VAN 6 HK II

GV tổng hợp lại các ý kiến, nêu tóm tắt những cảm nhận thu hoạch chung của HS Những tác phẩm đã học cho chúng ta thấy: nhiều cảnh sắc thiên nhiên đất nước và cuộc sống[r]

Trang 1

Ngày soạn: 20 / 12 / 2011

TIẾT 73 : văn bản

bài học đờng đời đầu tiên

(Trích Dế mèn phiêu l“ u kí của Tô Hoài)”

a.mục tiêu cần đạt

I Chuẩn :

1 Kiến thức

- Nhõn vật, sự kiện, cốt truyện trong một văn bản truyện viết cho thiếu nhi

- Dế Mốn : một hỡnh ảnh đẹp của tuổi trẻ sụi nổi nhưng tớnh tỡnh bồng bột kiờu ngạo

- Một số biện phỏp nghệ thuật xõy dựng nhõn vật đặc sắc trong đoạn trớch

2 Kỹ năng:

- Văn bản truyện hiện đại cú yếu tố tự sự kết hợp với yếu tố miờu tả

- Phõn tớch cỏc nhõn vật trong đoạn trớch

- Vận dụng được cỏc biện phỏp nghệ thuật so sỏnh, nhõn húa khi viết miờu tả

3 Thỏi độ: ý thức học tốt Rốn luyện thỏi độ tốt đối với mọi người.

II Nõng cao, mở rộng :

- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo.

- Trò: Chuẩn bị bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk Chuẩn bị đầy đủ sách vở.

d- tiến trình lên lớp:

I ổ n định tổ chức :

II Kiểm tra bài cũ:

III Bài m ới :

1 Giới thiệu bài: Trên thế giới và ở nớc ta có những nhà văn nổi tiếng gắn bó cả đời

viết của mình cho đề tài trẻ em - một trong những đề tài khó nhng thú vị vào bậc nhất.Tô Hoài là một tác giả nh thế

Truyện đồng thoại đầu tiên của Tô Hoài: Dế mèn phiêu lu kí (1941) đã và đang

đợc hàng triệu ngời đọc các lứa tuổi vô cùng yêu thích Nhng dế mèn là ai, chândung và tính nết nhân vật độc đáo này nh thế nào, bài học cuộc đời đầu tiên mà anh

ta nếm trải ra sao? Đó chính là nội dung bài học đầu tiên này khi chúng ta bớc vào kìII

và phủ Hoài Đức, 2 địa danh quê hơng của nhà văn

TH tham gia VH cứu quốc trớc CM T8 Ông từng giữ

nhiều chức vụ quan trọng trong phong trào văn nghệ:

Phó tổng th kí tổng hội nhà văn Việt Nam

Trang 2

Hoàng Văn Thụ (1971), Cát bụi chân ai (1992)

TH đợc tặng giải thởng Bông sen của hội nhà văn á

Phi với tác phẩm “Miền Tây”

GV: tác phẩm gồm 10 chơng ghi chép các cuộc phiêu

lu của DM

Tên thể loại của tác phẩm là kí nhng thực chất là 1

truyện, 1 tiểu thuyết đồng thoại

Là 1 trong những tác phẩm đợc in nhiều lần nhất, đợc

chuyển thể thành phim hoạt hình, múa rối, đợc các

độc giả trong và ngoài nớc mến mộ

-> GV tóm tắt nh SGV

GV hớng dẫn đọc:

+ Đoạn DM tự tả chân dung: đọc với giọng hào hứng,

kiêu hãnh, to vang, chú ý nhấn giọng ở các DT, TT

GV -> HS đọc nối tiếp -> nhận xét giọng đọc

GV yêu câud HS kể tóm tắt theo bố cục

? Văn bản chia làm mấy phần, ý từng phần

- Đ1: đầu -> sắp đứng đầu thiên hạ rồi

- Đ2: tiếp -> hết

? Câu văn có chức năng liên kết đoạn là câu nào

- Câu: chao ôi có biết đâu rằng

? Câu chuyện đợc kể theo lời nhân vật nào, ngôi thứ

mấy, tác dụng của ngôi kể

- Kể theo lời nhân vật chính -> tạo nên sự thân mật

gần gũi giữa ngời kể và bạn đọc

? Truyện đợc viết theo phơng thức biểu đạt nào

Tự sự + miêu tả

GV: qua 2 phơng thức đó ta thấy đợc sự tài tình của

TH trong quan sát cũng nh trong khi viết

? Khi xuất hiện ở đầu câu chuyện, DM đã là “một

chàng dế thanh niên cờng tráng”

Vậy chàng dế ấy đã hiện lên qua những nét cụ thể

nào về hình dáng và hoạt động?

+ Hình dáng:

Đôi càng mẫn bóng

Những cái vuốt nhọn hoắt

Đôi cánh dài kín xuống tận kín đuôi

Cả ngời là 1 mầu nâu bóng mỡ

+ Đ2: bài học đờng đời đầutiên của DM

2 Tìm hiểu văn bản a) Bức chân dung tự hoạ của DM

- Chàng dế thanh niên cờngtráng

+ Hình dáng

Trang 3

+ Hành động:

Ăn uống điều độ và làm việc có chừng mực

Co cẳng lên đạp phanh phách vào những ngọn cỏ

Nhai ngoàm ngoạp nh 2 lỡi liềm

Trịnh trọng và khoan thai đa cả 2 chân lên vuốt râu

Đi đứng oai vệ, dún dẩy các khoeo chân rung râu

? Qua 1 loạt những chi tiết trên, em có nhận xét gì về

trình tự và cách miêu tả (chọn lọc chi tiết, sử dụng so

sánh, chọn lọc từ ngữ) của tác giả trong đoạn văn này

- Tác giả đã miêu tả ngoại hình và xen kẽ với hành

động của DM Kết hợp miêu tả kq và miêu tả chi tiết

các bộ phận quan trọng của DM

? Qua đoạn văn miêu tả này chúng ta thấy DM hiện

lên là ngời nh thế nào

? DM đợc miêu tả từ góc độ nào? tại sao khi giới

thiệu DM tác giả lại chú ý đến đôi càng mẫm bóng

trớc tiên

- DM đợc miêu tả từ góc độ chủ quan qua cách nhận

xét, đánh giá của chính bản thân nhân vật

Tác giả để DM giới thiệu trớc hết đôi càng mẫm

bóng vì càng là vũ khí hết sức lợi hại của võ sĩ DM

Mặt khác “đá” là thế võ gia truyền của nhà dế, bởi

vậy mà đôi càng đợc giới thiệu đầu tiên và miêu tả

khá tỉ mỉ

GV: nh vậy, nhờ tài quan sát và kể chuyện, bằng trí

t-ởng tợng phong phú và lối tự truyện, ngay từ đầu TH

đã vẽ lên trớc mắt ngời đọc 1 hình ảnh đẹp đẽ, hùng

dũng, mạnh mẽ của DM Cách dùng từ, đặt câu cũng

rất đặc biệt Các tính từ, động từ miêu tả ngoại hình

vừa có thần vừa đa nghĩa Đôi càng mẫm bóng chứ

không phải nhẵn bóng, đôi cánh trớc kia ngắn hủn

hoẳn chứ không phải cũn cỡn, vũ lên chứ không phải

vỗ cánh bay lên hay vù lên đó là những từ lạ có sức

tạo hình có những từ không có gì lạ nhng do nó đợc

đặt vào 1 tg quan nhất định, hiệu qảu của nó không

kém gì sức gợi nh trên, chẳng hạn sợi râu “dài và uốn

cong 1 vẻ rất đỗi hùng dũng”

? Tính cách của DM đợc miêu tả qua các chi tiết nào

về hành động, ý nghĩ

+ Hành động: đi đứng oai vệ nh con nhà võ, cà khịa

với tất cả bà con trong xóm, quát mấy chị cào cào, đá

mấy anh gọng vó

+ ý nghĩ: tởng mình sắp đứng đầu thiên hạ rồi

? DM còn tự nhận mình là tợn lắm, xốc nổi và ngông

cuồng, em hiểu những lời đó của DM là nh thế nào

- DM tự thấy mình liều lĩnh, thiếu chín chắn, cho

mình là nhất không coi ai ra gì

+ Hành động

=> Lần lợt miêu tả từng bộphận cơ thể, miêu tả ngoạihình xen hành động, miêu tả

kq + miêu tả chi tiết, sử dụngnhiều động từ, tính từ chọnlọc, chính xác

Phép so sánh độc đáo

=> DM khoẻ mạnh, cờngtráng, có vẻ đẹp hùng dũngcủa con nhà võ

- Tính cách DM+ Hành động+ ý nghĩ

Trang 4

- Đẹp tính nết: yêu đời, tự tin

- Cha đẹp trong tính nết: kiêu căng, tự phụ, không coi

ai ra gì, hợm hĩnh, thích ra oai với kẻ yếu

=> Kiêu căng, tự phụ về vẻ

đẹp và sức mạnh của bảnthân, xem thờng mọi ngời,hung hăng, xốc nổi

bài học đờng đời đầu tiên

(Trích Dế mèn phiêu l“ u kí của Tô Hoài)”

I Chuẩn :

1 Kiến thức

- Nhõn vật, sự kiện, cốt truyện trong một văn bản truyện viết cho thiếu nhi

- Dế Mốn : một hỡnh ảnh đẹp của tuổi trẻ sụi nổi nhưng tớnh tỡnh bồng bột kiờu ngạo

- Một số biện phỏp nghệ thuật xõy dựng nhõn vật đặc sắc trong đoạn trớch

2 Kĩ năng:

- Văn bản truyện hiện đại cú yếu tố tự sự kết hợp với yếu tố miờu tả

- Phõn tớch cỏc nhõn vật trong đoạn trớch

- Vận dụng được cỏc biện phỏp nghệ thuật so sỏnh, nhõn húa khi viết miờu tả

Trang 5

1 Giới thiệu bài: Trên thế giới và ở nớc ta có những nhà văn nổi tiếng gắn bó cả đời

viết của mình cho đề tài trẻ em - một trong những đề tài khó nhng thú vị vào bậc nhất.Tô Hoài là một tác giả nh thế

Truyện đồng thoại đầu tiên của Tô Hoài: Dế mèn phiêu lu kí (1941) đã và đang

đợc hàng triệu ngời đọc các lứa tuổi vô cùng yêu thích Nhng dế mèn là ai, chândung và tính nết nhân vật độc đáo này nh thế nào, bài học cuộc đời đầu tiên mà anh

ta nếm trải ra sao?

