Để giúp các em có cái nhìn chính xác về nội dung một số kiến thức đã được học về phần tập làm văn và biết sửa những lỗi về nội dung và diễn đạt trong các bài làm vừa qua... - Tr[r]
Trang 1Ngày soạn: 20 /8/2011
Ngày giảng: 22/8/2011 Bài 1: Văn bản Tôi đi học (Thanh Tịnh)
Tiết 1: Đọc -Hiểu văn bản.
A Mục tiêu bài học:
Qua bài này HS nắm được
1 Kiến thức: - Cốt truyện, nhân vật sự kiện trong đoạn trích Tôi đi học
-Nghệ thuật miêu tả tâm lý trẻ nhỏ ở tuổi đến trường trong văn bản tự sự qua ngòi bút Thanh Tịnh
2 Kỹ năng : - Suy nghĩ sáng tạo: phân tích bình luận về những cảm xúc của của nhân vật chính
trong ngày đầu đi học
-Xác định giá trị bản thân:trân trọng kỷ niệm, sống có trách nhiệm với bản thân
-Giao tiếp : trao đổi ,trình bày suy nghĩ/ ý tưởng cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung
3.Thái độ: Đồng tình với cảm xúc - nỗi nhớ về buổi tựu trường, từ đó có ý thức phấn đấu vươn lên
trong học tập
B Chuẩn bị : 1.GV: Tham khảo tài liệu,
2.H/S: Ôn lại văn bản " Cổng trường mở ra" - "Tính thống nhất về chủ đề của vănbản"
C Tiến trình tổ chức các hoạt động:
*Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ 3’
GV hướng dẫn học sinh học tập bộ môn,kiểm tra chuẩn bị bài của học sinh
*Hoạt động 2 : Giới thiệu bài 1’
Trong cuộc đời mỗi con người, những kỷ niệm tuổi học trò thường được lưu giữ bền lâu trong nỗinhớ Đặc biệt là những kỷ niệm về buổi đến trường đầu tiên:
Ngày đầu tiên đi học
Mẹ dắt em đến trường
Truyện ngắn Tôi đi học đã diễn tả những kỷ niệm mơn man, bâng khuâng của một thời thơ ấu
* Hoạt động 3 : Bài mới
GV cho học sinh đọc chú thích dấu *
? Nêu những hiểu biết của mình về tác
giả
? VB Tôi đi học có trong tập truyện
ngắn nào của ông?Tập
truyện ngắn được xuất bản năm nào?
GV khái quát lại.
GV nêu yêu cầu đọc
-Giọng chậm hơi buồn,chú ý lời nói của
dấu *
Tự bộc lộ
H/S ghinhững nét
cơ bản
H/S đọcnối tiếpđến hết
H/S dựaSGK giảithích các từ
Trang 2?Truyện được kể ở ngôi thứ mấy?Nhân
vật tôi nhớ lại kỉ niệm buổi tựu trường
đầu tiên trong đời vào lúc nào?
? Xét về thể loại bài văn được xếp vào
kiểu văn bản nào?
?Kỉ niệm về buổi tựu trường thời thơ ấu
của nhân vật tôi được nhà văn diễn tả
theo trình tự nào?Có thể chia thành các
phần ntn?
GV tâm trạng của nhân vật tôi trong
buổi đầu tiên đến trường được thể hiện
như thế nào cùng ta cùng tìm hiểu
GV cho học sinh đọc phần văn bản từ
đầu đến tng bừng rộn rã.
? Phần vừa đọc cho thấy nỗi nhớ về
buổi đầu tựu trường của nhân vật tôi
được khơi nguồn từ thời điểm nào? Vì
sao thời điểm đó lại gợi kỉ niệm?
? Cảm xúc đó được nhân vật tôi cảm
nhận như thế nào?
Trả lời độclập
Ghi nhớcác kiếnthức
- H/s đọcđoạn văn
-Suy nghĩtrả lời độclập
-Trả lờiđộc lập
-Phát hiệntrả lời độclập
-H/S kháiquát
chính-H/S theo
* Cấu trúc văn bản
-Truyện kể về kỉ niệm trong sáng về buổi tựutrường đầu tiên trong đơì của chính tác giả.-Truyện được kể theo ngôi thứ nhất nhân vậttôi kể lại kỉ niệm khi đã trưởng thành
- Kiểu VB nhật dụng, biểu cảm
- Phần 3: trước sân trường đến trong các lớp:Tâm
trạng của n/v khi nhìn thấy ngôi trường
-Phần 4: Ông đốc chút nào hết:Tâm trạng và
cảm giác của n.v khi nghe gọi tên và rời mẹvào lớp
-Phần 5: Còn lại: Tâm trạng của tôi khi ngôì
vào chỗ của mình
II Đọc - hiểu văn bản 18’
1 Cảm xúc-Tâm trạng của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên đến trường.
* Từ hiện tại nhớ về quá khứ.
- Thời điểm: cuối thu đây là thời điểm bắt đầukhai trường
+ Cảnh thiên nhiên: Lá rụng,mây bàng bạc.+ Cảnh sinh hoạt:Mấy em bé rụt rè cùng mẹđến trường
- Lí do:Thời gian cuối thu là bắt đầu năm họcmới
- Cảm giác trong sáng như cánh hoa tươi mỉmcười giưã bầu trời
- Nghệ thuật so sánh Cảm xúc trong sáng tựnhiên trong tâm hồn trẻ thơ
- Các từ láy liên tiếp bổ sung cho nhau thể
hiện cảm xúc trong sáng nảy nở và diễn tả cụthể tâm trạng của nhân vật và rút ngắn
Trang 3nhớ lại buổi tựu trường đầu tiên được
diễn tả ntn?
GV khái quát.
GV định hướng học sinh vào phần 2
của VB
? Phần 2 tập trung vào thể hiện tâm
trạng của nhân vật tôi ở thời điểm nào?
? Cảnh vật khi nhân vật tôi cùng mẹ
đến trường hiện lên ntn?
?Vì sao những cảnh vật quen thuộc
hàng ngày mà hôm nay khi nhân vật tôi
đi học nó lại trở lên lạ lẫm vậy?
? Hành trang ,tâm trạng của nhân vật
tôi được diễn tả thế nào?
? Việc n/v tôi đề nghị mẹ cầm thêm
thước,bút có ý nghĩa gì?
? Em hãy lí giải vì sao nhân vật tôi lại
có tâm trạng nh vậy?
? Qua các chi tiết cho biết trên đường
cùng mẹ tới trường nhân vật tôi có tâm
trạng nh thế nào?
? Hành động nào của nhân vật tôi khiến
em có ấn tượng nhất?
-GV cho hs đọc phần 3 từ trước sân
trường đến vuốt mái tóc tôi
? Đoạn văn miêu tả tâm trạng của nhân
vật tôi ở thời điểm nào?
? Cảnh sân trường làng Mĩ Lí nổi bật
qua h/ả nào?
? Khung cảnh ngày khai trường ở làng
Mĩ Lí thể hiện điều gì về công tác giáo
dục?
GV:Khi chưa đi học n.v tôi chỉ thấy
ngôi trường cao ráo sạch sẽ hơn các
nhà trong làng nhưng hôm nay chú bé
lại thấy trường vừa xinh sắn vừa oai
nghiêm như cái đình làng Hoà ấp khiến
lòng tôi đâm ra lo sợ vẩn vơ?
? H/ả các em nhỏ ngày đầu đến trường
được tác giả miêu tả qua nghệ thuật
nào? ý nghĩa của nghệ thuật đó?
? Từ đó em cảm nhận ntn về tâm trạng
của nhân vật tôi trong ngày đầu tiên
đến trường ?
- GV cho hs đọc phần 4
?Ông đốc hiện lên trong tâm trí nhân
vật nh thế nào?Tình cảm của nhân vật
với ông đốc được thể hiện thế nào?
dõi đoạn 2
- Phát hiện
-Trả lờiđộc lập
- H/s lý
giảitrả lời
- Tự bộc lộ
HS trả lời
-H/S đọcphần 3
-Tự bộc lộ-Phát hiện-H/s thảoluận
-Trả lờiđộc lập
- Phát hiệntrả lời
-Tự bộc lộ
HS đọcphần 4-Trả lờiđộc lập
-Trả lời
khoảng cách giữa quá khứ và hiện tại
-Tâm trạng:Mơn man tưng bừng rộn rã Cảm xúc trong sáng và nảy nở trong lòng.
* Tâm trạng của nhân vật tôi khi cùng mẹ đến
trường.
-Buổi mai đầy sương thu và gió lạnh,conđường dài và hẹp
-Vì:Tôi đi học là chuyển sang một môi
trường mới xa rời những trò chơi tuổi thơquen thuộc
- Bộ quần áo mới, mấy quyển vở ,cảm thấytrang trọng, đứng đắn
- N/v tôi cảm thấy mình đã lớn lên và tự
hào,thử khám phá những cái mới
- Muốn khẳng định mình.
- Tâm trạng hồn nhiên ngây thơ phù hợp lứa tuổi vừa rụt rè, bỡ ngỡ nhưng lại muốn khẳng định mình trước những cái mới.
* Tâm trạng và cảm giác của tôi khi đến trường
- Cảnh sân trường người rất đông người nàocũng mặc quần áo đẹp,gương mặt vui tươisáng sủa
- Không khí đặc biệt của ngày khai trường ởnước ta
-Tinh thần hiếu học của nhân dân ta.
-T/c sâu nặng của n.v với mái trường tuổi thơ
- So sánh trường với đình làng thể hiện sự tônnghiêm
- Cảm xúc trang nghiêm của tác giả về ngôitrường.Cảm thấy mình nhỏ bé
- Nghệ thuật so sánh.
- Miêu tả sinh động h/ả và tâm trạng của các
em bé lần đầu tới trường.
- Tự tin, phấn khởi.
* Tâm trạng của nhân vật
Trang 4? Tâm trạng của nhân vật tôi khi nghe
gọi tên vào lớp được thể hiện thế nào?
? Vì sao nhân vật tôi lại bật khóc ? Phải
chăng n.v tôi vì tinh thần yếu đuối?
-GV cho h/s đọc phần cuối
? Khung cảnh lớp học,bạn bè được n/v
tôi cảm nhận thế nào?
?Tại sao n/v lại có tâm trạng như vậy?
?H/ả một con chim liệng trên cửa sổ
hót mâý tiếng rồi rụt rè bay đi có ý
nghĩa gì?
? N/v tôi đã đón nhận giờ học đầu tiện
với tâm trạng nh thế nào?
? Dòng chữ Tôi đi học kết thúc truyện
có ý nghĩa gì?
GV khái quát lại toàn bộ tâm trạng của
nhân vật tôi
?GVngoài nhân vật tôi trong câu
chuyện còn có nhân vật nào khác?
-> Chuyển sang phần 2
? Phụ huynh học sinh đã có những việc
làm gì với các em trong ngày đầu tiên
đến trường?
? Cử chỉ và việc làm của ông đốc và
thầy giáo trẻ gợi cho em suy nghĩ gì về
họ?
? Qua những việc làm và hành động
của những người lớn ta cảm nhận được
gì về tấm lòng của họ?
? Nhận xét về đặc sắc nghệ thuật của
VB?
? Văn bản trên giúp em hiểu được nội
dung gì?
