- Rèn HS năng lực tự học ( thực hiện tốt nhiệm vụ soạn bài ở nhà, tập thuyết trình), năng lực giải quyết vấn đề (phân tích tình huống , phát hiện và nêu được các tình huống có liên[r]
Trang 1Ngày soạn:……… Tiết 58
Ngày giảng:8C2………
Văn bản
ĐẬP ĐÁ Ở CÔN LÔN
< Phan Châu Trinh >
I.Mục tiêu cần đạt
1.Kiến thức: HS
- mở rộng kiến thức về văn học cách mạng đầu thế kỷ XX
- Thấy được chí khí lẫm liệt ,phong thái đàng hoàng của nhà chí sĩ yêu nước Phan Châu Trinh
- Nhận biết cảm hứng hào hùng lãng mạn được tạo nên bởi hình ảnh thơ, ngôn ngữ đặc biệt
2.Kỹ năng
- Đọc hiểu văn bản thơ văn yêu nướcviết theo thể thơ thất ngôn bát cú Đường luật Phân tích được vể đẹp hình tượng nhân vật trữ tình trong bài thơ.Cảm nhận được giọng điệu,hình ảnh trong bài thơ
- GD KNS:
+ Kĩ năng giao tiếp: trình bày, trao đổi về tiếng lòng yêu nước của Phan Châu Trinh khi bị bắt, tù đầy ở Côn Đảo;
+ KN tư duy sáng tạo: nêu vấn đề, phân tích, bình luận về vẻ đẹp anh hùng, tư thế hiên ngang bất khất kiên cường của người chí sĩ yêu nước, về quan niệm sống của trang nam nhi vượt qua mọi khó khăn để trị nước cứu đời;
+ KN tự nhận thức bài học về tình yêu quê hương đất nước và sự xả thân vì nghĩa lớn qua tác phẩm
3 Thái độ
- Khâm phục, tự hào về anh hùng dân tộc, học tập ý chí quan tâm, bền chí và vận dụng vào cuộc sống
4 Phát triển năng lực
- Rèn HS năng lực tự học ( thực hiện tốt nhiệm vụ soạn bài ở nhà, tập thuyết trình), năng lực giải quyết vấn đề (phân tích tình huống , phát hiện và nêu được các
tình huống có liên quan, đề xuất được các giải pháp để giải quyết tình huống),
năng lực sáng tạo ( áp dụng kiến thức đã học về văn tự sự để giải quyết đề bài ),năng lực sử dụng ngôn ngữ khi nói, khi tạo lập văn bản; năng lực hợp tác khi thực hiện nhiệm vụ được giao trong nhóm; năng lực giao tiếp trong việc lắng nghe
tích cực, thể hiện sự tự tin chủ động trong việc chiếm lĩnh kiến thức bài học, năng lực thẩm mĩ khi khám phá vẻ đẹp của bài thơ
*/ Tích hợp:
Trang 2- GD tư tưởng Hồ Chí Minh: Liên hệ với bản lĩnh người chiến sĩ cách mạng Hồ
Chí Minh trong thời gian bị tù đày trong nhà ngục của Tưởng Giới Thạch
- GD đạo đức: tôn vinh, biết ơn những người đã xả thân vì nước; lên án kẻ thù
cướp nước, đàn áp người yêu nước; có khát vọng độc lập, hòa bình => giáo dục các giá trị: HÒA BÌNH, TÔN TRỌNG, TỰ DO, ĐOÀN KẾT
- Giáo dục quốc phòng, an ninh: Ví dụ minh họa về hình ảnh của các nhà yêu nước, chiến sĩ cộng sản trong các nhà lao đế quốc
II Chuẩn bị
- GV: Kh dạy học, TLTK, ảnh Phan Châu Trinh, ảnh Côn Đảo, máy chiếu
- HS: Soạn bài theo hướng dẫn của GV
III Phương pháp, kĩ thuật
- Phương pháp vấn đáp, thuyết trình, dạy học nhóm
- Kĩ thuật: động não, đặt câu hỏi, trình bày 1’
IV Tiến trình giờ dạy và giáo dục
1- Ổn định tổ chức (1’)
2- Kiểm tra bài cũ (4’)
? Cảm nhận của em về bài thơ “ Vào nhà ngục Quảng Đông cảm tác”
- Hs trình bày theo cảm nhận:
+ Khí phách, ý chí hiên ngang, bất khuất của người chí sĩ cách mạng
+ Giọng thơ hùng hồn, mạnh mẽ, rắn rỏi…
3- Bài mới (35’)
Hoạt động 1: Khởi động (1’)
- Mục tiêu: đặt vấn đề tiếp cận bài học.