Hoạt động của thầy và trũ Nội dung kiến thức

GV: nh vậy qua đoạn đầu, chúng ta đã

có dịp chiêm ngỡng bức chân dung tự

hoạ của DM cũng nh tính nết của DM

và thấy đợc những suy nghĩ, đặc biệt

tâm trạng của DM khi tự hoạ chân

dung Tính nết của DM đã gây hậu hoạ

gì cho anh th/n ấy, chúng ta cùng sang

tìm hiểu phần 2

? Đọc đoạn văn

? Tóm tắt ngắn gọn đoạn văn trên

? Mang tính kiêu căng vào đời, DM đã

gây ra những chuyện gì để phải ân hận

suốt đời

- Khinh thờng DC, gây sự với Cốc ->

cái chết của DC

? Có thể nói DC là 1 hình ảnh tơng

phản với DM Tìm những chi tiết miêu

tả DC về hình dáng bề ngoài qua con

mắt của DM

- Ngời gầy gò, lêu nghêu nh 1 gã

nghiện thuốc phiện

? Nhng theo dõi toàn bộ đoạn truyện, ta

thấy DC hiện lên nh thế nào qua cách c

Dế Mèn

- Thái độ kẻ cả, khinh thờng ngời bạnhàng xóm, trịch thợng, không quan tâmgiúp đỡ, có phần tàn nhẫn với bạn

- DM ích kỉ hẹp hòi, không quan tâmgiúp đỡ ngời khác mặc dù nhận đợc lờiyêu cầu khẩn khoản

- Trêu chị Cốc để ra oai với DC, chứng

tỏ mình sắp đứng đầu thiên hạ

Trang 6

? Tìm những chi tiết thể hiện cách xng

hô, lời lẽ, giọng điệu trong ngôn ngữ

của DM với DC (cách c xử của DM với

DC)

- Đặt tên cho bạn là DC

- Xng hô trịch thợng, bề trên: gọi DC là

chú mày trong khi bằng tuổi

- Khi nghe DC đề nghị giúp đỡ thì DM

“hếch răng lên xì 1 hơi rõ dài”, “khinh

khỉnh mắng”

- Chê bạn hôi nh cú

? Nhận xét gì về thái độ, cách c xử trên

của DM với DC

? Qua cách c xử của DM với DC, chúng

ta biết thêm điều gì về tính nết của DM

? Dới mắt DM, DC hiện ra nh thế nào

- Yếu ớt, xấu xí, lời nhác, đáng khinh

? Đọc đoạn từ “bỗng thấy chị Cốc ->

DC kêu thảm thiết

? Tóm tắt lại đoạn truyện vừa đọc

? Hết coi thờng DC, DM lại gây sự với

chị Cốc Vì sao DM lại dám gây sự với

Cốc to lớn hơn mình

- Muốn ra oai với DC, muốn chứng tỏ

mình sắp đứng đầu thiên hạ rồi

? Tìm những chi tiết thể hiện những

diễn biễn về tâm lí của DM trong quá

- Biết chị Cốc đi mới mon men bò lên

? Qua những chi tiết trên giúp ta biết

thêm gì về tính nết DM

? Nhận xét cách DM gây sự với chị Cốc

+ Nghịch ranh, huyênh hoang trớc kẻyếu nhng lại nhát sợ hoảng hốt trớc kẻmạnh

=> Hậu quả DC chết+ Bàng hoàng, ngớ ngẩn+ Hốt hoảng, lo sợ, bất ngờ vì cái chết

và lời khuyên của DC+ Hối hận, xót thơng

=> DM có tình cảm đồng loại, biết ănnăn hối lỗi

- DM rút ra bài học đờng đời đầu tiên,bài học về tác hại của tính nghịch ranh,ích kỉ

- Tâm trạng DM cuối truyện (đứng lặnghồi lâu trớc mồ bạn): cay đắng vì lỗilầm, xót thơng cho DC, mong DC sốnglại, nghĩ đến việc thay đổi cách sốngcủa mình

- Chàng dế cờng tráng, biết ăn uống

điều độ, làm việc có chừng mực

- Tính tình có nhiều nét xấu: kiêu căng,xốc nổi, hung hăng gây sự, ích kỉ, ra oaivới ngời yếu, sợ kẻ mạnh nhng không

Trang 7

bằng câu hát “Vặt lông tao ăn”

- Xấc xợc, ác ý, chỉ nói cho sớng miệng

không nghĩ tới hậu quả

? Hậu quả của việc trêu cho sớng miệng

Sám hối chân thành: đứng lặng hồi lâu

trớc mộ của DC nghĩ về bài học đờng

đời đầu tiên phải trả giá

<-> Các chi tiết: quỳ xuống, nâng DC

lên mà than, đắp mộ to cho DC đó là

hành động hối lỗi của DM, dù nuộn

nh-ng rất đánh-ng quý bởi nó thức tỉnh DM

tính kiêu căng tự phụ đã gây ra hậu quả

lớn lao nh thế nào

? Thái độ ấy cho ta hiểu thêm điều gì về

DM

? Bài học đờng đời đầu tiên mà DM rút

ra đợc thể hiện qua những câu văn nh

thế nào

- Lời trăng trối của DC “ở đời mà có

thói hung hăng bậy bạ, có óc mà không

? Vì sao Mèn bất ngờ khi thấy Choắt

nói lời trăng chối

- Vì DC không oán trách mà lại đa ra

lời khuyên chân thành muốn giúp Mèn

Trang 8

? Em học tập đợc điều gì từ nghệ thuật

miêu tả và kể chuyện của TH

GV: văn bản trên là 1 mẫu mực của TH

trong kiểu văn miêu tả mà chúng ta sẽ

học ở các bài học làm văn sau này

? Tóm lại nội dung của văn bản

- GV yêu cầu HS đọc phần ghi nhớ SGK

- Cảm nhận qua nhân vật DC, về câu nói cuối đời và cái chết thảm thơng của DC

+ í nghĩa khỏi quỏt của phú từ

+ Đặc điểm ngữ phỏp của phú từ (khả năng kết hợp của phú từ,chức vụ ngữ phỏp của phú từ)

- Cỏc loại phú từ

2 Kỹ năng:

- Nhận biết phú từ trong văn bản

- Phõn biệt cỏc loại phú từ

Trang 9

- Đàm thoại, thảo luận.

C chuẩn bị

II Kiểm tra bài cũ: Cụm tính từ là gì? Cho 1 VD: vốn đã rất yên tĩnh

1 Giới thiệu bài: cụm tính từ mà bạn vừa tìm chúng ta thấy có phần phụ đứng

tr-ớc và cả 3 từ trong phần phụ ấy đều là phó từ, để biết về loại h từ này, chúngta sẽ

đi tìm hiểu bài học ngày hôm nay

2 Triển khai bài:

GV treo bảng phụ ghi VD SGK

? Các từ đợc bổ sung ý nghĩa thuộc loại từ nào

- Động từ: đi, ra, thấy, soi

- Tính từ: lỗi lạc, a nhìn, to, bớng

GV: nh vậy chúng ta không thấy có các danh từ đợc các

từ gạch chân bổ sung ý nghĩa

? Các từ đợc gạch chân đứng ở vị trí nào trong cụm từ

Nếu quy ớc các từ bổ sung ý nghĩa là X và các từ đợc

bổ sung là Y -> vẽ mô hình từng trờng hợp cụ thể

X + Y: đã đi, cũng ra, vẫn cha thấy

Y + X: soi gơng đuợc, to ra

=> X có thể đứng trớc hoặc sau Y

? Bài tập nhanh

? Đọc ghi nhớ SGK

GV treo bảng phụ ghi bài tập

Xác định phó từ và vị trí của phó từ trong VD sau:

(*) Ghi nhớ 1 (SGK)(*) Bài tập nhanh

II - Các loại phó từ

1 Ví dụ

Trang 10

X + Y: đừng trêu, không trông thấy

Y + X: chóng lớn lắm

? Theo dõi lại VD ở I và II hãy so sánh ý nghĩa của

những cụm từ có phó từ và ý nghĩa của những cụm từ

không có phó từ

- Những cụm từ có phó từ có ý nghĩa cụ thể hơn

? Thống kê lại các phó từ ở mục I và II

- đã, cũng, vẫn, đang, thật, rất, lắm, không, ra, đợc, cha

? Phân loại chúng theo các dấu hiệu ý nghĩa theo bảng

sau (bảng phụ) - Thảo luận nhóm

thật, rấtcũng, vẫnkhông, cha

đừng

nữalắm, quá

đã - chỉ quan hệ thời gian

cũng sắp - tiếp diễn t2 - quan hệ thời gian

không còn - phủ định - tiếp diễn t2

đều - tiếp diễn t2

đơng, sắp: quan hệ thời gian

lại - tiếp diễn t2

ra: hớng, đợc: kq

GV cho HS viết ra giấy nháp - thu, chấm 1 số bài

Nếu còn thời gian cho HS chép chính tả

2 Kết luận: ghi nhớ(SGK)

III - Luyện tập

1 Bài tập 1

Đáp án: đã, khôngcòn, đã, đều, đơng, lạisắp, (toả) ra, cũng sắp(có nụ), đã (về), cũngsắp (về), đã (xâu) đợc

2 Bài tập 2: viết đoạn

Trang 11

- Nhận diện được đoạn văn , bài văn miờu tả.