Khái quát nd ghi nhớ
? Theo em sức cuốn hút của tác phẩm
độc lập
-Trả lờiđộc lập
- H/s độclập trả lời
-Nêu ý
nghĩa
Tự bộc lộ
-Nêu cảmnhậnNhận xét
- Khái quát
-Tự bộc lộ
Suy nghĩ,trả lời
- Nêu suynghĩ củabản thân
- Đọc ghinhớ
Tôi khi nghe gọi vào lớp
- Ông đốc tươi cười động viên Tác giả biếtquí trọng tin tưởng và biết ơn ông đốc cũng
như nhà trường.
- Tôi hồi hộp và đã lúng túng càng lúng
túng hơn vì chưa bao giờ bị chú ý như thế
+ Lạ:vì mới gặp mọi người lần đầu
+ Gần gũi:từ đây gắn bó với bạn học
- H/ả con chim liệng qua chứng tỏ thời trẻ thơchơi bời tự do chấm dứt và bước vào một giaiđoạn mới làm học sinh
- Tự tin và nghiêm trang bước vào lớp.
- Khép lại bài văn và mở ra một thế giới mới
và một giai đoạn mới trong cuộc đời
-Dòng chữ thể hiện chủ đề của truyện ngắnnày
-Phụ huynh, người mẹ, thầy hiệu trưởng, thầygiáo trẻ
2.Thái độ của những người lớn đối với các
III Tổng kết: 5’
* Nghệ thuật :
- Bố cục theo dòng hồi tưởng,cảm nghĩ củanhân vật tôi theo dòng thời gian của một buổitựu trường
-Kết hợp hài hoà giữa yếu tố miêu tả,biểu cảm, hình ảnh so sánh bộc lộ tâm trạng cảm xúc
* Nội dung :
- Kỷ niệm trong sáng của tôi
- Tình yêu, niềm trân trọng mái trường tuổithơ của tgiả
Trang 5được tạo nên từ đâu?
? Qua bài học em hãy nêu ý nghĩa của
văn bản ?
? Qua VB em hãy khái quát nét đặc sắc
của truyện ngắn Thanh Tịnh?
? Phát biểu cảm nghĩ của em về dòng
cảm xúc của nhân vật " Tôi" trong
truyện ngắn tôi đi học
- Kỉ niệm mới lạ mơn man
*Ý nghĩa : Buổi tựu trường đầu tiên sẽ mãimãi không thể nào quyên trong ký ức của nhàvăn Thanh Tịnh
IV/ Luyên tập: 3’
-Truyện ngắn của Thanh Tịnh nhẹ nhàng ấmáp,cái buồn mang âm hưởng chủ đạo, bângkhuâng,man mác t/c quê hương của nhà văn
D Hoạt động tiếp nối:
HS- Yếu, tb: - Học thuộc ghi nhớ trong sgk
HS -K,G: - Viết đọan văn ngắn ghi lại ấn tượng của em buổi đến trường khai giảng lần đầu tiên
- Soạn bài :Trong lòng mẹ.theo câu hỏi sgk
Soạn : 20/8/2011
Dạy: 22/8/2011
Tiết 2 : Cấp độ khái quát của nghĩa từ ngữ
A.Mục tiêu bài học:
Qua bài này HS nắm được
1 Ki ến thức
- Các cấp độ khái quát về nghĩa của từ ngữ
2 K ỹ năng : - Thực hành so sánh , phân tích các cấp độ khái quát về nghĩa từ ngữ
-Ra quyết định: nhận ra và biết sử dụng từ đúng nghĩa / trường nghĩa theo mục đích giao tiếp cụ thể
3 Thái độ: - Có thái độ hiểu đúng nghĩa của từ và sử dụng từ hợp nghĩa trong từng hoàn cảnh.
B Chuẩn bị:
1- Giáo viên: Chuẩn bị nội dung lên lớp-Bảng phụ
2- Học sinh : Ôn lại kiến thức bài " Tôi đi học" và bài"Tính thống nhất về chủ đề của vănbản"
C.Tiến trình các tổ chức các hoạt động
Trang 6* Ho ạt động 1 :Kiểm tra bài cũ 3’
GV khái quát nội dung tiếng việt học trong chương trình lớp 7,giới thiệu chương trình lớp 8
*Hoạt động 2 : Giới thiệu bài 1’
Lớp 7 các em đã được học về từ đồng ngghĩa và từ trái nghĩa Em hãy lấy ví dụ về 2 loại từ này?
? Các từ trên có mối quan hệ với nhau ntn?
- Quan hệ bình đẳng về ngữ pháp
Trong chương trình ngữ văn 8 chúng ta sẽ được tìm hiểu một mối quan hệ khác về nghĩa của từ ngữ
đó là mối quan hệ bao hàm.Nói đến bao hàm có nghĩa là khái quát những nét chung vậy nghĩa kháiquát của từ ngữ được hiểu như thế nào chúng ta cùng tìm hiểu
*Hoạt động 3: Bài mới
GV hướng dẫn học sinh quan sát
sơ đồ SGK/10
? Các từ động vật,thú chim, cá
có nghĩa như thế nào?
GV khái quát ý đúng
? Căn cứ vào nghĩa của các từ vừa
tìm được hãy cho biết nghĩa của
động vật rộng hơn hay hẹp hơn so
với nghĩa của các từ chim thú,cá?
Vì sao?
? Nghĩa của từ thú rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của từ voi,hươu?
Nghĩa của từ chim rộng hơn hay
hẹp hơn nghĩa của từ tu hú, sáo?
- H/s quan sát sơ
đồ sgk/10,đọc -Thảo luậnnhóm 2'
- Đại diện nhómtrả lời
-Trả lời độc lập
H/S trả lời độclập
+ Thú:Động vật có xương sống bậc cao,cólông mao,tuyến vú,nuôi con bằng sữa
+chim:động vật có xương sống,đầu cómỏ,thân phủ lông vũ,có cánh để bay,đẻ trứng+ Cá:động vật có xương, sống ở dướinước,thở bằng mang,bơi bằng vây
-> Nghĩa của từ động vật rộng hơn nghĩa của các từ :chim thú,cá.
- Vì:Phạm vi của từ động vật bao hàm phạm
vi nghĩa của các từ thú, chim, cá,
- Nghĩa của từ: thú, chim , cá rộng hơn nghĩa của từvoi,hươu,tu hú,sáo,cá rô, cá thu
-Vì:phạm vi nghĩa của các từ thú,chim, cá baohàm nghĩa của các từ: voi, hươu, tu hú,sáo,các
rô, cá thu
- Các từ thú,chim,cá có phạm vi nghĩa rộng hơn các từ voi,hươu,tu hú,sáo, cá rô,cá thu
và có phạm vi nghĩa hẹp hơn từ động vật
Trang 7Nghĩa của từ cá rộng hơn hay hẹp
hơn nghĩa của từ cá rô,cá thu? Vì
sao?
? Nghĩa của từ thú,chim,cá rộng
hơn nghĩa của những nào,đồng
thời hẹp hơn nghĩa của từ nào?
?Qua tìm hiểu VD em hiểu gì về
nghĩa của một từ
?Thế nào là một từ ngữ được coi
là có nghĩa rộng? Và thế nào là
một từ ngữ được coi là có nghĩa
hẹp?
Gọi HS đọc ghi nhớ
GV nêu yêu cầu bài tập 1
?Lập sơ đồ thể hiện cấp độ khái
quát của nghĩa từ ngữ
GV gọi đại diện nhóm trả lời
- Làm bài độclập Chữa bài
- Làm bài vàchữa bài
- Bổ sung
- Nghĩa của một từ có thể rộng hơn hoặc hẹphơn nghĩa của từ ngữ khác
- Từ nghĩa rộng:khi phạm vi nghĩa của từu
ngữ đó bao hàm phạm vi nghĩa của một số từngữ khác
- Từ có nghĩa hẹp: khi phạm vi nghĩa của từ
ngữ đó được bao hàm trong phạm vi nghĩa củamột số từ ngữ khác
c, Hoa qủa: xoài, mít, ổi, bưởi
d, ( người ) họ hàng: anh, em, cô, dì,
đ, Mang: vác, gánh, xách, gùi
Bài tập 4:
a, thuốc lào c, bút điện
b, thủ quỹ d, hoa tai
Trang 8D Hoạt động tiếp nối : 2’
HS: Yếu,tb: - Học thuộc ghi nhớ sgk
- Thế nào là từ ngữ có nghĩa rộng và nghĩa hẹp?
HS: K,G: - Hoàn thiện các bài tập và làm tiếp bài tập 4 SGK
- Chuẩn bị bài :Trường từ vựng.theo câu hỏi SGK
Soạn: 22/8/2011
Dạy: 24/8/2011
Tiết 3,4 : Tính thống nhất về chủ đề của văn bản
A Mục tiêu bài học:
Qua bài này HS nắm được
1 .Kiến thức: -Chủ đề của VB, - Những thể hiện của chủ đề trong một VB.
2 Kỹ năng: - Giao tiếp: Phản hồi / lắng nghe tích cực, trình bày suy nghĩ / ý tưởng cá nhân về chủ
1- GV:Chuẩn bị nội dung lên lớp, sưu tầm thêm 1 số bài tập
2- HS :Ôn lại văn bản" Tôi đi học ", "Cấp độ khái quát nghĩa của từ ngữ"
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ 3’
GV khái quát nội dung TLV trong chương trình lớp 7,giới thiệu chương trình lớp 8
- Kiểm tra việc chuẩn bị bài của học sinh
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài 1’
Tính thống nhất của chủ đề VB là một trong những đặc trưng quan trọng tạo nên VB, phânbiệt VB với những câu hỗn độn, với những chuỗi bất thường về nghĩa và đặc trưng này tạo cho VB
có sự liên kết và có tính thống nhất.Vậy chủ đề của VB và tính thống nhất của chủ đề trong VB nhưthế nào chúng ta cùng tìm hiểu
* Hoạt động 3: Bài mới
GV cho h/s đọc lại VB Tôi đi học của
Thanh Tịnh
-H/s đọc lạiVB
I/ Chủ đề của văn bản.: 20’
* Bài tập:
Trang 9? Nhân vật chính trong VB là ai?
? Tác giả nhớ lại những kỉ niệm sâu
sắc nào trong thời thơ ấu của mình?
? Sự hồi tưởng ấy gợi lên những ấn
tượng gì trong lòng tác giả?
GV:Trả lời được các câu hỏi trên
chính là chúng ta đã nắm được chủ đề
của VB Tôi đi học
? Vậy theo em chủ đề của VB Tôi đi
? Căn cứ vào đâu mà em biết VB Tôi
đi học nói lên những kỉ niệm của tác
giả về buổi tựu trường đầu tiên?
? Vì sao nhan đề của VB lại cho em
biết VB nói về kỉ niệm buổi tựu
trường của tác giả?
? Các phần của VB có vai trò như thế
nào trong việc thể hiện kỉ niệm của
buổi tựu trường đó?
? Dòng hồi tưởng của n/v được kể theo
trình tự nào
GV: VB Tôi đi học tập trung hồi
tưởng lại tâm trạng hồi hộp cảm giác
bỡ ngỡ của nhân vật tôi trong buổi tựu
trường đầu tiên
? Em hãy chỉ ra các câu văn nói về tâm
trạng của nhân vật tôi trong buổi tựu
trường qua các chặng thời gian?
