Lên vốn là một động từ độc lập chỉ sự di chuyển, dời chỗ đến vị trí cao hơn hoặc ở phía trước ( cùng với ra, vào, xuống, qua, đến, tới…), vd: Tôi lên Thái Nguyên; Mặt trời lên cao; [r]
Trang 1
Cách viết từ lên, nên
Lên và nên vốn dĩ là 2 từ( Động từ- ĐT) có cấu trúc nghĩa khác nhau, nhưng người viết vẫn
viết lẫn lộn Nguyên nhân chủ yếu là do không nắm chắc nghĩa, nhất là các sắc thái nghĩa riêng của từng từ; cạnh đó còn do hình thức ngữ âm- chữ viết của hai từ gần giống nhau
Lên vốn là một động từ độc lập chỉ sự di chuyển, dời chỗ đến vị trí cao hơn hoặc ở phía
trước ( cùng với ra, vào, xuống, qua, đến, tới…), vd: Tôi lên Thái Nguyên; Mặt trời lên cao;
Học sinh lên bảng…Nhưng khi đứng sau một động từ khác, lên trở thành phụ từ , có tác dụng chỉ
hướng của hoạt động hoặc hướng phát triển, vd: đứng lên; trèo lên; lửa bốc lên; lớn lên; tăng lên…
Nên cũng vốn là một động từ độc lập, biểu thị ý nghĩa “ đạt được kết quả” VD: Có chí thì
nên; Nên vợ, nên chồng; Một cây làm chẳng nên non/ Ba cây chụm lại nên hòn núi cao; Một ngôi sao chẳng sáng đêm, Một thân lúa chín chẳng nên mùa vàng…Khi đứng sau một ĐT khác, nên vẫn được coi là ĐT, VD: Làm nên sự nghiệp; ăn nên làm ra; tạo nên sự thay đổi; chẳng đắp nên núi cũng xây nên thành…
….Mẹo đơn giản để khắc phục lỗi chính tả này như sau: Khi phân vân không biết viết nên hay
lên, ta đặt câu hỏi: lên hoặc nên chỉ hướng của hoạt động( hướng di chuyển, hướng phát triển…)
Hay chỉ kết quả của hoạt động? Nếu chỉ hướng của hoạt động thì viết lên, chỉ kết quả, hậu
quả của hoạt động thì viết nên VD: đứng lên, trèo lên, bò lên, nói lên, hát lên…(chỉ hướng của
hoạt động); tạo nên, làm nên, đắp nên, xây nên, tạc nên, vẽ nên…(chỉ kết quả của hoạt động).
Cần lưu ý:một số trường hợp mang tính “lưỡng khả” nghĩa là ở một vị trí nào đó trong chuỗi
lời nói, có thể dùng cả lên hoặc nên VD: dựng lên/nên…Trong tình huống này, có thể dựa vào văn cảnh, cụ thể dựa vào nội dung của câu văn, đoạn văn để lựa chọn lên hoặc nên Bởi vì văn
cảnh còn có tác dụng xác định nghĩa của từ, hiện thực hoá nghĩa của từ
Chúc các em học tốt!