- Bước đầu xỏc định được nội dung của một đoạn văn hay bài văn miờu tả, xỏc định đặc điểm nổi bật của đối tượng được miờu tả trong đoạn văn hay bài văn miờu tả

1 Giới thiệu bài: ở tiểu học, các em đã học về văn miêu tả và đã viết 1 số bài văn

miêu tả, con nào nhắc lại cho cô thế nào là văn miêu tả?

Để hiểu biết, củng cố và nâng cao thêm kiến thức, cô trò chúngta cùng tìm

hiểu tiếp thể loại văn này.

a Hoạt động 1: Thế nào là văn miêu tả

GV treo bảng phụ ghi 3 tình huống trong SGK

Trang 12

(Cho HS thảo luận nhóm, mỗi nhóm 1 tình

huống)

GV: rõ ràng việc sử dụng văn miêu tả ở đây là

rất cần thiết Nếu không dùng hoặc không

khéo sẽ không giải quyết đợc tình huống

? Tìm thêm 1 số tình huống khác tơng tự

? Từ những tình huống trên, em nào cho biết

thế nào là văn miêu tả

HS trả lời theo ý hiểu

GV hớng HS tới phần 2 để các em hiểu rõ hơn

? Chỉ ra 2 đoạn văn miêu tả DM và DC

GV treo bảng phụ ghi 2 đoạn văn

? Qua đoạn văn thứ nhất, em thấy DM có đặc

điểm gì nổi bật, những chi tiết và hình ảnh nào

cho thấy điều đó

? DC có đặc điểm gì, khác DM ở chỗ nào? Chi

tiết nào, hình ảnh nào cho thấy điều đó

? Qua việc phân tích các bài tập trên, con nào

cóthể cho cô biết thế nào là văn miêu tả

? Đọc ghi nhớ

GV giải thích: mục này kq b/c và đặc điểm

chủ yếu của văn miêu tả Đó là kiểu bài văn

giúp ngời đọc vừa hình dung cụ thể tính chất

của ngời, vật, việc, cảnh vừa thể hiện năng lực

nhìn, nghe, cảm nhận (quan sát, tởng tợng)

của ngời viết

Văn miêu tả rất cần thiết trong cuộc sống con

ngời và không thể thiếu đợc trong tác phẩm

văn chơng

? Đọc yêu cầu bài tập

GV cho lớp thảo luận nhóm (4 nhóm)

N1 + N2: Đ2, N3: Đ1, N4: Đ3

tiếp+ Tình huống 1: tả con đờng vàngôi nhà để ngời khách nhận

ra, không bị lạc+ Tình huống 2: tả 1 cái áo cụthể để ngời bán hàng khônglấy lẫn

+ Tình huống 3: tả chân dungngời lực sĩ

2 Trong văn bản Bài“ học đ -

ờng đời đầu tiên”

a) Đoạn tả DM: bởi tôi đa cả

2 chân lên vuốt râub) Đoạn tả DC: cái anh chàngDC nhiều ngách nh hang tôi

- Đoạn tả DM: càng chânkhoeo, vuốt, đầu, cánh, răng,râu những động tác ra oai sứckhoẻ

- Đoạn tả DC: dáng gầy gò, dàilêu nghêu

Những so sánh: gã nghiệnthuốc phiện, ngời cởi trần mặc

áo gi lêNhững động, tính từ chỉ sự xấu

xí, yếu đuối

(*) Ghi nhớ :SGK

II - Luyện tập

1 Bài tập 1 (SGK)

Trang 13

Cho các nhóm làm ra phiếu học tập sau đó GV

đọc to cho cả lớp nghe, các nhóm khác nhận

xét

b Hoạt động 2 :

Đ/c: càng mẫm bóng, vuốt cứng dần và nhọn

hoắt, co cẳng đạp lá cây ngọn cỏ để thử sức lợi

hại của chiếc vuốt

Đ/c: loắt choắt, xinh xinh, thoăn thoắt, nghênh

nghênh, đội lệch, nh con chim chích

Đ/c: cua cá tấp nập xuôi ngợc, bay về cả vùng

nớc mới để kiếm mồi cãi cọ om xòm

+ Bầu trời luôn u ám: nh thấp xuống, ít thấy

trăng sao, nhiều mây và sơng mù

+ Cây cối trơ trọi khẳng khiu: lá vàng rụng

nhiều

+ Mùa của hoa: đào, mai, mận, mơ, hoa hồng

và nhiều loài khác chuẩn bị cho mùa xuân đến

a) Đ1: đặc tả chú DM vào độtuổi “thanh niên cờng tráng”.Những đặc điểm nổi bật: tokhoẻ và mạnh mẽ

b) Đ2: tái hiện hình ảnh chú béliên lạc (Lợm) Đặc điểm nổibật: 1 chú bé nhanh nhẹn, vui

vẻ hồn nhiênc) Miêu tả 1 vùng bãi ngập nớcven ao hồ sau ma Đặc điểmnổi bật: 1 thế giới động vậtsinh động, ồn ào, huyên náo

- Sơ giản về tỏc giả và tỏc phẩm Đất rừng phương Nam.

- Vẻ đẹp của thiờn nhiờn và cuộc sống con người một vựng đất phương Nam

- Tỏc dụng của một số biện phỏp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trớch

2 Kỹ năng:

Trang 14

- Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại cú yếu tố miờu tả kết hợp thuyết minh.

- Đọc diễn cảm phự hợp với nội dung văn bản

- Nhận biết cỏc biện phỏp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chỳng khi làm văn miờu tả cảnh thiờn nhiờn

II Kiểm tra bài cũ: Trong văn bản “BHĐĐĐT”, DM hiện lên là 1 chàng dế nh

thế nào về hình dáng và tính nết

1 Giới thiệu bài

Dòng sông bao giờ cũng gắn bó với những kỉ niệm vui buồn của mỗi miền quê hơng.

ở mỗi miền, vùng dòng sông lại có những vẻ đẹp khác nhau Bài học hôm nay cô trò

ta sẽ đến với vùng sông nớc Cà Mau nơi cuối cùng của đất nớc từ Bắc vào Nam

? Đọc chú thích (*) SGK

? Tóm tắt nét chính về nhà văn Đoàn Giỏi

HS giới thiệu theo sách

GV bổ sung thêm: tên thật Đoàn Văn Giỏi, tác phẩm

của ông đậm đà mầu sắc Nam Bộ

Những tác phẩm chính của Đoàn Giỏi: Thơ: Giữ vững

niềm tin (1954); Truyện: Cá bống mú (1955); Truyện:

Ngọn tầm vông (1956); T2 : Hoa hớng dơng (1960);

Truyện: Cuộc truy tìm kho vũ khí (1967); Biên khảo:

Tê giác trong ngàn xanh (1981)

? HS đọc theo SGK

GV nói thêm: tác phẩm có sức hấp dẫn lâu bền với

nhiều thế hệ bạn đọc, đợc in lại nhiều lần, đợc dựng

thành phim khá thành công

GV hớng dẫn đọc: giọng đọc thể hiện sự hăm hở, nhấn

mạnh các tên riêng

Đoạn đầu đọc chậm, giọng miên man, đều đều, càng về

sau tốc đọ càng nhanh dần lên, tới đoạn tả chợ đọc

I - Giới thiệu văn bản

1 Tác giả

- 1925 - 1989 - TiềnGiang

- Thờng viết về cuộcsống thiên nhiên vàcon ngời Nam Bộ

2 Tác phẩm :

- Trích ở chơng 8truyện “Đất rừng ph-

ơng nam” của ĐG

II - Đọc - Hiểu văn bản

1 Đọc - hiểu chú thích

Trang 15

giọng vui, linh hoạt

GV đọc và gọi 3 HS đọc tiếp <-> HS nhận xét giọng

đọc của nhau

GV yêu cầu HS đọc kĩ các từ khó trong phần chú thích

? Bài văn miêu tả cảnh gì? Theo trình tự nh thế nào

- Bài văn miêu tả cảnh sông nớc Cà Mau ở vùng cực

nam tổ quốc Trình tự miêu tả: đi từ ấn tợng chung về

thiên nhiên đất trời đến việc tập trung miêu tả thuyết

minh về các kênh rạch, sông ngòi với cảnh vật 2 bên

bờ, rồi cuối cùng dừng lại ở cảnh chợ Năm Căn họp

ngay trên mặt sông (đi từ khái quát đến cụ thể, từ cảnh

sắc thiên nhiên đến sinh hoạt xã hội

? Dựa vào trình từ miêu tả, em hãy chia đoạn cho bài

? Em hãy hình dung vị trí quan sát của ngời miêu tả

- Tác giả nhập vai ngời kể chuyện xng tôi ( trong truyện

ngời kể là bé An)