- Kĩ thuật, PP:thuyết trình
Giới thiệu bài: Nếu nhà yêu nước Phan Bội Châu chọn con đường Đông du (hướng về phía Đông), đưa những thanh niên yêu nước đi học tập ở Nhật để về phục vụ nước nhà, thì cũng vào thời điểm ấy, Phan Chu Trinh lại chọn con đường duy tân – cải cách đất nước Tuy cả hai nhà nho yêu nước ấy đều không đi đến cái đích cuối cùng, nhưng họ là những tấm gương sáng ngời về lòng yêu nước và tinh thần quả cảm Ta sẽ cùng nhau tìm hiểu một bài thơ nữa để hiểu hơn về tinh thần
ấy qua văn bản “Đập đá ở Côn Lôn”.
Hđ 2: Tìm hiểu chung(4’)
- Mục tiêu: học sinh hiểu được những hiểu biết cơ
bản về tác giả - tác phẩm
- Phương pháp: vấn đáp, thuyết trình.
- Kĩ thuật: giao nhiệm vụ, chia nhóm
- Hình thức: cá nhân/ nhóm
- Cách thức tiến hành:
I Giới thiệu chung.
1 Tác giả
Trang 3GV giao nhiệm vụ cho nhóm được chuẩn bị ở nhà
lên trình bày về tác giả, tác phẩm
? Giới thiệu về tác giả, tác phẩm
HS thuyết trình, nhận xét – GV trình chiếu chân
dung tác giả - chốt, bổ sung:
* Tác giả :
- Ông là nhà yêu nước lớn có tư tưởng dân chủ sớm
nhất ở VN từng giảng dạy ở trường Đông Kinh
nghĩa thục
- 1908: nhân vụ chống sưu thuế ở Trung Kì -> ông
bị bắt và đầy ra Côn Lôn với án khổ sai chung thân
- GV cho Hs quan sát một số bức ảnh về Côn Đảo
- 1926: PCT từ Pháp trở về nước và bị mất đột ngột
-> Đám tang của cụ là quốc tang, trở thành phong
trào yêu nước rầm rộ khắp Bắc- Trung – Nam
* Tác phẩm :
- Đầu (1908) sau phong trào chống sưu thuế ở trung
kỳ Phan Châu Trinh bị bắt và bị kết án Sau đó xử
lại và bị đày ra đảo, tại côn Đảo ông đó sáng tác bài
thơ
- PCT coi Côn Đảo là trường học , mùi cay đắng
trong ấy, làm trai ở TK XX này không thể không
nếm cho biết
Hđ 3 : Hướng dẫn đọc – hiểu văn bản ( 20’)
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đọc và tìm hiểu giá
trị của văn bản
-Phương pháp:đàm thoại, trực quan, dạy học
nhóm, phát hiện và giải quyết vấn đề
- Kĩ thuật: đặt câu hỏi, Kĩ thuật giao nhiệm vụ
- Hình thức: cá nhân/ nhóm
- Cách thức tiến hành:
GV yêu cầu đọc bài thơ,
Gv gọi hs nhận xét cách ngắt nhịp, từ ngữ hình ảnh
cần chú ý, giọng điệu bài thơ – HS tự thảo luận trao
- Phan Châu Trinh(1872 – 1926) quê Quảng Nam ; tham gia hoạt động cứu nước rất sôi nổi những năm đầu TKXX Văn thơ của ông thấm đẫm tinh thần yêu nước và tinh thần dân chủ
2 Tác phẩm
- Xuất xứ: được viết trong thời kì tác giả bị đày khổ sai tại Côn Đảo (1908 – 1911)
- Thể thơ: thất ngôn bát cú
- PTBĐ : Biểu cảm là chính, tự sự chỉ là yếu tố tham gia
II Đọc-hiểu văn bản:
1 Đọc-hiểu chú thích.
