Giáo án điện tử không chỉ là thể hiện các mô hình, tranh ảnh, vật thật, mà có thể cung cấp cho học sinh những hiện tượng mà các em không thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường được như: [r]
Trang 1A PHẦN MỞ ĐẦU
I LÍ DO CHỌN ĐỀ TÀI
Hiện nay, cụng nghệ thụng tin (CNTT) đó ảnh hưởng sõu sắc tới ngành giỏo dục
và đào tạo trờn nhiều khớa cạnh, việc ỏp dụng cỏc tiến bộ khoa-học kĩ thuật vào việc đổi mới phương tiện và phương phỏp dạy học Địa lý ngày càng thể hiện được tầm quan trọng của nú trong việc nõng cao chất lượng dạy và học Đổi mới phương phỏp giảng dạy bằng CNTT, mà cụ thể là ứng dụng cụng nghệ thụng tin trong dạy học là một chủ đề lớn được UNESCO chớnh thức đưa ra thành một chương trỡnh trước ngưỡng cửa của thế kỉ XXI và nền giỏo dục sẽ thay đổi một cỏch căn bản vào thế kỉ XXI do ảnh hưởng của CNTT
Mục tiêu đào tạo trong giáo dục là giúp học sinh phát triển toàn diện, giúp học sinh hình thành những phẩm chất cơ bản của con người, với những vốn kiến thức cơ bản về tự nhiên xã hội làm cho học sinh học lên các cấp học trên được dễ dàng Một yêu cầu đặt ra: Là một giáo viên cần phải làm gì ? Làm thế nào trong các giờ dạy của mình có chất lượng để “Sản phẩm” do mình tạo ra có một nền móng thật vững chắc Chính vì vậy để nâng cao chất lượng giáo dục trong nhà trường nói chung và bậc trung học cơ sở nói riêng thỡ vấn đề đổi mới phương pháp giảng dạy trong đú cú ứng dụng CNTT vào dạy học không phải là mối quan tâm của cá nhân nào Đó là nhiệm
vụ chung của toàn ngành, toàn xã hội
Với bộ mụn Địa lý, cỏc phương tiện thiết bị dạy học bao gồm cơ sở vật chất dựng để dạy học như phũng bộ mụn là điều kiện để học sinh và giỏo viờn làm việc; những tài liệu Địa lý như sỏch giỏo khoa, sỏch bỏo, bản đồ để minh họa…và những thiết bị kĩ thuật dạy học như là băng hỡnh, mỏy chiếu, mỏy vi tớnh… giỳp cho việc dạy học Địa lý đạt kết quả cao
Chớnh vỡ sự phỏt triển của khoa học kĩ thuật hiện nay, Địa lý cũng giống như cỏc mụn học khỏc, với lượng kiến thức mới phong phỳ và nhu cầu lĩnh hội tri thức của học sinh ngày càng cao thỡ người giỏo viờn ngoài việc sử dụng cỏc phương phỏp giảng dạy truyền thống cần phải cú nhiều phương phỏp mới sao cho phự hợp Áp
Trang 2dụng cỏc phương tiện thiết bị dạy học hiện đại vào cỏc mụn học núi chung và mụn Địa lý núi riờng là yờu cầu cú tớnh khỏch quan và cấp thiết Cỏc phương tiện thiết bị dạy học hiện đại quan trọng nhất là cỏc phương tiện nghe nhỡn như: mỏy ghi õm, mỏy chiếu phim…Đặc biệt ở cỏc nước phỏt triển người ta đó nghiờn cứu và đưa mỏy
vi tớnh vào dạy học trong đú cú mụn Địa lý Với sự xuất hiện của mỏy vi tớnh trong nhà trường khụng những làm thay đổi phương phỏp dạy học truyền thống mà cũn đổi mới cả nội dung dạy học, mở rộng khả năng lĩnh hội tri thức cho học sinh
Ở Việt Nam, giỏo dục là quốc sỏch hàng đầu, trong những năm gần đõy ngành giỏo dục đó trang bị cho cỏc trường THPT và THCS nhiều thiết bị dạy học cho mụn Địa lý như: cỏc loại bản đồ, tranh ảnh, mụ hỡnh và nhiều thiết bị khỏc Tuy nhiờn vẫn chưa đỏp ứng được nhu cầu ngày càng cao của việc dạy và học Địa lý Ở nước ta, việc đưa mỏy vi tớnh vào trường THCS cho việc dạy và học chỉ mới ở giai đoạn đầu, chưa thực sự phổ biến Hiệu quả cũn phụ thuộc vào cơ sở vật chất và trỡnh độ về tin học của giỏo viờn