? Vị trí ấy có gì thuận lợi trong quan sát và miêu tả

- Đ2 nhìn để quan sát và miêu tả của ngời trong bài này

là trên con thuyền trôi theo các kênh rạch vùng Cà Mau

đổ ra sông Năm Căn rộng lớn, rồi dừng lại ở chợ Năm

Căn

? Vị trí ấy có thuận lợi gì trong việc quan sát và miêu tả

- Tạo ra đ2 nhìn nh vậy của ngời kể chuyện, tác giả

cóthể miêu tả cảnh quan 1 vùng rộng lớn theo 1 trình tự

tự nhiên hợp lí Từ vị trí trên thuyền ngời kể chuyện có

thể miêu tả lần lợt các kênh rạch và cảnh vật 2 bên bờ,

cóthể dừng lại miêu tả kĩ hoặc lớt qua, tuỳ thuộc vào ấn

tợng mà cảnh vật ấy tạo ra cho ngời quan sát

Bên cạnh việc miêu tả, tác giả còn vận dụng những hiểu

biết của mình về đại lí, ngôn ngữ địa phơng để đa vào

những đoạn thuyết minh các địa danh, cách đặt tên các

dòng kênh, dòng sông ở vùng Cà Mau làm phong phú

thêm hiểu biết cho ngời đọc

? Đọc đoạn đầu

? Những dấu hiệu nào của thiên hiên CM gợi cho con

nhiều ấn tợng khi đi qua vùng đất này

- Sông, ngòi, kênh, rạch

- Trời, nớc, cây

- Tiếng sóng biển

* Bố cục: 3 đoạn+ Đ1:những ấn tợngchung ban đầu vềthiên nhiên vùng CàMau

+ Đ2: Kênh rạch CàMau và con sôngNăm Căn hùng vĩ+ Đ3: cảnh chợ NămCăn đông vui, trù phú

và nhiều mầu sắc

2 Tìm hiểu văn bản a) ấn t ợng chung ban đầu về cảnh thiên nhiên vùng Cà Mau

- Tác giả cha miêu tả

1 hình ảnh cụ thể nào

mà chỉ là những hình

ảnh khái quát nhng

có giá trị làm nổi bậtnét đặc trng, độc đáocủa thiên nhiên đất

Trang 16

? Đó là những ấn tợng nào

- Sông, ngòi, kênh, rạch chi chít nh mạng nhện

- Trời, nớc, cây toàn 1 mầu sắc xanh

- Tiếng sóng biển rì rào bất tận ru ngủ thính giác con

ngời

? Nhận xét gì về những cảnh đã để lại ấn tợng cho con

ngời

- Chỉ là những hình ảnh khái quát nhng nổi bật nét đặc

trng độc đáo của thiên nhiên đất trời, sông nớc CM

GV chốt -> HS tự ghi

? Để làm nổi bật những ấn tợng trên, tác giả tập trung

miêu tả thiên nhiên qua cảm nhận của giác quan nào

- Cảm nhận của thị giác và thính giác, đặc biệt là cảm

giác về mầu xanh bao trùm và tiếng rì rào bất tận của

rừng cây, của sóng và gió

? Tác giả đã sử dụng những nghệ thuật nào để diễn tả

ấn tợng về cảnh thiên nhiên của mình

- Tác giả sử dụng 1 số biện pháp nghệ thuật: tả xen kể,

lối liệt kê, điệp từ “xanh”, các tính từ chỉ mầu sắc và

trạng thái

GV: để miêu tả phong cảnh sống động, nhà văn thờng

dùng các chất liệu đời sống đợc cảm thụ trực tiếp qua

các giác quan, nhất là thị và thính giác, 2 cơ quan có

khả năng nắm bắt nhanh nhạy nhất về các đặc điểm của

đối tợng

? Em hình dung nh thế nào về cảnh sông nớc CM qua

ấn tợng ban đầu của tác giả

GV: cảnh sông nớc Cm hiện ra vừa là 1 phát hiện, vừa

gây sự ngạc nhiên cho cậu bé An trên đờng lu lạc đi tìm

cha Cho nên cậu đã căng mở mọi giác quan để đón và

cảm nhận, hoà mình vào thiên nhiên để thấy hết vẻ đẹp

hoang sơ của nó Và sẽ còn nhiều bất ngờ hơn nữa khi

cậu ngắm cụ thể từng cảnh nơi đây

? Đọc lại đoạn văn

Trong đoạn văn này tác giả đã làm nổi bật những nét

độc đáo nào của cảnh?

- Độc đáo trong cách đặt tên sông, tên đất

- Độc đáo trong dòng chảy Năm Căn

- Dân dã, mộc mạc theo lối dân gian

? Những đại danh đó gợi ra những đặc điểm gì về thiên

nhiên và cuộc sống CM

trời, sông nớc CM.Không gian rộng lớnmênh mông, sôngngòi kênh rạch bủagiăng chi chít và tấtcả đợc bao trùm bờimầu xanh của trời n-

ớc, rừng cây Vẻngoài đơn điệu nhngbên trong tiềm tàngsức sống

b) Các kênh rạch vùng CM và sông Năm Căn hùng vĩ

(*) Độc đáo trongcách đặt tên sông, tên

động con ngời

Trang 17

GV giảng -> HS ghi: nh vậy, ngay mở đầu đoạn văn

này tác giả đã tả chung về cảnh tợng các kênh rạch

vùng CM, thuyết minh giới thiệu về 1 số địa danh

Cách đặt tên cho các dòng sông, con kênh, vùng đất đã

cho thấy thiên nhiên ở đây còn rất tự nhiên hoang dã,

phong phú, thiên nhiên gắn bó với cuộc sống lao động

- Rừng đớc: dựng caon gất nh 2 dãy trờng thành vô tận,

cây đớc ngọn bằng tăm tắp, lớp này chồng lớp kia ôm

lấy dòng sông, đắp từng bậc mầu xanh

? Theo em, cách tả mầu sắc rừng đớc của tác giả có gì

đặc biệt (Thảo luận nhóm)

? Trong câu “thuyền chúngtôi chèo thoát qua kênh Bọ

Mắt, đổ ra sông Cửa lớn, xuôi về Năm Căn” có những

động từ nào chỉ cùng 1 hoạt động của con thuyền?

Nhận xét về sự chính xác và tinh tế trong cách dùng từ

của tác giả trong câu này (Phiếu học tập)

? Theo em cách tả cảnh ở đây có gì đặc biệt

? Tác dụng của biện pháp nghệ thuật so sánh và cách tả

trên

GV: con sông Năm Căn quả đúng thật hùng vĩ, nó là

trung tâm của sông nớc nơi này, nó khác hẳn con sông

Bảy Háp ở độ rộng “mênh mông”, vì mênh mông mà

n-ớc ầm ầm đổ ra biển ngày đêm nh thác, không giống

nh sông Bảy Háp lặng lẽ trôi xuôi Hơn thế nữa, để con

sông đờng bệ kia vừa ý thỉ rừng đớc còn bồi đắp cho vẻ

đẹp của mình sự chung thuỷ non tơ Rừng đớc nh 1 bản

tình ca mợt mà sóng đôi với âm hởng sục sôi của tiếng

sóng đổ ra biển của sông Năm Căn “ngày đêm nh thác”

(*) Tác giả đã miêu tả mầu sắc của rừng đớc với 3 mức

độ sắc thái: xanh lá mạ: mầu xanh của lá non

Xanh rêu: mầu xanh của lá đớc bánh tẻ

Xanh chai lọ: màu của lá đớc đã già

Nhờp 3 mức độ xanh này mà trớc mắt ngời nhìn hiện

lên “từng bậc màu xanh” lớp này chồng lên lớp kia ôm

lấy dòng sông

GV: nghệ thuật nhân hoá ở đây có sức gợi tả lớn, làm

rõ hơn độ dài vô tận của rừng đớc, độ lớn, rộng, rậm

(*)(*) Các động từ, cụm động từdiễn tả trạng thái hoạt

động của con thuyền là thoát qua, đổ xuôi, xuôi về

(*) Sông Năm Cănhùng vĩ và rừng đớc

- Dòng sông: rộnghơn ngàn thớc

- Rừng đớc: đợc miêutả với 3 mức độ sắcthái

(*)(*) (*)

- Tả trực tiếp: thị giác,thính giác

- Dùng nhiều từ sosánh

=> Dòng sông hùng

vĩ đợc bao bọc bởirừng, 1 bản tình ca m-

ợt mà sóng đôi với cái

âm hởng của tiếng

Trang 18

Cách dùng từ của tác giả khá chính xác và tinh tế

- Nói: “thuyền của chúng tôi chèo thoát qua kênh Bọ

Mắt ” là nói sự thoát hiểm Con thuyền vợt qua nơi

khó khăn nguy hiểm

- Nói: “con thuyền đổ ra sông Cửa Lớn” là nói sự mở

rộng không gian từ hẹp ra rộng (từ dòng kênh nhỏ ra

dòng sông lớn)

- Nói: “xuôi về Năm Căn” để diễn tả con thuyền nhẹ

nhàng xuôi theo dòng nớc ở nơi êm ả

? Đoạn văn tả sông và đớc Năm Căn đãt ạo nên 1 thiên

nhiên nh thế nào trong tởng tợng của em

- Thiên nhiên mang vẻ đẹp hùng vĩ nên thơ, trù phú, 1

vẻ đẹp chỉ có ở thời xa xa

GV: cảnh nh 1 bức tranh dẹp mà ai khi nhìn cúng

không khỏi ngỡ ngàng Bức tranh vừa rất hiện thực vừa

mơ màng nh 1 tứ thơ của Thôi Hiệu thời xa với sự ẩn

hiện của đờng nét loà nhoà “trong sơng mù và khói

- Sơ giản về tỏc giả và tỏc phẩm Đất rừng phương Nam.