(Trên đường tới trường,khi tới
H/s phát hiện-Trả lời độclập
-Nêu nhận xét
- Phát biểu
- Bổ sung
-Suy nghĩ trảlời độc lập
-Thảoluậnnhóm 2'Ghi ý chính
-H/s theo dõiVB
- H/s giải thích
-H/S trả lờiđộc lập
- H/s xác định
- Nêu nhận xét
Đọc VB Tôi đi học của Thanh Tịnh.
-N/v chính là Tôi (tác giả)-Kỉ niệm về buổi tựu trường đầu tiên củamình
- Gợi nỗi niềm bâng khuâng, bao rung cảmnhẹ nhàng mà trong sáng của tác giả
- Chủ đề của VB "Tôi đi học": Tâm trạng hồi
hộp,cảm giác bỡ ngỡ của n/v tôi trong buổi tựutrường đầu tiên
*Chủ đề của VB: là đối tượng và vấn đề
chính (chủ yếu) được tác giả nêu lên,đặt ratrong VB
II/Tính thống nhất về chủ đề của văn bản: 30’
- Căn cứ vào nhan đề của VB, các phần của
VB, từ ngữ, câu văn
+ Nhan đề của VB đã thông báo khái quátnội dung chính của VB là kể về câu chuyệntôi đi học
+ Các phần của VB kể tỉ mỉ những cảmgiác mới lạ xen lẫn với lo sợ vẩn vơ, bỡ
ngỡ , lúng túng của Tôi ở buổi đến trường
đầu tiên trong đời
+ Câu chuyện được kể theo trình tự thời giancủa một buổi tựu trường:khi cùng mẹ trênđường tới trường, khi đến trước sân trườnglàng Mĩ Lí, khi nghe gọi tên và rời bàn tay mẹvào lớp đón nhận giờ học đầu tiên
- Trên đường đi học: cảm nhận về conđường vừa quen vừa thấy xa lạ, cảnh vậtxung quanh đều thay đổi.Không lội qua
Trang 10trường,khi nghe gọi tên vào lớp, )
? Như vậy ta thấy nhan đề của các
phần,câu, từ ngữ trong VB đều tập
chung làm nổi bật một vấn đề theo em
đó là vấn đề gì?
?Từ việc phân tích trên em hãy cho
biết thế nào là tính thống nhất về chủ
đề của VB?
?Làm thế nào để đảm bảo tính thống
nhất đó?
GV khái quát ghi nhớ
Gọi HS đọc ghi nhớ
GV nêu yêu cầu bài tập
? Phân tích tính thống nhất về chủ đề
sông đi thả diều nữa mà đã đi học
- Trên sân trường:Cảm nhận mới hôm qua
về ngôi trường là xinh xắn sạch sẽ như mấynhà trong làng mà hôm nay thì oainghiêm cho nên lòng lo sợ vẩn vơ
- Khi nghe gọi tên thì có cảm giác bỡ ngỡ lúng túngkhi xếp hàng vào lớp thì đứng nép vào người thânchỉ dám nhìn một nửa,dám đi từng bước nhẹ -Trong lớp học:cảm thấy xa mẹ, trước đây
đi chơi cả ngày không có cảm giác ấy màhôm nay chỉ xa đến trưa đã thấy nhớ nhà
- Các yếu tố trong VB như nhan đề, cácphần, câu chữ,từ ngữ đều hướng vào mộtchủ đề:trong cuộc đời của mỗi con người,những ấn tượng tốt đẹp về buổi tựu trườngđầu tiên trong đời không bao giờ phai mờtong kí ức Nó in sâu trong tâm trí mỗi conngười, nó làm cho người ta xúc động mỗikhi hồi tưởng về nó
- Tính thống nhất về chủ đề của VB: là
chỉ biểu đạt nội dung mà chủ đề đã xácđịnh không xa rời hay lạc sang chủ đềkhác
- Để đảm bảo tính thống nhất củavề chủ đềcủa VB cần xác định chủ đề qua nhan đềcủa VB ,đề mục, quan hệ giưã các phầncủa VB,các từ ngữ then chốt thường lặp đi,lặp lại
* Ghi nhớ(SGK)
II/ Luyện tập: 30’
1 Bài tập
- Phân tích tính thống nhất về chủ đề của
VB: Rừng cọ quê tôi
Trang 11của VB"Rừng cọ quê tôi"
GV cho h/s đọc VB
? Cho biết VB viết về đối tượng nào
và vấn đề gì?
? Các đoạn văn đã trình bàyđối tượng
và vấn đề theo thứ tự nào?
?Theo em có thể thay đổi trình tự này
được không?Vì sao?
? Từ việc tìm hiểu VB em hãy nêu chủ
đề của VB trên?
? Chủ đề ấy được thể hiện trong toàn
VB,từ việc miêu tả rừng cọ đến cuộc
sống của ngườì dân Hãy chứng minh
điều đó? (Nhan đề,câu văn, nghệ thuật
miêu tả)
GV gọi đại diện nhóm trả lời
Gv nhận xét
- Đại diện trìnhbày kết quảTL
- Khái quát-Trả lời
- Suy nghĩ trảlời
- TL nhóm
- Đại diệnnhóm trình bàykết quả TL
- Trả lời
Lắng nghe
- Đối tượng:Rừng cọ quê tôi
-Vấn đề:Cảm xúc nhớ về rừng cọ quêmình
+Phần 3: T/c của con người sông Thao vớirừng cọ
- Không thể thay đổi được cách trình bàytrên.Vì các ý được trình bày hợp lí,cânđối,mạch lạc.Tác giả đi từ cái cụ thể,riêngbiệt đến sự gắn bó riêng của bản thân vàđến một cái rộng lớn hơn là sự gắn bó củarừng cọ đối với cả quê hương
*Chủ đề:Tình cảm gắn bó của người dân
sông Thao với rùng cọ
*Chứng minh cho các ý nêu trong chủ đềcủa VB
- Nhan đề không chỉ có hai từ rùng cọ màcòn có các từ quê tôi.Cho nên ta thấy trongnhan đề đã thể hiện niềm tự hào của ngườiviết
- Câu văn nêu lên tình cảm:"Chẳng có nơi nàođẹp như sông Thao quê tôi,rừng cọ trậptrùng."; "Người sông Thao đi đâu cũng nhớ vềrừng cọ quê mình"
+Khi tả về cây cọ tg đã gửi gắm cả t/c vàotrong đó;sự gắn bó của cây cọ với tácgỉa:"Căn nhà tôi ở núp dưới rừng cọ.Ngôitrường tôi học "
- Rừng cọ quê tôi
* VB đã thể hiện tính thống nhất về chủ đềqua chủ đề của VB, nhan đề, các từ ngữ
Trang 12? Vậy VB đã thể hiện tính thống nhất
về chủ đề qua những yếu tố nào?
-Nêu yc bt2?
? Hãy trao đổi trong nhóm xem ý nào
ở trên sẽ làm cho bài viết lạc đề ?
? Nêu yêu cầu bài tập 3
GV yêu cầu h/s thảo luận nhóm
? Ý kiến nào lạc chủ đề?ý nào hợp chủ
đề nhưng cách diễn đạt thiếu tập
chung?
? Đề xuất phương án đúng?
- TL nhóm bàn-Chữa bài
Làm BT 2
Nêu y/c BT
thảo luậnnhóm
3.Bài tập 3/11
Lựa chọn,điều chỉnh bổ xung các từ,ý chosát với yêu cầu của đề bài
-Lạc chủ đề: c,g -Hợp chủ đề nhưng cách diễn đạt thiếu tập chung vào chủ đề như ý:b.,e.
* Phương án chấp nhận:
a.Cứ mùa thu về,mỗi lần thấy các em nhỏnúp dưới nón mẹ lần đầu tiên đếntrường,lòng lại nao nức rộn rã , xốn xang.b.Cảm thấy con đường thường đi lại lắmlần tự nhiên cũng thấy lạ,nhiều cảnh vậtthay đổi
c.Muốn thử sức tự mạng sách vở như họctrò thực sự
d.Cảm thấy ngôi trường vốn qua lại nhiềulần cũng có biến đổi
e.Cảm thấy gần gũi, thương đối với lớphọc, với những người bạn mới
D Hoạt động tiếp nối: 3’
HS: Yếu , Tb : - Học bài nắm được nội dung bài
- Làm bài tập còn lại
HS: K,G: - Viết một đoạn văn ngắn có sử dụng trường từ vựng
- Chuẩn bị bài "Trong lòng mẹ".Theo SGK
Soạn : 26/8/2011
Dạy: 29 /8/2011
Trang 13Bài 2: Văn bản Trong lòng mẹ
(Trích:Những ngày thơ ấu) Nguyên Hồng
Tiết 5,6 : Đọc -Hiểu văn bản.
A Mục tiêu bài học:
Qua bài học ,học sinh nắm được
1 Kiến thức:
- Khái niệm thể loại hồi ký
-Cốt truyện ,sự việc trong đoạn trích
-Ngôn ngữ truyện thể hiện niềm khát khao t/c ruột thịt cháy bỏng của nhân vật
-Ý nghĩa g/dục những thành kiến cổ hủ, nhỏ nhen , độc ác không thể làm khô héo t/c ruột thịtsâu nặng thiêng liêng
2 Kỹ năng : - Biết đọc – hiểu một vb hồi ký
-Suy nghĩ, sáng tạo: phân tích, bình luận những cảm xúc của bé Hồng
-Giao tiếp: trao đổi, trình bày suy nghĩ/ ý tưởng cảm nhận của bản thân về giá trị nội dung vànghệ thuật của vb
-Xác định giá trị bản thân, trân trọng t/cảm gia đình
3 Thái độ : Đồng tình với tình cảm kính yêu - biết ơn cha mẹ của bé Hồng; phê phán thói độc
ác, nhẫn tâm của bà cô bé Hồng
B Chuẩn bị :
1- GV: Sưu tầm tài liệu, tham khảo sgv, thiết kế bài soạn.
2 - HS: Tìm đọc tập truyện Những ngày thơ ấu; ôn bài trường từ vựng
C Tiến trình tổ chức các hoạt động.
* Hoạt động 1:Kiểm tra bài cũ( 5' )
? VB Tôi đi học được viết theo thể loại nào?Vì sao em biết?
?Trong bài đã sử dụng biện pháp so sánh thể hiện cảm xúc của nhân vật em hãy chỉ ra một số h/ả
so sánh và phân tích hiệu quả của nó?
- H/s tự lựa chọn h/ả so sánh và phân tích
Gợi ý : có 3 hình ảnh so sánh-Những cảm giác bầu trời quang đãng
- ý nghĩ ấy qua ngọn núi
- Họ như con chim
- Tác dụng góp phần làm tăng đậm chất trữ tìnhngọt ngào, nhẹ nhàngcủa kỷ niệm và cảm xúc
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài (1')
Trang 14Tuổi thơ cay đắng, tuổi thơ ngọt ngào,tuổi thơ dữ dội Tuổi thơ của em, tuổi thơ của tôi.Ai
cũng có những kỉ niệm vui buồn và tuổi thơ đó đã qua đi không bao giờ trở lại.Những ngày thơ ấu
của nhà văn Nguyên Hồng đã được kể,tả và nhớ lại với những rung động cực điểm của một linh hồntrẻ dại mà thẫm đẫm tình thương yêu mẹ.Vậy t/c của chú bé Hồng trong tập hồi kí được thể hiện nhưthế nào chúng ta cùng tìm hiểu
* Hoạt động 3 : Bài mới ( 82' )
GV cho học sinh đọc chú thích dấu *
?Nêu vài nét khái quát về tác giả
Nguyên Hồng?