Chớnh vỡ những lớ do trờn tụi mạnh dạn chọn đề tài :“Ứng dụng cụng nghệ
thụng tin gúp phần nõng cao chất lượng dạy học ở mụn Địa lý lớp 7”
II MỤC ĐÍCH NGHIấN CỨU
Trên cơ sở nghiên cứu lí luận và thực trạng việc ứng dụng CNTT trong dạy học mụn Địa lý để đề ra những giải pháp hợp lý nhằm nâng cao chất lượng dạy và học góp phần đổi mới phương phỏp dạy học, nú làm cho cỏc giờ học hấp dẫn nhờ những đoạn video clip sinh động, những hỡnh ảnh, bản đồ với màu sắc đẹp
Minh hoạ được những hỡnh ảnh, mụ phỏng những hoạt động, quỏ trỡnh hỡnh thành, phỏt triển và tạo thành của cỏc đối tượng địa lý mà nếu khụng cú nú thỡ học sinh rất khú tưởng tượng và giỏo viờn cũng rất khú giải thớch Thực sự tụi thấy rằng những hỡnh ảnh minh họa đú đó thay thế cho rất nhiều lời giảng giải Vớ dụ: Những hỡnh ảnh về quỏ trỡnh động đất, nỳi lửa và hậu quả của nú, chuyển động của cỏc hành tinh trong hệ Mặt Trời, hoạt động của dũng biển, sơ đồ một số hỡnh thức sản xuất trong cụng nghiệp
Trang 3Tận dụng được kho thông tin, hình ảnh khổng lồ trên mạng Internet, phần mềm Encatar , tạo lập biểu đồ, bảng số liệu nhanh chóng và chính xác, điều đó giúp các
em dễ dàng liên hệ thực tế, có thêm nhiều kiến thức về địa lý tự nhiên, kinh tế, văn hoá xã hội mà trong sách giáo khoa không thể đưa ra hết, nó giúp chúng ta cập nhật thông tin, tiết kiệm thời gian trong việc chuẩn bị thiết bị, đồ dùng dạy học
Để phát huy tính tích cực, chủ động, sáng tạo của học sinh trong quá trình học tập, giáo viên có thể đưa ra nhiệm vụ yêu cầu học sinh nghiên cứu, sử dụng bản đồ, biểu đồ, bảng số liệu ở trên màn hình một cách nhanh chóng, đầy đủ, rõ ràng, học sinh sẽ tự nghiên cứu, thảo luận nhóm và rút ra được những kiến thức cần thiết, giáo viên có thể đưa lên màn hình bảng nội dung, kết luận của câu trả lời một cách ngắn gọn, đầy đủ, chính xác nhất, như vậy chúng ta sẽ dễ dàng hơn trong việc hướng dẫn học sinh tự nghiên cứu, thảo luận
Đối với việc kiểm tra đánh giá, củng cố bài, khi sử dụng giáo án điện tử học sinh có thể tham gia giải ô chữ, với những ô chữ liên quan đến những nội dung cơ bản cần ghi nhớ của bài học, đó là cách củng cố bài rất thú vị, nó tạo cho giờ học sự sôi động, vui vẻ thoải mái và khắc sâu được kiến thức, hoặc trong một thời gian ngắn chúng ta lần lượt đưa được lên màn hình nhiều câu hỏi trắc nghiệm cho học sinh trả lời
Để soạn một tiết giáo án điện tử ưng ý sẽ mất rất nhiều thời gian nhưng càng làm chúng ta sẽ càng thấy cuốn hút, hứng thú và nảy sinh thêm được những ý tưởng mới Điều đó đã giúp chúng ta tự nâng cao trình độ tin học, mở rộng hơn kiến thức cho bản thân và lòng yêu nghề, sự sáng tạo của mỗi người cũng được bồi đắp thêm Hơn nữa khi dạy sẽ nhàn hơn, đỡ tốn công sức trong lúc giảng bài hơn, nhất là với bộ môn chỉ 1-2 tiết một tuần như Địa lý, bởi bài soạn đó sẽ sử dụng dạy cho nhiều lớp Như vậy máy tính được sử dụng trong việc cung cấp thông tin bằng hình ảnh, truyền thụ kiến thức, phát triển tư duy, hướng dẫn hoạt động, rèn luyện kĩ năng, kiểm tra, đánh giá , tạo hứng thú cho học sinh trong học Địa lý nói riêng và trong học các môn văn hoá nói chung
