng

tg

Hãy gạch chân các động từ trong toàn bài thơ ?

- Nghi, cử, vọng, đê, tư

Hãy tìm chủ ngử của 5 động từ trên?( Chủ thể của các

hành động đó?)

- Tất cả chủ ngữ đều bị lược bỏ Đây là hình thức rút

gọn câu( Sẽ được học trong bài 19)

Rút gọn, lược bỏ chủ ngữ của các động từ trong bài

thơ, như vậy Lí Bạch có chỉ rõ chủ thể trữ tình là ai

- Ty thiên nhiên và nỗi nhớ quêhương sâu nặng, tha thiết củangười lữ khách

4 Tổng kết:

4.1 Nội dung

Bài thơ diễn tả nỗi lòng đối vớiquê hương da diết sâu nặngtrong tâm hồn tình cảm người xaquê

không ?

- Như vậy có thể hiểu nỗi nhớ quê trong bài thơ là của

Lí Bạch hoặc đó cũng có thể hiểu là tình cảm của bất cứ

người nào xa quê

Hoạt động 3 (5’) Hướng dẫn HS tổng kết

- Mục tiêu: học sinh biết đánh giá giá trị của văn bản.

- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa.

- Phương pháp: trao đổi nhóm.

- Kĩ thuật: động não,.

Thực hiện nhóm

Nhóm 1: khái quát nội dung - Ý nghĩa của bài thơ?

Nhóm 2: nhận xét gì về ngôn ngữ thơ - Các nghệ thuật

mà tác giả sử dụng trong bài thơ ?

Các nhóm phát biểu – nhận xét – GV chốt

- Hs đọc ghi nhớ

Hoạt động 4(5’)

- Mục tiêu: học sinh thực hành kiến thức đã học.

- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa.

- Phương pháp:cặp đôi chia sẻ - trình bày 1’

- Kĩ thuật: động não.

? Bày tỏ niềm tâm sự của em về tình yêu quê hương

- Hs suy nghĩ – GV gọi 2 HS mỗi HS trình bày

tâm sự trong 1’

- Nhận xét, đánh giá

4.2 Nghệ thuật:

- xây dựng hình ảnh gần gũi,ngôn ngữ tự nhiên bình dị

- Sử dụng biện pháp đối ở câu

3-4 (số lượng các tiếng bằng nhau,cấu trúc cú pháp, từ loại của cácchữ ở các vế tương ứng nhau)

4.3 Ghi nhớ:/Sgk/124 III Luyện tập:

4 Củng cố (2 ’)

- Mục tiêu: củng cố kiến thức đã học, học sinh tự đánh giá về mức độ đạt được những mục tiêu của bài học.

- Hình thức tổ chức: dạy học phân hóa.

- Phương pháp:Khái quát hoábằng KT hỏi chuyên gia

- Kĩ thuật: động não.

5 Hướng dẫn về nhà (3 ’)