? Nêu xuất xứ đoạn trích Trong lòng
mẹ?
GV khái quát lại.
Đọc cho h/s nghe tiểu sử chi tiết của
tác giả
GV nêu yêu cầu đọc: Giọng chậm hơi
buồn,tình cảm,chú ý lời nói của các
nhân vật.(Giọng của bà cô thì cay
độc,chua chát Giọng của bé Hồng khi
gặp mẹ cần thể hiện sự sung sướng)
GV đọc 1 đoạn
Gọi hs đọc nối tiếp
GV nhận xét phần đọc của học sinh
GV cho h/s giải nghĩa các từ khó
? Em hiểu như thế nào về từ rất
kịch,tha hương cầu thực,quả
-H/S đọc chú
thích dấu *
-H/s theo dõisgk trình bày
- Trả lờiH/S ghi nhữngnét cơ bản
- Nghe
- H/S đọc nốitiếp đến hết
- H/S dựaSGK giải thích
I Đọc-Tiếp xúc văn bản: (10')
*Tác giả,tác phẩm
- Nguyên Hồng (1918-1982) Tên khai sinh
là Nguyễn Nguyên Hồng.,quê ở thành phốNam Đinh
+ là nhà văn của những người cùng khổ ,cónhiều sáng tác ở các thể loại :tiểu thuyết ,ký,thơ
+ TP chính:Bỉ vỏ, Những ngày thơ ấu,Cửabiển
- Đoạn trích Trong lòng mẹ trích trong tập hồi kí Những ngày thơ ấu tác phẩm gồm 9
chương ,đăng trên báo năm 1938 và inthành sách năm 1940.Đoạn trích năm ởchương IV của tập hồi kí
* Đọc.
*Từ khó:
Trang 15nhiên,thành kiến?
? Những ngày thơ ấu thuộc thể loại
nào? Em hiểu biết gì về thể loại đó?
? Vị trí của đoạn trích ?
? Đoạn trích trong lòng mẹ kể về
chuyện gì của tác giả?
?Từ nội dung của đoạn trích em hãy
cho biết đoạn trích chia làm mấy
phần? Nội dung chính của từng phần?
GV khái quát nội dung của toàn đoạn
trích và hướng dẫn học sinh phân tích
GV: phần 1 giới thiệu cuộc trò chuyện
của bà cô và bé Hồng trong cuộc đối
đó ta thấy h/ả người cô hiện lên rất rõ
nét với những nét tính cách riêng
biệt
GV:Để hiểu được tâm địa của bà cô
trước tiên chúng ta cần tìm hiểu vài
nét về cảnh ngộ của chú bé Hồng
? Bằng những câu văn giản dị, tự
nhiên tác giả giúp người đọc phần nào
thấy được cảnh ngộ của bé Hồng vậy
em hãy cho biết cảnh ngộ của chú bé
Hồng được giới thiệu như thế nào?
? Từ những chi tiết trên em có suy
-Trả lời độclập
-Nghiên cứu
VB phát hiệncách tổ chứcVB
-H/s đọc phần
1 của đoạntrích
- Nghe
- Phát hiện
Suy nghĩ trảlời độc lập
- Trình bày
* Cấu trúc văn bản
-Thể loại hồi kí:là loại hình kí kể lại nhữngbiến cố xảy ra trong quá khứ mà tác giả làngười tham dự hoặc chứng kiến.(Đó lànhững chuyện có thật đã từng xảy ra trongcuộc đời tác giả)
- Đoạn trích nằm ở chương 4 của tập hồi kí
kể về cuộc trò chuyện giữa người cô và béHồngvà cuộc gặp gỡ đầy cảm động của béHồng và mẹ
- Bố cục:
+ Phần 1:Từ đầu đến người ta hỏi đến chứ
cuộc đối thoại giữa người cô và bé Hồng
+ Phần 2: còn lai Cuộc gặp gỡ bất ngờ và
xúc động của bé Hồng với mẹ
II/ Đọc- tìm hiểu văn bản: (60')
1 Nhân vật người cô trong cuộc đối thoại với bé Hồng
* Cảnh ngộ của bé Hồng: mồ côi cha gần 1
năm.Mẹ phải xa con đi tha hương cầu thực.Chú sống giữa sự ghẻ lạnh,hắt hủi của nhữngngười họ hàng cay nghiệt
-> Cảnh ngộ tội nghiệp đáng thương,chịu nhiều đau khổ.
Trang 16chú bé có một cái nhìn nhạy bén và
khôn sớm.Chú đã cảm nhận được tính
cách của người cô qua cuộc trò
chuyện
? Người cô xuất hiện trong hoàn cảnh
nào?
?Trong hoàn cảnh thương tâm đó
người cô xuất hiện và cử chỉ đầu tiên
của bà là gì?
? Cử chỉ cười hỏi và nội dung câu hỏi
của bà cô có p/á đúng tâm trạng và t/c
của bà với chú bé Hồng và mẹ bé
Hồng không? Vì sao em biết?
? Vậy từ ngữ nào đã p/á thực chất thái
độ của bà?
? Em hiểu rất kịch nghĩa là gì?
? Trước câu hỏi của bà cô bé Hồng đã
có những cử chỉ và thái độ như thế
nào?
? Sau lời từ chối của bé Hồng bà cô
tiếp tục nói điều gì?
? Cùng với lời nói ngọt, bình thản là
cử chỉ gì của bà cô?
? Qua cái nhìn đó em thấy bà cô là
người thế nào?
? Mặc dù bé Hồng đã cúi xuống hai
- Phát hiện
-Phát hiện
- Suy nghĩ vàtrả lời độc lập
-Phát hiện trảlời
- Nhận xét
- Trả lời độclập
- Phát hiện
- Tuổi thơ của chú bé Hồng đầy đau đớn vàtủi hờn
* Tính cách của nhân vật người cô:
- Khi tôi bỏ khăn tang không phảỉ đoạntang thầy mà là mua đươc cái mũ có quấnbăng đen
- Gần đến ngày giỗ đầu thầy tôi
- Người cô xuất hiện trong hoàn cảnhthương tâm của bé Hồng.(Cha mới mất,mẹ
- Rất kịch: Giống như người nhập vai trên sân
khấu biểu diễn (nghĩa là rất giả dối)
- Bé Hồng bằng sự nhạy cảm thông minh
đã nhận ra những ý nghĩ cay độc tronggiọng nói và nét mặt cuả bà
-Từ chối câu hỏi: cúi đầu không đáp
- Bà cô tiếp tục hỏi: Sao lại không vào? Mợmày phát tài lắm
- Hai con mắt cô long lanh nhìn chằm chặp
bé Hồng
- > Bà cô cứ muốn kéo bé Hồng vào trò
Trang 17khoé mắt cay cay bà vẫn tiếp tục tấn
công cử chỉ tiếp theo của bà là gì?
? Nhận xét gì về giọng nói của người
cô? Qua giọng nói đó em cảm nhận
thêm gì về tính cách của bà cô bé
Hồng?
? Vì sao hai tiếng em bé lại xoáy sâu
vào tâm can chú bé như vậy:
? Cuộc đối thoại tiếp tục diễn ra như
thế nào?
? Việc bà cô mặc kệ cháu cười dài
trong tiếng khóc và vẫn tiếp tục kể về
mẹ của bé Hồng với giọng thương
tiếc.Ta hiểu thêm gì về tính cách của
bà cô?
? Qua tìm hiểu cuộc đối thoại giưã bé
Hồng và bà cô em thấy bà cô bé Hồng
là người thế nào?
? Đặt trong hoàn cảnh xã hội mà tác
phẩm ra đời thì h/ả người cô đã phê
phán những con người thuộc hạng nào
Hướng dẫn đọc phần 2 còn lại
- Phân tích lí
giải
-Trả lời độclập
- Suy nghĩ trảlời
- H/S đọc phần2
- H/S tự bộclộ
- Trả lời
-T/luận nhóm4
- Giọng giả dối, châm chọc mỉa mai,nhục
mạ bé Hồng xoáy vào nỗi đau của bé Hồng
và mẹ bé
-> Bà cô là người cay nghiệt và rất cao tay
trước chú bé đáng thương và tội nghiệp
- Mẹ bé Hồng chưa hết tang cha đã đi lấyngười khác rồi sinh con XHPK thì đó làmột điều đáng bị lăng nhục
- Bà tiếp tục kể về sự đói rách của mẹ béHồng
- Sự thay đổi giọng của bà cô là sự thay đổiđấu pháp của bà mà thôi Bà muốn làm cho
bé Hồng càng đau đớn hơn nữa sau đó bàmới tỏ ra xót thương
- Sự giả dối thâm hiểm đến trắng trợn trơ trẽn của bà cô.
->Bà cô chú bé Hồng là một người đàn bà lạnh lùng,giả dối và độc ác thâm hiểm.
-Tố cáo những hạng người tàn nhẫn đếnhéo khô cả t/c ruột thịt trong XH nửa phongkiến
2.Tình cảm của bé Hồng với mẹ
*T/c của bé Hồng với mẹ trong cuộc trò chuyện với bà cô.
Trang 18GV:Đối lập với bà cô bé Hồng có tình
cảm như thế nào với mẹ chúng ta tìm
hiểu P2
? Trước câu hỏi ngọt nhạt đầu tiên về
mẹ của bà cô chú bé Hồng toan trả lời
xong lại cúi xuống không đáp vì sao
vậy?
GV:Trước những câu hỏi như xát
muối vào lòng và em cười dài trong
tiếng khóc
? Câu văn "tôi cười dài trong tiếng
khóc" thể hiện ý nghĩa gì?
GV:Câu văn như trên chính là phong
cách viết của tác giả Nguyên Hồng
? Trước những lời kể của bà cô về
cuộc sống của mẹ chú bé Hồng đã bộc
lộ thái độ như thế nào? Em hãy tìm
câu văn thể hiện thái độ của chú ?
? Câu văn có gì đặc biệt về cách dùng
từ, h/ả?
? Câu văn trên đã bộc lộ thái độ gì của
bé Hồng?
GV :Nếu như ở đoạn trên là hồi ức của
tác giả về một kỉ niệm cay đắng tủi
nhục thì đến đoạn tiếp theo là hồi ức
của nhà văn về một kỉ niệm ngọt ngào
của tình mẫu tử.Vậy cảm nhận của bé
Hồng trong lần gặp mẹ như thế nào
GV định hướng học sinh theo dõi đoạn
văn" nhưng đến ngày giỗ đầu đến hết."
? Giữa lúc bé Hồng mong mỏi mẹ nhất
thì mẹ chú lại về.Mẹ chú về vào thời
gian nào?
? Khi nhận ra bóng mẹ chú bé Hồng
-H/s tìm câuvăn,đọc câuvăn
-Phát hiện,trảlời độc lập
- Vì: em đã sớm nhận ra sự giả dối của bàcô.Em im lặngđể tìm câu trả lời thích đáng
và từ chối dứt khoát,nêu rõ lí do
- Thể hiện cảm xúc của nhân vật nồng nhiệtluôn luôn tin yêu mẹ
"Cô tôi chưa hết câu cho kì nát vụn mớithôi"
- > Câu văn dồn dập với các h/á so sánh các ĐT mạnh.
- > Bộc lộ lòng căm tức đến tột cùng hủ tục lạc hậu;.em càng thương mẹ nhiều hơn.