Trang 4đổi, thống nhất theo nhóm bàn
- GV gọi 1 HS nêu cách đọc - gọi 1 HS đọc – nhận
xét
* Cách đọc: khẩu khí ngang tàng, giọng thơ hào
hùng
- HS giải thích các từ khó
GV: Bài thơ có bố cục 4 phần nhưng sẽ phân tích
theo đặc điểm của nhân vật trữ tình: 4 câu đầu liền
mạch (dáng vẻ bề ngoài của bức chân dung) 4 câu
cuối cũng liền mạch (cảm nghĩ của người tù cách
mạng)
HS đọc lại 4 câu đầu
? 2 Câu thơ đầu gợi thế đứng của ai? Đó là thế đứng
như thế nào?
- Đứng giữa đất Côn Lôn: đứng giữa biển ->tư thế
hiên ngang sừng sững.
- Thế đứng của chàng trai giữa đất trời, Côn Đảo
hoặc bức tranh người đập đá - > Tư thế hiên ngang
sừng sững, lòng kiêu hãnh của người anh hùng
đứng giữa nơi đầu sóng ngọn gió, đội trời đạp đất ,
không một chút sợ hãi
GV : - Thế đứng của kẻ làm trai, của người anh hùng
trong quan niệm nhân sinh truyền thống: Làm trai đồng
nghĩa với làm anh hùng, chí làm trai chính là chí anh
hùng
“Làm trai đứng ở trong trời đất
Phải có danh gì với nước non”
(Đi thi tự vịnh- NC Trứ)
- Chí làm trai Nam Bắc Đông Tây
Cho phỉ sức vẫy vùng trong 4 bể
(Nguyễn Công Trứ)
- Làm trai trong cõi thế gian Phò đời giúp nước phơi gan anh hào
(Nguyễn Đình Chiểu)
- Làm trai phải lạ ở trên đời
Há để càn khôn tự chuyển dời
(Phan Bội Châu)
2 Bố cục: 4 phần
3 Phân tích
3.1 Chân dung người tù cách mạng và công việc đập đá
Trang 5+ Tên Côn Lôn gợi cho em suy nghĩ gì? ( nơi tù ải
những chiến sĩ cách mạng).
?Giọng điệu 2 câu đầu ?
+ Hai câu đầu khẩu khí ngang tàng, oai linh, hùng
tráng
? Công việc đập đá ở Côn Lôn được TG miêu tả
như thế nào?
+ Xách búa, ra tay:->hành động quả quyết, mạnh
mẽ.
+ Làm cho lở núi non, đánh tan năm bảy đống, đập
bể mấy trăm hũn:->sức mạnh ghờ gớm thần kì.
Qua đó em có nhận xét gì về việc làm của người
tù?
- Hành động quả quyết, mạnh mẽ phi thường với
sức mạnh ghê ghớm
GV : Đập đá vốn là công việc nặng nhọc; đập đá ở CL
lại càng nặng nhọc hơn bởi điều kiện nhà tù và TN
khắc nghiệt - > Tàn phá thân thể dữ dội, tiêu hao sức
lực
- PCT miêu tả công việc khổ sai thành một chiến công
chinh phục của một dũng sĩ với sức mạnh phi thường
Nhận xét về nghệ thuật mà tác giả sử dụng ở đây?
tác dụng?
- Đối, bút pháp khoa trương, động từ mạnh, nhịp
thơ mạnh
+ Lừng lẫy - lở núi non
+ Xách búa - đánh tan - 5,7 đống
+ Ra tay - đập bể - mấy trăm hòn
hình ảnh một con người phi phàm, 1 anh hùng
thần thoại đang thực hiện một sứ mạng thiêng liêng
khai sông phá núi, vạt đồi, chuyển đá vang động cả
đất Côn Lôn
Từ công việc đập đá thật em cảm nhận về hình
ảnh của người tù đập đá ?