- Vẻ đẹp của thiờn nhiờn và cuộc sống con người một vựng đất phương Nam

- Tỏc dụng của một số biện phỏp nghệ thuật được sử dụng trong đoạn trớch

2 Kỹ năng:

- Nắm bắt nội dung văn bản truyện hiện đại cú yếu tố miờu tả kết hợp thuyết minh

- Đọc diễn cảm phự hợp với nội dung văn bản

- Nhận biết cỏc biện phỏp nghệ thuật được sử dụng trong văn bản và vận dụng chỳng khi làm văn miờu tả cảnh thiờn nhiờn

Trang 19

II Kiểm tra bài cũ: Trong văn bản “BHĐĐĐT”, DM hiện lên là 1 chàng dế nh

thế nào về hình dáng và tính nết

? Đọc lại đoạn văn

? Quang cảnh chợ Năm Căn vừa quen

thuộc, vừa lạ lùng hiện lên qua các chi

- Là chợ của trấn lớn “có cái bề thế của

1 trấn anh chị rừng xanh đứng kiêu

hãnh phô phang sự trù phú của nó trên

vùng đất cuối cùng của tổ quốc”

Khoảng cách rộng lớn: cảnh trên bến

d-ới thuyền “nằm sát bờ sông”; hoạt động

tấp nập, ồn ào, đông vui, thuyền bè san

sát; hàng hoá phong phú: những đống

gỗ cao , có thể mua từ cây kim cuộn

chỉ, những vật dụng cần thiết, 1 bộ

quần áo may sẵn hay 1 món nữ trang

đắt giá, có thể gọi 1 món xào

? Tìm những chi tiết thể hiện sự độc

Trang 20

những khu phố nổi”, những con thuyền

nhỏ có thể len lỏi mọi nơi, muađủ mọi

thứ mà không cần bớc ra khỏi thuyền

GV: lấy sự trù phú làm nền, bao nhiêu

nét đẹp khác cứ lấp lánh lung linh, từng

tầng, từng vỉa hết lớp này đến lớp khác

? Nhận xét gì về nghệ thuật miêu tả của

tác giả ở đoạn này

- Tác giả đã quan sát kĩ lỡng, vừa bao

quát cụ thể, chú ý cả hình khối, màu

sắc, âm thanh Nghệ thuật miêu tả vừă

cho thấy đợc khung cảnh chung vừa

khắc hoạ đợc những hình ảnh cụ thể

làm nổi rõ đợc màu sắc độc đáo cùng

với sự tấp nập trù phú của chợ Năm Căn

? Nổi bật ở đoạn này là lối kể chuyện

theo cách liệt kê hàng loạt những chi

tiết về chợ Năm Căn Lối kể liệt kê ấy

có sức gợi cho ngời đọc hình dung nh

thế nào về chợ Năm Căn

GV: đến đây, dờng nh ngời viết đã hoàn

tất vai trò một hớng dẫn viên du lịch,

đã gieo đợc ấn tợng vào tâm trí ngời

đọc, ngời nghe về vùng sông nớc CM,

địa điểm cuối cùng của tổ quốc

? Em học tập đợc gì về nghệ thuật tả và

kể của tác giả qua văn bản này

? Nêu nội dung chính của văn bản

3 Tổng kết a) Nghệ thuật: miêu tả + kể chuyện

Trang 21

II Kiểm tra bài cũ: Phó từ là gì? Có mấy loại phó từ, cho ví dụ cụ thể

Trong văn bản, chúng ta thấy tác giả đã sử dụng rất nhiều lần nghệ thuật so sánh, vậy

nghệ thuật so sánh là gì, cấu tạo nh thế nào và chúng có tác dụng gì trong nói và viết?

Để biết rõ điều đó, chúng ta cùng đi tìm hiểu bài học ngày hôm nay

GV treo bảng phụ ghi VD SGK

Trang 22

? Trong mỗi phép so sánh trên, những sự vật, sự việc

nào đợc so sánh với nhau

- Trẻ em đợc so sánh với búp trên cành

- Rừng đớc đợc so sánh với 2 bức trờng thành vô tận

? Dựa vào những cơ sở nào để có thể só sánh nh vậy

- Dựa vào sự tơng đồng (về hình thức, tính chất, vị trí,

chức năng ít nhất là theo quan sát của tác giả) giữa sự

vật, sự việc này với sự vật, sự việc khác

Cụ thể: Trẻ em - mầm non củađất nớc <-> búp mầm

non của cây cối thiên nhiên => đây là sự tơng đồng cả

về hình thức và tính chất Đó là sự tơi non đầy sức sống

chứa chan hy vọng

? So sánh nh vậy nhằm mục đích gì

- Làm nổi bật cảm nhận của ngời viết, ngời nói về

những sự việc đợc nói đến; làm cho câu văn thơ có tính

hình ảnh và gợi cảm

GV yêu cầu HS đọc VD3 ở trong SGK

? Con mèo đợc so sánh với con gì

của sự vật, cụ thể là con mèo

? Qua sự tìm hiểu các VD trên, con nào có thể khái

quát cho cô khái niệm của so sánh

- HS trả lời

GV phát phiếu học tập cho các nhóm làm bài tập nhanh

và ghi cụ thể trên bảng phụ

Xác định các sự vật, sự việc đợc so sánh và dùng để so

sánh, từ ngữ so sánh, phơng diện so sánh trong các câu

sau:

N1: An Dơng thua trận chạy ra

Triệu quân bằng cát hằng hà đuổi theo

N2: áo chàng đỏ tựa ráng pha

- Mục đích

3 Kết luận: ghi nhớ (SGK)

II - Cấu tạo của phép

so sánh

1 Bảng cấu tạo

Trang 23

? Dựa vào kết quả của phần I, các em hãy điền vào

bảng sau:

GV treo bảng phụ vẽ bảng nh SGK và gọi 1 HS lên

bảng diền còn các HS còn lại vẽ và điền vào vở

? GV yêu cầu HS nhận xét về các yếu tố của phép so

sánh

- Kết luận: phép so sánh có cấu tạo đầy đủ gồm 4 yếu

tố (VD a) nhng khi sử dụng có thể lợc bỏ 1 (1 số) yếu

tố nào đó (VD b)

? Tìm thêm những từ so sánh khác mà em biết

- Nh, nh là, bằng, tựa, hơn (tốt gỗ hơn tốt nớc sơn)

y nh, bao nhiêu bấy nhiêu, giống nh, tựa nh

GV treo bảng phj ghi VD 3 ở (II) và yêu cầu HS trả lời

Đáp án: Khoẻ nh: vâm, hùm trâu, Trơng Phi

+ Đen nh: bồ hóng, củ súng, củ tam thất

+ Trắng nh: bông, cớc, ngà, ngó cần, trứng gà bóc

+ Cao nh: cây sào, núi, sếu

GV cho HS thảo luận nhóm và chấm điểm thi xem

nhóm nào nhanh nhất

=> Có cấu tạo đầy đủ

2 Ghi nhớ (SGK) III - Luyện tập

1 BT1

a) Thầy thuốc nh mẹhiền

Sông ngòi

b) Cá nớc

* Chúng chị là hòn đátảng trên trời

Trang 24

- Quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và nhận xột trong văn miờu tả.