* Cảm giác của chú bé Hồng khi gặp mẹ.
- Mẹ về ngày giỗ đầu của cha
- Tôi chợt thoáng thấy tôi đuổi theo gọi
Trang 19đã có những cử chỉ,hành động như thế
nào?
? Hãy so sánh tiếng khóc của chú bé
Hồng lúc gặp mẹ với giọt nước mắt
lúc chú bé nói chuyện với cô ?
GV:Bao nỗi tủi hờn giờ đây mới được
giãi bày,không nói thành lời,nó bật
tiếng khóc Tiếng khóc như muốn
được an ủi,chia sẻ,vỗ về của một đứa
trẻ cô đơn
? Cảm giác được ngồi vào lòng mẹ của
chú bé Hồng được miêu tả thế nào?
? Em có nhận xét gì về cảm giác của
chú bé Hồng?
? Qua tìm hiểu đoạn trích em nhận
thấy chú bé Hồng là người như thế
nào?
GV:Trong cuộc sống gian truân của
chú đôi khi cũng được đền bù niềm
vui đó trở thành lớn lao ghi dấu ấn
trong suốt cuộc đời tác giả khiến nó
trở thành những trang hồi ức tự truyện
? Học xong đoạn trích em hiểu thế nào
là thể hồi kí?
?Tác giả thành công ở nghệ thuật nào
trong đoạn trích?
- Nêu nhậnxét
- Nhận xét-Trả lời độclập
ghi ý chính
- Mẹ không còm cõi
- Tôi thấy cảm giác ấm áp đã bao lâu mất đibây giờ lại mơn man
- Phải bé lại và lăn vào lòng thấy êm dịu
vô cùng
-> Một thế giới dịu dàng kỉ niệm và ăm ắp tình mẫu tử.Chú bé Hồng bồng bềnh trôi trong cảm giác vui sướng
- >Chú bé Hồng rất giàu tình cảm, giàu lòng tự trọng.
III/ Tổng kết: (5')
1.Nghệ thuật:
Hồi kí: là loại hình kí kể lại những biến cố
xảy ra trong quá khứ mà tác giả là ngườitham dự hoặc chứng kiến.(Đó là nhữngchuyện có thật đã từng xảy ra trong cuộcđời tác giả)
- Tạo dựng được mạch truyện, mạch cảmxúc trong đoạn trích tự nhiên
-Kết hợp lời văn kể tuyện với miêu tả biểu
Trang 20? Qua đoạn trích em cảm nhận được gì
về ý nghĩa của văn bản ?
GVKQ toàn bài
Cho hs làm bài tập nhóm ( 5' )
1 Có ý kiến cho rằng đoạn trích TLM
là bài ca cảm động về tình mẹ dịu êm,
tình con cháy bỏng,bài ca về tình mẫu
tử thiêng thiêng bất diệt.ý kiến của em
về vấn đề này NTN?
2.Thảo luận nhân vật Hồng trong
cuộc đối thoai với người cô, có hai ý
kiến
- Hồng rất thương mẹ
- Tình thương mẹ đã khiến Hồng trở nên
già dặn.Ý kiến của em thế nào?Hãy trình
bày để các bạn hiểu?
nhóm
-Đại diện trảlời
-Nhận xét, bổ
sung
Nêu ý kiến
cảm tạo nên nhữngrung động trong lòngđộc giả
-Khắc họa hình tượng nhân vật bé Hồng vớilời nói, hành động tâm trạng, sinh độngchân thật
-Ngòi bút miêu tả tâm lí tinh tế trong việcthể hiện tâm trạng của nhân vật
2.Ý nghĩa
- Tình mẫu tử là mạch nguồn tình cảm không bao giờ vơitrong tâm hồn con người
IV/ Luyện tập:( 5')
D Hoạt động tiếp nối : (2')
HS: Yếu,Tb: - Khắc sâu nội dung, ý nghĩa câu chuyện
- Về nhà học nắm được nội dung bài theo phần II, III
HS: K,G: - Phân tích tâm trạng của bé Hồng
Trang 21- Đọc và Soạn bài: Tức nước vỡ bờ.
- Thế nào là trường từ vựng,biết xác lập các trường từ vựng đơn giản
-Cách sử dụng các từ cùng trường từ vựng để nâng cao hiệu quả sử dụng
2 Kỹ năng : - Ra quyết định: Nhận ra biết sử dụng đúng nghĩa / trường từ vựng theo mục đích giao
tiếp cụ thể
- Biết dùng các trường từ vựng để học –hiểu và tạo lập văn bản
3 Thái độ : Có ý thức trong việc rèn kỹ năng lập trường từ vựng và sử dụng đúng trường từ vựng
- HS có ý thức giữ gìn bảo vệ môi trường
B Chuẩn bị:
1 Giáo viên:Tham khảo tài liệu,bảng phụ
2 Học sinh :Ôn văn bản trong lòng mẹ, đọc và chuẩn bị bài theo
câu hỏi sgk
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ ( 3' )
Trang 22? Hãy xếp các từ sau đây thành các nhóm từ ngữ cùng thuộc 1 phạm vi Sau đó chỉ ra từ cónghĩa rộng bao hàm nghĩa các từ khác văn học, số học, đại số, vui , hí hửng, toán học, truyện, mừng,thơ, kịch, phấn khởi.
* Hoạt động 2 : Giới thiệu bài ( 1' )
Tìm hiểu từ ngữ chúng ta không chỉ nắm được nghĩa của từ mà trong thực tế ta thấy nhiều từngữ có những nét nghĩa chung nào đấy.Trường hợp như vậy người ta sắp xếp chúng vào cùng một
trường gọi là trường từ vựng Vậy trường từ vựng được hiểu như thế nào chúng ta cùng tìm hiểu
* Hoạt động 3 : Bài mới ( 39 ' )
GV yêu cầu h/s đọc đoạn trích Trong
lòng mẹ -Nguyên Hồng.
? Thống kê các từ in đậm?
? Các từ in đậm trong đoạn văn trên
dùng để chỉ đối tượng nào?
? Chúng có nét chung nào về nghĩa?
? Hãy tìm trong đoạn mở đầu VB
Trong lòng mẹ-Nguyên Hồng những
từ chỉ người ruột thịt của nhân vật tôi?
? Những từ ấy có nét chung nào về
nghĩa?
? Thế nào là trường từ vựng?
GV:khái quát ghi nhớ
?Tìm trường từ vựng chỉ hình dáng
của con người?
GV hướng dẫn học sinh tìm hiểu các
lưu ý
? Quan sát trường từ vựng"mắt" cho
biết có những trường nhỏ nào?
? Qua trường từ vựng về "mắt"em có
nhận xét gì về trường từ vựng?
? Các trường từ vựng nhỏ trong trường
từ vựng về"mắt" thuộc những từ loại
nào?
? Nhận xét gì về quan hệ giữa các từ
loại và trường từ vựng?
-H/s đọclại VB
-H/s thốngkê
-Trả lờiđộc lập-Thảo luậnnhóm 2-Đại diệnnhóm trảlời
Đọc ghinhớ
-H/s tìm
-H/S trảlời độclập
- H/s nhậnxét
I.Thế nào là trường từ vựng:( 20')
1.Bài tập
-mặt, da, gò má, đùi, đầu, tay , miệng
- Các từ in đậm chỉ người
- Cùng chỉ bộ phận của cơ thể con người.
-Tôi, thầy tôi, mẹ tôi, em tôi, cô tôi
- Cùng chỉ những người ruột thịt của bé Hồng
về mắt; bệnh của mắt ; hoạt động của mắt
-Một trường từ vựng có thể bao gồm nhiều trường từ vựng nhỏ hơn.
-Trường về bộ phận của mắt:là DT-Trường về đặc điểm của mắt:TT
- Hoạt động của mắt:ĐT
- Các trường từ vựng nhỏ trong trường từ
Trang 23?Từ chua thuộc những trường từ
vựng nào?
? Từ việc tìm hiểu trên em có suy nghĩ
gì về trường từ vựng và từ nhiều
nghĩa?
? Các từ: tưởng, mừng, cậu hường
thuộc trường chỉ người hay vật?
? Vậy trong đoạn văn các từ đó thuộc
trường từ vựng đối tượng nào?
? Chuyển trường từ vựng như vậy có ý
nghĩa gì?
?Trong thơ văn và cuộc sống người ta
thường dùng cách chuyển trường từ
vựng để nhằm mục đích gì?
? Cho HS lấy các ví dụ về trường từ
vựng liên quan đến môi trường?
? Môi trường có ảnh hưởng và tác
động như thế nào đối với đời sống của
con người?
GV nêu yêu cầu bài tập 2
?Đặt tên cho mỗi trường từ vựng ?
GVKQ ý đúng
? Nêu yêu cầu bài tập 3
?Các từ thuộc trường từ vựng nào?
? Bài tập 4 yêu cầu diều gì
-H/s kháiquát
- H/s nhậnxét
-Trả lờiđộc lậpBộc lộ
-Trả lờiđộc lập
- Trả lời
- Lấy ví dụ
- Lý giải
- Xác địnhyêu cầuNêu ý kiến
- Xác địnhyêu cầuBT
vựng lớn có thể thuộc nhiều từ loại khác nhau
Chua: +Trường mùi vị:Chua , cay, đắng,
-T/c của lão Hạc gần gũi với con chó
->Để tăng thêm tính nghệ thuật của ngôn từ
và khả năng diễn đạt.
VD: không khí, nước Rừng: Cây, chim, thú
Cây: Thân gỗ, thân leo,thân bẹChim: Chào mào, tu hú, cu gáy, công,phượng trĩ
Thú: hươu, nai, voi, khỉ,
VD: Không khí, nước, cây cối
II/ Luyện tập: ( 19') Bài tập 2/23
Đặt tên cho trường từ vựng
a:Dụng cụ đánh bắt thuỷ sản
b.Đồ dùng trong gia đình và cá nhân
c.Hoạt động của chân
d.Trạng thái tâm lí con người
đ.Tính cách con người
e.Đồ dùng học tập(dụng cụ để viết)
Bài tập 3/23
Trang 24? Đọc yêu cầu bài tập 5
?Tìm trường từ vựng của mỗi từ sau?
GV :Nhận xét
+Trường chỉ đồ dùng cho chiến sĩ:lưới
chắn đạn,võng tăng ,bạt
+Trường chỉ các hoạt động săn bắt của
con người :lưới ,bẫy, bắn, đâm
- Suy nghĩ
- trả lời
-Đọc -Nêu ý
D.Hoạt động tiếp nối :( 2' ) :
HS: Yếu,Tb: - Về nhà học bài theo nội dung ghi nhớ sgk
- Làm bài tập còn lại
HS :K,G: -So sánh với trường từ vựng
- Đọc và chuẩn bị bài : Bố cục của văn bản
1 Kiến thức: Qua bài học này hs
-Nắm được yêu cầu của văn bản về bố cục , đặc biệt là cách sắp xếp phần thân bài
2 Kỹ năng : Biết sắp xếp bố cục văn bản mạch lạc phù hợp với đối tượng.
3 Thái độ : Tán thành trong việc xây dựng 1 bố cục văn bản mạch lạc, phù hợp với sự tiếp nhận
của người đọc
Trang 25B.Chuẩn bị :
1- Giáo viên: Tham khảo tài liệu, sgk, sgv, bảng phụ
2 - Học sinh : Đọc và chuẩn bị bài theo câu hỏi sgk, ôn tập VB Trong lòng mẹ
C Tiến trình các tổ chức hoạt động
* Hoạt động 1 : Kiểm tra bài cũ(3')
? Những câu văn dưới đây đã thể hiện được sự thống nhất về chủ đề chưa? Vì sao
Sáng nay mẹ đi công tác Hoa quỳnh nở đêm qua Lớp tố chức đi tham quan Cô giáo đã trảbài tập làm văn.Con mèo vằn lại về nhà sau mấy ngày lạc
( Đáp án: Chưa thể hiện sự thống nhất về chủ đề, mỗi câu nói về một đối tượng, sự việc khácnhau )
*Hoạt động 2 : Giới thiệu bài(1')
Giờ trước các em đã nắm được tính thống nhất chủ đề của văn bản Vậy để hiểu được cáchsắp xếp bố cục ,biết xây dựng 1 bố cục mach lạc phù hợp với đối tượng ta tìm hiểu bài hôm nay:
* Hoạt động 3 : Bài mới(38')
GV yêu cầu h/s đọc Vb: Người thầy
đạo cao đức trọng
? Văn bản trên có thể chia mấy phần?
