- Rèn KNS : Kĩ năng giao tiếp: trình bày, trao đổi về tiếng lòng yêu nước của Phan Châu Trinh khi bị bắt, từ đầy ở Côn Đảo; KN tư duy sáng tạo: nêu vấn đề, phân tích, bình luận về vẻ đẹ[r]
Trang 1Ngày soạn: Tiết 58
Ngày giảng:
Văn bản
ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
< Phan Châu Trinh >
I Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức: Giúp HS :
- Sự mở rộng kiến thức về văn học cách mạng đầu thế kỷ XX
- Chí khí lẫm liệt ,phong tháI đàng hoàng của nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh
- Cảm hứng hào hùng lãng mạn được tạo nên bởi hình ảnh thơ, ngôn ngữ đặc biệt
2.Kỹ năng : - Đọc hiểu văn bản thơ văn yêu nướcviết theo thể thơ thất ngôn
bát cú Đường luật Phân tích được vể đẹp hình tượng nhân vật trữ tình trong bài thơ.Cảm nhận được giọng điệu,hình ảnh trong bài thơ
- Rèn KNS : Kĩ năng giao tiếp: trình bày, trao đổi về tiếng lòng
yêu nước của Phan Châu Trinh khi bị bắt, từ đầy ở Côn Đảo;
KN tư duy sáng tạo: nêu vấn đề, phân tích, bình luận về vẻ đẹp anh hùng, tư thế hiên ngang bất khất kiên cường của người chí
sĩ yêu nước, về quan niệm sống của trang nam nhi vượt qua mọi khó khăn để trị nước cứu đời; KN tự nhận thức bài học về tình yêu quê hương đất nước
3 Thái độ :
4 Phát triển
năng lực
- Khâm phục, tự hào về anh hùng dân tộc, học tập ý chí quan tâm, bền chí và vận dụng vào cuộc sống
- GD tư tưởng Hồ Chí Minh: Liên hệ với bản lĩnh người
chiến sĩ cách mạng Hồ Chí Minh trong thời gian bị tù đày trong nhà ngục của Tưởng Giới Thạch
- GD đạo đức: tôn vinh, biết ơn những người đã xả thân vì
nước; lên án kẻ thù cướp nước, đàn áp người yêu nước; có khát vọng độc lập, hòa bình => giáo dục các giá trị: HÒA BÌNH, TÔN TRỌNG, TỰ DO, ĐOÀN KẾT
- Rèn HS năng lực tự học ( thực hiện tốt nhiệm vụ soạn bài ở nhà, tập thuyết trình), năng lực giải quyết vấn đề (phân tích tình
huống , phát hiện và nêu được các tình huống có liên quan, đề
xuất được các giải pháp để giải quyết tình huống), năng lực sáng tạo ( áp dụng kiến thức đã học về văn tự sự để giải quyết
đề bài ),năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập văn bản; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong
Trang 2nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe tích cực, thể
hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học, năng lực thẩm mĩ khi khám phá vẻ đẹp của bài thơ
* GD ANQP: Nêu những ví dụ minh họa về hình ảnh của các
nhà yêu nước, chến sỹ cộng sản trong các nhà lao đế quốc
II Chuẩn bị
- GV: Giáo án, TLTK, ảnh Phan Châu Trinh, ảnh Côn Đảo, máy chiếu
- HS: Soạn bài theo hướng dẫn của GV
III Phương pháp
- Phương pháp thuyết trình, đàm thoại, trực quan, dạy học nhóm, phát hiện và giải quyết vấn đề, Kĩ thuật: động não, đặt câu hỏi, trình bày 1’
IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1- Ổn định tổ chức (1’)
2- Kiểm tra bài cũ (4’)
? Cảm nhận của em về bài thơ “ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác”
3- Bài mới
Hoạt động 1: Khởi động (1’)
- Mục tiêu: Đặt vấn đề tiếp cận bài học.
- Hình thức: Hoạt động cá nhân.
- Kĩ thuật, PP:Thuyết trình
Giới thiệu bài: Vào đầu thế kỉ 20, cùng hoạt động cách mạng, cùng sáng tác văn chương, bên cạnh cụ Phan Bội Châu còn một chí sĩ cũng rất đáng kính khác Đó là Phan Châu Trinh…
Hđ 2(4’)
- Mục tiêu: Học sinh nắm được những hiểu biết cơ
bản về tác giả - tác phẩm.
- Hình thức: Hoạt động cá nhân, nhớ.