Trang 4III ĐỐI TƯỢNG NGHIấN CỨU
- Học sinh khối lớp 7 năm học 2009 – 2010 trường THPT Quảng La
IV PHƯƠNG PHÁP NGHIấN CỨU
1 Phương phỏp thu thập tài liệu
Căn cứ vào mục đớch và nhiệm vụ nghiờn cứu của đề tài, bản thõn đó thu thập tài liệu từ cỏc nguồn khỏc nhau: đọc sỏch bỏo, tài liệu chuyờn ngành, cỏc đề tài nghiờn cứu, truy cập cỏc thụng tin trờn internet và những tài liệu khỏc cú liờn quan Để việc thiết kế bài giảng đảm bảo tớnh khoa học, sỏt đối tượng, sỏt với chương trỡnh hiện tại bản thõn cũn nghiờn cứu sỏch giỏo khoa để ứng dụng CNTT phự hợp
2 Phương phỏp quan sỏt
Tham gia dự giờ cỏc tiết dạy cú ứng dụng CNTT (bài giảng điện tử) của giỏo viờn trong trường để học hỏi và rỳt ra kinh nghiệm trong dạy học bằng giỏo ỏn điện tử
3 Phương phỏp trũ chuyện
Trong quỏ trỡnh nghiờn cứu, đó hỏi ý kiến, trũ chuyện với cỏc giỏo viờn Địa lý trong huyện và cả cỏc giỏo viờn chuyờn mụn khỏc nhau để tỡm hiểu về khả năng và nhu cầu ứng dụng CNTT trong dạy học núi chung và dạy học Địa lý núi riờng
4 Phương phỏp thống kờ
Trong quỏ trỡnh thực hiện, để nõng cao hiệu quả nghiờn cứu, người thực hiện cũn vận dụng phương phỏp thống kờ để tổng hợp cỏc số liệu đó thu thập được trong quỏ trỡnh thực nghiệm Từ đú cú cơ sở để phõn tớch, so sỏnh cỏc nội dung cần tỡm hiểu
5 Phương phỏp điều tra, tổng kết kinh nghiệm
Để việc ứng dụng CNTT trong dạy học ở trường THCS đạt hiệu quả cần phải tỡm hiểu kĩ về thỏi độ của giỏo viờn và học sinh, tỡnh hỡnh thực tế ở nhà trường Do đú, quỏ trỡnh nghiờn cứu cần cú sự kết hợp trao đổi, dự giờ, trao đổi trực tiếp với cỏc giỏo viờn để đỏnh giỏ chớnh xỏc thực tế vấn đề nghiờn cứu
- Tham khảo những trang web về thiết kế giáo án điện tử trong các diễn đàn trên
mạng
V THỜI GIAN THỰC HIỆN
Trang 5- Bắt đầu: 15/8/2009.
- Kết thúc: 7/5/2010
B PHẦN NỘI DUNG
I NHỮNG NHẬN ĐỊNH CHUNG
Trang 6Việc ứng dụng CNTT trong các giờ dạy Địa lý đều là khâu phục vụ đổi mới phương pháp dạy học, nhằm nâng chất lượng giảng dạy của bộ môn Việc ứng dụng CNTT trong dạy học như thế nào để có hiệu quả nâng cao chất lượng giờ lên lớp là
điều đòi hỏi người giáo viên phải đầu tư nhiều công sức vào khai thác nội dung bài dạy, sưu tầm tài liệu, học cách sử dụng một số phần mềm hỗ trợ trong dạy học Cần
có sự sáng tạo trong cách soạn giảng bằng giáo án điện tử nhằm tạo cho các em niềm vui thích với các giờ từ đó nâng cao chất lượng dạy và học
Việc ứng dụng CNTT vào giảng dạy giỳp tiết học thờm sinh động đồng thời thụng qua việc ứng dụng CNTT cập nhật những nguồn thụng tin mới cựng với hệ thống tranh ảnh và băng hỡnh …giỳp cỏc em thờm yờu thớch mụn Địa lý
II ỨNG DỤNG CNTT VÀO DẠY HỌC ĐỊA Lí
Thụng qua mỏy vi tớnh được sử dụng như một phương tiện dạy học hiện đại vỡ cỏc tớnh năng ưu việt của nú:
- Mỏy vi tớnh cú khả năng cung cấp thụng tin dưới nhiều hỡnh thức phong phỳ như: kờnh chữ (kớ tự, chỉ số), kờnh hỡnh (biểu đồ, bản đồ, tranh ảnh, băng hỡnh) và õm thanh Mỏy vi tớnh cũn cú khả năng mở rộng hỡnh thức biểu diễn thụng tin, tăng cường khả năng trực quan húa tài liệu, là phương tiện dạy học hấp dẫn và hữu hiệu đối với giỏo viờn và học sinh
