Bài giảng Tự quản làng xã - Tống Văn Chung

Bài giảng Tự quản làng xã nhằm trình bày về những vấn đề lý luận và thực tiễn công tác tự quản làng xã, vai trò của tự quản làng xã, quan hệ giữa tự quản làng xã với quản lý nhà nước, sự đòi hỏi của quá trình đổi mới, năng lực tự quản của dân.

TỰ QUẢN LÀNG-XÃ

Tống Văn Chung

NỘI DUNG BÁO CÁO

PHẦN MỞ ĐẦU

1

NỘI DUNG CHÍNH

2

Dân biết, dân bàn, dân làm, dân kiểm tra

Chính sách của Đảng

và Nhà nước

Quan hệ: tự quản làng - xã

với Quản lý Nhà nước

Sự đòi hỏi của quá trình Đổi mới

Truyền thống văn

hóa, quản lý của

làng-xã

Đường lối, chính sách, pháp luật của Đảng, và Nhà nước

Việt Nam

Truyền thống

Tự quản làng-xã

Quy chế dân chủ ở cơ sở

Tự quản hiện nay Trong việc triển khai thực hiện phương châm: “Dân biết, dân bàn, dân làm, dân

• “Quy chế dân chủ ở cơ sở”

• Các văn bản hướng dẫn thi hành:

- Nghị quyết số 17/NQ-TW ngày 18 tháng 3

năm 2002 Hội nghị lần thứ năm Ban Chấp

hành Trung ương Đảng khoá IX về ''Đổi mới

và nâng cao chất lượng hệ thống chính trị ở cơ

sở xã, phường, thị trấn'';

- Nghị định của chính phủ Số 79/2003/NĐ-CP ngày 07 tháng 7 năm 2003 Ban hành Quy chế thực hiện dân chủ ở xã

Một số khái niệm

• Khái niệm làng-xã ;Khái niệm cơ sở

• Khái niệm tự quản làng-xã ;

• Quy chế dân chủ ở cơ sở ;

Mô hình chung về các quan hệ cơ bản của hệ thống “tự

quản” trong thôn làng nông thôn hiện nay

Trưởng thôn

Hệ thống chính trị cơ sở trong thôn/

làng

Các ban tự quản:

Ban Tự quản thôn, Ban lễ hội; Ban tang ma; Ban hoà giải; Ban sản xuất ; Ban kiến thiết xây dựng; Ban bảo vệ Các Phường/hội

Triển khai thực hiện Quy chế DC CS

Truyền

thống

làng-xã

Già làng

LÝ LUẬN CHUNG VỀ TỰ QUẢN

NỘI DUNG

Tự quản từ góc nhìn xã hội học

Tự quản cộng đồng và các loại hình tự quản

Hương ước và luật tục – công cụ quản lý quan trọng của tự quản làng-xã truyền thống

Hệ các ngôi vị trong làng-xã truyền

thống

Dân chủ làng-xã và mối quan hệ của đối với tự quản cộng đồng làng-xã Việt Nam truyền thống

• Sự phân biệt các khái niệm liên quan:

- Tự trị,

- Dân chủ

- Phân quyền hành chính

• Khái niệm tự quản cộng đồng: tự quản có

nghĩa là cho phép các cộng đồng xã hội tự tổ chức, điều hành các công việc đời sống của mình

• Dạng thức của “tự quản làng-xã” hiện nay:

được thể chế hoá thành một bộ máy điều hành công việc chung của cộng đồng làng xã và có tính độc lập tương đối

• Thể chế “tự quản làng-xã”nông thôn Việt Nam trong xã hội truyền thống và xã hội hiện đại:

2.2 - Tự quản cộng đồng và các loại hình tự quản

Mục tiêu

xã hội

Những nhiệm vụ

cụ thể

Hệ các

vị trí vai trò

xã hội

Thể chế xã hội (dạng tiểu hệ thống xã hội), vận hành thực hiện nhiệm vụ xã hội

để đạt mục tiêu đặt ra.

Giá trị

xã hội

2.2 - Tự quản cộng đồng và các loại

hình tự quản (tiếp)

• Các tổ chức chính thức và các kiểu dạng “tự

quản” trong thôn, làng, ấp, bản,… hiện nay:

- Chi bộ (hay tổ Đảng) của thôn, làng, ấp, bản,…,

- Chi hội nông dân,

- Chi Đoàn thanh niên,

- Chi Hội Cựu chiến binh,

- Chi Hội phụ nữ

• Các đặc trưng của tự quản cộng đồng: Tự quản

là một sản phẩm của nhiều sự tự nguyện: Nhà nước, người dân, sự uỷ quyền…

2.3 Hương ước và luật tục – công cụ quản lý quan

trọng của tự quản làng-xã truyền thống

• Hương ước:

• Hương uớc là một hệ thống các lệ làng, có thểcoi đó là hệ thống các luật tục thành văn hoặcbất thành văn.Hương ước không đối lập vớiluật pháp Nhà nước

• Ngay trong Nhà nước quân chủ phong kiến,truyền thống tự quản của làng-xã luôn đượctôn trọng

2.5 - Dân chủ làng-xã

• Nền dân chủ làng-xã đã

tạo ra những cơ sở và điều

kiện để hình thành nên một

cơ chế liên hệ giữa các

thành viên trong nội bộ

I

3.1 - Vài nét về “tự quản” của làng-xã trong xã hội truyền

thống:

• Tự quản trong thời kỳ cổ đại: đơn vị cuối cùng của tổ chức xã hội là các công xã nông thôn  Bề dày lịch sử của tự quản cộng

đồng

• Tự quản trong thời kỳ Nhà nước phong kiến tự chủ ở

Việt Nam: làng xã được phép tự đứng ra điều hành các công việc nội bộ của mình, đồng thời phải có trách nhiệm đáp ứng những yêu cầu của chính quyền trung ương về thuế khóa, quận dịch…

Tự quản làng xã

• Tự quản làng xã của người Việt trong chế độ

phong kiến thực dân (giai đoạn thuộc địa): tổ chức tự quản làng xã truyền thống trước kia bị biến thành công cụ phục vụ chính quyền cơ sở của Nhà

nước thực dân phong kiến.

• Những nét chung về “tự quản”làng Việt

trước cách mạng Tháng Tám: mỗi thôn làng

trong xã hội phong kiến đã hình thành tổ chức

bộ máy nhân sự, tài chính, thể lệ, luật lệ riêng

để quản lý sự vận động của chính nó

3.2 - Cơ cấu, sự vận hành của bộ máy tự quản trong

làng-xã truyền thống

• 3.2.1 – Tự quản cộng đồng làng-xã của người

Việt: sự biến đổi các đặc điểm.

1/Từ tự trị đến tự quản có mức độ - đó là ba giaiđoạn lớn của sự hình thành và phát triển năng lực

tự quản cộng đồng xã thôn

2/ Tự trị và kể cả tự quản của làng-xã vốn là nănglực tự quản toàn diện

3/ Tự quản làng-xã có bản tính dân chủ trực tiếp

3.2.2 – Vài nét về tự quản cộng đồng làng-xã của một số tộc người: H’Mông, Thái, Mường

Những yếu tố ảnh hưởng làm xuất hiện trở lại và thúc

đẩy sự phát triển của tự quản

4.1 Sự xuất hiện nhân vật trưởng thôn và Quy

ước thôn.

- Nhà nước tạo điều kiện

- Yêu cầu từ quá trình Đổi mới

- Những tác động của sự tiếp xúc giao lưu quốc

4.2 - Sự phục hồi của tự quản làng-xã trong Đổi mới

1 “Đổi mới tư duy, trước hết là tư duy kinh tế”: tự quản trong lĩnh

vực kinh tế > xã hội, văn hoá… >tự quản trở thành hệ thống.

2 Phong trào xây dựng làng (thôn, bản, ấp) văn hoá xuất hiện với

các tiêu chuẩn cụ thể.

3 Cuộc vận động "Toàn dân đoàn kết xây dựng cuộc sống ở khu

dân cư" tạo ra sự thay đổi rõ rệt về hoạt động tự quản nhưng có những đặc trưng khu vực thành thị, nông thôn, miền núi nhất

định.

4 Sự hoà hợp giữa nhu cầu tự nhiên của làng-xã với yêu cầu chỉ

đạo của Đảng và Nhà nước

5 Trong khuôn khổ của luật pháp hiện hành, các nội dung tự quản

của các cộng đồng dân cư diễn ra rất sôi nổi Điều đó chứng tỏ hoạt động tự quản có vị trí thật sự, xứng đáng trong đời sống xã hội Vấn đề còn lại là mức độ mở rộng của những hoạt động này như thế nào để nó tương xứng với vị trị vai trò của nó.

4.3 - Các mô hình, phương thức tự quản trong Đổi mới và vai

trò của nó đối với thực hiện “Quy chế dân chủ ở cơ sở”

Mô hình, phương thức tự quản

-Mô hình tự quản “phường

hội” (các nhóm xã hội không

4.4 - Sự lãnh đạo của Đảng và chỉ đạo của Nhà nước đối với hoạt động tự quản của nhân dân trong thời gian vừa qua.

-An ninh trật tự -Các phong trào xã hội -Kiến thiết, xây dựng -Quan hệ láng giềng, họ mạc

-Xây dựng quy ước làng

-V.v

Các nhân tố tác động

4.5 – Cơ cấu xã hội tự quản

Chi đoàn Thanh niiên

Chi hội Cựu chiến binh

Chi hội nông dân

Tổ CT Mặt trận thôn

Chi Hội người cao tuổi

Các ban tự quản Ban Lễ hôi

Ban tang ma Ban bảo vệ, an ninh Ban kiến thiết xây dựng

Ban hoà giải Ban sản xuất

Tổ thanh tra nhân dân

Các tổ chức hiện nay

Câu lạc bộ DSKHHGĐ Câu lạc bộ KN,KL,KN Câu lạc bộ văn nghệ, thể thao Câu lạc bộ Phụ nữ giúp nhau vượt nghèo Các tổ hợp sản xuất

Liên gia tự quản

Các hội/phường truyền thống

Các hội: đồng hương, đồng niên, đồng nhập ngũ, hội phụ lão, các cụ bà,

Các phường/hội kinh tế: phường thợ, chơi họ (tiền, thóc, lợn, vàng, buôn bán, …)

Các hội đồng sở thích (Hội Quy nhà Phật, Hội đòng thiên chúa, …)

Già làng, Trưởng tộc