- => Bốn câu thơ dựng lên tượng đài uy nghi về
người anh hùng với khi phách hiên ngang lẫm liệt
sừng sững giữa đất trời
- => Khẩu khí ngang tàng ngạo nghễ của con người
=> Với khẩu khí ngang tàng, ngạo nghễ, nét bút khoa trương, bốn câu thơ đầu miêu tả công việc đập
đá của người tù khổ sai nhưng lại dựng lên bức tượng đài uy nghi về một
Trang 6dám coi thường gian nan thử thách
( Liên hệ GD ttưởng đạo đức HCM – trong tập nhật
trong tù)
GV Giọng thơ hùng tráng, khẩu khí ngang tàng
ngạo nghễ gợi hình ảnh một người anh hùng với
một khí phách hiên ngang, lẫm liệt sừng sững trong
đất trời,trong tù ngục xiềng xích không hề chút sợ
hãi, coi thường mọi thử thách gian nan, dám đương
đầu vượt lên chiến thắng hoàn cảnh biến lao động
cưỡng bức nặng nhọc thành một cuộc chinh phục
thiên nhiên dũng mãnh của con người có sức mạnh
thần kì như dũng sĩ thần thoại 4câu thơ toát lên một
vẻ đẹp cao cả, hùng tráng
-Thái độ quả quyết, mạnh mẽ, lòng căm thù khao
khát phá tan chốn tù ngục, lật đổ ách thống trị
* HS đọc 4 câu cuối
? Nhận xét về âm hưởng chung của 4 câu cuối
- Chuyển từ miêu tả sang trực tiếp bộc lộ cảm
xúc
?) Bốn câu tiếp theo là cảm xúc, suy nghĩ của tác
giả Đó là cảm xúc, suy nghĩ gì? Phân tích nghệ
thuật đối trong hai câu luận?
- Cảm xúc: tự hào về cuộc đời cách mạng của mình,
không ân hận, tiếc nuối dù trải qua gian khổ hi
sinh
- Suy nghĩ: đường cách mạng vô cùng khó khăn, tù
đày khổ sai -> là trường học để tôi luyện ý chí
- Hình ảnh, từ ngữ đối: + tháng ngày – mưa nắng
+ thân sành sỏi – dạ sắt son
-> Khẳng định thời gian, không gian, nắng mưa bão
tố của cuộc đời đang đợi chờ phía trước
*GV: Người tù biết đất là nhà tù, gông xiềng, tra
tấn, lao dịch khổ sai và coi đó là trường học để tôi
luyện lòng trung thành với dân với nước Bài học về
sống đẹp thật sáng ngời, vô giá
- Liên hệ:
''Nghĩ mình trong bước gian truân
anh hùng với tư thế hiên ngang, lẫm liệt sừng sững giữa đất ,bản lĩnh phi thường và tinh thần kiên quyết chống kẻ thù.
3.2 Cảm nghĩ về công việc đập đá của người tù cách mạng
Với nghệ thuật đối, hình ảnh ẩn dụ bốn câu thơ đã thể hiện khẩu khí ngang tàng của người anh hùng luôn tự hào về cuộc đời cách mạng, tin tưởng vào
Trang 7Tai ương rèn luyện tinh thần thêm hăng''
(Tự khuyên mình - Hồ Chí Minh)
?) Bốn câu cuối tác giả sử dụng nghệ thuật gì?
Tác dụng?
- Phép đối, ẩn dụ: sành sỏi, sắt son; nói quá -> khắc
họa đậm nét phẩm chất và tầm vóc lớn lao của nhân
vật trữ tình
*Tích hợp gd tư tưởng Hồ Chí Minh, đạo đức
(2’)
Gv: Liên hệ với bản lĩnh người chiến sĩ cách
mạng Hồ Chí Minh trong thời gian bị tù đày
trong nhà ngục của Tưởng Giới Thạch?
hs trả lời, gv bổ sung: Trong quãng thời gian bị
giam cầm, sinh hoạt của Người cứ diễn ra theo một
thứ tự đều lặp đi lặp lại: vào nhà giam rồi lại bị giải
đi tiếp, rồi lại vào nhà giam và lại bị giải đi Nhưng
với Hồ Chí Minh, một tâm hồn vĩ đại thì không để
cho cuộc sống gian khổ khiến mình bi quan mà
ngược lại luôn làm chủ hoàn cảnh để cho ra đời
những câu thơ bay bổng như "cánh hạc ung dung”
(Tố Hữu)
Gv: qua đây, em thấy chúng ta nên có thái độ như
thế nào với các chiến sĩ cách mạng?
hs trả lời, gv chốt: chúng ta biết ơn, trân trọng
sự nghiệp cứu nước, quyết tâm biến nhà tù thành trường học để tôi luyện ý chí.