- Mỏy vi tớnh cú khả năng lưu trữ thụng tin, nhờ cú bộ chứa đựng khối lượng thụng tin lớn nờn mỏy vi tớnh cho phỏp thành lập ngõn hàng dữ liệu sỏch giỏo khoa và tài liệu tham khảo Qua đú, giỏo viờn và học sinh cú thể khai thỏc phục vụ cho nội dung bài giảng và tra cứu nhằm mở rộng kiến thức
- Mỏy vi tớnh cú khả năng xử lý thụng tin với khối lượng lớn, thời gian nhanh chúng
và cho kết quả chớnh xỏc
Thụng qua mạng thụng tin khổng lồ từ Internet:
- Truy cập cỏc số liệu mới, tranh ảnh phục vụ giảng dạy
- Trao đổi bài giảng thụng qua cỏc trang thư viện bài giảng trực tuyến
Trang 7III TẦM QUAN TRỌNG CỦA VIỆC ỨNG DỤNG CNTT (SỬ DỤNG BÀI GIẢNG ĐIỆN TỬ) TRONG DẠY HỌC ĐỊA LÝ
Ở lứa tuổi học sinh Trung học cơ sở, khả năng tư duy trừu tượng có phần hạn chế Phần lớn các em tư duy phải dựa trên mô hình, vật thật, tranh ảnh, các đoạn phim Do vậy trong giờ học cần có sự tư duy trừu tượng thì việc sử dụng bài giảng điện tử là vô cùng quan trọng Giáo án điện tử không chỉ là thể hiện các mô hình, tranh ảnh, vật thật, mà có thể cung cấp cho học sinh những hiện tượng mà các em không thể quan sát trực tiếp bằng mắt thường được như: núi lửa, động đất, sóng thần,… việc sử dụng giáo án điện tử có thể kết hợp với các hình thức dạy học như : trao đổi nhóm , hoặc mỗi học sinh một phiếu trong các giờ học: kiểm tra, ôn tập ở tất cả các môn học Là phương tiện chuyển tải thông tin và nó còn là nội dung của quá trình truyền thu tri thức giáo dục tư cách, rèn luyện kĩ năng thực hành cho học sinh đặc biệt là kĩ năng quan sát phân tích tranh ảnh, bản đồ… Nó điều khiển mọi hoạt động nhận thức của học sinh từ trực quan sinh động đến tư duy trừu tượng Nó tác động to lớn trong việc phát huy trí sáng tạo, kích thích hứng thú trong việc dạy
và học của thầy và trò Đặc biệt sử dụng giáo án điện tử trong dạy học hợp lý bao giờ cũng cho những kết quả đúng về tính khoa học sư phạm và tính mĩ thuật
Có nhà giáo dục trẻ cho rằng: “Trẻ không sợ học mà chỉ sợ những tiết học đơn điệu nhàm chán” Học sinh Trung học cơ sở cảm thấy mệt mỏi và chán học khi chỉ nhìn thấy mãi một hình ảnh của giáo viên với những phương tiện dạy học đơn giản Lúc đó học sinh mong muốn được nhìn thấy một cái gì khác lạ và mới mẻ để tạo ra một cảm giác thoải mái khi có cái mới để thu nhận kiến thức, thường cái mới đó là những cái mà học sinh không thể quan sát trực tiếp được, hoặc không bao giờ được quan sát Ví dụ: khi dạy về bài châu Nam Cực để nói về sự thích nghi của động vật với khí hậu lạnh khắc nghiệt châu Nam Cực giáo viên có thể sử dụng các đoạn phim
tư liệu lấy trên mạng về sự thích nghi của động vật ở đây Do đó nếu việc sử dụng giáo án điện tử trong dạy học Địa lý một cách phù hợp với nhận thức của học sinh
Trang 8thì sẽ nâng cao hiệu quả giờ dạy của giáo viên lên rất nhiều Vì vậy mà chất lượng dạy học của bộ môn cũng được nâng cao
Sử dụng giáo án điện tử trong dạy học Địa lý một cách phù hợp, linh hoạt trong quá trình dạy học có tác dụng làm giảm sự phụ thuộc của học sinh vào lời giảng của giáo viên do đó góp phần đổi mới phương pháp học một cách có hiệu quả Chính vì thế mà trong các diễn đàn nói về giáo dục đã khuyến khích giáo viên soạn giáo án điện tử, sử dụng giáo án điện tử trong dạy học