- Phương pháp: Đàm thoại, trực quan, Dạy học
nhóm, phát hiện và giải quyết vấn đề, thuyết trình
- Kĩ thuật: Động não, kĩ thuật đặt câu hỏi, trình bày
1’,giao nhiệm vụ.
GV giao nhiệm vụ cho nhóm được chuẩn bị ở
nhà lên trình bày về tác giả, tác phẩm trong 1’
? Giới thiệu về tác giả, tác phẩm
HS thuyết trình, nhận xét – GV trình chiếu chân
dung tác giả - chốt, bổ sung:
* Tác giả :
I Giới thiệu chung.
1 Tác giả
- Phan Bội Châu(1872 –
Trang 3- Ông là nhà yêu nước lớn có tư tưởng dân chủ sớm
nhất ở VN từng giảng dạy ở trường Đông Kinh
nghĩa thục
- 1908: Nhân vụ chống sưu thuế ở Trung Kì -> ông
bị bắt và đầy ra Côn Lôn với án khổ sai chung thân
- GV cho Hs quan sát một số bức ảnh về Côn Đảo
- 1926: PCT từ Pháp trở về nước và bị mất đột ngột
-> Đám tang của cụ là quốc tang, trở thành phong
trào yêu nước rầm rộ khắp Bắc- Trung – Nam
* Tác phẩm :
- Đầu (1908) sau phong trào chống sưu thuế ở trung
kỳ Phan Châu Trinh bị bắt và bị kết án Sau đó xử
lại và bị đày ra đảo, tại côn Đảo ông đó sáng tác bài
thơ
- PCT coi Côn Đảo là trường học TN, mùi cay đắng
trong ấy, làm trai ở TK XX này không thể không
nếm cho biết
Hđ 3( 20’)
- Mục tiêu: Hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu giá
trị của văn bản
- Hình thức: Hoạt động cá nhân, nhóm
-Phương pháp: Đàm thoại, trực quan, dạy học
nhóm, phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật: Đặt câu hỏi, kĩ thuật hỏi và trả lời, Kĩ
thuật giao nhiệm vụ, Kĩ thuật đọc hợp tác
GV yêu cầu đọc thầm bài thơ, nhận xét cách ngắt
nhịp, từ ngữ hình ảnh cần chú ý, giọng điệu bài thơ
– HS tự thảo luận trao đổi, thống nhất theo nhóm
bàn
- GV gọi 1 HS nêu cách đọc - gọi 1 HS đọc – nhận
xét
* Cách đọc: khẩu khí ngang tàng, giọng thơ hào
hùng
- HS giải thích các từ khó
1926) quê Quảng Nam ; tham gia hoạt động cứu nước rất sôi nổi những năm đầu TKXX Văn thơ của ông thấm đẫm tinh thần yêu nước
và tinh thần dân chủ
2 Tác phẩm
- Xuất xứ: được viết trong thời kì tác giả bị đày khổ sai tại Côn Đảo (1908 – 1911)
- Thể thơ: TNBCĐL
- PTBĐ : Biểu cảm là chính, tự sự chỉ là yếu tố tham gia
II Đọc-hiểu văn bản:
1 Đọc-hiểu chú thích.
GV: Bài thơ có bố cục 4 phần nhưng sẽ phân tích
theo đặc điểm của nhân vật trữ tình: 4 câu đầu liền
mạch (dáng vẻ bề ngoài của bức chân dung) 4 câu
cuối cũng liền mạch (cảm nghĩ của người tù cách
mạng)
2 Bố cục: 4 phần
3 Phân tích
Trang 4HS đọc lại 4 câu đầu
?) Hình ảnh người tù cách mạng được khắc họa
như thế nào trong 4 câu thơ đầu?
? Phân tích bối cảnh không gian và tư thế con
người đứng giữa đất Côn Lôn?
? 2 Câu thơ đầu gợi thế đứng của ai? Đó là thế đứng
như thế nào?
- Đứng giữa đất Côn Lôn: đứng giữa biển ->tư thế
hiên ngang sừng sững.