? Từ sự phân tích trên em hãy cho
biết: Bố cục của văn bản gồm mấy
phần? Nhiệm vụ của từng phần là gì?
Các phần của văn bản có mối quan
hệ với nhau như thế nào?
-H/s đọc lạiVB
-H/s pháthiện
-Trả lời độclập
- H/s phântích
- H/s kháiquát
I/Bố cục của văn bản.(12')
*Bài tập:Văn bản người thầy đạo cao đức trọng:
P1: Ông danh lợi
P2: Tiếp vào thăm
P3: Còn lại
*Nhiệm vụ của từng phần:
P1: giới thiệu ông Chu Văn An
P2: Công lao, tính cách, uy tín của ông.P3: Tình cảm của mọi người đối với ông
* Mối quan hệ giữa các phần:
- Luôn gắn bó chặt chẽ với nhau, phần
trước là tiền đề cho phần sau, còn phần saunối tiếp phần trước
- Các phần đều tập trung làm rõ cho chủ
đề của văn bản là người thầy đạo cao đức trọng.
Trang 26Gọi hs đọc ghi nhớ
? Phần thân bài của văn bản “Tôi đi
học” kể về những sự kiện nào? thứ tự
của các sự kiện ấy?
? Diến biến tâm trạng của bé Hồng
trong văn bản “Trong lòng mẹ”?
? Khi tả người, vật, phong cảnh em
sẽ lần lượt miêu tả theo trình tự nào?
hãy kể một số trình tự thường gặp mà
em biết?
? Phần thân bài của văn bản người
thầy đạo cao đức trọng nêu ra các sự
việc để thể hiện chủ đề “ NTĐCĐT”
hãy sắp xếp các sự việc ấy?
? Từ những bài tập trên, em hãy cho
biết việc sắp xếp nội dung phần thân
bài phụ thuộc vào những yếu tố nào?
Các ý trong phần thân bài thường
- Đọc ghinhớ1,2
- H/s pháthiện, nhậnxét
H/s thảo luậnnhóm 2'
- H/s độc lậptrả lời
-H/s sắp xếp
* Ghi nhớ: ý 1, 2 /SGK
II/ Cách sắp xếp bố trí nội dung phần thân bài:( 16')
* Văn bản tôi đi học:
- Sắp xếp theo hồi tưởng những kỷ niệm vềbuổi tựu trường đầu tiên của tác giả cáccảm xúc được sắp xếp theo trình tự thờigian: Những cảm xúc trên đường tớitrường, ở sân trường, trong lớp học
- Sắp xếp theo hướng liên tưởng đối lập
những cảm xúc về cùng một đối tượngtrước đây và buổi tựu trường đầu tiên
* Văn bản trong lòng mẹ: Diễn biến tâm
trạng của chú bé Hồng
- Tình thương mẹ và thái độ căm ghét cực
độ những cổ tục đã đầy đoạ mẹ mình củacậu bé Hồng khi nghe bà cô cố tình bịachuyện nói xấu mẹ em
- Niềm vui sướng cực độ của bé Hồng khinằm trong lòng mẹ
- Tả người: từ ngoại hình - nội tâm - tínhcách phẩm chất; từ lai lịch đến tuổi tác -nghề nghiệp - địa vị xã hội
- Tả cảnh: Theo không gian, ngoại cảnhđến cảm xúc hoặc ngược lại
- Tả người, vật, con vật: chỉnh thể bộ phận;tình cảm, cảm xúc
* Văn bản Người thầy đạo cao đức trọng
có hai nhóm sự việc về thầy Chu Văn An:
- Các sự việc nói về Chu Văn An là ngườitài cao
- Các sự việc nói về CVA là người đạo đức
Trang 27được sắp xếp theo trình tự nào?
? Từ đó em có kết luận gì về cách
sắp xếp nội dung phần thân bài ?
GV : Khái quát phần ghi nhớ
GV nêu yêu cầu bài tập 1
?Đọc đoạn văn? phân tích cách trình
bày ý trong đoạn văn( Bám vào các
từ ngữ hoặc câu văn thể hiện chủ đề
rồi phân tích cách triển khai chủ đề
ấy trong đoạn trích)
GV : Khái quát ý đúng
Trả lời
- Nêu kếtluận
Đọc ghi nhớ
-Thảo luậnnhóm
- Đại diên cácnhóm trả lời
được học trò kính trọng
sắp xếp nội dung phần thân bài phụ thuộc
- Trình tự sắp xếp các sự việc phần thân bài: theo thời gian- từ khi còn dạy học,
làm quan - cáo quan về nghỉ
* Ghi nhớ : ý 3 /SGK
III/ Luyên tập: ( 10')
Bài tập 1
Cách trình bày ý trong đoạn văn:
a Trình bày theo thứ tự không gian: Nhìn
xa - đến gần - đến tận nơi - đi xa dần
b Trình bày theo thứ tự thời gian: Về chiều,lúc hoàng hôn
c Hai luận cứ được sắp xếp theo tầm quantrọng của chúng đối với
luận điểm cần chứng minh
D Ho ạt động tiếp nối: ( 2')
HS :Yếu,Tb: - Cần vận dụng kiến thức đã học về bố cục văn bản để sắp xếp nội dung văn bản chomạch lạc, phù hợp với sự triển khai chủ đề và tiếp nhận của người đọc
- Học bài nắm được nội dung phần ghi nhớ sgk
HS: K,G: - Làm bài tập còn lại vào vở
- Đọc và chuẩn bị bài : Xây dựng đvăn trong văn bản
Qua bài học HS cần nắm được
1 Kiến thức: - Cốt truyện ,nhân vật sự kiện trong đoạn trích
Trang 28- Giá trị hiện thực và nhân đạo qua một đoạn trích trong tác phẩm tắt đèn
-Thành công của nhà văn trong việc tạo tình huống truyện , miêu tả kể truyện và xây dựng nhân vật
2 Kỹ năng :
- Tóm tắt vb kể truyện
- Giao tiếp: Trình bày suy nghĩ trao đổi về số phận của người nông Việt nam trước Cm tháng tám
- Suy nghĩ sáng tạo: phân tích bình luận diễn biến tâm trang các nhân vật trong vb
- Tự nhận thức : - Xác định lối sống có nhân cách , tôn trọng người thân, bản thân
3.Thái độ : Đồng tình với thái độ thông cảm của tác giả với những người nông dân đặc biệt là
người phụ nữ trong xh phong kiến
B Chuẩn bị :
1 - GV: Tham khảo tài liệu, sgk, sgv
2 -HS : Đọc, tóm tắt đoạn trích, soạn bài theo câu hỏi sgk.
C.Hoạt động dạy- học
* Hoạt động 1: Kiểm tra ( 4' )
?Qua đoạn trích Trong lòng mẹ em hãy chứng minh văn của Nguyên Hồng giàu chất trữ tình ?
-Nội dung : Câu chuyện kể lại những cảm xúc căm giận , xót xa yêu thương mẹ của chú bé Hồng -Nghệ thuật: +Tình huống truyện.
+Cảm xúc phong phú của chú bé Hồng +Cách thể hiện cảm xúc phong phú qua các phương thức biểu đạt
+ Các so sánh gây ấn tượng, lời văn say mê khác thường được viết trong mơn man
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1")
Trong tự nhiên có quy luật đã được khái quát thành câu tục ngữ"Tức nước vỡ bờ" trong xã hội cóquy luật "có áp bức có đấu tranh" Quy luật ấy đã được chứng minh rất hùng hồn trong chương
XVIII tiểu thuyết Tắt đèn của Ngô Tất Tố
* Hoạt động 3: Bài mới (38')
GV cho học sinh đọc chú thích dấu *
?Nêu vài nét khái quát về tác giả Ngô
Tất Tố?Các tác phẩm tiêu biểu?
?Vị trí đoạn trích?
GV khái quát lại.
GV nêu yêu cầu đọc - Chú ý giọng đối
thoại, ngôn ngữ miêu tả của tác giả
GV đọc 1 đoạn
GV nhận xét phần đọc của học sinh
GV cho h/s giải nghĩa các từ khó
?Giải nghĩa từ thuế thân,đinhlính
- Thuế thân(Sưu):là thuế đánh vào người
dân,đàn ông 16 tuổi trở lên phải đóng 1
H/S đọc chú
thích dấu *
H/s theo dõisgk trìnhbày
Ghi nhữngý cơ bản
- H/S đọcnối tiếp đếnhết
Trang 29khoản tiền thuế.
-Đinh:Là người đàn ông thuộc lứa tuổi
phải đóng thuế thân và đi lính thời phong
kiến
-Lính:Những người trong quân đội thời
đế quốc phong kiến(lính lệ,lính dõng,cai
lệ,lính cơ )
? Văn bản thuộc thể loại văn bản nào
? Đoạn trích chia làm mấy phần? Sự việc
chính trong mỗi phần?
?Đoạn trích tập chung vào miêu tả những
nhân vật nào?
GV khái quát nội dung của toàn đoạn
trích và hướng dẫn học sinh phân tích
GV tóm lược phần thuyết minh(chữ in
nhỏ)
Gọi hs đọc phần 1
? Khi bọn tay sai xông vào nhà chị Dậu
tình thế của chị như thế nào?
Tất cả những cảnh ấy được diễn ra trong
không khí căng thẳng của tiếng tù và inh
ỏi
? Qua những chi tiết trên em có thể nhận
thấy tình cảnh của chị Dậu như thế nào?
Mục đích duy nhất của chị giờ đây là gì?
? Có thể gọi đoạn này một cách h/a là thế
tức nước đầu tiên được không?Vì sao?
- H/S dựaSGK giảithích các từkhó
- Xác định
- Trả lời
Xđ nhân vật
-Đọc phần 1-Phát hiện
-Nêu nhận
xét
- Suy nghĩ trả lời độc lập.
- Nhân vật:Chị Dậu và Cai Lệ
II/ Đọc - hiểu văn bản( 20')
1 Tình thế của gia đình chị Dậu.
- Món nợ sưu của nhà nước chưa có cách gì
- Mục đích của chị giờ đây là mong chồng
Trang 30Chuyển ý hướng dẫn h/s tìm hiểu 2 nhân vật
Cai lệ và Chị Dậu song song
GV định hưỡng h/s chú ý vào đoạn văn
còn lại
? Cai lệ là chức danh gì ?