Hoạt động 4: Tổng kết(5’)
- Mục tiêu: hướng dẫn học sinh đánh giá giá trị tác
phẩm
- Phương pháp: đàm thoại, dạy học nhóm,
- Kĩ thuật: Kĩ thuật giao nhiệm vụ, chia nhóm
- Hình thức: cá nhân/ nhóm
- Cách thức tiến hành:
Thảo luận nhóm 4’
Nhóm 1 - 2: nghệ thuật đặc sắc của truyện
Nhóm 3 - 4: nội dung – bài học
Đại diện nhóm trả lời – HS nhận xét, bổ sung – GV
4 Tổng kết
4.1 Nội dung: Hình ảnh
người tù hiên ngang, trung thành, kiên sường với sự nghiệp, lí tưởng Từ đó khẳng định nhà tù đế quốc
Trang 8khái quát
?) Bài thơ được viết với ngôn ngữ, hình ảnh, cảm
hứng thơ như thế nào? Tác dụng gì cho việc thể
hiện giọng điệu và nhân vật?
?) Tác giả muốn gửi gắm điều gì qua bài thơ?
1 HS đọc ghi nhớ
* Giáo dục quốc phòng, an ninh: (2’)
Gv: Em hãy nêu Ví dụ minh họa về hình ảnh của
các nhà yêu nước, chiến sĩ cộng sản trong các nhà
lao đế quốc
hs trả lời, gv bổ sung:
Nhiều sĩ phu yêu nước như Huỳnh Thúc Kháng,
Phan Chu Trinh cho đến những nhà cách mạng
nổi tiếng như Tôn Đức Thắng, Lê Duẩn, Lê Đức
Thọ, Phạm Hùng từng bị giam giữ ở nhà tù Côn
Đảo
thực dân không thể khuất phục được ý chí, nghị lực
và niềm tin lí tưởng của người chí sĩ c/mạng
4.2 Nghệ thuật: Bút pháp
lãng mạn, giọng điệu ngang tàng, hào hùng, từ ngữ khoa trương, hình ảnh
ẩn dụ đặc sắc, hình ảnh đối lập cân xứng , hài hòa
- hình tượng NT có tính đa nghĩa
c Ghi nhớ : sgk
HĐ 5: Luyện tập(5p)
- Mục tiêu: hướng dẫn HS
luyện tập
- Phương pháp: vấn đáp
- Kĩ thuật: trình bày 1’
-Hình thức: cá nhân
-Cách thức tiến hành:
- HS thảo luận, phát biểu,
trình bày 1’- GV khái quát
III Luyện tập
? Tại sao Bác Hồ lại khẳng định Phan Bội Châu
và Phan Châu Trinh là những bậc tiền bối của cách mạng?
Trang 94 Củng cố: 2’
- Mục tiêu: củng cố kiến thức đã học, học sinh tự đánh giá về mức độ đạt được những mục tiêu của bài học.
- Phương pháp: phát vấn
?Khái quát giá trị của văn bản?
HS trả lời -> GV chốt kiến thức cơ bản
5 Hướng dẫn về nhà (3p)
- Học thuộc bài thơ, ôn đặc điểm thơ thất ngôn tứ bát cú; sưu tầm tranh ảnh và thơ văn về Côn Đảo hoặc nhà tù thực dân; phát biểu cảm nhận riêng về vẻ đẹp hào hùng, lãng mạn, ý chí chiến đấu và niềm tin vào sự nghiệp CM của các anh hùng
- Chuẩn bị: Ôn luyện về dấu câu.
Yêu cầu hs làm bảng thống kê về các loại dấu câu
V Rút kinh nghiệm