- Thế đứng của chàng trai giữa đất trời, Côn Đảo
hoặc bức tranh người đập đá - > Tư thế hiên ngang
sừng sững, lòng kiêu hãnh của người anh hùng
đứng giữa nơi đầu sóng ngọn gió, đội trời đạp đất ,
không một chút sợ hãi
GV : - Thế đứng của kẻ làm trai, của người anh hùng
trong quan niệm nhân sinh truyền thống: Làm trai đồng
nghĩa với làm anh hùng, chí làm trai chính là chí anh
hùng
“Làm trai đứng ở trong trời đất
Phải có danh gì với nước non”
(Đi thi tự vịnh- NC Trứ)
- Chí làm trai Nam Bắc Đông Tây
Cho phỉ sức vẫy vùng trong 4 bể
(Nguyễn Công Trứ)
- Làm trai trong cõi thế gian Phò đời giúp nước phơi gan anh hào
(Nguyễn Đình Chiểu)
- Làm trai phải lạ ở trên đời
Há để càn khôn tự chuyển dời
(Phan Bội Châu)
+ Tên Côn Lôn gợi cho em suy nghĩ gì? ( nơi tù ải
những chiến sĩ cách mạng).
?Giọng điệu 2 câu đầu ?
+ Hai câu đầu khẩu khí ngang tàng, oai linh, hùng
tráng
? Công việc đập đá ở Côn Lôn được TG miêu tả như
thế nào?
+ Xách búa, ra tay: ->hành động quả quyết, mạnh
mẽ.
+ Làm cho lở núi non, đánh tan năm bảy đống, đập
a Chân dung người tù cách mạng và công việc đập đá
Trang 5bể mấy trăm hũn: ->sức mạnh ghờ gớm thần kì.
Qua đó em có nhận xét gì về việc làm của người tù?
- Hành động quả quyết, mạnh mẽ phi thường với
sức mạnh ghê ghớm
GV : Đập đá vốn là công việc nặng nhọc; đập đá ở CL
lại càng nặng nhọc hơn bởi điều kiện nhà tù và TN
khắc nghiệt - > Tàn phá thân thể dữ dội, tiờu hao sức
lực lũng khuất phục ý chớ
- PCT miêu tả công việc khổ sai thành một chiến công
chinh phục của một dũng sĩ với sức mạnh phi thường
Nhận xét về nghệ thuật mà tác giả sử dụng ở đây?
tác dụng?
- Đối, bút pháp khoa trương, động từ mạnh, nhịp
thơ mạnh
+ Lừng lẫy - lở núi non
+ Xách búa - đánh tan - 5,7 đống
+ Ra tay - đập bể - mấy trăm hòn
hình ảnh một con người phi phàm, 1 anh hùng
thần thoại đang thực hiện một sứ mạng thiêng liêng
khai sông phá núi, vạt đồi, chuyển đá vang động cả
đất Côn Lôn
Từ công việc đập đá thật em cảm nhận về hình ảnh
của người tù đập đá ?
- => Bốn câu thơ dựng lên tượng đài uy nghi về
người anh hùng với khi phách hiên ngang lẫm liệt
sừng sững giữa đất trời
- => Khẩu khí ngang tàng ngạo ngễ của con người
dám coi thường gian nan thử thách
( Liên hệ GD ttưởng đạo đức HCM – trong tập nhật
trong tù)
GV Giọng thơ hùng tráng, khẩu khí ngang tàng
ngạo nghễ gợi hình ảnh một người anh hùng với
một khí phách hiên ngang, lẫm liệt sừng sững trong
đất trời,trong tù ngục xiềng xích không hề chút sợ
hãi, coi thường mọi thử thách gian nan, dám đương
đầu vượt lên chiến thắng hoàn cảnh biến lao động
cưỡng bức nặng nhọc thành một cuộc chinah phục
thiên nhiên dũng mãnh của con người có sức mạnh
thần kì như dũng sĩ thần thoại 4câu thơ toát lên một
vẻ đẹp cao cả, hùng tráng
=> Với khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ, nét bút khoa trương, bốn câu thơ đầu miêu tả công việc đập đá của người tù khổ sai nhưng lại dựng lên bức tượng đài uy nghi về một anh hùng với tư thế hiên ngang, lẫm liệt sừng sững giữa đất ,bản lĩnh phi thường và tinh thần kiên quyết chống kẻ thù.
Trang 6-Thái độ quả quyết, mạnh mẽ, lòng căm thù khao
khát phá tan chốn tù ngục, lật đổ ách thống trị
* HS đọc 4 câu cuối
? Nhận xét về âm hưởng chung của 4 câu cuối
- Chuyển từ miêu tả sang trực tiếp bộc lộ cảm
xúc
?) Bốn câu tiếp theo là cảm xúc, suy nghĩ của tác
giả Đó là cảm xúc, suy nghĩ gì? Phân tích nghệ
thuật đối trong hai câu luận?