? Cai lệ có vai trò gì trong vụ thuế ở làng
Đông Xá?
? Trong đoạn trích Cai lệ hiện lên như
thế nào? (Lời nói,cử chỉ,hành động)?
?Trước những lời van xin của chị Dậu
hắn có thái độ gì?
? Em có nhận xét gì về các hành
động,suy nghĩ, lời nói đó ?
? Em có cảm nhận như thế nào về nhân
vật này?
Khái quát:Hắn như một công cụ bằng
sắt vô tri vô giác chỉ có một mục đích
duy nhất là bắt anh Dậu giải ra đình
theo lệnh quan.
?Trước những cử chỉ và hành động của
Cai lệ chị Dậu đã tìm mọi cách để đối
phó với bọn tay sai và bảo vệ chồng như
- Nghe
-Phát hiện
mau khỏi bệnh,và giải thoát cho chồngđược
- Có thể coi là thế tức nước đầu tiên
2.Nhân vật Cai lệ-người nhà lí trưởng và Chị Dậu.
* Cai lệ:
- Là viên chỉ huy tốp lính lệ ở các phủhuyện,cấp chỉ huy thấp nhất đứng đầu 10tên lính ở phủ,huyện
- Là tên tay sai đắc lực của quan phủ,giúpbọn lí dịch tróc nã người nghèo chưa kịpnộp thuế
- Ngôn ngữ cửa miệng của hắn là
quát,thét,chửi
- Cử chỉ hành động: sầm sập bước vào,trợn
ngược hai mắt tát đánh bốp,sấn đến nhảyvào
- Hắn bỏ ngoài tai những lời van xin của chịDậu và tiếng khóc thảm thương của 2 đứatrẻ.,hắn không mảy may động lòng
- Ngôn ngữ không phải của conngười,dường như hắn không biết nói tiếngngười và không có khả năng nghe tiếngngười
- Tính cách của Cai lệ: là tên tay sai chuyên nghiệp, mạt hạng của XHPK Hắn hung dữ, độc ác, tàn nhẫn, táng tận lương tâm
*Chị Dậu.
- Mới đầu chị Dậu sợ hãi cuống cuồng van
Trang 31? Nhưng đến khi cai lệ chạy sầm sập vào
định hành hung anh Dậu chị Dậu đã có
cử chỉ, thái độ gì?
? Vì sao chị Dậu lại có cử chỉ và hành
động như vậy?
? Đến khi Cai Lệ bịch vào ngực và cố
xông vào anh Dậu thì chị Dậu đã có hành
động gì?
? Sự chống cự lại của chị Dậu được thể
hiện qua các giai đoạn như thế nào?
? Cách chị Dậu xưng hô là ông- tôi đã khẳng
định vị trí của chị thế nào?
? Đến khi tên cai lệ vẫn không thèm trả
lời còn tát vào mặt chị lúc bây giờ chị
Dậu đã có hành động gì? Cách xưng hô
bà-mày cho người đọc thấy thái độ của
chị Dậu ra sao?
? Đọc đoạn văn miêu tả chị Dậu chống
lại hai tên người nhà lí trưởng và cai lệ
người đọc có được cảm giác như thế
nào? Vì sao?
? Do đâu mà chị Dậu có được sức mạnh
lạ lùng khi quật ngã hai tên tay sai như
vậy?
? Em có suy nghĩ như thế nào với hành
động của chi Dậu.?
?Tác giả đã sử dụng nghệ thuật nào để
-Giải thích
- Xác địnhGiải thích-Phát hiện
- Xác định
-Nhận xét
-Phát hiện
-Bộc lộ suy nghĩ
- Tự bộc lộ
-Nêu nhậnxét
- Chị vẫn giọng mềm mỏng thiết tha nhưng hànhđộng của chị trở nên nhanh nhẹn
- Chị lo cho sự an toàn của anh Dậu và mộtmặt vẫn mong chờ lòng thương hại của CaiLệ qua lời nói mềm mỏng
- Chị Dậu không thể chịu được đã cự lại
+Mới đầu: chị cự lại bằng lí lẽ"chồng tôiđau ốm
+ xưng hô là tôi - ông
- Chị đã đứng thẳng lên có vị thế của kẻngang hàng, nhìn vào mặt đối thủ
- Chị vụt đứng lên nghiến hai hàmrăng mày trói chồng bà, bà cho màyxem ấn dúi hai tên ra cửa
- Cách xưng hô và hành động của chị Dậuchứng tỏ sự căm tức, khinh bỉ đến cao độ
và chị đã khẳng định tư thế đứng trên đầuthù
- Chị Dậu đã đấu lực với Cai lệ và ngườinhà lí trưởng
- Người đọc hả hê vui sướng sau những nỗibuồn thảm của chị Dởu
- Cái ác đã bị chặn đứng, kẻ ác bị trừng trị
->Chị Dậu có lòng yêu thương chồng quyết bảo vệ chồng và đó chính là sức mạnh của lòng căm hờn.
- Thông cảm và đồng tình với chi Dậu
Trang 32khắc hoạ nhân vật chị Dậu?
? Qua đoạn trích em thấy được những nét tính
cách nào của chị Dậu?
Nhà văn như nhập hồncùng nhân vật để
đồng cảm, đồng tình,người đọc đồng
cảm với nhân vật, yêu mến nhân vật Chi
Dậu lúc này đã thay đổi căn bản từ van
xin , lễ phép nhẫn nhục chịu đựng, chị
trở thành con người quyết liệt, liều lĩnh
muỗn chống lại tất cả, muốn quật ngã
tất cả.
? Hành động chiến thắng của chị Dậu có
ý nghĩa gì?
? Theo dõi lời ngăn vợ của anh Dậu và
câu trả lời của chị Dậu em có ý kiến gì?
GV: Hành động của chị Dậu tuy chỉ là
bột phát và về căn bản vẫn chưa giải
quyết được gì tức là chị vẫn bế tắc
nhưng có thể tin rằng khi có ánh sáng
cách mạng soi rọi chị sẽ là người đi hàng
đầu đấu tranh
? Nhận xét nghệ thuật đặc sắc của đoạn
trích ?
? Đọc "tức nước vỡ bờ "em hiểu gì số
phận và phẩm chất của người nông dân
trong xã hội cũ
Cho hs thảo luận nhóm ( 5'), mỗi nhóm
-Nêu nhậnxét
-Nghe
-Trình bày
-Khái quát
-Nêu nộidung
-Thảo luận
- Đại diệncác nhómtrình bày
mẽ một tinh thần phản kháng tiềm tàng.
- Chứng tỏ sức mạnh tiềm tàngcủa ngườinông dân, người phụ nữ VN, nó chứng minhquy luật của xã hội " Có áp bức có đấutranh" 'tức nước vỡ bờ"
- Lời anh Dậu tuy nói đúng cái lý, cái sựthật phổ biến trong cái trật tự tàn bạo không
hề có công lý ấy, nhưng chị Dậu khôngchấp nhận cái chân lý ấy" Thà ngồi tù "
2 Ý nghĩa
-Với cảm quan nhạy bén nhà văn NTT đãphản ánh hiện thực về sức phản kháng mãnhliệt chống lại áp bức của những người nôngdân hiền lành chất phác
IV /Luyện tập : (5')
Trang 33thực hiện một yêu cầu.
? Em hiểu như thế nào về nhan đề " tức
nước vỡ bờ"? Cách đặt tên như vậy đã
thoả đáng chưa?
? NV Nguyễn Tuân cho rằng : với tác
phẩm Tắt đèn Ngô tất Tố đã xui người
nông đân nổi loạn Nên hiểu NTN về
nhận định này?
? Từ đó có thể nhận ra thái độ nào của
nhà văn với thực trạng Xh và đối với
phẩm chất của người nông dân trong xh
cũ?
Gọi đại diện các nhóm trình bày, nhận
xét, bổ sung ý kiến
-Thực hiệntheo yêucầu
- Những người như chị Dậu muốn sốngđược không còn con đường nào khác phảivùng lên đấu tranh chống áp bức bóc lột
- Đó là nhận xét hoàn toàn đúng
- Lên án xh thống trị
- Cổ vũ tinh thần phản kháng của họ
- Lòng tin vào phẩm chất tốt đẹp của họ
D.Hoạt động nối tiếp ( 2' )
HS: Yếu,Tb : - Khắc sâu nội dung ý nghĩa đoạn trích.
- Nắm được nội dung bài theo phần II, III
HS:K,G: - Làm bài tập trang 33
- Đọc và chuẩn bị bài : Lão Hạc
Qua bài học này hs cần nắm được
1 Kiến thức: - khái niệm đoạn văn, từ ngữ chủ đề, câu chủ đề, quan hệ giữa các câu trong đoạn
văn và cách trình bày nội dung đoạn văn
2 Kỹ năng : - Giao tiếp : Phản hồi/ lắng nghe tích cự trình bày suy nghĩ /ý tưởng về đoạn văn , từ
ngữ chủ đề quan hệ giữa các câu , cách trình bày nội dung 1 đoạn văn
-Ra quyết định : lưạ chọn cách trình bày đoạn văn đoạn văn diễn dịch/ qui nap/song hành phù hợpvới mục đích giao tiếp
3 Thái độ: Có ý thức trong việc rèn kỹ năng viết đoạn văn.
B.Chuẩn bị
1- Giáo viên:Chuẩn bị nội dung lên lớp
2- Học sinh : Ôn văn bản tức nước vỡ bờ-trường từ vựng; đọc và chuẩn
bị bài theo câu hỏi sgk
Trang 34C Các hoạt động dạy và học
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ(3')
? Bố cục của văn bản gồm mấy phần? Nhiệm vụ của từng phần? Các phần của văn bản quan hệ vớinhau như thế nào?
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1')
Giờ trước các em đã nắm được bố cục của văn bản vậy để hiểu được khái niệm đoạn văn,câu chủđề,biết cách viết 1 đoạn văn theo yêu cầu
* Hoạt động 3 : Bài mới ( 39' )
GV yêu cầu h/s đọc Vb: Ngô
Tất Tố và tác phẩm TĐèn
? Văn bản trên gồm mấy ý?
Mỗi ý được viết thành mấy
đoạn văn?
? Căn cứ vào đó em hãy tìm
những dấu hiệu hình thức để
nhận biết đoạn văn?
? Hãy khái quát các đặc điểm
cơ bản của đv?
? Theo em đoạn văn là gì?
Đoạn văn là một đơn vị trên
câu, có vai trò quan trọng
trong việc tạo lập văn bản.
? Văn bản chia làm mấy ý? mỗi
ý được diễn đạt thành mấy
đoạn văn?
Y/c h/s xác định đúng số ý và
số đoạn văn, căn cứ vào dấu
hiệu hình thức để xác định
? Tìm các từ ngữ chủ đề cho
-H/s đọc lạiVB
I/Thế nào là đoạn văn
*Bài tập: Ngô Tất Tố và tác phẩm Tắt đèn.
-Gồm hai ý: Mỗi ý được viết thành một đoạnvăn
- Đoạn đầu nói về tác giả NTT
- Đoạn hai: Nói về tác phẩm tắt đèn
-> Dấu hiệu n.dung.
- Dấu hiệu hình thức: Viết hoa , lùi đầu dòng
và dấu chấm xuống dòng
- Các đặc điểm cơ bản :
+ Về n.dung : đv có thể diễn đạt một ý tương đối hoàn chỉnh.