- Nhận diện và vận dụng được những thao tỏc cơ bản: quan sỏt, tưởng tượng,

so sỏnh, nhận xột trong đọc và viết văn miờu tả

II Kiểm tra bài cũ: ? Thế nào là văn miêu tả? Tự đa ra 1 tình huống cần sử

dụng văn miêu tả và trong trờng hợp đó em sẽ miêu tả những gì

Để có thể viết đợc bài văn miêu tả hay, nhất thiết ngời viết cần có 1 số năng lực rấtquan trọng Đó là các năng lực quan sát, tởng tợng, so sánh và nhận xét Một cáchgiản dị chúngta có thể hiểu nh thế nào về các khái niệm ấy

+ Quan sát: bằng các giác quan mắt, tai, mũi, da

+ Tởng tợng: hình dung ra cái cha có (không có)

+ So sánh: dùng cái đã biết để làm nổi rõ cái cha biết

+ Nhận xét: đánhgiá, khen, chê

GV: bài học hôm nay chúng ta sẽ làm rõ điều này

GV treo bảng phụ ghi VD trong SGK

? Đọc các đoạn văn trên

I - Quan sát, t ởng t - ợng, so sánh và nhận xét trong văn miêu tả

1 VD

Trang 25

GV yêu cầu HS thảo luận nhóm theo 3 câu hỏi trong

SGK

4 nhóm: N1: C1, N2: C2, N3+4: C3, 4

Các nhóm nhận xét chéo

GV chốt bổ sung, cho điểm

? Mỗi đoạn văn trên giúp em hình dung đợc những đặc

điểm nổi bật gì của sự vật và phong cảnh đợc miêu tả

- Đ2: giăng chi chít nh mạng nhện, trời xanh, nớc xanh,

rừng xanh, rì rào, bất tận, mênh mông, ầm ầm nh thác

- Đ3: chim ríu rít, cây gạo - thác đèn khổng lồ, ngàn

hoa lửa, ngàn búp nõn nến xanh

? Để viết đợc các đoạn văn trên ngời viết cần có năng

lực gì

- quan sát, tởng tợng, so sánh và nhận xét cần sâu sắc

đồi dào và tinh tế

? Tìm những câu văn có sự liên tởng và so sánh trong

mỗi đoạn.v Sự tởng tợng và so sánh ấy có gì độc đáo

Đ1: nh gã nghiện thuốc phiện, nh ngời cởi trần mặc áo

chung đều đặc sắc vì nó thể hiện đúng rõ hơn, cụ thể

hơn về đối tợng và gây bất ngờ lí thú cho ngời đọc

GV: chẳng hạn so sánh hình dáng ngời nghiện thuốc

phiện dặt dẹo, đi đứng liêu xiêu, dật dờ, da vàng tái

càng làm rõ hơn cái ốm yếu của anh chàng DC

Hoa nh lửa, búp nõn nh nến xanh là những liên tởng

đẹp, thú vị vì hoa gạo lấp ló, đu đa, ẩn hiện trong gió

xuân

Phải quan sát kĩ, lại phải có năng lực liên tởng, tỏng

t-ợng phong phú các tác giả mới viết đợc nh vậy

GV kết luận: nh vậy để tả sự vật, phong cảnh, ngời viết

cần biết quan sát, tởng tợng, so sánh và nhận xét

Những so sánh, nhận xét độc đáo tạo nên sự sinh động

giầu hình tợng mang lại cho ngời đọc nhiều thú vị

GV treo bảng phụ ghi đoạn văn đã bị lợc bỏ 1 số từ ngữ

? Đọc trên bảng phụ

2 Nhận xét a) Đặc điểm nổi bật

+ Đ1: miêu tả chàng

DC gày ốm, đáng

th-ơng+ Đ2:

+ Đ3:

<=> Năng lực ngờiviết

- Sự tởng tợng độc

đáo: vì nó thể hiện

đúng rõ hơn, cụ thểhơn về đối tợng vàgây bất ngờ lí thú chongời đọc

3 So sánh các đoạn văn

Trang 26

? So sánh đoạn vừa đọc với đoạn ở trên (đoạn phần 1)

để chỉ ra đoạn này đã bỏ đi những chữ gì

- ầm ầm, nh thác, nhô lên hụp xuống nh ngời bơi ếch,

nh 2 dãy trờng thành vô tận

? Những chữ bị bỏ đi đã ảnh hởng đến đoạn văn miêu tả

nh thế nào

- Tất cả những chữ bỏ đi đều là động từ, tính từ, những

so sánh, liên tởng, tởng tợng làm cho đoạn văn trở nên

chg2 , khô khan, mất đi sự sinh động, không gợi trí tởng

tợng trong ngời đọc

(Chuyển tiết 80)

? Từ những VD trên, em nào cho cô biết quan sát, tởng

tợng, so sánh và nhận xét có tác dụng gì trong văn miêu

GV bổ sung, chốt, cho điểm

- Những từ ngữ trong dấu ngoặc đều là những từ ngữ

chỉ tính chất và đặc điểm của Hồ Gơm Lần lợt 5 từ ngữ

đó là: gơng bầu dục, cong cong, lấp lánh, cổ kính, xanh

um; những từ khác thay vào đều không hợp

- Những hình ảnh tiêu biểu và đặc sắc là:

- Rung rinh, bóng mỡ

- Đầu to, nổi từng tảng

- Răngđen nhánh, nhai ngoàm ngoạp

- Trịnh trọng khoan thai vuốt râu và lấy làm hãnh diện

- Râu dài, hùng dũng

- Ngôi nhà mái ngói (nhiều tầng), sơn ngoài mầu xanh

dơng, sơn trong mầu vàng, nền lát đá hoa sáng mầu,

cửa sắt xếp, trớc lan can tầng 3 là hoa lan, trớc nhà có

mảnh vờn nhỏ trồng nhiều cây cảnh

GV cho HS thảo luận nhóm ra bảng phụ xem nhóm nào

làm nhanh và sâu sắc nhất

Câu Thê Húc màuson

2 BT2:

3 BT3:

- Những đặc điểmngôi nhà (căn phòng

em ở)

4 BT4:

- Mặt trời: mâm lửa,mâm vàng, quạ đen,khách lạ

- Bầu trời: lồng bànkhổng lồ, nửa quả cầuxanh

- Núi (đồi): bát úp,cua kềnh

- Những ngôi nhà:viên gạch, bao diêm,trạm gác

- Hàng cây: hàng

Trang 28

I Chuẩn :

1 Kiến thức

- Tỡnh cảm của người em đối với người anh

- Những nột đặc sắc trong nghệ thuật miờu tả tõm lớ nhõn vật và nghệ thuật kể chuyện

- Cỏch thức thể hiện vấn đề giỏo dục nhõn cỏch của cõu chuyện: khụng khụ khan, giỏo huấn mà tự nhiờn, sõu sắc qua sự tự nhận thức của nhõn vật chớnh

2 Kĩ năng:

- Đọc diễn cảm, giọng đọc phự hợp với tõm lớ nhõn vật

- Đọc - hiểu nội dung văn bản truyện hiện đại cú yếu tố tự sự kết hợp với miờu

tả tõm lớ nhõn vật

- Kể túm tắt cõu chuyện trong đoạn văn ngắn

3 Thỏi độ: í thức học tốt Rốn luyện thỏi độ tốt đối với mọi người.

- Thầy: Nghiên cứu bài Soạn bài chu đáo

- Trò: Chuẩn bị bài theo câu hỏi gợi ý ở Sgk Chuẩn bị đầy đủ sách vở

d tiến trình lên lớp:

? Cảnh chợ Năm Căn hiện lờn như thế nào trong văn bản, qua đú nhận xột như thếnào về nghệ thuật miờu tả và kể chuyện của tỏc giả ở đoạn văn này

Núi về tỡnh cảm anh em, ca dao cú cõu: “ Anh em như thể chõn tay Rỏch lành đựm bọc, dở hay đỡ đần” Tuy vậy trong cuộc sống khụng phải gia đỡnh nào anh

em cũng hũa thuận yờu thương nhau Những mõu thuẫn nảy sinh nhiều khi chỉ vỡchuyện rất bỡnh thường Truyện ngắn “BTCEGT” đặt ra vấn đề về cỏch cư xử củahai anh em khi bỗng nhận ra một người cú tài được mọi người chỳ ý Thỏi độ đỳngđắn cần cú ở mỗi người như thế nào, đi tỡm hiểu cõu chuyện nà chỳng ta sẽ rừ

2.Triển khai bài

Trang 29

? Đọc chỳ thớch SGK

? Nờu những hiểu biết của em về nhà văn TDA

HS nờu theo SGK

GV bổ sung

GV: Truyện đề cập đến mối quan hệ thường ngày

trong đời sống: Thỏi độ trước tài năng và thành

cụng của người khỏc

GV hướng dẫn đọc: Chỳ ý giọng điệu người anh

khi kể về mỡnh và em gỏi, giọng kể biến đổi theo

nhõn vật và diễn biến cõu chuyện

GV đọc một đoạn và gọi học sinh đọc tiếp

? Văn bản thuộc thể loại nào, vỡ sao cú thể núi

như vậy

- Văn bản tự sự vỡ cỏc sự việc nối tiếp nhau cho

đến một kết thỳc thể hiện một ý nghĩa

? Tỡm những sự việc chớnh trong văn bản

HS tỡm, GV chuẩn kiến thức và treo bảng phụ ghi

những sự việc chớnh sau đú yờu cầu học sinh túm

GV: Khi đi phõn tớch, cụ sẽ hướng dẫn phõn tớch

theo tuyến nhõn vật

GV chuyển ý:

? Chỳ ý vào phần đầu cõu chuyện và cho biết khi

tài năng hội họa của KP chưa được phỏt hiện thỡ

KP hiện lờn như thế nào trong con mắt của người

anh trai?