- Cảm xúc: tự hào về cuộc đời cách mạng của mình,
không ân hận, tiếc nuối dù trải qua gian khổ hi
sinh
- Suy nghĩ: đường cách mạng vô cùng khó khăn, tù
đày khổ sai -> là trường học để tôi luyện ý chí
- Hình ảnh, từ ngữ đối: + tháng ngày – mưa nắng
+ thân sành sỏi – dạ sắt son
-> Khẳng định thời gian, không gian, nắng mưa bão
tố của cuộc đời đang đợi chờ phía trước
*GV: Người tù biết đất là nhà tù, gông xiềng, tra
tấn, lao dịch khổ sai và coi đó là trường học để tôi
luyện lòng trung thành với dân với nước Bài học về
sống đẹp thật sáng ngời, vô giá
- Liên hệ:
''Nghĩ mình trong bước gian truân
Tai ương rèn luyện tinh thần thêm hăng''
(Tự khuyên mình - Hồ Chí Minh)
?) Bốn câu cuối tác giả sử dụng nghệ thuật gì?
Tác dụng?
- Phép đối, ẩn dụ: sành sỏi, sắt son; nói quá -> khắc
họa đậm nét phẩm chất và tầm vóc lớn lao của nhân
vật trữ tình
b Cảm nghĩ về công việc đập đá của người tù cách mạng
Với nghệ thuật đối, hình ảnh
ẩn dụ bốn câu thơ đã thể hiện khẩu khí ngang tàng của người anh hùng luôn tự hào về cuộc đời cách mạng, tin tưởng vào sự nghiệp cứu nước, quyết tâm biến nhà tù thành trường học để tôi luyện ý chí.
Trang 7- Mục tiêu: Hướng dẫn học sinh đánh giá giá trị tác
phẩm
- Hình thức: Hoạt động nhóm
- Phương pháp: Đàm thoại, dạy học nhóm,
- Kĩ thuật: Kĩ thuật giao nhiệm vụ, chia nhóm
Thảo luận nhóm 2’
N1 - 2: Nghệ thuật đặc sắc của truyện
N3 - 4: Nội dung – bài học
Đại diện nhóm trả lời – HS nhận xét, bổ sung – GV
khái quát
?) Bài thơ được viết với ngôn ngữ, hình ảnh, cảm
hứng thơ như thế nào? Tác dụng gì cho việc thể
hiện giọng điệu và nhân vật?
?) Tác giả muốn gửi gắm điều gì qua bài thơ?
1 HS đọc ghi nhớ
a Nội dung: Hình ảnh người
tù hiên ngang, trung thành, kiên sường với sự nghiệp, lí tưởng Từ đó khẳng định nhà
tù ĐQTD không thể khuất phục được ý chí, nghị lực và niềm tin lí tưởng của người chí sĩ c/m
b Nghệ thuật: Bút pháp lãng
mạn, giọng điệu ngang tàng, hào hùng, từ ngữ khoa trương, hình ảnh ẩn dụ đặc sắc, hình ảnh đối lập cân xứng , hài hòa
- hình tượng NT có tính đa nghĩa
c Ghi nhớ : sgk
HĐ 5 (5p)
- Mục tiêu: Hướng dẫn HS
luyện tập
- Phương pháp: Trao đổi
nhóm.
- Hình thức: Hoạt động
nhóm
- Kĩ thuật: Trình bày 1’
- HS thảo luận, phát biểu,
trình bày 1’
- GV khái quát
III Luyện tập
? Tại sao Bác Hồ lại khẳng định Phan Bội Châu và Phan Châu Trinh là những bậc tiền bối của cách mạng
4 Củng cố: 2’
- Mục tiêu: Củng cố kiến thức đã học, học sinh tự đánh giá về mức độ đạt được những mục tiêu của bài học.
- Phương pháp: Phát vấn - Kĩ thuật: Đặt câu hỏi
?Khái quát giá trị của văn bản?
HS trả lời -> GV chốt kiến thức cơ bản
5 Hướng dẫn về nhà (3p)
- Học thuộc bài thơ, ôn đặc điểm thơ thất ngôn tứ bát cú; sưu tầm tranh ảnh và thơ văn về Côn Đảo hoặc nhà tù thực dân; phát biểu cảm nhận riêng về vẻ đẹp hào hùng, lãng mạn, ý chí chiến đấu và niềm tin vào sự nghiệp CM của các anh hùng
- Chuẩn bị: Ôn luyện về dấu câu.
Trang 8V Rút kinh nghiệm