+ Về hình thức : Đv là phần vb nằm giữa hai chỗ xuống dòng, chữ mở đoạn viết hoa
Trang 35mỗi đoạn văn?
? Ý khái quát bao trùm cả đoạn
văn là gì?
? Câu nào trong đoạn văn chứa
đựng ý khái quát ấy?
( Câu then chốt)
? So sánh cách trình bày ý của
hai đoạn văn trong văn bản
trên?
? Đoạn 1 có đối tượng không
? yếu tố nào duy trì đối tượng
- So sánh
II/ Từ ngữ và câu trong đoạn văn:
1 Từ ngữ chủ đề và câu chủ đề của đoạn văn.
* Ý khái quát đoạn văn2:
Đoạn văn đánh giá những thành công xuất sắccủa NTT trong việc tái hiện thực trạng nôngthôn Việt Nam trước CM tháng Tám.Khẳngđịnh phẩm chất tốt đẹp của những người laođộng chân chính
* Câu chứa đựng ý khái quát: Tắt đèn là tác
phẩm tiêu biểu nhất của NTT- Câu chủ đề.
2 Cách trình bày nội dung đoạn văn:
a Đoạn1: Không có câu chủ đề
- Yếu tố duy trì đối tượng trong đoạn văn làcụm từ NTT
Trang 36trong đoạn văn.
? Quan hệ ý nghĩa giữa các câu
trong đoạn văn như thế nào
? Nội dung đoạn văn được triển
khai theo trình tự nào
? Cho biết cách trình bày ý?
? Tìm hai câu trực tiếp bổ sung
ý nghĩa cho câu chủ đề?
? QH ý nghĩa giữa câu chủ đề
với các câu khai triển và giữa
các câu khai triển với nhau có
gì khác biệt?
? Tìm các câu khai triển cho
câu” qua một vụ thuế VN
đương thời”
? Nêu kết luận về mối quan hệ
ý nghĩa giữa các câu trong đoạn
văn?
Một đoạn văn thường gồm
nhiều câu có Qh chặt chẽ với
nhau về ý nghĩa.
- Nhận xét
- Tìm câu
-Thảo luậnnhóm 2
- Được trình bày theo cách song hành
b Đoạn 2:
Câu chủ đề đặt ở vị trí mở đầu đoạn văn” Tắtđèn là TP tiêu biểu nhất của NTT” Ý củađoạn văn được triển khai theo trình tự phântích giá trị nội dung- giá trị nghệ thuật của tácphẩm
Trình bày theo cách diễn dịch
* Hai câu triển khai:
- Qua một vụ thuế Việt nam đương thời
- Tắt đèn làm nổi bật xã hội ấy
* Sự khác biệt:
Câu chủ đề – các câu khai triển:
Quan hệ chính – phụCâu khai triển – câu khai triển: Quan hệ bìnhđẳng
* Các câu khai triển:
- Trong tác phẩm đểu cáng
- Chúng mỗi tên mỗi vẻ không có tính người
- Đặc biệt qua nhân vật chị Dậu cao đẹp
- Tài năng tiểu thuyết của NTT Sinh động
* Kết luận: các câu trong đoạn văn phải có mốiquan hệ chặt chẽ về ý nghĩa trong đó:
+ Câu chủ đề mang ý nghĩa khái quát của cảđoạn văn
+ Câu khai triển trực tiếp bổ sung ý nghĩa cho
Trang 37? Đoạn văn có câu chủ đề
không? Nếu có thì đặt ở vị trí
nào?
? Nội dung đoạn văn được trình
bày theo trình tự nào?
GV: Các câu trong đoạn văn có
nhiệm vụ triển khai làm sáng tỏ
chủ đề của đoạn bằng các phép
diễn dịch, quy nạp, song hành
GV Khái quát ghi nhớ
GV nêu yêu cầu bài tập 2
Cho hs làm bài tập nhóm5'
? Phân tích cách trình bày nội
dung trong các đoạn văn?
? Từ câu chủ đề đã cho biết
đoạn văn theo cách theo cách
diễn dịch, biến đổi từ quy nạp
thành diễn dịch
Lưu ý: Trước câu chủ đề
thường có các từ ngữ được
dùng để nối câu chủ đề, nối câu
triển khai ở phía trước như: Vì
vậy, cho nên, do đó, tóm lại
-TL nhóm Đại diện trìnhbày, nhận xét,bổ sung
- Làm bài cánhân
-Đoạn văn có câu chủ đề
-Đặt ở vị trí kết thúc đoạn văn” Như vậy, lácây có màu xanh là do chất diệp lục chứatrong thành phần tế bào”
->Nội đung đoạn văn được trình bày theo trình tự ( từ các ý cụ thể đến ý kết luận).
Gọi là cách trình bày ý theo kiểu quy nạp (Gọi
tắt là đoạn văn quy nạp)
* Ghi nhớ: SGK II/ Luyện tập
Bài tập 2
Đoạn a: Trình bày theo cách diễn dịch, có câuchủ đề” Trần Đăng Khoa rất biết yêu thương”,đứng ở đầu đoạn văn
Đoạn b: Song hành( Không có câu chủ đề)Đoạn c:Song hành( Không có câu chủ đề)Bài3:Câu chủ đề đã cho trước
Các câu triển khai:
Câu1: Khởi nghĩa Hai Bà TrưngCâu 2, 3: Chiến thắng của Ngô Quyền, nhàTrần, Lê Lợi Kháng chiến chống Pháp thànhcông Kháng chiến chống Mỹ cứu nước toànthắng
Trang 38D Hoạt động tiếp nối : ( 2')
HS:Yờ́u,TB: - Khi xõy dựng đvăn cần xỏc định cõu chủ đề và cỏch trỡnh bày nội dung cụ thể
- Học bài nắm được nội dung bài theo ghi nhớ sgk
HS :K,G: - Làm bài tọ̃p còn lại
- ễn tọ̃p kiểu văn bản tự sự, dàn ý bài văn tự sự tuần sau viờ́t văn 2 tiờ́t
- Qua tiết viết bài giúp học sinh
1.Kiờ́n thức Ôn lại cách viết bài văn tự sự; chú ý tả ngời, kể việc, kể cảm xúc trong tâm hồn
2 Kỹ năng Luyện tập viết bài văn và đoạn văn
* Hoạt động 1: Kiểm tra bài cũ
- GV kiểm tra chuẩn bị bài của HS
* Hoạt động 2: GV nêu đề bài – HS chép đề bài vào vở
I Đề bài:
? Kể lại những kỷ niệm sõu sắc nhất về ngày đầu tiên đi học của em
* Hoạt động 3: HS viết bài - thời gian
* Hoạt động 4: GV thu bài nhận xét ý thức làm bài của HS
* Hoạt động 5: GV hớng dẫn HS tiếp tục ôn tập kiểu bài tự sự kết hợp miêu tả, biểu cảm.
Làm các đề bài còn lại sgk
II Hớng dẫn chấm.
* Yêu cầu chung
- HS biết làm bài văn tự sự đã học ở lớp 6 có kết hợp với kiểu bài biểu cảm đã học ở lớp 7
- Biết trình bày cảm xúc theo sự hồi tởng nhớ lại quá khứ
- Biết trình bày bài theo bố cục của một VB
- Xây dựng các đoạn văn theo trình tự của bài viết để làm nổi bật chủ đề
- Văn viết mạch lạc, rõ ràng không sai lỗi diễn đạt
* Yêu cầu cụ thể:
Trang 39A Mở bài:
- Giới thiệu kỉ niệm ngày đầu tiên đi học
- Cảm xúc bao trùm khi nhớ lại kỉ niệm đó
B Thân bài:
- Lần lợt trình bày cảm xúc theo trình tự thời gian của buổi học đầu tiên
+ Chuẩn bị của gia đình cho ngày khai trờng của em
+ Cha, mẹ đa em đến trờng
+ Cảm xúc đầu tiên khi đến trờng gặp bạn, gặp thầy
+ Khi bớc chân vào lớp
+ Kỉ niệm đáng nhớ nhất trong ngày đầu tiên đi học( về bạn, về thầy cô, về ngôi trờng )
C Kết bài:
- Khái quát lại cảm xúc
- ấn tợng về ngày khai trờng đầu tiên
* Cách cho điểm:
- Mở bài: 2 điểm ( Mỗi ý 1 điểm )
- Thân bài: 5 điểm ( Mỗi ý 1điểm )
- Kết bài: 2 điểm ( Mỗi ý 1 điểm )
- Văn phong sáng sủa , diễn đạt tốt không mắc lỗi diễn đạt: 1 điểm
(GV linh hoạt khi chấm bài, vận dụng đáp án, phát huy tính sáng tạo của học sinh)
D.Ho ạ t độ ng 4 : Hướng dẫn cỏc hoạt động tiếp nối
a ụn tọ̃p văn tự sự ,biểu cảm
b Xem văn giải thích
c Đọc trước 1 sụ́ đề văn giải thích ,chứng minh
Trang 40- Suy nghĩ sáng tạo : phân tích bình luận diễn biến tâm trạng các nhân vật trong vb.
-Tự nhận thức :Xác định lối sống có nhân cách , tôn trọng người thân, bản thân
3 Thái độ : biết thông cảm với những số phận đáng thương, phê phán xh pk
B Chuẩn bị :
1 GV: Sưu tầm ảnh Nam Cao; NC tài liệu soạn bài
2 HS: Đọc , tóm tắt TP, soạn bài
C Tiến trình tổ chức các hoạt động
* Hoạt động 1:Kiểm tra (3')
1 Từ các nv chị Dậu, anh Dậu, bà lão hàng xóm em có thể khái quát điều gì về số phận vàphẩm chất ngời ND trớc CM tháng Tám ?
2 Từ các nv cai lệ, tên ngời nhà lí trưởng có thể khái quát điều gì về bản chất của chế độ thựcdân nửa pk?
3 Qluật có áp bức có đấu tranh, tức nước vỡ bờ trong đoạn trích đợc thể hiện nh tn?
* Hoạt động 2: Giới thiệu bài (1')
Có những người nuôi chó, quý chó như người, như con Nhng quý đến nh lão Hạc thì thậthiếm Và quý đến thế, tại sao lão Hạc lại bán chó để rồi lại tự dằn vặt, hành hạ mình và cuối cùngtìm đến cái chết dữ dội , thảm khốc; Nam Cao muốn gửi gắm điều gì qua thiên truyện đau thương và
vô cùng xúc động này ?
* Hoạt động 3: Bài mới (80')
TRÒ NỘI DUNG CẦN ĐẠTGọi hs đọc chú thích dấu *
? Nêu hiểu biết của em về tg?
? Cho biết hoàn cảnh ra đời của tác
phẩm ?
Lưu ý nhấn mạnh
YC: Thể hiện tâm trạng các nv
Đọc mẫu 1đoạn , gọi hs đọc kế tiếp
đến hết
Gọi hs nhận xét bạn đọc ?
? Hãy tóm tắt các sự việc chính đợc
kể trong VB này ?
Đọc chú
thích dấu *-Trả lời độclập
- Bổ sung -Nghe -3hs đọc
- Nhận xét
- Tóm tắt
I/ Đọc- tiếp xúc văn bản:
* Tác giả, tác phẩm (SGK)
* Đọc
Tóm tắt :
- Sau khi buộc phải bán chó , lão hạc sangnhà ông Giáo kể về sự việc này và cậy nhpfông giáo giữ giúp 3 sào vờn cho con trai cùng