- Trước hết là tớnh hồn nhiờn: KP khụng giận anh

mà vui vẻ chấp nhận cỏi tờn Mốo

- Sau là tớnh vui vẻ: “vui vẻ chạy đi làm việc –

vừa làm vừa hỏt cú vẻ vui lắm”

- Tỏc phẩm:

- Đạt giải nhỡ trong cuộcthi: tương lai vẫy gọi dobỏo Tiền Phong tổ chức

2 Đọc, chỳ thớch:

3 Bố cục: 3 phần

II Đọc – hiểu văn bản

1) Nhõn vật Kiều Phương

+Ngoại hình: khuôn mặt

lem nhem bị bôi bẩn

+Cử chỉ và hành động: sự

tò mò hiếu động, tự chếmàu vẽ, say sa vừa làm vừahát

+Thái độ và quan hệ với ngời anh: hồn nhiên, yêu

mến, tôn trọng

Cú 1 chỳt bướng bỉnh trẻcon khi cói anh

Trang 30

các đồ vật Em say sưa lục lọi làm ông anh trai

khó chịu

Và cũng có 1 chút bướng bỉnh trẻ con khi cãi anh:

Nó vênh mặt – Mèo mà lại! em không phá là

được việc thích lục lọi xem xét gắn liền với tính

thích vẽ của KP, em đã tự chế thuốc vẽ, bí mật vẽ

tranh và khoe với Q

GV: có không ít hơn 3 lần, người anh nhìn thấy

vết nhọ, khi thì trên mặt, khi thì trên tay của đứa

em nghịch ngợm Phải chăng những vết Lem

nhem ngoại hình này phản chiếu 1 tâm hồn rất

trong rất sáng và cũng rất hồn nhiên

? Thái độ của người anh trong đoạn 1 câu chuyện

được thể hiện như thế nào

HS: Thân mật, có vẻ bề trên Điều đó thể hiện

bằng việc gọi KP là Mèo, răn dậy KP không được

phép tự động lục lọi các đồ vật bằng câu hỏi:

“Này, em không để chúng nó yên được à?” Đây

chính là cách dùng câu hỏi thể hiện tính chất câu

khiến yêu cầu người em không được lục lọi nữa

? Sau khi được phát hiện là có tài năng hội hoạ,

KP có thay đổi gì không trong quan hệ với anh

trai và mọi người

HS: Vẫn hồn nhiên như mọi khi, vấn khuôn mặt

lem nhem, vẫn bị người anh quát và vẫn quý

trọng người anh

GV: Khi được giải, KP đã vui mừng ôm lấy cổ

anh và mặc dù người anh muốn đẩy ra nhưng KP

vẫn kịp thì thầm vào tai anh là muốn anh cùng đi

nhận giải

? Khi người anh nghĩ thầm “Đấy là tâm hồn và

lòng nhân hậu của em con đấy” giúp chúng ta

hiểu thêm điều gì về KP

-HS: Trong truyện, tuy anh đã có những ý nghĩ

ghen tị, xa lánh em nhưng người em đã bỏ qua tất

- Tài năng: Tính thích vẽ

-> tự chế thuốc vẽ, bí mật

vẽ và khoe với bạn cùngtuổi

- Qua ý nghĩ thầm của người anh, chúng ta hiểu thêm được sự khiêm tốn, nhân hậu, lòng vị tha của KP

Trang 31

cả Kiều Phương chỉ nhìn thấy những nét tốt đẹp

của người anh và thể hiện vào bức chân dung

Qua ý nghĩ thầm của người anh, chúng ta hiểu

thêm được sự khiêm tốn, nhân hậu của KP

Không vì có tài mà coi thường người khác, trước

sau vẫn yêu quý anh trai mình

? Tại sao tác giả lại để người em vẽ bức tranh

người anh “hoàn thiện” đến thế (thảo luận nhóm):

5phút

- Sự chiến thắng của tình cảm trong sáng, nhân

hậu đối với tính đố kị , ghen ghét

- Bức tranh là tình cảm tốt đẹp em dành cho anh,

em muốn anh mình thật tốt đẹp

GV: cái gốc của nghệ thuật là ở tấm lòng tốt đẹp

con người dành cho con người Sứ mệnh của nghệ

thuật là hoàn thiện vẻ đẹp của con người – Đây là

1 ý tưởng nghệ thuật so sánh mà tác giả gửi gắm

vào tác phẩm này

* Sự chiến thắng của tìnhcảm trong sáng, nhân hậuđối với tính đố kị , ghenghét

Trang 32

I Chuẩn :

1 Kiến thức

- Tỡnh cảm của người em đối với người anh

- Những nột đặc sắc trong nghệ thuật miờu tả tõm lớ nhõn vật và nghệ thuậy kể chuyện

- Cỏch thức thể hiện vấn đề giỏo dục nhõn cỏch của cõu chuyện: khụng khụ khan, giỏo huấn mà tự nhiờn, sõu sắc qua sự tự nhận thức của nhõn vật chớnh

2 Kỹ năng:

- Đọc diễn cảm, giọng đọc phự hợp với tõm lớ nhõn vật

- Đọc - hiểu nội dung văn bản truyện hiện đại cú yếu tố tự sự kết hợp với miờu

tả tõm lớ nhõn vật

- Kể túm tắt cõu chuyện trong đoạn văn ngắn

? Cảnh chợ Năm Căn hiện lờn như thế nào trong văn bản, qua đú nhận xột như thếnào về nghệ thuật miờu tả và kể chuyện của tỏc giả ở đoạn văn này

Núi về tỡnh cảm anh em, ca dao cú cõu: “ Anh em như thể chõn tay Rỏch lành đựmbọc, dở hay đỡ đần” Tuy vậy trong cuộc sống khụng phải gia đỡnh nào anh emcũng hũa thuận yờu thương nhau Những mõu thuẫn nảy sinh nhiều khi chỉ vỡchuyện rất bỡnh thường Truyện ngắn “BTCEGT” đặt ra vấn đề về cỏch cư xử củahai anh em khi bỗng nhận ra một người cú tài được mọi người chỳ ý Thỏi độ đỳngđắn cần cú ở mỗi người như thế nào, đi tỡm hiểu cõu chuyện nà chỳng ta sẽ rừ

2.Triển khai bài

? Tõm trạng người anh được diễn biến cụ thể

qua những hoàn cảnh và thời điểm nào

- Trong cuộc sống thường ngày với em gỏi

2) Diễn biến tõm trạng nhõn vật người anh

Trang 33

- Khi tài năng của em được phát hiện

- Khi đứng trước bức chân dung mình do em

gái vẽ

? Trong cuộc sống thường ngày với em gái,

người anh nhìn em ra sao và có thái độ gì

? Khi tài năng của Kiều Phương được phát

hiện, mọi người đã có tâm trạng và thái độ ra

sao

- Chú Tiến Lê rạng rỡ khen ngợi

- Bố: ngạc nhiên vui sướng, ôm KP

- Mẹ không kìm được xúc động

GV: Như vậy mọi người đều có chung tâm

trạng vui sướng tột cùng trước tài năng của KP

? Lúc ấy người anh có tâm trạng ra sao

- Gắt um lên khi thấy em chỉ có một lỗi nhỏ

- Vẫn vẻ mặt xịu xuống, miệng dẩu ra mà trước

kia người anh thấy ngồ ngộ thì bây giờ anh

thấy như là chọc tức, là xét nét, khó chịu

- Lén xem tranh của em và trút một tiếng thở

dài

? Tiếng thở dài của người anh đã cho ta thấy

tâm trạng của người anh lúc này như thế nào

GV: Và mặc dù ghen tị nhưng qua tiếng thở dài

của người anh ta cảm thấy người cũng phải

thừa nhận vẻ đẹp ngộ nghĩnh, dễ mến của các

bức tranh…

? Chi tiết : nó lao vào ôm cổ tôi nhưng tôi viện

* Trong cuộc sống thừơngngày với em gái

- Coi thường: gọi em là Mèo

- Bực bội khi thấy em lục lọi

- Anh không vui vì:

+ Ghen tuông, đố kị với tàinăng của em

+ Cảm thấy mình bất tài,sinh ra tâm lí mặc cảm, tự ti

- Tiếng thở dài thể hiện rõ sựbuồn nản bất lực, cay đắngnhận ra tài năng của em hơnmình nhiều

-> xa lánh em, không thấynét dáng yêu ở em và haycáu gắt với em

- Miễn cưỡng trước thànhcông của em, càng ghen tịvới em hơn, thấy mình kémcỏi

Trang 34

cớ đang dở việc đẩy nhẹ nó ra cho ta thấy tâm

trạng lúc này của người anh như thế nào trước

thành công của em gái

? Theo dõi đoạn cuối văn bản và cho biết bức

chân dung chú bé được miêu tả như thế nào

- Một chú bé đang ngồi nhìn ra cửa sổ nơi bầu

trời trong xanh, mặt như tỏa ra mọt thứ ánh

sáng rất lạ Toát lên từ cặp mắt, tư thế ngồi của

chú không chỉ sự suy tư mà còn rất mơ mộng

- Ánh sáng của lòng mong ước, của bản chất

trẻ thơ với một tâm hồn trong sáng, đáng yêu

? Đứng trước bức chân dung đẹp đó người anh

có tâm trạng như thế nào

? Em hãy giải thích sự thay đổi tâm trạng liên

tục đó của người anh

- Giật sững: ngạc nhiên, sững sờ, bất ngờ vì

hoàn toàn không ngờ em gái Mèo mình vẫn coi

thường bấy lâu nay lại vẫn coi mình là người

thân thuộc nhất để vẽ vào bức tranh Và hơn

thế trong mắt em mình vẫn đẹp và hoàn hảo

như thế

- Hãnh diện vì mình là nhân vật chính trong

bức tranh đạt giải nhất, bao nhiêu người chiêm

ngưỡng, vì mình anh của người em gái tài năng

- Xấu hổ, muốn khóc, lặng đi vì xúc động bởi

thấy mình chưa đẹp như trong bức tranh, thấy

mình thật hèn kém, nhỏ nhặt, ích kỉ trước tấm

lòng bao dung của em gái, mình chưa xứng

đáng với niềm mong mỏi về một người anh trai

hoàn hảo của em

tự hỏi, không tin vào mắtmình – nhìn như bị thôimiên – muốn khóc quá – imlặng, trả lời thầm trong trí

- Câu nói thầm trong tâm trícủa người anh đã thể hiện sự

ăn năn, hối lỗi chân thành

=> nhận ra hạn chế hẹp hòi,ích kỉ, đồng thời thấy đượctâm hồn và lòng nhân hậucủa em

Trang 35

? Câu nói thầm của người anh cuối văn bản cho

ta biết thêm được điều gì trong tâm tư người

anh

GV: Một khi con người nhận ra khuyết điểm,

dám thừa nhận, chắc chắn người đó sẽ tiến bộ

Sẽ có người anh trong tương lai đẹp như người

anh trong bức chân dung của em gái

? Tại sao tác giả để người mẹ hỏi anh với 2 lần

câu hỏi: Con có nhận ra con không? Con đã

nhận ra con chưa?