Thực tế hiện nay việc sử dụng giáo án điện tử trong dạy học ở các khối lớp đã khá phổ biến ở các trường đặc biệt là các trường THPT và một số trường THCS có điều kiện thuận lợi Nhưng so với yêu cầu đổi mới phương pháp dạy và học hiện nay thì việc sử dụng giáo án điện tử ở trường chúng ta vẫn chưa thực sự đáp ứng được nhu cầu cần thiết cho các hình thức học
Chính vì vậy giáo án điện tử trong dạy học là hết sức cần thiết trong các giờ học căng thẳng nhằm :
- Tạo cho học sinh thay đổi hình thức hoạt động trên lớp (thông qua hình thức trao đổi phiếu theo nhóm)
- Tạo ra sự vui vẻ thoải mái (học mà chơi – chơi mà học)
- Tạo ra một không khí đoàn kết thông hiểu lẫn nhau Nếu biết sử dụng giáo án điện
tử một cách hợp lí thì bao giờ học sinh cũng tiếp thu nhanh hơn, hiểu bài giảng nhanh hơn, nhất là những nội dung ở bài trắc nghiệm : đúng – sai, ở phần trò chơi giải ô chữ…
IV BÀI DẠY MINH HOẠ CÓ ỨNG DỤNG CNTT VÀO DẠY HỌC ĐỊA LÝ
Trong bài dạy có sự kết hợp sưu tầm tư liệu trên mạng Internet, phần mềm soạn giáo
án điện tử Powerpoint,…
BÀI 17- TIẾT 19: Ô NHIỄM MÔI TRƯỜNG Ở ĐỚI ÔN HOÀ
1 Mục tiêu bài
1.1 Kiến thức
Trang 9- Biết được hiện trạng ô nhiễm không khí và nước ở đới ôn hoà; nguyên nhân và hậu quả
- Biết nội dung nghị định thư Kiôtô về cắt giảm lượng khí thải gây ô nhiễm, bảo vệ bầu khí quyển của Trái Đất
- Làm quen với các phương tiện dạy học hiện đại, hiểu được các vấn đề môi trường
có tính toàn cầu: mưa axít, tăng hiệu ứng nhà kính, thủng tâng ôzôn
1.2 Kĩ năng
- Phân tích tranh ảnh địa lý về ô nhiễm không khí, nước ở đới ôn hoà
- Rèn kĩ năng vẽ biểu đồ hình cột từ số liệu có sẵn về vấn đề môi trường ở đới ôn hoà
- Phát triển khả năng tư duy logic về vấn đề môi trường
1.3 Thái độ
- Nhận thức được vấn đề ô nhiễm là vấn đề toàn cầu
- Không có hành động tiêu cực làm ảnh hưởng xấu đến môi trường không khí và nước Có ý thức bảo vệ môi trường, bảo vệ bầu không khí, nguồn nước nơi đang sinh sống
2 Chuẩn bị:
* G: - Bảng phụ, máy vi tính, máy chiếu
- Tư liệu tranh ảnh về ô nhiễm không khí, nước
*H: Học bài cũ, xem trước nội dung bài mới, sưu tầm tranh ảnh về môi trường đới ôn hoà
3 Phương pháp
- Trực quan, vấn đáp, hoạt động nhóm, cá nhân, nêu – giải quyết vấn đề
4 Tiến trình giờ dạy
4.1 Ổn định lớp : KTSS.
4.2 Kiểm tra bài cũ
? Những vấn đề xã hội nảy sinh khi các đô thị phát triển quá nhanh và hướng giải quyết
- Dân cư tập trung quá đông ở các đô thị đặt ra các vấn đề:
Trang 10+ Ô nhiễm môi trường nước, không khí, ùn tắc giao thông…
+ Nạn thất nghiệp, thiếu việc làm, nhà ở, công trình công cộng…
+ Diện tích đất canh tác bị thu hẹp
- Một số giải pháp
+ Nhiều nước tiến hành qui hoạch lại đô thị theo hướng “phi tập trung”
4.3 Bài mới
* Mở bài: Ở đới ôn hoà, do sự phát triển công nghiệp và các phương tiện giao thông
đã làm cho bầu không khí và nguồn nước bị ô nhiễm nặng nề Sự ô nhiễm đó gây tác hại
to lớn tới thiên nhiên con người ra sao?
- Giáo viên chiếu các hình ảnh, học sinh quan
sát
- Đặt câu hỏi:
? Các bức ảnh có chung một chủ đề gì
? Các bức ảnh cảnh báo điều gì trong khí
quyển
- H: Bầu không khí đang bị ô nhiễm
? Nguyên nhân làm cho bầu không khí bị ô
nhiễm
1 Ô nhiễm không khí
a Nguyên nhân
- Do sự phát triển công nghiệp, phương giao thông, sinh hoạt của