Em thử phân tích ý nghĩa của hai cau hỏi đó

( Thảo luận nhóm)

- lần 1: Người mẹ hỏi với ý con xem, em vẽ

con có giống không, có đẹp không, có đúng là

con không

- lần 2: Đây là câu hỏi tâm lí, không đơn thuần

là về bức chân dung nữa: + Con đã nhận ra bản

thân con ở trong bức họa chưa, là anh thì phải

như thế đó

+ Con đã nhận ra bản thân con trong đời

thường chưa Cách suy nghĩ và cư xử của con

với em gái đã đúng đắn chưa

GV: Để cho người mẹ hỏi hai câu hỏi đều với

sự hồi hộp tác giả đã tạo ra tình huống lí thú

giúp người anh nhận ra mình, soi mình vào

trong bức tranh

? Em có nhận xét gì về nghệ thuật xây dựng

nhân vật của tác giả

GV: Kể ở ngôi thứ nhất cũng phù hợp với chủ

đề đề của tác phẩm hướng người đọc tới sự

đánh giá, tự ý thức để vượt lên những hạn chế,

vươn tới sự hoàn thiện nhân cách

? Nêu ý nghĩa tư tưởng của tác phẩm, từ đó rút

ra bài học về thái độ, cách ứng xử trước tài

- Để nhân vật tự kể chuyệntác giả có điều kiện diễn tả

cụ thể các ý nghĩ, trạng tháinội tâm của nhân vật

c) T ư t ư ởng chủ đ ề

- Vấn đề thái độ, cách ứngxử…

3) Tổng kết a) Nghệ thuật

Trang 36

năng hay thành công của người khác xung

quanh

- tác phẩm đã nêu lên một cách thuyết phục

vấn đề thái độ, cách ứng xử trước thành công

hay tài năng của người khác, cả vấn đề thái độ

ứng xử của người có tài năng với những người

xung quanh mình

Qua câu chuyện, tác giả đã khơi dạy sự suy

nghĩ để đi tới nhận thức và hành động đúng

cho mọi người

=> Bài học: trước thành công hay tài năng của

người khác, moịi người cần vượt qua lòng mặc

cảm tự ti để có được sự trân trọng và niềm vui

chân thành Lòng nhân hậu và độ lượng có thể

giúp cho con gnười nhận thức được hạn chế và

tự vượt lên chính mình

? Khái quát nét nghệ thuật chính của văn bản

Nêu nội dung ý nghĩa cơ bản của văn bản trên

GV treo bảng phụ ghi TK

GV cho HS làm ra giấy khoảng 3 -> 5 phút sau

đó thu 1 số bài đọc trước lớp

- Lối kể chuyện chân thànhgiản dị

- Nghệ thuật miêu tả diễnbiến tâm lí nhân vật

- Tình huống truyện bất ngờ-> kết thúc có hậu

b) Nội dung (*) Ghi nhớ (SGK)

IV - Luyện tập 1) BT1

Trang 37

Ngày soạn: 8 / 2 / 2012

tưởng tượng, so sánh trong văn miêu tả

Trang 38

- Những kiến thức đó học về quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và nhận xột trong văn miờu tả,

- Những bước cơ bản để lựa chọn cỏc chi tiết hay, đặc sắc khi miờu tả một đối tượng cụ thể

2 Kỹ năng:

- Sắp xếp cỏc ý theo một trinh tự hợp lớ

- Đưa cỏc hỡnh ảnh cú phộp tu từ so sỏnh vào bài núi

- Núi trước tập thể lớp thật rừ ràng, mạch lạc, biểu cảm, núi đỳng nội dung, tỏcphong tự nhiờn

1 Giới thiệu bài: quan sỏt, tưởng tượng, so sỏnh và nhận xột trong văn miờu

tả,

GV nờu vai trũ, tầm quan trọng của

việc luyện núi

GV nờu vắn tắt yờu cầu của giờ học,

chỳ ý những quy định của việc luyện

núi: Khụng viết thành văn, núi to, rừ

ràng, mạch lạc như là đang tranh luận

- GV phõn chia nhúm, chỉ định nhúm

trưởng, thư kớ riờng từng nhúm

- GV nờu tiến trỡnh giờ học, động

viờn, khớch lệ học sinh mạnh dạn, hào

hứng chuẩn bị núi

? Theo em, KP là một nhõn vật như

thế nào, từ cỏc chi tiết về nhõn vật

này trong truyện, hóy miờu tả lại hỡnh

ảnh KP theo tưởng tượng của em

1) Bài tập 1: Bức tranh của em gỏi tụi a) Nhõn vật KP:

- Hỡnh dỏng: gầy, thanh mảnh, mắtsỏng, mặt lọ lem, miệng rộng, răngkhểnh, hai bớm túc đung đưa

- Tớnh cỏch: Hồn nhiờn, trong sỏng, say

mờ học vẽ, nhõn hậu, độ lượng

b) Nhõn vật người anh:

- Hỡnh dỏng: gầy, cao, đẹp trai, sỏngsủa…

- Tớnh cỏch: ghen tị, nhỏ nhen, ớch kỉ,

Trang 39

- HS trình bày dàn ý, cả nhóm cử đại

diện trình bày

? Anh của KP là người như thế nào?

Hình ảnh anh trong bức tranh với anh

thực ngoài đời có gì khác nhau không

? Hãy trình bày cho các bạn nghe về

anh chị hoặc em của mình

Chú ý làm nổi bật đặc điểm của người

? Lập dàn ý theo các câu hỏi sau

-Đó là một đêm trăng như thế nào? Ở

đâu?

- Đêm trăng đó có gì đặc sắc tiêu biểu

? Để miêu tả cho các bạn thấy đó là

1` đêm trăng đẹp, em sẽ so sánh các

hình ảnh trên như thế nào

mặc cảm, tự ti, biết ăn năn, hối hận

 Hình ảnh người anh thực và ngườianh trong bức tranh nếu xét về thực tếthì khác nhau: người anh trong bứctranh thì đẹp hoàn hảo cả về hình dánglẫn tâm hồn Còn người anh ngoài đờithì vẫn còn nhỏ nhen, ích kỉ Nhưng lạigiống nhau qua cái nhìn đầy nhân hậutrong sáng của người em gái

2) BT2

3) BT3: tả đêm trăng

- Đêm trăng đẹp đáng nhớ không thểnào quên

- Bầu trời: sángtrong

- Vầng trăng: tròn, tỏa sáng lung linh

- Cây cối: được ánh trăng chiếu vào, inbóng trên mặt đất

- Nhà cửa: mái ngói như được giát bạc

- Đường làng: lung linh bóng trăng, trẻcon nô đùa

- Dòng sông: trăng giát bạc

- Sân nhà: cảnh …

* So sánh:

- Vầng trăng: quả bóng vàng Chiếc đĩa bạc

- Sông: như 1 dòng bạc lấp lánh

- Đường làng: như được mặc áo hoa

4) BT4: tả quang cảnh 1 buổi sáng bình

minh trên biển

- Mặt trời: như quả cầu lửa Như trái bóng hồng Mâm xôi gấc

Trang 40

? Dựa vào dàn ý trên, hãy nói trước

các bạn về đêm trăng ấy

HS trình bày theo nhóm

? trong khi miêu tả, em sẽ liên tưởng

và so sánh các hình ảnh với những gì

? Từ 1 số truyện cổ đã học, đã đọc,

em hãy miêu tả hình ảnh người dũng

sĩ theo trí tưởng tượng của mình

- Hs trình bày theo nhóm

- Các nhóm bổ sung

- bầu trời: như tấm thảm xanh

- Mặt biển: lăn tăn gợn sóng mơn man

vỗ bờ

- Sóng biển: như những con rắn bạc

- Bãi cát: mịn màng đặt chân lên mátrượi

- Những con thuyền: như những cánhbướm rập rờn trong gió

5) BT5:

- Người dũng sĩ: thân hình cường trángkhỏe mạnh, cơ bắp nổi cuồn cuộn, sứckhỏe vô địch

Định dạng
Số trang	149
Dung lượng	1,24 MB